Nhân vật trong tiểu thuyết viết về đề tài đồng tính Một thế giới không có đàn bà của Bùi Anh Tấn

Trên thế giới, dòng văn học đồng tính không còn mới mẻ, xa lạ nhưng cũng chỉ có một số tác phẩm nổi tiếng, tiêu biểu - những tác phẩm đồng tính làm say mê hàng triệu độc giả như: tiểu th

TIỂU THUYẾT MỘT THẾ GIỚI

KHÔNG CÓ ĐÀN BÀ CỦA BÙI ANH TẤN

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Lý luận văn học

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy giáo, cô giáo trong khoa Ngữ văn - trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 đã giảng dạy các chuyên đề trong thời gian học tập tại trường, đã đóng góp ý kiến

và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới giảng viên - TS Nguyễn Thị Kiều Anh, người đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tôi hoàn thành khóa luận này

Xin trân trọng cảm ơn!

Hà Nội, ngày 14 tháng 02 năm 2016

Tác giả khóa luận

Đặng Thị Thùy Linh

LỜI CAM ĐOAN

Khóa luận được hoàn thành dưới sự hướng dẫn trực tiếp của TS Nguyễn Thị Kiều Anh Tôi xin cam đoan rằng:

- Khóa luận này là kết quả nghiên cứu, tìm tòi của tác giả

- Những tư liệu được trích dẫn trong khóa luận là trung thực

- Đề tài này được hoàn thành trên cơ sở nghiên cứu các tài liệu tham khảo liên quan

Nếu sai, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Hà Nội, ngày 14 tháng 02 năm 2016

Tác giả khóa luận

Đặng Thị Thùy Linh

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 3

3 Mục đích nghiên cứu 5

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 6

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 6

6 Phương pháp nghiên cứu 6

7 Đóng góp của khóa luận 7

8 Cấu trúc của khóa luận 7

NỘI DUNG 8

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ NHÂN VẬT VĂN HỌC VÀ HÀNH TRÌNH SÁNG TÁC CỦA BÙI ANH TẤNVỚI ĐỀ TÀI ĐỒNG TÍNH 8

1.1 Quan niệm chung về nhân vật văn học 8

1.1.1 Khái niệm nhân vật văn học 8

1.1.2 Các chức năng của nhân vật văn học 8

1.1.3 Các tiêu chí phân loại nhân vật văn học 9

1.1.3.1 Phân loại theo tầm quan trọng và vai trò của nhân vật trong tác phẩm (xét từ góc độ kết cấu) 9

1.1.3.2 Phân loại theo quan hệ thuận - nghịch giữa nhân vật và lí tưởng (xét từ góc độ nội dung tư tưởng hay phẩm chất nhân vật) 9

1.1.3.3 Phân loại theo hình thức cấu trúc nhân vật 9

1.1.3.4 Phân loại nhân vật theo thể loại 9

1.2 Vài nét về nhân vật tiểu thuyết và nhân vật trong tiểu thuyết Việt Nam thời kì đổi mới 10

1.2.1 Vài nét về nhân vật tiểu thuyết 10

1.2.2 Nhân vật trong tiểu thuyết Việt Nam trong thời kì đổi mới 11

1.3 Tác giả Bùi Anh Tấn và hành trình sáng tác với đề tài đồng tính 12 1.3.1 Giới thuyết về “đồng tính” 12

1.3.1.1 “Đồng tính” trong lịch sử - xã hội 12

1.3.1.2 “Đồng tính” trong văn học nghệ thuật 13

1.3.2 Bùi Anh Tấn với những sáng tác viết về đồng tính 15

CHƯƠNG 2 THẾ GIỚI NHÂN VẬT ĐỒNG TÍNH TRONG TIỂU THUYẾT “MỘT THẾ GIỚI KHÔNG CÓ ĐÀN BÀ” CỦA BÙI ANH TẦN 17

2.1 Bảng thống kê, phân loại các nhân vật đồng tính trong tiểu thuyết của Bùi Anh Tấn 17

2.1.1 Bảng thống kê, phân loại 17

2.1.1.1 Số lượng 17

2.1.1.2 Thống kê, phân loại theo tiêu chí dựa vào đặc điểm nổi bật trong cuộc đời, số phận, phẩm chất, tính cách của các nhân vật 17

Nhân vật bản năng, tha hóa 18

2.1.2 Nhận xét chung 18

2.2 Các kiểu nhân vật đồng tính trong tiểu thuyết “Một thế giới không có đàn bà” của Bùi Anh Tấn 20

2.2.1 Nhân vật bi kịch 20

2.2.2 Nhân vật cô đơn 25

2.2.3 Nhân vật đi tìm bản thân (Truy tìm và hoài nghi bản thể) 28

2.2.4 Nhân vật bản năng, tha hoá 30

CHƯƠNG 3 NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG NHÂN VẬT ĐỒNG TÍNH TRONG TIỂU THUYẾT CỦA BÙI ANH TẤN 33

3.1 Nghệ thuật miêu tả ngoại hình, hành động nhân vật 33

3.1.1 Miêu tả ngoại hình nhân vật 34

3.1.2 Miêu tả hành động nhân vật 36

3.2 Nghệ thuật khắc hoạ tâm lí nhân vật 39

3.3 Nghệ thuật khắc hoạ nhân vật qua ngôn ngữ đối thoại và độc thoại ………45

3.3.1 Ngôn ngữ đối thoại 46

3.3.2 Ngôn ngữ độc thoại nội tâm 49

KẾT LUẬN 54 DANH MỤC CÁC TÀI LIỆU THAM KHẢO

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Đồng tính là một đề tài phong phú, đang là mối quan tâm của xã hội, điện ảnh, văn học nghệ thuật Tuy nhiên, do định kiến xã hội về “giới thứ ba” cho nên số lượng tác phẩm văn học viết về đề tài này còn khiêm tốn Trên thế giới, dòng văn học đồng tính không còn mới mẻ, xa lạ nhưng cũng chỉ có một số tác phẩm nổi tiếng, tiêu biểu - những tác phẩm đồng tính làm

say mê hàng triệu độc giả như: tiểu thuyết “Annie on my mind” (Annie

trong trái tim tôi) của nữ văn sĩ người Mỹ Nacy Garden ra mắt bạn đọc

vào tháng 7 năm 1982; tiểu thuyết “RainBow High” (cầu vồng ở trên

cao) của Alex Sancher - nhà văn Mỹ gốc Mexicô; nhà văn Ronald

L.Donaghe (người Mexico) với tiểu thuyết “Common Sons” (những

chàng trai vùng thị trấn Common)…

Ở Việt Nam, các sáng tác văn học về đề tài đồng tính xuất hiện còn

lẻ tẻ, rải rác Chỉ có vài đầu sách của một số tác giả được nhắc đi nhắc lại

trong nhiều bài báo Đó là: tiểu thuyết “Song song” (2007) của Vũ Đình Giang, tự truyện “Bóng” (2008) của Nguyễn Văn Dũng do hai nhà báo Hoàng Nguyên và Đoan Trang chấp bút; tập truyện ngắn “Những đốm lửa trên vịnh Tây Tử” (2007) của Trang Hạ; tự truyện “Thành phố không lạc loài” (2008) của Phạm Thành Trung được Lê Văn Hoài ghi, “Dị bản”

(2008) của Keng, … Trong đó vấn đề được đề cập còn “dịu dàng”, kín đáo, trừu tượng hoặc có khi chỉ là câu chuyện mang tính cá nhân riêng biệt Nhân vật trong các sáng tác đó chưa thể đại diện cho “giới thứ ba” nên không được những người đồng tính nồng nhiệt đón nhận và chưa thu hút

