SKKN Rèn kĩ năng cảm thụ thơ văn cho học sinh thông qua bài dạy học đọc – hiểu thơ trữ tình hiện đại ở lớp 9

SKKN Rèn kĩ năng cảm thụ thơ văn cho học sinh thông qua bài dạy học đọc – hiểu thơ trữ tình hiện đại ở lớp 9SKKN Rèn kĩ năng cảm thụ thơ văn cho học sinh thông qua bài dạy học đọc – hiểu thơ trữ tình hiện đại ở lớp 9SKKN Rèn kĩ năng cảm thụ thơ văn cho học sinh thông qua bài dạy học đọc – hiểu thơ trữ tình hiện đại ở lớp 9SKKN Rèn kĩ năng cảm thụ thơ văn cho học sinh thông qua bài dạy học đọc – hiểu thơ trữ tình hiện đại ở lớp 9SKKN Rèn kĩ năng cảm thụ thơ văn cho học sinh thông qua bài dạy học đọc – hiểu thơ trữ tình hiện đại ở lớp 9SKKN Rèn kĩ năng cảm thụ thơ văn cho học sinh thông qua bài dạy học đọc – hiểu thơ trữ tình hiện đại ở lớp 9SKKN Rèn kĩ năng cảm thụ thơ văn cho học sinh thông qua bài dạy học đọc – hiểu thơ trữ tình hiện đại ở lớp 9SKKN Rèn kĩ năng cảm thụ thơ văn cho học sinh thông qua bài dạy học đọc – hiểu thơ trữ tình hiện đại ở lớp 9SKKN Rèn kĩ năng cảm thụ thơ văn cho học sinh thông qua bài dạy học đọc – hiểu thơ trữ tình hiện đại ở lớp 9SKKN Rèn kĩ năng cảm thụ thơ văn cho học sinh thông qua bài dạy học đọc – hiểu thơ trữ tình hiện đại ở lớp 9SKKN Rèn kĩ năng cảm thụ thơ văn cho học sinh thông qua bài dạy học đọc – hiểu thơ trữ tình hiện đại ở lớp 9SKKN Rèn kĩ năng cảm thụ thơ văn cho học sinh thông qua bài dạy học đọc – hiểu thơ trữ tình hiện đại ở lớp 9SKKN Rèn kĩ năng cảm thụ thơ văn cho học sinh thông qua bài dạy học đọc – hiểu thơ trữ tình hiện đại ở lớp 9

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập – Tự do – Hạnh phúc BÁO CÁO NỘI DUNG SÁNG KIẾN

Tên sáng kiến: “Rèn kĩ năng cảm thụ thơ văn cho học sinh thông qua bài dạy

học đọc – hiểu thơ trữ tình hiện đại ở lớp 9”

Họ và tên tác giả: Nguyễn Thị Thu Trang

Trình độ chuyên môn: Cử nhân Sư phạm Ngữ văn

Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác: Trường THCS Tân Đức – Phú Bình – Thái Nguyên

1 Lĩnh vực áp dụng của sáng kiến

Trong thực tế dạy học việc nâng cao chất lượng giáo dục nói chung và chất lượng bộ môn nói riêng, việc cải tiến phương pháp dạy học là một nhân tố quan trọng, bên cạnh việc bồi dưỡng kiến thức chuyên môn, việc phát huy tính tích cực của học sinh có ý nghĩa hết sức quan trọng Bởi vì xét cho cùng công việc giáo dục phải được tiến hành trên cơ sở tự nhận thức, tự hành động, việc khơi dậy phát triển

ý thức năng lực tư duy, bồi dưỡng phương pháp tự học là con đường phát triển tối

ưu của giáo dục Cũng như trong học tập các bộ môn khác, học Ngữ văn lại càng cần phát triển năng lực tích cực, năng lực tư duy của học sinh để không phải chỉ biết mà còn phải hiểu để cảm thụ cái hay, cái đẹp, ý nghĩa giáo dục của văn chương cũng như áp dụng kiến thức và kỹ năng vào các hoạt động trong cuộc sống gia đình

