SKKN NÂNG CAO HIỆU QUẢ học tập môn vật lí lớp 9 CHƯƠNG điện học QUA PHƯƠNG PHÁP HOẠT ĐỘNG NHÓM

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO PHÙ CỪĐƠN VỊ: TRƯỜNG THCS TAM ĐASÁNG KIẾN KINH NGHIỆM NÂNG CAO HIỆU QUẢ HỌC TẬP MÔN VẬT LÍ LỚP 9 CHƯƠNG ĐIỆN HỌC QUA PHƯƠNG PHÁP HOẠT ĐỘNG NHÓM... Phần 1: LÍ LỊ

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO PHÙ CỪĐƠN VỊ: TRƯỜNG THCS TAM ĐA

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM NÂNG CAO HIỆU QUẢ HỌC TẬP MÔN VẬT LÍ LỚP 9

CHƯƠNG ĐIỆN HỌC QUA PHƯƠNG PHÁP HOẠT ĐỘNG NHÓM.

Môn Vật lí Tác giả: Nguyễn Thị Lý Giáo viên môn Vật lí

Năm học 2013-2014

Phần 1: LÍ LỊCH

Họ và tên: Nguyễn Thị Lý

Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác: Tổ KHTN- Trường THCS Tam Đa- Phù Cừ- Hưng Yên

Tên sáng kiến kinh nghiệm:

NÂNG CAO HIỆU QUẢ HỌC TẬP MÔN VẬT LÍ LỚP 9

CHƯƠNG ĐIỆN HỌC QUA PHƯƠNG PHÁP HOẠT ĐỘNG NHÓM.

Phần 2 NỘI DUNG

A MỞ ĐẦU

I Đặt vấn đề

Trong những năm gần đây, Đảng và Chính phủ cũng như toàn thể xã hội

đã rất quan tâm và đầu tư cho giáo dục, xác định ‘Đầu tư cho giáo dục là sự đầu

tư bền vững và hiệu quả nhất’ Nền giáo dục nước nhà cũng đã có nhiều cố gắngtrong việc tự hoàn thiện mình bằng những giải pháp như tiến hành cải cách giáodục (GD), đổi mới chương trình GD toàn diện Một trong những đổi mới quantrọng đó là đổi mới về phương pháp giảng dạy BGD đã xác định “Khuyến khích

tự học”, phải “Áp dụng những phương pháp dạy học tích cực để bồi dưỡng chohọc sinh năng lực tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề, khắc phục lốitruyền thụ một chiều như trước đây” Phương pháp và các kĩ thuật dạy học tíchcực thì có nhiều: kĩ thuật mảnh ghép, kĩ thuật khăn trải bàn, phương pháp hoạtđộng nhóm, phương pháp hợp đồng, phương pháp hay kĩ thuật mới nào cũng

có những cái hay riêng của nó mà bản thân tôi đã thử nghiệm Vấn đề là vậndụng ở đâu, vận dụng như thế nào và phương pháp nào thích hợp nhất với đốitượng lại là cả một vấn đề cần bàn

Với đặc thù vùng miền, hơn nữa trường THCS Tam Đa là một trường còn

có nhiều khó khăn, phong trào học tập của học sinh còn yếu, năng lực học sinh

đa phần là trung bình yếu, việc lựa chọn phương pháp hay cách dạy như thế nào

để mỗi học sinh tích cực thì mỗi người có một cách suy nghĩ khác nhau Vậyphương pháp dạy học nào là phù hợp nhất với điều kiện hiện tại của trường vàphối hợp tốt cùng với các phương pháp truyền thống khác đã có từ trước, đápứng được các yêu cầu mang lại hiệu quả cao nhất cho tiết học, theo hướng đổimới ?