được độc giả Chỉ đến khi cuốn tiểu thuyết “Một thế giới không có đàn bà”

của tác giả Bùi Anh Tấn ra đời, thì những người đồng tính mới thực sự

tìm thấy hình ảnh, con người, tâm tư, nỗi đau của mình ở trong đó Qua mỗi trang viết của Bùi Anh Tấn, những người đồng tính như sống cùng các

nhân vật của anh bởi đó cũng chính là họ với “cả một thế giới nội tâm rất

phong phú, có nhiều màu sắc cả bi lẫn hài…” [11]

Bùi Anh Tấn là nhà văn công an Anh bắt đầu sáng tác từ những năm đầu thập niên 90 nhưng chỉ thực sự nổi tiếng từ sau cuốn tiểu

thuyết “Một thế giới không có đàn bà” (1999) Hai năm sau đó, cuốn tiểu

thuyết này đoạt liền hai giải: giải A cuộc thi tiểu thuyết và ký năm

1999-2002 và giải thưởng văn học 1995-2005 (Bộ công an và Hội nhà văn tổ chức) Bùi Anh Tấn trở thành người đầu tiên trong làng văn học Việt đi sâu vào đề tài đồng tính

Tác giả tâm sự: “Thật ra lúc đầu tôi quan tâm đến những người

đồng tính chỉ vì không thể tưởng tượng được trong cuộc đời này lại có những người đàn ông - đàn ông, đàn bà - đàn bà “yêu” nhau Vậy họ yêu nhau như thế nào và tại sao lạ thế? Lúc đó tôi không có ý định sẽ viết hẳn một cuốn tiểu thuyết về đề tài những người đồng tính Nhưng sau một thời gian tìm hiểu, từ những điều mình biết, đã nảy sinh trong tôi những hứng thú muốn tìm hiểu sâu hơn về những con người này với tư cách người cầm bút Đấy là cả một thế giới nội tâm rất phong phú, có nhiều màu sắc cả bi lẫn hài… Hãy nhân ái hơn, tạo hoá đã quá nghiệt ngã với họ, thì chúng

ta, những con người với con người, lẽ nào lại không hiểu nổi nhau…” [11]

Nhân vật trong cuốn tiểu thuyết viết về đồng tính của Bùi Anh Tấn

là những số phận bất hạnh Mỗi nhân vật là một mảnh đời, một thân phận khác nhau nhưng đều có chung nỗi đau: bị đồng tính, phải đối mặt với những rắc rối của bản thân cũng như sức ép của dư luận Qua những trang viết của anh, có thể nhận ra một lối tư duy hết sức sắc sảo, văn phong chặt chẽ, hấp dẫn Bùi Anh Tấn có sở trường nắm bắt cái mới, thời sự của cuộc

sống đương đại Tiểu thuyết của anh về đề tài này thể hiện cái nhìn nhạy bén, có nhiều phát hiện đối với hiện thực và đặc biệt mang tính nhân văn sâu sắc Tác phẩm của Bùi Anh Tấn chứa đựng nét độc đáo, mới lạ của một cây bút tiềm tàng khả năng sáng tạo Đặc biệt, thế giới nhân vật trong tiểu thuyết đồng tính của Bùi Anh Tấn đã làm nên dấu ấn riêng cho sáng tác của anh trong việc khám phá thế giới hiện thực nghiệt ngã về những con người thuộc “giới thứ ba”

Việc nghiên cứu nhân vật trong cuốn tiểu thuyết viết về đề tài đồng tính của Bùi Anh Tấn có ý nghĩa quan trọng vừa nhằm nhìn nhận, đánh giá những thành công về một trong những phương diện nghệ thuật viết tiểu thuyết của tác giả vừa thấy được những đóng góp của nhà văn ở mảng

đề tài mới mẻ này của văn học Việt Nam đương đại

Vì những lí do trên, chúng tôi chọn nghiên cứu đề tài: “Nhân vật

trong tiểu thuyết viết về đề tài đồng tính Một thế giới không có đàn bà

của Bùi Anh Tấn”

2 Lịch sử vấn đề

Bùi Anh Tấn là một tác giả mới xuất hiện trên văn đàn Bởi vậy, nguồn tài liệu về tác giả này còn ít ỏi Hơn nữa, với tinh thần sáng tác có tính chất “mở” như hiện nay tất yếu sẽ có những ý kiến khen, chê khác nhau Trên cơ sở những hiểu biết ban đầu, chúng tôi sẽ cố gắng chọn lọc và tiếp thu những ý kiến được xem là xác đáng, sát hợp với những đóng góp của tiểu thuyết viết về đề tài đồng tính của Bùi Anh Tấn

Sự độc đáo, mới lạ, mang tính thời sự trong những cuốn tiểu thuyết viết về đề tài đồng tính của Bùi Anh Tấn trên thực tế đã được dư luận quan tâm Đã có nhiều bài báo, bài phê bình, cuộc trao đổi trên các diễn đàn về những tiểu thuyết này của anh Nhiều hơn cả vẫn là những bài viết trên các website văn học

Tác giả Ngô Thị Kim Cúc trong bài viết :“Khoảng trống khó gọi tên” đăng trên báo Thanh Niên ngày 17 tháng 10 năm 2000 khi bàn luận

về cuốn tiểu thuyết Một thế giới không có đàn bà của Bùi Anh Tấn đã

khẳng định: “Thế giới ấy đáng được biết đến, đáng được thông cảm hơn

người ta tưởng Trong tiểu thuyết đầu tay của mình, Bùi Anh Tấn đã phơi bày một thực tế đang có mặt bên cạnh cuộc sống của đa số công chúng: cuộc sống của những người sinh ra đã bị đồng tính luyến ái Đề tài quá mới lạ trong văn học Việt Nam và hoàn toàn không dễ viết, chỉ cần non tay một chút có thể trở thành bất cập, còn lơi tay một chút sẽ dễ dẫn đến thái quá Bùi Anh Tấn đã tránh được cả hai (…) Suốt gần 500 trang sách, người đọc được dẫn vào một thế giới thực sự lạ lùng Những vũ trường, nhà hàng, quán xá đang là tụ điểm sinh hoạt của giới đồng tính Những Hoa bóng chúa, Ngũ Long công chúa, Quang A, buông thả bản năng Nhưng cũng có những Phạm Hồng Bàng, Lê Viễn đáng thương…” [7]

Trong bài viết: “Niềm đam mê của cây bút trẻ” của tác giả

Nguyễn Tuấn đăng trên báo An Ninh thủ đô ra ngày 3 tháng 11 năm 2000

có đoạn : “Cuốn tiểu thuyết này (Một thế giới không có đàn bà) đề cập tới

một vấn đề mà ngay cả trong văn học các nước chịu ảnh hưởng của văn hoá phương Tây cũng “ngại” nói tới Đó là thế giới của những người đồng tính luyến ái tại thành phố Hồ Chí Minh Các tuyến nhân vật được dàn dựng hợp lí với sự tiết chế khôn khéo…” [19]

Nhà báo Nguyễn Vịnh trong bài : “Nhà văn trẻ Bùi Anh Tấn cầm

bút đã là sự phiêu lưu” (Tạp chí Đẹp, số 6, 2003) có viết: “Bùi Anh Tấn đã

bình thản đặt những bước đi của mình vào ngôi đền văn học, giành lại cho mình một chút dư vang Ở người đàn ông này có một cái gì đó cứ âm trầm, da diết chảy, một cái gì đó - dù rất nhỏ nhoi nhưng sâu khuất các ý niệm - đang cọ cựa Tác giả như muốn chống lại sự lãng quên, như muốn

thổi tung lớp bụi cũ kỹ của thời gian và bạc bẽo của nhân thế đang bao phủ lên từng mảng lớp của cuộc đời” [22]