và cộng đồng

Trong quá trình dạy học môn Ngữ văn chúng ta có thể dễ dàng nhận thấy học sinh rất lười đọc và tư duy để tự tìm ra những đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của văn bản Đa số học sinh ngày nay ngại học văn vì sợ lượng kiến thức bộ môn yêu cầu nắm được Các em cũng ngày càng ngại “đọc” hơn Khi soạn bài thì đa số chỉ liếc qua văn bản rồi sử dụng sách tham khảo chép để đối phó với việc kiểm tra, đánh gía của thầy cô Trên thực tế khi giảng dạy bộ môn tôi nhận thấy học sinh còn gặp rất nhiều khó khăn, lúng túng khi đọc – hiểu văn bản thơ trữ tình, một phần do các em chưa có kĩ năng đọc – hiểu văn bản văn học nhất là văn bản thơ, một phần

do các em chưa nắm vững về các biện pháp tu từ sử dụng trong văn bản, chưa có khả năng cảm nhận, phân tích hệ thống hình ảnh, từ ngữ giàu biểu tượng

Vì vậy để giúp học sinh nắm vững các kiến thức trong chương trình ngữ văn Trung học cơ sở nói chung và chương trình Ngữ văn lớp 9 nói riêng tôi đã chọn đề

tài : “Rèn kĩ năng cảm thụ thơ văn cho học sinh thông qua bài dạy học đọc – hiểu thơ trữ tình hiện đại ở lớp 9” để tích lũy kinh nghiệm của bản thân và chia sẻ với

các đồng nghiệp nhằm mục đích nâng cao chất lượng môn Ngữ văn

2 Sự cần thiết, mục đích của việc thực hiện sáng kiến

Con người ta sống một cuộc sống gọi là đầy đủ với hai điều kiện: đầy đủ về vật chất và đầy đủ về tinh thần Chỉ nói riêng về cuộc sống tinh thần cũng thật đa dạng và phong phú Biểu hiện của sự đa dạng, phong phú ấy là: được yêu thương, biết yêu thương; được ước mơ, được thưởng thức cái hay cái đẹp của cuộc đời; được thưởng thức và được cống hiến Và một trong những điều mang lại cho con người niềm vui trong cuộc sống là biết thưởng thức những cái hay, cái đẹp, ý nghĩa cuộc đời qua những áng thơ văn, dù sau này con người ấy có theo nghề nào đi chăng nữa Vì ở các tác phẩm văn chương, cuộc sống đã được kết tinh thành cái đẹp qua tài năng, tình cảm, tâm huyết của người sáng tạo tác phẩm rồi

Là loại hình tác phẩm được cấu trúc bởi một kiểu ngôn ngữ đặc biệt, khác hẳn ngôn ngữ đời thường và ngôn ngữ văn xuôi, để bộc lộ ý thức tình cảm con người một cách trực tiếp; là tiếng nói của tình cảm mãnh liệt, là sản phẩm của những rung động đột xuất, độc đáo - thơ trữ tình đến với người đọc tự nhiên mà nồng nàn, giản dị mà sâu sắc, dễ dàng mà khó quên, bất chợt để trường tồn, một chút xôn xao để rồi sâu lắng Một cái nhìn, một ánh mắt, một tiếng gọi trong thơ ta gặp một lần để rồi cứ nhấp nháy mời gọi, ngân nga hoài trong ta mãi không thôi Cái “tôi” trữ tình luôn cảm xúc thực sự, bộc lộ hẳn ra.Tiếng nói trữ tình trở thành

tiếng lòng thầm kín của mọi người Quả thật nó là “Lời gửi của nghệ sĩ với cuộc đời” Nói như cố nhà thơ Tố Hữu: “Thơ là tiếng nói của người nào đó đến với những người nào đó dựa trên cơ sở đồng ý, đồng tình Thơ là tiếng nói đồng ý, đồng tình, tiếng nói đồng chí”.