Trong quá trình dạy và thử nghiệm, tôi thấy thuyết phục nhất hiện nay làcách dạy: Tổ chức hoạt động nhóm với sự trợ giúp tích cực từ thầy cô Bởi vìbản thân nó có khả năng đáp ứng các tiêu chí xây dựng thành công con ngườinăng động, sáng tạo Từ thực nghiệm đổi mới PPDH, đã chứng tỏ qua hoạt động

sẽ làm cho mỗi thành viên bộc lộ được suy nghĩ, hiểu biết, thái độ của mình, qua

đó được tập thể uốn nắn, điều chỉnh, phát triển tình bạn, ý thức tổ chức kỷ luật,tinh thần tương trợ, ý thức cộng đồng Hoạt động trong tập thể quen dần với sựphân công hợp tác trong lao động xã hội, hiệu quả học tập sẽ tăng lên nhất làphải giải quyết vấn đề gay cấn, lúc xuất hiện nhu cầu phối hợp giữa các cá nhân

để hoàn thành một nhiệm vụ học tập xác định Xét về mặt thời lượng 45 phút/tiết học, nó cũng phù hợp hơn so với nhiều phương pháp và kĩ thuật dạy họckhác Tuy nhiên, để đánh giá một cách khách quan hơn về phương pháp hoạtđộng nhóm (HĐN), tôi đã tiến hành nghiên cứu tác động của phương pháp này

qua một chương của Vật lí 9- Chương I : Điện học

Việc áp dụng phương pháp Hoạt động nhóm đã có ảnh hưởng rất rõ rệtđến kết quả học tập của học sinh Lớp thực nghiệm, thông qua bài kiểm tra đánhgiá đạt kết quả cao hơn lớp đối chứng Điểm số trung bình bài kiểm tra sau tácđộng của lớp thực nghiệm là 6,7 lớp đối chứng là 5,7 Kết quả phép kiểm chứngt-test p = 0,01 < 0,05 có ý nghĩa, có sự khác biệt lớn giữa điểm trung bình củalớp thực nghiệm và lớp đối chứng Kết quả cho thấy sự chênh lệch giữa nhómthực nghiệm và nhóm đối chứng rất có ý nghĩa, không phải do ngẫu nhiên Điều

đó chứng minh rằng, việc áp dụng phương pháp Hoạt động nhóm đã nâng caokết quả học tập môn vật lí của học sinh lớp 9A trường THCS Tam Đa sau khihọc xong chương “ Điện học ”

Nghiên cứu được tiến hành trên hai nhóm tương đương là hai lớp 9A vàlớp 9B trường THCS Tam Đa Lớp thực nghiệm là lớp 9A được áp dụng thườngxuyên phương pháp HĐN khi dạy các bài của chương Điện học Lớp đối chứng

là lớp 9B giảng dạy theo phương pháp truyền thống là chủ yếu

II Phương pháp tiến hành

a Cơ sở lí luận

Trường THCS Tam Đa là một trường có nhiều khó khăn Cơ sở vật chấtchưa đáp ứng được việc đổi mới phương pháp dạy học: Không có phòng học bộmôn; thiết bị dạy học chất lượng kém Đa số học sinh nhận thức còn chậm, ýthức tự giác trong học tập không cao, tinh thần tập thể còn có nhiều hạn chế

Hầu hết các hoạt động học tập của HS đều mang tính cá nhân Thói quen traođổi bài khi đến lớp hầu như không có Bên cạnh đó, phần lớn giáo viên trongnhà trường chưa chú trọng đầu tư, quan tâm nhiều đến việc đổi mới phươngpháp dạy học nên kết quả học tập của HS còn thấp.