Ngoài ra, tác giả khóa luận còn tham khảo một số bài viết, phỏng vấn, giới thiệu về tác giả Bùi Anh Tấn và các tiểu thuyết đồng tính của anh được đăng tải trên các website như:

Nhà văn Bùi Anh Tấn: Tôi đã chán chủ đề đồng tính, Bình

Nguyên (thực hiện), [cand.com]

“Tôi muốn cất lên tiếng nói của đồng tính nam”, Thu Hà (thực

hiện), [chaobuoisang.net]

Nhìn chung, qua khảo sát những ý kiến, bài viết về tác giả Bùi Anh Tấn và các tiểu thuyết viết về đề tài đồng tính của anh, tôi nhận thấy, mặc

dù đã có những kiến giải thuyết phục về cái mới trong tiểu thuyết - đặc biệt ở

đó vấn đề nhân vật cũng đã được tìm hiểu, đánh giá, song hầu hết các ý kiến nhận xét, lời phê bình mới chỉ tồn tại dưới dạng một bài viết, một cuộc trao đổi Chưa có một công trình nào đi sâu nghiên cứu một cách hệ thống vấn đề nhân vật Nhận ra khoảng trống đó, tôi mạnh dạn chọn đề tài:

“Nhân vật đồng tính trong tiểu thuyết Một thế giới không có đàn bà của

Bùi Anh Tấn”

Tôi hy vọng sẽ góp thêm một tiếng nói vào việc tìm hiểu, nghiên cứu thành công của Bùi Anh Tấn ở mảng đề tài này Những bài viết, đánh giá kể trên sẽ là những gợi ý, tham khảo quý báu cho tôi trong quá trình thực hiện luận văn

3 Mục đích nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của chúng tôi khi triển khai đề tài này là khám phá thế giới của những người đồng tính với cái nhìn nhân văn cũng như nghệ thuật xây dựng nhân vật độc đáo trong tiểu thuyết “Một thế giới không có đàn bà” của tác giả Bùi Anh Tấn

Đồng thời hiểu hơn về con người, tính cách cũng như tâm tư tình cảm của những người ở “Thế giới thứ ba”

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để thực hiện mục đích trên, nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn là chỉ

ra các lọai nhân vật và nghệ thuật xây dựng nhân vật trong tiểu thuyết viết

về đề tài đồng tính của Bùi Anh Tấn: nghệ thuật miêu tả ngoại hình, hành động, nghệ thuật khắc hoạ tâm lí nhân vật, ngôn ngữ nghệ thuật

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu

Nhân vật đồng tính trong tiểu thuyết viết về đề tài đồng tính “Một thế giới không có đàn bà” của Bùi Anh Tấn

- Phạm vi nghiên cứu

Thực hiện đề tài này, chúng tôi tiến hành khảo sát, thống kê, phân loại, phân tích và lí giải vấn đề trong phạm vi cuốn tiểu thuyết về đề tài đồng

tính của Bùi Anh Tấn: “Một thế giới không có đàn bà” (1999)

6 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện được mục đích nghiên cứu, chúng tôi sử dụng đồng thời các phương pháp sau:

- Phương pháp thống kê - phân loại

Khảo sát, thống kê toàn bộ hệ thống nhân vật đồng tính trong ba tiểu thuyết viết về đồng tính của Bùi Anh Tấn, từ đó tiến hành phân loại nhân vật theo những tiêu chí riêng

đồng tính “ Một thế giới không có đàn bà” của Bùi Anh Tấn với nhân vật trong một số truyện ngắn đồng tính của chính tác giả viết về đề tài này để thấy được những sáng tạo của Bùi Anh Tấn

7 Đóng góp của khóa luận

- Tìm ra những đặc sắc về thế giới nhân vật và nghệ thuật xây dựng nhân vật trong tiểu thuyết viết về đề tài đồng tính của Bùi Anh Tấn

- Đánh giá những đóng góp mới của Bùi Anh Tấn ở mảng đề tài được xem là “hiện tượng” của văn học Việt Nam đương đại Thông qua

đó góp phần khẳng định tài năng và vị trí của Bùi Anh Tấn trong nền Văn học mới Đồng thời, qua những nghiên cứu, phân tích, người đọc sẽ có cái nhìn cảm thông, chia sẻ hơn với những người đồng tính trong xã hội

8 Cấu trúc của khóa luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận, phần nội dung của khóa luận chúng tôi

sẽ triển khai thành ba chương:

Chương 1: Những vấn đề chung về nhân vật văn học và hành trình sáng tác của Bùi Anh Tấn với đề tài đồng tính

Chương 2: Thế giới nhân vật đồng tính trong tiểu thuyết “Một thế

giới không có đàn bà” của Bùi Anh Tấn

Chương 3: Nghệ thuật xây dựng nhân vật đồng tính trong tiểu

thuyết “Một thế giới không có đàn bà” của Bùi Anh Tấn

NỘI DUNG CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ NHÂN VẬT VĂN HỌC

VÀ HÀNH TRÌNH SÁNG TÁC CỦA BÙI ANH TẤN

VỚI ĐỀ TÀI ĐỒNG TÍNH

1.1 Quan niệm chung về nhân vật văn học

1.1.1 Khái niệm nhân vật văn học

Thuật ngữ “nhân vật” xuất hiện từ rất sớm (tiếng Hy Lạp: persona, tiếng Anh: personage, tiếng Nga: pesonoy) Hơn hai nghìn năm trước đây, trong tiếng Hi Lạp cổ, “persona” vốn mang nghĩa là “cái mặt nạ” một dụng cụ biểu diễn của diễn viên trên sân khấu Nhưng sau đó nó trở thành thuật ngữ

để chỉ nhân vật văn học

Ngày nay, vấn đề nhân vật trong tác phẩm văn học đã được giới nghiên cứu, phê bình đưa ra nhiều quan niệm khác nhau Song dù có thể được hiểu theo cách này hoặc cách khác, nhưng tựu chung lại, các ý kiến vẫn

cơ bản gặp nhau trong sự khẳng định: Nhân vật là đối tượng mà văn học miêu tả, thể hiện bằng phương tiện văn học Đó là những con người hoặc con vật, sự vật, đồ vật, hiện tượng mang linh hồn con người, là hình ảnh gần gũi của con người Đó là đối tượng mang tính ước lệ và có cách điệu

so với đời sống hiện thực bởi nó đã được khúc xạ qua lăng kính chủ quan của nhà văn

1.1.2 Các chức năng của nhân vật văn học

Thứ nhất, nhân vật trong tác phẩm văn học có chức năng khái quát các loại tính cách xã hội

Thứ hai, ngoài chức năng khái quát các loại tính cách xã hội, nhân vật văn học còn có chức năng tương tự “chức năng của một chiếc chìa

khoá”, giúp nhà văn mở một cánh của bước vào hiện thực rộng lớn, tiếp cận những đề tài chủ đề mới mẻ

Thứ ba, nhân vật văn học có chức năng biểu hiện quan niệm nghệ thuật của nhà văn về thế giới và con người

Một chức năng khác của nhân vật trong tác phẩm là chức năng tạo nên mối liên kết giữa các sự kiện trong tác phẩm và cốt truyện

Như vậy, nhân vật văn học có nhiều chức năng tương ứng với nhiều vai trò khác nhau trong tác phẩm Hiểu được đúng đắn chức năng của nhân vật văn học, người viết có thêm cơ sở lý luận để nghiên cứu đề tài này