Tuy nhiên, có những bài thơ người ta đọc một lần rồi sau đó mãi mãi để trong quên lãng; có những bài thơ người ta đọc đi đọc lại mãi không muốn thôi Hoặc lại cũng có bài thơ, người này đọc thấy hay, thấy xúc động, người khác lại chẳng thấy gì là thích thú Đấy là do sức hấp dẫn từ bản thân tác phẩm và một điều quan trọng nữa là hứng thú và kĩ năng cảm nhận ở mỗi người khi đến với văn bản thơ Năng lực cảm thụ của mỗi người không giống nhau, cũng không phải tự nhiên vốn sẵn có mà phải qua quá trình hình thành bồi dưỡng Nhất là đối với các em học sinh Với những học sinh lớp 9 - những học sinh sắp tốt nghiệp THCS - trước ngã

rẽ đầu tiên của cuộc đời (các em có thể tiếp tục học lên hoặc bước sang một hướng khác của cuộc sống), để các em có thêm những nhận thức và tình cảm tốt đẹp với cuộc sống trong và sau tác phẩm văn chương, giúp các em tiếp tục nâng cao năng

lực cảm thụ khi học văn học ở cấp THPT, tôi mạnh dạn đưa ra vấn đề: “Rèn kĩ năng cảm thụ thơ văn cho học sinh thông qua bài dạy - học đọc - hiểu văn bản thơ trữ tình” Với phạm vi rất hạn hẹp là các tiết dạy thơ hiện đại cho đối tượng là

học sinh hai lớp 9B, 9C của trường THCS Tân Đức; quá trình tích luỹ kinh nghiệm còn rất ngắn Song tôi hi vọng sẽ nhận được sự góp ý của đồng nghiệp để mình có thể góp một kinh nghiệm nhỏ vào quá trình dạy học ngữ văn của bản thân với những lớp học sinh tiếp theo

3 Mô tả nội dung của sáng kiến.

3.1 Tính mới

Nói đến bồi dưỡng năng lực cảm thụ thơ văn là nói đến một vấn đề mang tính chiến lược trong quá trình dạy- học văn chương Bản thân mỗi tác phẩm văn chương đã có khả năng tạo cho người đọc sức hấp dẫn để rồi bằng nhiều con đường, người ta được tìm hiểu về nó Với mỗi học sinh lơp 9 THCS, đặt ra vấn đề bồi dưỡng năng lực cảm thụ thơ văn không phải là sớm nhưng cũng không thể nói

là muộn Kể từ khi các em chưa đến trường các em đã được tiếp xúc và cảm thụ các tác phẩm văn chương Nghe một truyện cổ tích, đọc theo người lớn một bài thơ, nghe một người “ngâm” thơ trên các phương tiện thông tin đại chúng Khi đến trường cùng với việc đọc, học bài học ở trường các em còn tiếp tục được cảm nhận,

thưởng thức văn chương qua những sinh hoạt tập thể của Đội - Đoàn, đọc báo, diễn thơ trong hoạt động văn nghệ, nghe nói chuyện về thơ Nhưng ở đây, điều tôi muốn nói đến thiên về những việc làm của Thầy và Trò trong quá trình chuẩn bị và thực hiên đọc - hiểu văn bản thơ trữ tình Làm thế nào để qua một bài dạy - học thơ có thể góp thêm một kinh nghiệm để rèn kĩ năng cảm thụ thơ văn cho các em Hay nói cách khác những việc làm cụ thể để rèn luyện kĩ năng cảm thụ tác phẩm diễn ra trước, trong và sau tiết bài dạy- học đọc - hiểu văn bản thơ trữ tình Đây là những việc làm khó

Như trên đã nói, việc cảm thụ văn chương ở mỗi người không hề giống nhau hơn nữa hoạt động thưởng thức văn chương của học sinh trong nhà trường không giống như hoạt động thưởng thức của bạn đọc ở ngoài xã hội Hoạt động thưởng thức văn chương ở ngoài xã hội là hoàn toàn tự do, hoàn toàn mang tính chất cá nhân Còn hoạt động thưởng thức văn chương trong nhà trường là có giới hạn nhất định về thời gian kể cả trong chính khoá và ngoại khoá; có sự hướng dẫn của giáo viên, có sự kích thích tác động lẫn nhau của những người cùng thưởng thức, được khuyến khích phát hiện thưởng thức những cái hay, cái đẹp theo một cách riêng nhưng chủ yếu phải thưởng thức, tiếp nhận cái hay, cái đẹp là những kiến thức có tính mục tiêu khái quát về tác phẩm Và nguyên tắc dạy học văn cũng chỉ ra rằng: dạy học văn chương phải vừa dạy môn khoa học vừa dạy môn nghệ thuật bởi văn học vừa là khoa học, vừa là nghệ thuật Vì thế việc cảm thụ tác phẩm phải dựa trên

cả tính khoa học, nghệ thuật và tính nhà trường Rõ ràng việc rèn kĩ năng cảm thụ thơ văn, nhất là qua đọc - hiểu văn bản thơ trữ tình là một việc đòi hỏi tính liên kết khá cao