Trong sách giáo khoa vật lý 9, chương Điện học được đánh giá là mộtchương hay, có nhiều thí nghiệm hỗ trợ có sẵn Xong qua các năm giảng dạycho thấy một số vấn đề chung như sau: Còn nhiều học sinh khả năng tư duykém, rỗng kiến thức từ lớp dưới Có không ít học sinh khả năng tính toán rấtkém, kể cả việc sử dụng máy tính cầm tay Đồng thời nhiều học sinh còn có tưtưởng không đầu tư sâu vào môn vật lí Với trường THCS Tam Đa chúng tôi,việc khơi gợi hứng thú môn học và đầu tư các phương pháp giảng dạy tích cựcchưa được chú trọng nhiều

Để khắc phục phần nào các nhược điểm trên, qua thời gian công tác tôi rútra: Nên sử dụng phương pháp hoạt động nhóm là hợp lí nhất Phương pháp nàyvừa đảm bảo tính tập thể, tính hợp tác, tính tích cực và chủ động của học sinh.Tạo cho học sinh có một nền tảng kiến thức thực sự trong mình nhờ chủ động và

sự hỗ trợ kịp thời từ bạn bè, thầy cô

Thực chất hoạt động nhóm là một hoạt động thường xuyên của học sinhtrong học tập và với bài học nào ta cũng có thể sử dụng phương pháp hoạt độngnhóm được Nhưng để hoạt động nhóm đạt hiệu quả tốt nhất thì GV cần phảibiết cách tổ chức cho HS hoạt động nhóm một cách tích cực, phát huy được tínhchủ động của HS, tạo niềm tin, gây hứng thú cho HS trong học tập và đó cũngchính là lí do tôi chọn đề tài này với mong muốn chia sẻ với các bạn đồngnghiệp một phương pháp dạy học không mới song để các bạn thấy được tácdụng to lớn mà phương pháp này mang lại, góp phần nâng cao chất lượng dạyhọc toàn diện cho HS

b Các biện pháp tiến hành

Để tiến hành nghiên cứu đề tài tôi đã tiến hành thực hiện bác bước sau:

1.Chọn lớp thực nghiệm và lớp đối chứng

2 Xây dựng thiết kế nghiên cứu:

3 Lập quy trình nghiên cứu

4 Tiến hành đo lường, thu thập dữ liệu và xử lí số liệu

c Thời gian nghiên cứu

môn vật lí lớp 9 Với giả thuyết: Hoạt động nhóm phát huy được tính tích cực,

tính sáng tạo và nâng cao được hiệu quả học tập của học sinh

II GIẢI PHÁP THỰC HIỆN.

1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng được sử dụng để thực hiện nghiên cứu là học sinh lớp 9A và9B trường THCS Tam Đa Vì các đối tượng này có nhiều thuận lợi Là hai lớp

có nhiều điểm tương đồng: ý thức học tập, tính kỉ luật, đặc biệt là học lực

* Bảng 1: Giới tính của hai lớp 9A và 9B của trường THCS Tam Đa

* Bảng 2: Kết quả bài kiểm tra khảo sát đầu năm môn Vật lí của hai

lớp 9A và 9B:

2 Thiết kế nghiên cứu:

Chọn hai lớp: Lớp 9A làm nhóm thực nghiệm, lớp 9B làm nhóm đốichứng Dùng kết quả bài kiểm tra khảo sát đầu năm và kết quả kiểm tra hếtchương Điện học làm cơ sở nghiên cứu, đánh giá

Sử dụng thiết kế 2 : Kiểm tra trước và sau tác động với nhóm tươngđương

*Bảng 4: Thiết kế nghiên cứu

Nhóm

Kiểm tra trước tác động

Tác động

Kiểm tra sau tác động

Thực

Sử dụng phương pháp hoạt độngnhóm tích cực và linh hoạt trong

Đối chứng O2

Sử dụng phương pháp truyềnthống là chính trong chương O4

Điện học.

Ở thiết kế này tôi sử dụng phép kiểm chứng t-test độc lập với 29 HS lớp9A và 29 HS lớp 9B

3- Quy trình nghiên cứu

a Chuẩn bị của giáo viên.