1.1.3 Các tiêu chí phân loại nhân vật văn học

1.1.3.1 Phân loại theo tầm quan trọng và vai trò của nhân vật trong tác phẩm (xét từ góc độ kết cấu)

Xem xét vai trò và vị trí của nhân vật trong tác phẩm văn học có thể chia thành: nhân vật chính, nhân vật phụ, nhân vật trung tâm

1.1.3.2 Phân loại theo quan hệ thuận - nghịch giữa nhân vật và lí tưởng (xét từ góc độ nội dung tư tưởng hay phẩm chất nhân vật)

Có thể chia ra làm nhân vật chính diện (nhân vật tích cực) và nhân vật phản diện (nhân vật tiêu cực)

1.1.3.3 Phân loại theo hình thức cấu trúc nhân vật

Với tiêu chí phân loại này, theo gợi ý của E.M Forster trong cuốn

“Diện mạo tiểu thuyết” (1927), có thể nói tới nhân vật dẹt, nhân vật tròn Ngoài ra còn có thể nhắc tới nhân vật tư tưởng, nhân vật tâm lý

1.1.3.4 Phân loại nhân vật theo thể loại

Có thể phân thành: nhân vật tự sự, nhân vật kịch, nhân vật trữ tình Trên đây là các loại nhân vật thường gặp Trong văn học còn có thể gặp một số kiểu loại nhân vật khác nữa Sự phân loại trên đây chỉ có tính

chất tương đối vì trong loại này có thể bao hàm một số yếu tố của loại kia

và ngược lại Không có gì khó hiểu khi ta thấy một nhân vật cụ thể nào

đó có mặt trong nhiều “danh sách” khác nhau Thực tế ấy đòi hỏi việc nghiên cứu nhân vật phải tránh sự cứng nhắc, tuyệt đối hoá

1.2 Vài nét về nhân vật tiểu thuyết và nhân vật trong tiểu thuyết Việt Nam thời kì đổi mới

1.2.1 Vài nét về nhân vật tiểu thuyết

Cũng giống như tác phẩm tự sự khác, nhân vật trong tiểu thuyết

có một vị trí vai trò và ý nghĩa đặc biệt quan trọng Đó là hạt nhân của sự sáng tạo, là trọng điểm để nhà văn lí giải tất cả mọi vấn đề của xã hội Nhân vật tiểu thuyết được xây dựng theo những cách riêng nhằm đáp ứng đến mức cao nhất yêu cầu nhận thức hiện thực theo cả chiều rộng và chiều sâu của thể loại này

Theo nhà nghiên cứu Bakhtin, nhân vật tiểu thuyết cần và phải được phân biệt với nhân vật sử thi, nhân vật kịch, nhân vật truyện trung đại ở những đặc trưng cơ bản sau:

Trước hết, nhân vật tiểu thuyết được thể hiện ở thì hiện tại chưa

hoàn thành, trong quá trình biến đổi, trưởng thành và chịu mọi tác động của đời sống

Nhân vật tiểu thuyết “không tương hợp với số phận và vị thế của

nó” bởi thực tế con người không thể hoá thân đến cùng vào cái thân xác

lịch sử - xã hội hiện hữu Trong tiểu thuyết, tính thuần toàn của con người biến mất Thay vào đó, xuất hiện sự phân lập giữa con người bên ngoài và con người bên trong Ở nhân vật tiểu thuyết, luôn luôn tồn tại “con người bên trong con người”

M Bakhtin còn khẳng định: nhân vật trong tiểu thuyết chủ yếu được

khám phá từ chiều sâu tâm lí

1.2.2 Nhân vật trong tiểu thuyết Việt Nam trong thời kì đổi mới

Nhân vật trong tiểu thuyết Việt Nam thời kỳ đổi mới, về cơ bản có những đặc điểm nổi bật sau:

Thứ nhất, nếu như nhân vật trong tiểu thuyết Việt nam trước 1975

(đặc biệt là giai đoạn 1945 - 1975) được khai khác trong tư cách công dân đơn phiến, được nhìn nhận đánh giá theo quan điểm chính trị thì nhân vật trong tiểu thuyết Việt Nam thời kỳ đổi mới được khai thác toàn diện,

là con người đa trị, lưỡng cực với các mối quan hệ xã hội vô cùng phức tạp

Thứ hai, nhân vật không có số phận tròn trịa như trong tiểu thuyết

truyền thống mà bị phân mảnh, đôi khi bị phá vỡ, chỉ còn những mảnh nhỏ của tâm trạng, những khoảnh khắc của cuộc đời ngắn ngủi, những dòng ý thức - tiềm thức - vô thức kéo dài miên man không có điểm dừng

Thứ ba, nhân vật không có tính cách hay số phận điển hình mà chỉ là

những con người bình thường, vô danh trong cuộc sống Nhân vật là đủ thứ hạng trong xã hội

Thứ tư, nhân vật là những cá thể đời thường, những con người đang

trong quá trình hình thành về nhân cách, được thể hiện trong tất cả các mối quan hệ xã hội, quan hệ ứng xử, thân phận, đời sống riêng của nó, với “đầy những vết dập xoá trên thân thể và trong tâm hồn”

Thứ năm, nghệ thuật xây dựng nhân vật tiểu thuyết có nhiều cách

tân với những thử nghiệm táo bạo Có thể nói, ở giai đoạn lịch sử mới, các nhà văn có những chuyển hướng trong nhận thức, tư duy về bản thể người Các nhà tiểu thuyết Việt Nam đã phá vỡ cái nhìn đơn phiến, tĩnh tại

để tạo ra cái nhìn phức tạp hơn và sâu sắc hơn về con người

Tìm hiểu những biểu hiện mới của nhân vật trong tiểu thuyết Việt Nam thời kì đổi mới, tác giả luận văn sẽ có thêm cơ sở thực tiễn để nghiên cứu nhân vật đồng tính trong tiểu thuyết của Bùi Anh Tấn

1.3 Tác giả Bùi Anh Tấn và hành trình sáng tác với đề tài đồng tính

1.3.1 Giới thuyết về “đồng tính”

1.3.1.1 “Đồng tính” trong lịch sử - xã hội

1.3.1.1.1 Khái niệm “đồng tính luyến ái”

Theo “Bách khoa toàn thư mở Wikipedia”: “Đồng tính luyến ái” hay

“đồng tính” chỉ việc hấp dẫn trên phương diện tình yêu hay tình dục cùng

giới tính với nhau trong hoàn cảnh nào đó hoặc lâu dài Đồng tính luyến

ái cũng chỉ nhận thức của cá nhân dựa trên những hấp dẫn đó và sự tham gia vào một cộng đồng có chung điều này (…) Đồng tính có: đồng tính nam (gay), đồng tính nữ (lesbian)

“Gay” (từ tiếng Anh) là chỉ những người đồng tính nam “Gay” lại

chia làm “gay kín”, “gay mở” (bóng lộ) “Gay kín” là những đồng

tính nam có nam tính, rất khó và không thể nhận biết được họ đồng tính

nếu họ không công khai “Gay mở” là những người đồng tính nam ăn

mặc, cử chỉ như phụ nữ, họ tự coi mình là nữ giới và nhiều người đã phẫu thuật chuyển đổi giới tính

1.3.1.1.2 Nguyên nhân của hiện tượng “đồng tính luyến ái”

Có nhiều giả thiết về về nguyên nhân tạo nên “đồng tính luyến ái”, trong đó, có hai nguyên nhân được xem là chủ yếu: di truyền học và quá trình phát triển tâm lí