Phần nữa, xét về kĩ năng cảm thụ tác phẩm văn chương của những học sinh lớp

9 hiện tại - cụ thể là ở hai lớp 9B, 9C của trường THCS Tân Đức tôi được phụ trách cũng còn nhiều điều nan giải Chỉ nói về kĩ năng tiếp xúc với tác phẩm đã có rất nhiều điều phải bàn Sự lúng túng của học sinh thường do các nguyên nhân:

+ Học sinh không phân biệt được các khái niệm biện pháp nghệ thuật và biện pháp tu từ

+ Học sinh không thể cảm nhận được thông điệp, nội dung tác giả gửi gắm qua các hình ảnh nghệ thuật, từ ngữ giàu hình tượng

Chính vì vậy khi dạy bộ môn Ngữ văn để rèn cho các em khả năng đọc – hiểu văn bản thơ trữ tình tôi đã hệ thống hóa lại kiến thức về các biện pháp tu từ, các dấu hiệu nghệ thuật cho học sinh giúp các em hiểu được tác dụng của các biện pháp nghệ thuật cũng như các biện pháp tu từ trong văn bản thơ Từ sự củng cố kiến thức

cơ bản đó học sinh đã dễ dàng hơn khi cảm nhận cái hay, cái đẹp của nội dung và nghệ thuật của văn bản thơ, dần dần các em bớt sợ học văn và say mê với môn học hơn, thích thú kiê,s tìm các tín hiệu nghệ thuật của văn bản để giải mã chúng

3.2 Tính khoa học

Phương pháp dạy học là một bộ phận hợp thành của quá trình sư phạm nhằm đào tạo thế hệ trẻ có tri thức khoa học, về thế giới quan và nhân sinh quan, thói quen và kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tế Phương pháp dạy học

có mối liên hệ biện chứng với các nhân tố khác của quá trình dạy học Những phương pháp dạy học phải thống nhất biện chứng giữa việc giảng dạy của giáo viên với việc học tập của học sinh Đồng thời góp phần có hiệu quả vào việc thực hiện tốt các khâu của quá trình dạy học Xác định kế hoạch giáo dục, giáo dưỡng, phát triển bộ môn một cách nhịp nhàng, cụ thể hoá nhiệm vụ dạy học trên cơ sở đặc điểm của học sinh, điều chỉnh kế hoạch dạy học cho sát với diễn biến thực tế, tổ chức và hướng dẫn học sinh học tập ở trên lớp cũng như ở nhà phù hợp với dự định

sư phạm

Đối với môn Ngữ văn ở trường phổ thông, kĩ năng đọc – hiểu văn bản nói chung và đọc – hiểu văn bản thơ trữ tình nói riêng đóng một vai trò hết sức quan trọng, việc hướng dẫn học sinh đọc – hiểu văn bản thơ là một hoạt động dạy học, là một công việc khó khăn, ở đó bộc lộ rõ nhất trình độ của người giáo viên, vì thế đòi hỏi người giáo viên và cả học sinh phải học tập và lao động không ngừng

Thông qua các câu hỏi đọc – hiểu tạo điều kiện cho học sinh vận dụng linh hoạt những kiến thức để tự lực giải quyết thành công những tình huống cụ thể khác nhau

thỡ những kiến thức đú mới trở nờn sõu sắc hoàn thiện và trở thành vốn riờng của học sinh Trong quỏ trỡnh giải quyết cỏc vấn đề, tỡnh huống cụ thể do cõu hỏi đề ra học sinh phải vận dụng cỏc thao tỏc tư duy như phõn tớch, tổng hợp khỏi quỏt hoỏ để giải quyết vấn đề, từ đú sẽ giỳp giải quyết giỳp phỏt triển tư duy và sỏng tạo, úc tưởng tượng, tớnh độc lập trong suy nghĩ, suy luận Nờn cõu hỏi đọc – hiểu gõy hứng thỳ học tập cho học sinh, vận dụng kiến thức đó học vào những vấn đề thực tế trong cuộc sống, trong lao động