- Nghiên cứu kĩ về phương pháp hoạt động nhóm như thế nào để hiệu quảcao nhất

- Nghiên cứu các bài dạy và chuẩn bị giáo án, các thí nghiệm, hình ảnhliên quan và phiếu học tập phù hợp nhất

- Tham khảo ý kiến đồng nghiệp cùng chuyên môn về giáo án, các dạngbài tập và dự định triển khai nhóm

Lớp thực nghiệm: Sử dụng phương pháp hoạt động nhóm tích cực, phốihợp các thí nghiệm, tranh ảnh với từng bài học trong chương Điện học

Lớp đối chứng: Không sử dụng phương pháp hoạt động nhóm trong quátrình giảng dạy

b Tiến trình dạy thực nghiệm.

Thời gian tiến hành thực nghiệm tuân theo kế hoạch và thời khóa biểuchính khóa để đảm bảo tính khách quan Cụ thể:

*Bảng 5: Thời gian thực hiện

9/9/2013 Vật lí- 9A 6 Bài tập vận dụng định luật ôm

Thứ 7 Vật lí- 9A 7 Sự phụ thuộc của điện trở vào chiều

4- Đo lường và thu thập dữ liệu

Kiểm tra trước tác động: Dùng điểm bài khảo sát đầu năm làm cơ sở sosánh trước tác động

Kiểm tra sau tác động: Bài kiểm tra hết chương Điện học

*Tiến trình kiểm tra:

Ra đề kiểm tra: Ra đề kiểm tra và đáp án sau đó lấy ý kiến đóng góp củagiáo viên trong tổ, nhóm Vật lí để bổ sung, chỉnh sửa cho phù hợp

Tổ chức kiểm tra hai lớp cùng một thời điểm, cùng đề

Kết quả kiểm tra: (Bảng điểm trong phần phụ lục)

* Phân tích dữ liệu và nhận xét kết quả

Biểu đồ so sánh điểm trung bình kiểm tra trước và sau tác động.

Điểm

Trước tác động

Sau tác động

Tổng hợp phần trăm kết quả theo thang bậc: Kém, yếu, TB, khá, giỏi kếtquả của lớp thực nghiệm 9A và đối chứng 9B

*Bảng 7: Thang b c i m trậc điểm trước và sau tác động ( Khảo sát cùng số điểm trước và sau tác động ( Khảo sát cùng số ểm trước và sau tác động ( Khảo sát cùng số ước và sau tác động ( Khảo sát cùng sốc v sau tác à sau tác động ( Khảo sát cùng số điểm trước và sau tác động ( Khảo sát cùng sốộng ( Khảo sát cùng sống ( Kh o sát cùng sảo sát cùng số ố

Biểu đồ so sánh kết quả xếp loại trước và sau tác động.

Trước tác động ta đã kiểm tra kết quả của 2 nhóm là tương đương Sau tácđộng kiểm chứng kiểm chứng độ chênh lệch điểm trung bình bằng t- test kết quả

p = 0,01 cho thấy: Sự chênh lệch điểm trung bình giữa nhóm thực nghiệm vànhóm đối chứng có ý nghĩa, tức là chênh lệch điểm trung bình nhóm thựcnghiệm cao hơn điểm trung bình nhóm đối chứng là không ngẫu nhiên mà dokết quả tác động Đồng thời qua đồ thị, thấy rõ nhất và ý nghĩa nhất là tỉ lệ họcsinh yếu sau tác động của lớp 9A giảm rất nhiều so với trước tác động và giảmnhiều hơn so với lớp đối chứng

Chênh lệch giá trị trung bình chuẩn SMD = 0 , 67

5 , 1

7 , 5 7 , 6





Theo bảng tiêu chí Cohen, chênh lệch giá trị trung bình chuẩn SMD =0,67 cho thấy sau tác động kết quả học tập môn vật lý của học sinh lớp 9Atrường THCS Tam Đa tăng khi học xong chương “Điện học” là khả quan

Giả thuyết của đề tài đã được kiểm chứng !