1.3.1.1.3 Nguồn gốc của “đồng tính luyến ái”

Đồng tính luyến ái đã thực sự trở thành một trong những hiện tượng quan trọng ở cả phương Đông và phương Tây

Khi nghiên cứu lịch sử của nhân loại, các nhà khoa học rất bất ngờ rằng đồng tính đã xuất hiện từ rất sớm (thế kỉ VI -> thế kỉ IV TCN), khi những nền văn minh của loài người bắt đầu nhen nhúm, từ Đông sang Tây, từ

Á sang Âu

Trong lịch sử Việt Nam rất hiếm có trường hợp đựơc ghi nhận mặc

dù trong thế kỷ XVI, XVII có một vài vua chúa có thê thiếp là đàn ông… Ngoài ra, sách sử có chép rằng vua Khải Định tuy có 12 bà vợ nhưng bất lực hoặc không thích gần đàn bà, chỉ thích đàn ông

Như vậy, không phải bây giờ mới có đồng tính mà đồng tính đã xuất hiện từ rất lâu Nói bây giờ đồng tính nhiều hơn do lây lan là “oan” cho đồng tính vì các nhà khoa học nghiên cứu được rằng luôn có một tỉ lệ đồng tính nhất định trên tổng dân số (trung bình khoảng 5%) Chính vì thế dân số tăng thì tỉ lệ đồng tính cũng phải tăng theo Mặt khác, thời đại ngày nay, công nghệ phát triển, nhận thức thoáng hơn thì nhiều người đồng tính

“công khai” hơn trước kia

1.3.1.1.4 Quan điểm xã hội đối với hiện tượng đồng tính luyến ái

Ở Việt Nam, nhìn chung thái độ của xã hội đối với đồng tính luyến ái

là kì thị ở các mức độ khác nhau hoặc không thể hiện thái độ rõ ràng như phớt lờ, không quan tâm Những định kiến về đồng tính luyến ái vẫn còn khá phổ biến trong xã hội Việt Nam Mặc dù pháp luật không cấm cản nhưng đề tài đồng tính luyến ái được xem là không bình thường, tránh né

1.3.1.2 “Đồng tính” trong văn học nghệ thuật

Văn học đồng tính hiện hữu như một nhu cầu tự thân, phản ánh cuộc sống muôn màu của những người đồng tính Thế giới đồng tính phức tạp nhưng lại đầy hấp dẫn Đó cũng là nguyên nhân khiến một số nhà văn dày công viết nên tác phẩm văn học đồng tính mới lạ, mang giá trị sâu sắc Những tác phẩm viết về “đồng tính” đã trở thành đề tài “nóng” trong văn học ở các quốc gia trên thế giới, thu hút được sự chú ý của nhiều độc giả

từ cổ chí kim, từ Đông sang Tây

Tại Việt Nam, văn học đồng tính xuất hiện khá muộn so với thế giới Nhắc đến “đồng tính”, nhiều nhà nghiên cứu hoặc cho đó là một

lĩnh vực “nhạy cảm” hoặc cho đó là dung tục, tầm thường mà bỏ qua hoặc

ám chỉ

Ngược dòng thời gian, trường hợp điển hình tiêu biểu cho sự đảo

trang trong văn học Việt Nam hẳn phải là sự tích “Quan Âm Thị Kính” và

đây cũng là khuôn mẫu cho một biến tác hiện đại khá lý thú đi đôi với sự

đảo vị giới tính trong cuốn tiểu thuyết lãng mạn “Hồn bướm mơ tiên”

(1932) của Khái Hưng giữa hai nhân vật Lan và Ngọc

Văn học Việt Nam đầu thế kỉ XX cũng đã xuất hiện một số tác phẩm

về đề tài này dù còn lẻ tẻ, rải rác, tế nhị mang tính ẩn dụ qua các hình tượng nghệ thuật

Nhà thơ Xuân Diệu nổi tiếng chủ yếu qua thơ tình của ông và bài

thơ “Tình trai” được xem là một trong những phát ngôn sớm nhất về tình

yêu đồng tính nam trong văn học Việt Nam hiện đại Ngoài ra, Xuân Diệu

cũng có các bài thơ khác cũng viết về đề tài này như: “Em đi”, “Biển”…

(Bài thơ tặng mối tình trai của ông và Hoàng Cát)

Nhà thơ Huy Cận cũng có một số bài thơ “Ngủ chung” tả cảnh

ngủ chung của học trò cùng phái tính, giữa những người bạn trai với nhau với nhiều ngôn từ, hình ảnh “không bình thường” Có lẽ, cùng với bài

“Tình trai” của Xuân Diệu, bài “Ngủ chung” này của Huy Cận là những

bài thơ tiêu biểu cho chuyện đồng tính luyến ái ở Việt Nam

Đến văn học đương đại, trong khoảng 15 năm trở lại đây, đề tài đồng tính đã bắt đầu được khai khác một cách mạnh dạn Nhiều tác giả đã chọn

đề tài gai góc này để thử bút Có thể kể ra đây những tác phẩm tiêu biểu

như: “Một thế giới không có đàn bà” (Bùi Anh Tấn, 1999), “Les - vòng tay không đàn ông” (Bùi Anh Tấn, 2004), tự truyện “Bóng” của

Nguyễn Văn Dũng (Hoàng Nguyên, Đoan Trang (ghi), 2008)…

Qua những tìm hiểu và trình bày trên đây, ta thấy, tác phẩm văn

học đồng tính có những nét đặc sắc, thành công và hạn chế nhưng đã khắc hoạ được một bức tranh khá đặc biệt trong tình hình hiện tượng đồng tính trong văn học chưa được xã hội cũng như giới học thuật ở Việt Nam

và thế giới quan tâm rộng rãi

Thời đại càng phát triển thì tư tưởng con người càng tiến bộ và văn học đồng tính ngày càng có nhiều không gian phát triển Người ta sẽ bắt đầu nhận thấy rằng, cuộc sống của chúng ta cần nhiều tác phẩm văn học thể hiện một cách chân thực nội tâm con người Thế giới nội tâm của những người đồng tính rất phong phú và nếu như nhà văn dám bỏ qua những thành kiến thế tục thì sẽ có những tác phẩm văn học đồng tính thành công

1.3.2 Bùi Anh Tấn với những sáng tác viết về đồng tính

Nếu nói về đề tài đồng tính trong văn học đương đại ở nước ta thì phải ghi công đầu cho nhà văn Bùi Anh Tấn Chỉ riêng tác giả Bùi Anh Tấn đã

có “tuyển tập đồng tính” do nhà xuất bản Trẻ phát hành gồm: “Một thế giới không có đàn bà” (Tiểu thuyết viết về đồng tính nam), “Les - vòng tay không đàn ông” (Tiểu thuyết viết về đồng tính nữ), “Phương pháp của A.C.Kinsey” (Tiểu thuyết viết về đồng tính nam), “Không và sắc”

(Tiểu thuyết đề cập đến vấn đề dục lạc và những biểu hiện của sự khát

dục trong hàng ngũ tăng sĩ trẻ) và tuyển tập truyện ngắn “Cô đơn” Họ

luôn phải đối mặt với những dằn vặt nội tâm: mình là ai, mình thuộc giới tính nào? mình phải sống thế nào? mình muốn gì? Khi phát hiện bản thân mình là đồng tính thì hoảng loạn, đau đớn, sợ hãi, hàng ngày phải đối mặt với cuộc sống không giống mọi người, họ lại rơi vào bi kịch hổ thẹn , bế tắc cô đơn không giải toả được,…