3.3 Tớnh thực tiễn

Bắt đầu từ năm 2015 – 2016 tụi đó thực hiện đề tài này Tôi đã kết hợp giữa giảng dạy và hướng dẫn học sinh kĩ năng đọc – hiểu, củng cố kiến thức cỏc em chưa vững trong từng tiết dạy Nhờ sự cố gắng, nỗ lực của cả thầy và trũ sau một vài thỏng ỏp dụng phương phỏp mới các em không còn lúng túng khi tiếp xỳc, tỡm hiểu văn bản thơ mà còn rất hứng thú Tuy nhiên việc áp dụng từng nội dung của sáng kiến tuỳ thuộc vào đối tựơng học sinh Đối với các lớp đại trà tôi đầu tư nhiều thời gian hơn cho việc củng cố kiến thức để giỳp cỏc em tự tin đọc – hiểu văn bản cũn đối với cỏc em học sinh giỏi tụi định hướng giỳp cỏc em tự phỏt hiện ra cỏc tớn hiệu nghệ thuật và những đặc sắc về nội dung của văn bản

3.4 Tớnh hiệu quả

Khi triển khai đề tài này, tôi nhận thấy rằng kết quả học tập của các em đã nâng lên

rõ rệt Cụ thể nh sau:

Bảng so sánh kết quả bộ môn trớc và sau khi thực hiện đề tài:

Năm học Tổng số HS khối 9 Giỏi Khá Trung bình Yếu

Sở dĩ kết quả và chất lợng học sinh đợc nâng lên rõ rệt là do học sinh đã hiểu thấu

đáo vấn đề ở những góc độ khác nhau Đặc biệt là ở học sinh đã hình thành đợc kỹ năng đọc – hiểu văn bản thơ trữ tỡnh

4 Phạm vi ỏp dụng

Học sinh trong trường Trường THCS T©n §øc và một số trêng trong huyện.

5 Kết quả, hiệu quả mang lại

Khi bắt đầu thực hiện đề tài học sinh đa số kĩ năng đọc hiểu rất kém, điều này do nhiều nguyên nhân mang lại

Thứ nhất là các em rất lười đọc Chưa nói đến những kĩ năng cao siêu, đọc là khâu đầu tiên để học sinh tiếp cận tác phẩm, song vì có lẽ cho là mình đang là người lớn nên phần lớn các em học sinh chỉ đọc bằng cách lia mắt lướt qua để rồi sau đó vội vội vàng vàng trả lời mấy câu hỏi hướng dẫn trong sách giáo khoa cho xong việc chuẩn bị bài để tránh bị cán bộ lớp hoặc cô giáo phê bình Thử làm một

phép điều tra nho nhỏ đầu năm với bài chuẩn bị học đoạn trích “Quang Trung đại phá quân Thanh”- trích “Hoàng Lê nhất thống chí ” (đây là một tác phẩm

truyện), tôi không khỏi giật mình Khi được hỏi học sinh học lớp 9B, 9C các em đã cho biết:

 Số lần đọc bài: nhiều nhất là một lần

 Số lượng học sinh đọc đầy đủ từ đầu đến cuối đoạn trích: 9B: 16/37

9C: 14/35

 Số còn lại đọc loáng thoáng một số câu, một vài đoạn Đặc biệt có em không cần đọc một câu nào Lý do không đọc hết hoặc đọc một lần: văn bản dài, là văn xuôi khó đọc

Đến thơ, tình trạng có khá hơn Số em đọc bài thơ “ Bếp lửa” từ 2 lần trở lên đã

có 9B : 19 em

9C : 16 em Đọc một lần : 9B : 21 em

9C : 19 em Đấy là việc đọc trước Còn việc chuẩn bị trả lời câu hỏi đọc - hiểu văn bản thì sao ?