b Nhận xét kết quả

Kết quả kiểm tra sau tác động của nhóm thực nghiệm là điểm trung bìnhlà: 6,7, kết quả bài kiểm tra tương ứng của nhóm đối chứng điểm trung bình là:5,7 đã có sự khác biệt rất rõ về tác động của phương pháp đến kết quả học tập ;

Tỉ lệ học sinh có điểm số từ trung bình trở lên đã tăng rõ rệt ở lớp thực nghiệm.Điều đó cho thấy điểm giữa nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng đã có sựkhác biệt rõ rệt, lớp được tác động có tỉ lệ điểm trên trung bình và điểm trungbình cộng cao hơn lớp đối chứng

Chênh lệch giá trị trung bình chuẩn của hai bài kiểm tra là SMD = 0,67.Điều này có nghĩa mức độ ảnh hưởng của tác động là tốt

sự phát triển toàn diện năng lực học sinh, sự bền vững của giáo dục Tuy nhiênviệc thực hiện cần được giám sát một cách chặt chẽ để đảm bảo sự đổi mới làthực, xuất phát từ nhu cầu và lòng tâm huyết của mỗi giáo viên chứ không phảivấn đề đổi mới theo kiểu hình thức

- Đối với giáo viên: Cần phân biệt rõ giữa các phương pháp, kĩ thuật dạyhọc để tránh nhầm lẫn Đồng thời không ngừng tìm tòi tài liệu và học hỏi đồngnghiệp về phương pháp để hoàn thiện mình Đặc biệt là các giáo viên trẻ

- Bàn luận thêm: Khi vận dụng mỗi phương pháp cần phải xem tính phùhợp của nó với nội dung kiến thức bài học; đối tượng học sinh; cơ sở vật chất…Kinh nghiệm cho thấy nếu chỉ vận dụng đơn thuần một phương pháp thì hiệuquả khó có thể thỏa mãn Chúng ta nên kết hợp giữa các phương pháp một cách

linh hoạt cùng với sự đầu tư tốt đồ dùng dạy học sẽ là chìa khóa của một tiết dạytốt góp phần nâng cao chất lượng giáo dục.

Trong một thời gian không dài, áp dụng trong đơn vị kiến thức không lớntrong chương trình Vật lí THCS chắc chắn không tránh khỏi thiếu sót Rất mongcác đồng nghiệp đóng góp ý kiến để việc nghiên cứu, triển khai các đề tài saumang lại hiệu quả cao hơn

Đây là SKKN của bản thân tôi viết, không sao chép nội dung của ngườikhác

Tác giả: Nguyễn Thị Lý

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Chuẩn kiến thức kĩ năng vật lí 9

2 Tài liệu nghiên cứu KHSPUD- BGD& ĐT(nguồn internet)

3 Những phương pháp dạy học tích cực- NXB Hà Nội

4 Cách triển khai phương pháp hoạt động nhóm hiệu quả (nguồn internet)

PHỤ LỤC Bảng điểm lớp 9A

22 Đặng Hồng Sơn 7 8

23 Nguyễn Đức Thắng 3 6

Bài 3 THỰC HÀNH: XÁC ĐỊNH ĐIỆN TRỞ CỦA MỘT DÂY DẪN

BẰNG AMPE KẾ VÀ VÔN KẾ

I MỤC TIÊU:

Kiến thức:

Nêu được cách xác định điện trở của một dây dẫn bằng công thức R  U I

Mô tả được cách bố trí và tiến hành được thí nghiệm xác định điện trở củamột dây dẫn bằng Ampe kế và Vôn kế

Kỹ năng:

Mắc được mạch điện theo sơ đồ và sử dụng được các dụng cụ đo điệnXác định được điện trở của một đoạn mạch bằng Ampe kế và Vôn kế

- 1 ampe kế, 1 vôn kế, 1 khóa điện, 1 bộ dây nối( 6 dây)

Mỗi nhóm 1 tờ giấy tôki để viết báo cáo( nhóm chuẩn bị trước phần lí thuyếttheo hướng dẫn của GV), 1 bảng phân công nhiệm vụ