Có thể nói, với những sáng tác này, Bùi Anh Tấn là nhà văn Việt Nam đầu tiên “soi thấu” đề tài đồng tính - một vấn đề khá nhạy cảm hiện nay Với cái duyên của nghiệp viết về thực trạng đồng tính của xã hội, anh

đã dẫn người đọc vào một cung đường mới Qua ngòi bút của Bùi Anh Tấn, độc giả sẽ thấy rõ hơn, hiểu sâu hơn thế giới của những người đồng tính

- một thế giới có nhiều màu sắc cả bi lẫn hài

CHƯƠNG 2 THẾ GIỚI NHÂN VẬT ĐỒNG TÍNH TRONG TIỂU THUYẾT

“MỘT THẾ GIỚI KHÔNG CÓ ĐÀN BÀ” CỦA BÙI ANH TẦN

2.1 Bảng thống kê, phân loại các nhân vật đồng tính trong tiểu thuyết của Bùi Anh Tấn

2.1.1 Bảng thống kê, phân loại

2.1.1.1 Số lượng

Chúng tôi tiến hành khảo sát ở cuốn tiểu thuyết: “Một thế giới không

có đàn bà” của Bùi Anh Tấn Sau đây là bảng thống kê sơ bộ số lượng tổng

thể các nhân vật (nhân vật được nhà văn miêu tả hoặc nhắc đến trừ những đám đông không thể xác định số lượng) trong từng tiểu thuyết

Tác phẩm

Nhân vật

Nhân vật bi kịch

Nhân vật cô đơn

Nhân vật đi tìm bản thân

Nhân vật bản năng, tha hóa

“Một thế giới

không có đàn

bà”

Bàng, Lê Viễn Hoàng Thành Trung

Chavara, Thanh,

Hy, Quang A, Quang B

2.1.2 Nhận xét chung

Trên đây là những khảo sát tổng thể của chúng tôi trên cơ sở những tiêu chí nhiều mặt đƣợc đƣa ra Ở đây, chúng tôi đã tìm thấy những nét đặc biệt trong sáng tác của Bùi Anh Tấn để đƣa ra những nội dung tham khảo trên

Cụ thể, về thống kê số lƣợng - đây là một việc làm cần thiết để có một con số tổng thể đánh giá mật độ, số lƣợng các hình tƣợng nhân vật

đƣợc xây dựng trong sáng tác của nhà văn Trong cuốn tiểu thuyết “Một thế giới không có đàn bà”, Bùi Anh Tấn đã xây dựng đƣợc thế giới nhân

vật khá phong phú trong sáng tác của mình với số lƣợng nhân vật hơn 30 nhân vật (có thể lên đến 40 hoặc 50 nhân vật nếu tính cả các nhân vật chỉ đƣợc nhắc qua) Những con số này là một minh chứng cho tài năng kết cấu nghệ thuật, kết cấu hình tƣợng của Bùi Anh Tấn Không có một tài

tổ chức, khả năng kiểm soát tốt thì tác giả khó có thể làm đƣợc điều ấy

Chúng tôi không thể đƣa ra một con số chính xác số lƣợng nhân vật

ở cuốn tiểu thuyết vì Bùi Anh Tấn nhiều khi chỉ nhắc đến cái tên của nhân vật (chẳng hạn, nhân vật Đức gà, nhân vật Diệp Kiến Châu,…) mà không đắp thêm chi tiết, tạo cho nhân vật ấy một đời sống Đôi khi nhà văn cũng xây dựng những nhân vật vô danh tính hoặc những đám đông không rõ số

lượng người, chỉ xuất hiện thoáng qua trong một sự kiện nào đó (Chẳng hạn, những người bạn của Tú, nhóm bạn thứ sáu của bác sĩ Sơn, những callboy trong động của Pho…) Những nhân vật này mang tính chất làm phông nền cho bức tranh hiện thực, con người của Bùi Anh Tấn có thêm hơi thở cuộc sống, tô đậm những số phận, cuộc đời đồng tính được xây dựng Đó có thể ví như những diễn viên quần chúng trong điện ảnh, những diễn viên tưởng như rất phụ nhưng lại rất quan trọng để tạo ra tính chân thực, sâu sắc cho tác phẩm nghệ thuật

Ở tiêu chí dựa vào cuộc đời số phận, phẩm chất, tính cách nhân vật, chúng tôi thống kê thấy ở tiểu thuyết xuất hiện kiểu nhân vật bi kịch, nhân vật cô đơn Điều này cho thấy cái nhìn sâu sắc mang cảm quan nhân học của Bùi Anh Tấn khi viết về những người đồng tính Nhà văn hiểu được nỗi khổ đau, bi kịch tâm hồn của họ - những người không hề muốn mình bị khác người, nam không ra nam, nữ không ra nữ trong xã hội này để rồi bị mọi người xa lánh, khinh bỉ…

Ngoài ra, việc xây dựng các nhân vật đi tìm bản thân, nhân vật tha hoá, bản năng trong cuốn tiểu thuyết này cũng đã chứng tỏ tài năng nghệ thuật của Bùi Anh Tấn trong việc khám phá chiều sâu tâm hồn con người, tính cách nhân vật Họ là những con người đang còn rất mơ hồ, lần

dò, mò mẫm đi tìm câu trả lời cho bản thân: Ta là ai trong cuộc đời này?

Để rồi đứng giữa lằn ranh bản năng, dục vọng và bổn phận, trách nhiệm có người đã vượt qua được để sống tốt, có cuộc sống bình thường như bao người; có người không vượt qua được dục vọng của bản thân, sống buông thả theo bản năng, tha hoá biến chất Bùi Anh Tấn đã “soi thấu” được những tâm tư đó ở những người đồng tính và khắc hoạ khá thành công trong sáng tác của mình qua hệ thống hình tượng nhân vật

Tiểu thuyết có số lượng nhân vật lớn, phạm vi và số lượng khóa uận

có hạn, cho nên tôi chỉ tập trung vào phân tích các nhân vật chính, nhân vật trung tâm

2.2 Các kiểu nhân vật đồng tính trong tiểu thuyết “Một thế giới không có đàn bà” của Bùi Anh Tấn

2.2.1 Nhân vật bi kịch

Khái niệm “bi kịch” đã được biết đến nhiều trong văn học Theo

“Từ điển văn học”: “Bi kịch phản ánh không phải bằng tự sự mà bằng

hành động của nhân vật chính, mối xung đột không thể điều hoà giữa cái thiện và cái ác, cái cao cả và cái thấp hèn,…diễn ra trong một tình huống cực kỳ căng thẳng mà nhân vật thường chỉ thoát ra khỏi nó bằng cái chết bi thảm gây nên những suy tư và xúc động mạnh mẽ đối với công chúng” [18,

tr.18-19] Kết thúc của bi kịch thường là những giá trị vật chất quý giá bị tiêu tan, là cái chết của nhân vật Sự kết thúc bi thảm ấy thường có ý nghĩa thức tỉnh, dự báo một cái gì tốt đẹp hơn sẽ nảy sinh trong cuộc sống của mỗi người

Bi kịch có nhiều dạng thức khác nhau Dạng thức bi kịch phổ biến trong cuộc sống cũng như trong văn học mọi thời đại chính là bi

kịch của những khát vọng của con người “Loại bi kịch này nảy sinh do

những xung đột gay gắt bởi những mâu thuẫn không thể nào khắc phục nổi giữa khát vọng riêng tư của con người và khả năng không thể thực hiện được những khát vọng đó trong cuộc sống” [13, tr.84] Bi kịch này thể hiện

sự đau khổ, dằn vặt của cá nhân song lại động chạm đến lẽ sống, tình yêu, sứ mệnh của con người nói chung Vì thế, nó có một ý nghĩa phổ biến