Cũng đã nói ở trên, vì tâm lý “sợ’’ cô giáo và tập thể phê bình nên các em có trả lời

các câu hỏi chuẩn bị bài vào vở bài tập ngữ văn Song việc trả lời chỉ là sao chép lại

những gợi ý trong sách “Để học tốt Văn và Tiếng Việt 9” sao chép không cần suy

nghĩ, miễn sao có đủ bài

Như thế, ở khâu đầu tiên tiếp xúc với văn bản, các kĩ năng đọc, tìm hiểu nếu không được rèn luyện sẽ dần dần chuyển sang kĩ năng sao chép tài liệu hướng dẫn thành thạo hay không thành thạo mà thôi

Còn trong quá trình đọc - hiểu, rất nhiều giờ dạy - học, nhất là giờ dạy - học những bài thơ trữ tình hay Trước đây, với phương pháp dạy học cũ, thầy giảng trò

nghe, dạy những bài thơ như: “Đoàn thuyền đánh cá”, không ít giáo viên đã để

“cháy” giáo án vì thầy giáo quá say sưa với những ngôn từ, vẻ đẹp trong cách thể hiện của tác giả Hiện nay, với phương pháp dạy học mới, người thầy lại không bị

“cháy” vì mình quá say sưa mà “cháy” vì học sinh không biết tìm ra những tín hiệu nghệ thuật để phân tích, hoặc giả các em chẳng hề rung động trước bất cứ hành động nào Kĩ năng đọc đã yếu, kĩ năng phát hiện và cảm nhận các tín hiệu nghệ thuật trong một bài thơ ở các em lại càng yếu

Hay nói đến các biện pháp nghệ thuật cũng vậy Học sinh nhầm lẫn biện pháp nghệ thuật và biện pháp tu từ Hoặc các em đồng nhất hai khái niệm đó, hoặc nhầm giữa biện pháp tu từ này với biện pháp tu từ khác và hầu như việc tìm ra giá trị của biện pháp nghệ thuật ấy trong bài thơ là rất hạn chế

Một điều đáng nói nữa là hình tượng trong tác phẩm trữ tình Nếu như hình tượng trong tác phẩm tự sự là hình tượng tính cách, các em dễ hình dung thì hình tượng trong tác phẩm trữ tình lại là hình tượng tâm sự Tiếng nói trong tác phẩm trữ tình là tác phẩm của những tâm trạng Thơ trữ tình chứa đầy tâm trạng, cảm xúc

và tâm trạng đó được gắn liền với sự rung động về vần điệu, hình tượng âm thanh Việc hiểu tâm trạng trong thơ để đồng điệu cũng rất khó Hiểu không đúng dễ dàng dẫn đến cảm nhận cũng lơ mơ, trệch hướng

Tóm lại: Thực trạng của vấn đề có nhiều điều tác động, đòi hỏi trong quá trình thực hiện dạy - học văn bản thơ trữ tình phải giải quyết để đạt hiệu quả:

Làm thế nào để khơi gợi hứng thú cảm nhận cho các em, taọ cơ sở cho việc rèn kỹ năng cảm thụ ?

Làm thế nào để giúp các em có được và phát triển kĩ năng cảm thụ trong điều kiện thực tế và thời lượng cụ thể giành cho mỗi văn bản thơ trữ tình?

Làm thế nào để các em biết vận dụng kỹ năng cảm thụ để làm tốt bài tập làm văn nghị luận về đoạn thơ, bài thơ trong chương trình để đảm bảo nguyên tắc dạy học văn theo hướng thích hợp?

Đó là những điều đặt ra với tôi trong quá trình dạy học văn bản thơ trữ tình Căn cứ vào tình hình thực tế học sinh, bám sát đặc điểm loại thể thơ trữ tình; thông qua một số tiết dạy cụ thể, tôi đã tiến hành các giải pháp như sau:

1.Đảm bảo nguyên tắc dạy học Ngữ Văn theo đặc trưng thể loại - bồi dưỡng hứng thú tiếp nhận tác phẩm thơ trữ tình.