III TỔ CHỨC

1 Kiểm tra sĩ số: 9A:

2 Hình thức tổ chức: Hoạt động nhóm

- Phân nhóm HS: (phần này đã tiến hành trước để HS các nhóm có sự chuẩn bị

và phân công nhiệm vụ)

- Sắp xếp vị trí cho các nhóm thực hành

IV TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC

Hoạt động 1: Kiểm tra

GV kiểm tra phần chuẩn bị của các nhóm:

- Bảng phân công nhiệm vụ

- Báo cáo thực hành theo mẫu

Kiểm tra kiến thức cũ:

- Vẽ sơ đồ mạch điện để đo điện trở của một dây dẫn bằng ampe kế và vôn kế( Gọi 1 HS lên bảng vẽ sơ đồ mạch điện)

- Trả lời câu hỏi theo mẫu báo cáo( SGK trang 10)

(Gọi đại diện một nhóm lên trình bày)

Hoạt động 2: Mắc mạch điện theo sơ đồ và tiến hành đo.

- Giáo viên giao dụng cụ cho các nhóm

- Các nhóm mắc mạch điện theo sơ đồ và tiến hành đo

( Các thành viên trong nhóm thực hiện nhiệm vụ của mình đã được phân công )

- Khi các nhóm tiến hành hoạt động, giáo viên đóng vai trò là quan sát viên vàgiúp đỡ HS khi cần thiết ( Xem từng HS trong nhóm có thực hiện đúng nhiệm

vụ của mình không? tinh thần, thái độ hợp tác với bạn trong nhóm như thế nào?Quy trình thực hiện các thao tác của nhóm?)

Hoạt động 3: Hoàn thành báo cáo- Nộp báo cáo

Các nhóm hoàn thành báo cáo và nộp cho GV

Hoạt động 4: Nhận xét.

GV nhận xét các ưu, nhược điểm của các nhóm theo các nội dung sau:

- Ý thức chuẩn bị của các nhóm - Tinh thần làm việc nhóm của các cá nhân

- Thao tác thực hành

Rút kinh nghiệm tiết học

- Chỉ ra nguyên nhân của ưu điểm và hạn chế từ đó rút ra bài học cho những tiếthọc tiếp theo

Lưu ý: Mắc mạch điện phải đúng quy trình( nguồn mắc sau cùng).Trong khi

mắc mạch điện, khóa phải luôn mở Đọc kết quả xong phải ngắt mạch ngay.

Tuần 2 Ngày soạn: 19.8.2013 Tiết 4 Ngày dạy: 31.8.2013

Bài 4 ĐOẠN MẠCH NỐI TIẾP

I MỤC TIÊU:

Kiến thức:

Viết được công thức biểu diễn mối quan hệ giữa hiệu điện thế U, cường

độ dòng điện I, điện trở R trong đoạn mạch điện nối tiếp với các hiệu điện thế U,cường độ dòng điện I, điện trở R thành phần

Suy luận được bằng lý thuyết để xây dựng công thức tính điện trở tươngđương của đoạn mạch nối tiếp

Kỹ năng:

Rèn kỹ năng mắc mạch điện và sử dụng các dụng đo điện

Vận dụng được định luật Ôm cho đoạn mạch có nhiều nhất 3 điện trở mắcnối tiếp để làm được các bài tập đơn giản

1 Kiểm tra sĩ số: 9A:

2 Hình thức tổ chức: Nghiên cứu cá nhân và hoạt động nhóm

IV T CH C HO T Ổ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC: ỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC: ẠT ĐỘNG DẠY HỌC: ĐỘNG DẠY HỌC:NG D Y H C:ẠT ĐỘNG DẠY HỌC: ỌC:

Hoạt động 1: Ôn lại kiến thức liên

quan đến bài học

GV yêu cầu HS nhắc lại những kiến

I Cường cường độ dòng điện và hiệu điện thế trong đoạn mạch mắc nối tiếp.