Văn học Việt Nam sau năm 1975 với cảm hứng thế sự đời tư đã đi sâu phản ánh những điều bình thường, hàng ngày, những tâm tư, góc khuất trong tâm hồn mỗi cá nhân Với sự thay đổi quan niệm về con người, các nhà văn sau 1975, đặc biệt là sau đổi mới, khi quan tâm đến con người cá

nhân thường có hứng thú viết về những mất mát, bi kịch trong đời sống của

họ Rất nhiều số phận bi kịch được nắm bắt và miêu tả một cách khách

quan Đó là những con người với “trăm ngàn mảnh vỡ khác nhau, đầy

những vết dập xoá trên thân thể, trong tâm hồn họ Đặc biệt, các nhà văn

đã thể hiện thành công bi kịch cá nhân của con người” [14] Tuy nhiên, do

vẫn còn cái nhìn không mấy thiện cảm của xã hội đối với những người đồng tính luyến ái cho nên những mảnh đời, những số phận bi kịch đồng tính chưa được quan tâm một cách rộng rãi, phổ biến Chỉ có một số nhà văn đã mạnh dạn viết về họ và Bùi Anh Tấn là người đi đầu với những sáng tác có giá trị lớn Qua những trang văn của anh, lần giở từng cuốn tiểu thuyết viết về đề tài này của Bùi Anh Tấn, người đọc sẽ cảm nhận được những số phận bi kịch đầy đau đớn, xót xa, có sức ám ảnh khôn nguôi.

Bùi Anh Tấn là một nhà văn mẫn cảm với cuộc sống, đặc biệt có điều kiện tìm hiểu, tiếp xúc với thế giới của những người đồng tính luyến ái đã không ngần ngại mổ xẻ bi kịch của họ bằng cái nhìn chân thực và nhân văn

nhất bởi “Thế giới ấy đáng được biết đến, đáng được thông cảm” [6]

Kiểu nhân vật bi kịch trong tiểu thuyết viết về đề tài đồng tính của Bùi Anh Tấn là những kiểu con người trải qua nhiều thăng trầm của cuộc sống, phải

đối mặt với những rắc rối của bản thân bởi họ “không là ai cả, không giống

ai cả Đấy là điều bất hạnh mà chúng ta không hề tự lựa chọn cho mình…”

[1, tr.120] Họ sống trong dằn vặt, đau khổ với thân phận là những “kẻ lạc loài” trong cuộc đời mênh mông này

Thạc sĩ Phạm Hồng Bàng là nhân vật mở đầu cho hệ thống nhân vật

có số phận bi kịch của tiểu thuyết của Bùi Anh Tấn “Một thế giới không

có đàn bà” mở đầu bằng một vụ án mạng Nạn nhân là nhà khoa học ngoại

tứ tuần, độc thân - thạc sĩ, kỹ sư Phạm Hồng Bàng “bị giết chết” - một cái

chết được báo trước Qua cuốn nhật ký Bàng để lại, toàn bộ cuộc đời bi kịch của người kỹ sư này được vén lên, phức tạp và đầy ngang trái Ngay

từ thuở nhỏ, Bàng đã mang trong người một cảm giác của một “kẻ côi

cút” [1, tr.21] Anh khao khát tình cha mẹ nhưng “họ không cho tôi được ở bên họ”, “tôi lớn lên lặng lẽ như cây cỏ” [1, tr.21] trong tình yêu thương

và sự bao dung của người ông nội đầy nghiêm khắc “Chuyện đời Phạm

Hồng Bàng vừa có những nét riêng vừa có những cái rất chung cho cả xã hội trong một giai đoạn lịch sử với những biến động lớn Bàng chịu ảnh hưởng chất văn hoá phương Đông của ông nội rất nặng và xa cách với cha” [5]

Những đối xử trong gia đình được điều khiển bởi người mẹ kế chuyên quyền và cay nghiệt đã để lại hậu quả rất tai hại trong cuộc đời Bàng: anh trở thành kẻ sợ đàn bà từ hình ảnh hung dữ, nham hiểm của người mẹ kế Tuổi thơ tràn ngập những hồi ức không hay về đàn bà, tuổi trẻ

cô đơn trên đất nước xa lạ (du học bên Đức) với tác động của người bạn nước ngoài (Chavara) đã đẩy Bàng thành kẻ đồng tính luyến ái thật sự mà theo Chavara đó là bản chất thật của Bàng, hắn chỉ giúp Bàng tìm thấy nó Đau khổ vì biết mình không thể sống như một người đàn ông bình thường, Bàng trở thành một kẻ khắc kỷ trong mắt đồng sự Anh sống khép kín, có phần cao ngạo với các đồng nghiệp xung quanh nên ít được mọi người thích quan hệ Những dục vọng đồng tính vẫn luôn thao thức bản thân nhưng do điều kiện Việt Nam khác bên Đức và vì danh dự, uy tín, nên Bàng phải cố gắng kìm nén và lao vào học tập nghiên cứu để quên đi điều ấy Và khi người bạn trai thời thơ ấu (Hải) vào làm cùng cơ quan, Bàng hiện nguyên hình là kẻ đồng tính Mối tình trai đã buộc phải gãy đổ khi người bạn thơ

ấu ấy không thể tiếp tục cùng Bàng bởi anh ta là một người hoàn toàn bình thường Cái chết của Hải trong một chuyến công tác khiến Bàng vô

cùng đau khổ, sống trong ân hận giày vò

Bao năm sống trong cô đơn thầm lặng, cha mẹ không hề quan tâm, nay gặp và yêu Hải, Bàng ngỡ rằng lòng mình sẽ được sưởi ấm, khát khao

âm ỉ trong mình bao năm sẽ được giải toả vì đã có người chia sẻ Nào ngờ, Hải đã ra đi Cái chết của người bạn này đã khiến Bàng dấn thêm một bước

nữa vào tình yêu đồng giới với cậu học trò tên Thanh.“Thế là hết, tôi không

còn cưỡng lại được chính bản thân mình nữa Những ranh giới, những giá trị đạo đức tinh thần tôi đều bỏ sang một bên ( ) Tôi ngụp lặn trong một vũng lầy tình ái ” [1, tr.111] Mặc cảm tội lỗi cũng như tuyệt vọng,

Bàng đã lao vào những cuộc chơi trác táng , không giữ gìn kiêng cữ bất cứ điều gì Cuộc sống ban đêm là phấn hoa đèn màu, còn ban ngày anh ta vẫn là một vị trưởng phòng đáng kính Có ai sung sướng gì khi sự thật bản thân là một kẻ đồng tính luyến ái Bàng không dám công khai bản chất thật của mình với mọi người vì còn uy tín, danh dự bản thân, gia đình Chỉ mỗi khi đêm về, trong bóng tối của đất trời, ánh sáng nhập nhoè của đèn màu, anh mới được sống là chính mình Đó là bi kịch đau khổ nhất của một con người Chìm trong những cuộc chơi đồng tính về đêm, cuối cùng Bàng bị Sida Hồi kết bi thảm của đời Bàng là một vụ án mạng mà Bàng tự thuê người giết mình để chạy trốn cái chết của bệnh Sida, khỏi gây tổn thương cho danh dự của bản thân và gia đình dù biết rằng đó là một cái

thói kiêu hãnh khinh bạc đáng thương hại nhưng Bàng “vẫn muốn một cái

chết trong danh dự hão” [1, tr.149] Những lời nhắn gửi cuối cùng trong

nhật ký của Phạm Hồng Bàng khiến người đọc không khỏi thương cảm

cho một kiếp người đau khổ, một số phận bi kịch: “nếu có kiếp sau tôi

được sống lại ( ), tôi mong mình sẽ là một người đàn ông đàng hoàng, khoẻ mạnh ( ), có quyền yêu và siết trong vòng tay mình một người đàn

bà mà tôi yêu thương ( ) Xin đừng ai và đừng bao giờ là một kẻ đồng

tính luyến ái, sự đau khổ một đời người mà tôi đã phải trải qua, quá đủ rồi cũng chính tôi đã phải trả giá cho kiếp trước của mình chăng? Xin đừng ai như tôi” [1, tr.149]