Tác phẩm nghệ thuật là kết quả của sự thăng hoa về tâm hồn, và trí tuệ của người nghệ sĩ Vì thế, nó có những giá trị vượt ra ngoài ý đồ sáng tạo của tác giả Hình tượng càng lớn, càng có tính nghệ thuật cao thì càng có nhiều khía cạnh, nội dung phong phú, hấp dẫn Sáng tạo một tác phẩm, nhà văn muốn nói với người đọc, muốn truyền cho người đọc qua các thế hệ một cách nhìn, cách hiểu, cách đánh giá với chính mình và đối với cuộc sống con người, đối với thế giới Những người đọc, do sự chi phối của thời đại, do trình độ, thị hiếu thẩm mỹ và tâm lý lứa tuổi, đến với tác phẩm lại muốn tìm được những điều nào đó phù hợp với mình và cần thiết cho mình Chính vì vậy, bản thân hình tượng đã phong phú đa dạng, đối diện với người đọc càng làm cho nó trở nên phong phú đa dạng hơn

Như trên đã nói, tác phẩm thơ - đặc biệt là thơ trữ tình - hình tượng trong đó

là hình tượng tâm tư Ngoài cái thông điệp mà tác giả muốn gửi tới người đọc còn

có cả những điều mà tác giả muốn bộc lộ ra với người đọc Để học sinh say mê đọc tác phẩm, tái hiện hình tượng trong tác phẩm, tiếp nhận được những giá trị của tác phẩm cũng như có sự tìm tòi phát hiện riêng về tác phẩm Giáo viên phải tác động bằng nhiều hình thức để các em chủ động đến với tác phẩm một cách hứng thú bằng những nhu cầu tình cảm, những nhu cầu từ bên trong Làm sao để các em sống với tác phẩm bằng cả tâm hồn mình, tiếp nhận kiến thức về tác phẩm bằng những rung động sâu xa, mãnh liệt của tâm hồn

Nhận thức tác phẩm tức là học sinh phải trực tiếp đối diện với tác phẩm và từ

đó có nhu cầu và niềm say mê thưởng thức, khám phá tác phẩm Là chủ thể chủ động, học sinh không chỉ có đọc, sáng tạo lại hình tượng tác phẩm thành hình tượng của mình, mà qua đó các em nghe được tiếng nói, lắng nghe được giọng điệu, cảm nhận được cái nhìn của nhà thơ về cuộc sống, con người Các em buồn cái buồn, vui niềm vui của nhà thơ, bị nhà thơ thuyết phục hoặc tranh luận với nhà thơ Là chủ thể chủ động, các em phải có sự giao tiếp, sự cộng hưởng cảm xúc với nhà văn, tiếp nhận những thông điệp thẩm mỹ của nhà văn qua tác phẩm Để học sinh thực sự trở thành chủ thể tiếp nhận tác phẩm, trong giờ dạy - học đọc - hiểu văn bản nhất là văn bản trữ tình cần:

Trước hết các em phải được khơi gợi hứng thú đọc tác phẩm và hướng dẫn chuẩn bị tìm hiểu tác phẩm ở nhà một cách cụ thể Làm sao để khi bước vào giờ học, các em như mong muốn được thể hiện giọng đọc, sự đồng sáng tạo của mình, muốn trình bày, muốn tranh luận những điều cảm thụ, nhận thức được về tác phẩm Thưởng thức nghệ thuật chỉ thực sự bắt đầu khi có nhu cầu về thỏa mãn về tình cảm, tâm hồn, trí tuệ, những nhu cầu về bên trong

Với chương trình Ngữ Văn 9, những bài thơ trữ tình được đưa vào dạy - học phần lớn đề cập đến những tình cảm đẹp đẽ của con người, rất phù hợp với tâm lý tuổi mới lớn của các em (tình đồng chí đồng đội, tình bà cháu, tình yêu quê hương

đất nước, yêu thiên nhiên) Người giáo viên phải bám sát đặc trưng “tiếng nói tình cảm” của các bài mà hướng các em vào việc đọc, tìm hiểu, tạo cho các em sự đồng

cảm cùng nhà thơ để đạt hiệu quả cảm thụ

Tiếp theo việc khơi gợi hưng thú đọc là tiến trình dạy học Trong tiết dạy -học, giáo viên cần hướng dẫn các em tự phát hiện, thưởng thức tác phẩm, khuyến khích các em có những cảm nhận, những phát hiện riêng nhưng không suy diễn tuỳ tiện, có những điều trăn trở vấn vương của các em về tác phẩm cần được thầy cô giúp đỡ giải đáp kịp thời Sau tiết học, các em được mở ra những khả năng mới để tiếp tục thưởng thức, khám phá tác phẩm ở mức sâu, rộng hơn, các em như cảm nhận được những biến đổi, vận động phong phú hơn trong tâm hồn mình Với ưu