Cũng có kết cục đáng thương là phải chọn cho mình một cái chết vì không muốn người khác biết mình là dân gay, trong tác phẩm ta còn bắt gặp hình ảnh thầy giáo Lê Viễn Tuổi thơ của Viễn là những trận đòn roi như mưa của người cha say xỉn mà đến bây giờ nhớ đến nó anh vẫn còn hoảng loạn Rồi trong cơn tức giận, mẹ Viễn đã đâm chết cha Viễn Bà vào tù, để lại Viễn sống với người cô độc thân Vì tò mò, Viễn bắt chước việc giải toả

cảm xúc của bà cô bằng cây bàn chải sắt Nó tạo cho Viễn một “cảm giác

rạo rực, xen lẫn đê mê đau đớn .” [1, tr.130] Những năm sau đó, Viễn

luôn luôn tìm cho mình cảm giác tình dục như vậy Chứng bệnh khổ dâm đó ngày càng hành hạ một người đồng tính đáng thương như Lê Viễn Nhưng

là một người có học thức, cảm nhận được sự bất thường của bản thân nên Viễn cũng cố gắng dùng nghị lực để đè nén và hướng dẫn mình vào những hoạt động đúng đắn Đôi khi không kìm được thì buộc phải chiều theo dục vọng và lại sống trong ăn năn Ra trường, dạy học, Viễn lấy vợ với hi vọng tìm được bản chất thực của một thằng đàn ông trong mình nhưng anh đã lầm Nó là cái gì đó sâu sa trong tiềm thức và không thể chế nổi Đây là một nỗi bất hạnh của Viễn Việc Lê Viễn treo cổ tự tử kết thúc cuộc đời đau khổ của một kẻ đồng tính đã khiến Nguyễn Lân thoáng buồn và suy

nghĩ “không lẽ cuộc đời này, những con người như anh ta không có lối

thoát hay sao” [1, tr.132]

Nguyên nhân sâu sa bi kịch của Phạm Hồng Bàng và Lê Viễn xuất phát từ sự bế tắc, tuyệt vọng, không đủ cam đảm để sống thật là mình giữa mọi người, không dám công khai mình là một gay, luôn phải đè nén bản thân, kìm hãm cảm xúc Họ ý thức rất rõ và thấm thía cảnh ngộ của

mình nhưng lại không dám và không thể vượt qua nó Vì vậy, kết thúc cuộc đời của họ với cái chết là một tất yếu Đó là kết cục đáng thương của những người đồng tính

Xây dựng hình tượng những nhân vật “một đời đau buồn”, một đời sống trong tủi hổ với những ẩn ức tình dục đồng giới, Bùi Anh Tấn muốn hướng đến một xã hội có tính nhân văn, có cái nhìn cảm thông hơn với những con người không hề muốn mình bị đồng tính Đó là sự nghiệt ngã của tạo hoá đối với số phận họ

Mỗi một con người, một số phận nhà văn phơi bày trên trang sách, bằng những dòng chữ giản dị, trong sáng và giọng văn mượt mà, đầy thao thức đều đã ám ảnh, day dứt đến tận cùng nỗi đau của một kiếp người sinh ra đã bất hạnh vì bị đồng tính luyến ái Bùi Anh Tấn đã đạt được những thành công bước đầu khi xây dựng kiểu nhân vật có số phận bi kịch, góp phần làm phong phú thêm mô hình nhân vật bi kịch cũng như nguồn cảm hứng về cái bi đang là một đặc điểm chủ đạo của văn xuôi sau năm 1975.Vì thế hình tượng nhân vật trong tiểu thuyết viết về đề tài đồng tính Bùi Anh Tấn thực sự lôi cuốn độc giả bởi tính chân thực, tính thời sự của nó Qua những hình tượng ấy, nhà văn đã phơi bày cuộc sống với những góc khuất của “giới thứ ba” với bao éo le, ngang trái Kiểu nhân vật này đã góp phần làm cho hệ thống nhân vật trong tiểu thuyết của Bùi Anh Tấn thêm đa dạng

2.2.2 Nhân vật cô đơn

Cô đơn là một trạng thái tinh thần tiêu cực của con người Nó xuất hiện và biểu hiện mạnh mẽ khi con người không tìm thấy sự đồng cảm, chia sẻ từ đồng loại, không thấy tiếng nói chung trong cộng đồng, khi con người cảm thấy lạc thời và lạc loài

Sau 1975, sự thay đổi về hoàn cảnh sống đã dẫn tới sự thay đổi tâm

tư, tình cảm con người, văn chương nói chung và tiểu thuyết nói riêng cũng có những chuyển biến quan trọng để thích ứng và tiếp tục phát triển theo một hướng mới Cảm hứng sử thi nhường chỗ cho âm hưởng thế sự, đời tư Các nhà văn đã chủ yếu đi khai khác và thể hiện đời sống nội cảm của mỗi cá nhân Trạng thái cô đơn của con người cũng được nhà văn chú ý tái hiện dưới nhiều góc độ, nhiều phương diện khác nhau Những nhân vật cô đơn xuất hiện ngày càng phổ biến, giữ vai trò quan trọng trong việc phản ánh tâm thức của con người hiện đại

Bùi Anh Tấn cũng là một trong số các nhà văn Việt Nam đương đại

có sự quan tâm đặc biệt đến trạng thái tâm lý này của con người Trong các

sáng tác của Bùi Anh Tấn nói chung và cuốn tiểu thuyết “Một thế giới không

có đàn bà” nói riêng, cô đơn trở thành một chủ đề lớn và có một sắc

thái riêng biệt Không phải chỉ khi nào tồn tại đơn thân con người mới cảm thấy cô đơn mà dường như cô đơn là tự thân, có nguồn gốc từ trong sâu thẳm tâm hồn, không thể minh định, biện giải một cách duy lí Theo cách nhìn của nhà văn, cô đơn là một bản chất chủ yếu của con người hiện đại

và cũng là cũng là một tiêu chí để đánh giá sự tồn tại đích thực của con người Những nhân vật cô đơn thường là những nhân vật có khả năng nhận thức về bản ngã, về số phận của mình Nhân vật cô đơn thường nghiêng về sống nội cảm, sống với quá khứ và những ẩn ức tinh thần

Hoàng là một chàng trai có học thức, có gia đình êm ấm nhưng luôn

cô đơn Trở thành một gay, những mối tình đồng giới ở Hoàng xuất phát bởi nỗi cô đơn từ thuở nhỏ cho đến lúc dậy thì Sống trong một gia đình hạnh phúc với ba má, vợ chồng anh hai (Nguyễn Lân), Hoàng rất hãnh diện, tự hào nhưng sao anh vẫn thấy bơ vơ, trống trải Ở cùng một mái nhà, muốn hỏi, muốn tâm sự cùng anh hai, mong được sự chỉ dẫn nhưng đáp lại tất cả những mong mỏi đó của Hoàng là sự vô tình thiếu quan tâm của cha