SKKN nâng cao hiệu quả dạy và học trong phân môn vẽ trang trí ở bậc trung học cơ sở

Khảnăng của học sinh sẽ được nâng cao dần theo từng lớp học vì vậy việc học trang trí được tiến hành đúng quy trình nhằm khuyến khích sự tìm tòi, sáng tạo, độcđáo của học sinh khi làm bà

Phần I: Lí lịch

Họ và tên: Phạm Thị Ngân Chức vụ: Giáo viên Đơn vị công tác: Trường THCS Tam Đa Tên đề tài sáng kiến kinh nghiệm: Nâng cao hiệu quả dạy

và học trong phân môn vẽ trang trí ở bậc trung học cơ sở

- Ý nghĩa và tác dụng của giải pháp mới………Trang 04

- Phạm vi nghiên cứu……… Trang 05

b PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH Trang 05

- Cơ sở lí luận Trang 05

- Các biện pháp tiến hành Trang 08

NỘI DUNG

a MỤC TIÊU, NHIỆM VỤ ĐỀ TÀI……….….Trang 15

b MÔ TẢ GIẢI PHÁP CỦA ĐỀ TÀI……… Trang 16

- Thuyết minh tính mới……… Trang 16

- Khả năng ứng dụng……….… Trang 18

KẾT LUẬN Trang 23 CAM KẾT……….……… Trang 24

NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY VÀ HỌC TRONG PHÂN MÔN VẼ TRANG TRÍ Ở BẬC TRUNG HỌC CƠ SỞ

- Về phía học sinh

Đối với học sinh trường THCS Tam Đa đã từ lâu các em chưa được tiếpxúc với bộ môn này vì vậy học mĩ thuật chưa có nền nếp, kiến thức chưa có hệthống, thực hành ít, môi trường thẩm mĩ hạn hẹp Học sinh ít được quan sát,

tham quan danh lam thắng cảnh và bảo tàng Vì thế hiểu biết về mĩ thuật, về cáiđẹp chưa sâu rộng, không kích thích các em học tập Đa phần học sinh bị chiphối, ảnh hưởng về các môn chính, môn phụ của xã hội nhà trường Các em phảitập trung cho các môn chính, lo cho thi, lo đánh giá, phần nào bỏ qua sao lãngmôn mĩ thuật Hơn nữa do thiếu phương tiện học tập, phương pháp thực hànhthiếu linh hoạt, nên bài vẽ của các em thường khô, thiếu phóng khoáng, đôi khi

gò bó, công thức

2 Kết quả của thực trạng trên.

Từ thực trạng trên để việc học mĩ thuật, đặc biệt là phân môn trang trí đạthiệu quả tốt hơn tôi đã đưa những phương pháp cơ bản về cách dạy và học mĩthuật đặc biệt là phương pháp dạy vẽ trang trí áp dụng cho từ lớp 6 đến lớp 9 và

đa phần các em rất thích hoạt động tạo hình, việc vẽ, xem các tác phẩm mĩ thuật dần dần đã hình thành ở các em Các em hứng thú học vẽ trang trí hơn vẽ theomẫu phần nào hơn cả vẽ tranh đề tài, bài vẽ của các em đẹp hơn, có tiến bộ rõ rệt

về cách dùng màu

- Ý nghĩa và tác dụng của giải pháp mới:

Mĩ thuật là một trong những môn nghệ thuật Nếu dạy học là khó thì dạynghệ thuật càng khó, cần phải mang tính nghệ thuật cao hơn Vì học mĩ thuậtđem lại niềm vui cho mọi người, làm cho mọi người nhìn ra cái đẹp, thấy cáiđẹp có ở trong mình, xung quanh mình, gần gũi và đáng yêu Đồng thời mĩ thuậtgiúp mọi người tự tạo ra cái đẹp theo ý mình và thưởng ngoạn nó ngay trongsinh hoạt thường ngày của mình, làm cho cuộc sống thêm hài hoà hạnh phúc

Nhà trường ngày nay ngoài việc truyền thụ kiến thức khoa học kỹ thuật,còn phải chú ý đến giáo dục thẩm mĩ, nhằm đào tạo học sinh trở thành nhữngcon người phát triển, toàn diện để xây dựng đất nước Đáp ứng yêu cầu thẩm mĩngày càng cao và càng phức tạp của xã hội, con người đã phát huy óc sáng tạođem lại sự phong phú đa dạng cho nhiều hình thức và nhiều thể loại trang trí.Trang trí là thể hiện cái đẹp của sự trình bày bằng nghệ thuật sắp xếp, đường nét,màu sắc, hình mảng Trang trí bắt nguồn từ thực tế đời sống xã hội Trang trí làlàm đẹp hơn cái vốn có ban đầu, học trang trí ta sẽ biết làm đẹp cuộc sống xungquanh, làm đẹp cho gia đình và lam đẹp cho chính mình Mỗi thời đại trang trí

có những đặc điểm và yêu cầu khác nhau, cũng như nhìn nhận cái đẹp của trangtrí qua từng thời kì xã hội, tôn giáo cũng có nhiều vẻ riêng biệt Trang trí được

sử dụng một cách rộng rãi trong đời sống, bao gồm nhiều lĩnh vực khác nhau,hầu như ta đều thấy vai trò của nó trong đời sống hàng ngày Tất cả mọi ngườichúng ta nói chung và học sinh THCS nói riêng tiếp xúc hàng ngày với nghệthuật trang trí, nếu biết kết hợp, áp dụng những kiến thức học tập được,

chắc chắn sẽ tìm thấy nhiều bài học bổ ích góp phần làm cho đời sống thêm sinhđộng tươi đẹp

Trang trí là một nhu cầu thiết yếu với con người, với xã hội, với nền kinh

tế quốc dân và chiếm một vị trí quan trọng trong đời sống (Kiến trúc đô thị,trang trí nội, ngoại thất Trang trí phục trang, trang trí điện ảnh sân khấu…)

Phân môn trang trí ở THCS được đưa vào từ lớp 6 đến lớp 9 trong mộtnăm học lớp 6 có 9 tiết, lớp 7 có 7 tiết, lớp 8 có 8 tiết, riêng lớp 9 chỉ học 1/2tiết/tuần cho nên chỉ có 5 tiết Vì vậy nội dung cơ bản được chọn lọc hết sức cơbản Khác với các trường nghệ thuật chuyên đào tạo các hoạ sĩ, bởi số thời gianhọc chuyên môn ở các trường nghệ thuật chiếm tỉ lệ cao hơn hẳn ở trường phổthông (nơi dạy nghệ thuật đại trà) thời gian rất eo hẹp, mỗi bài học và làm, góigọn trong một tiết học (45 phút) Những bài học chủ yếu nhằm nâng cao về kiếnthức trang trí, phương pháp thể hiện cũng như thực hành ứng dụng trong đờisống và các bài học cơ bản như (Hình vuông, hình tròn, hình chữ nhật, đườngdiềm) được sắp xếp học đi học lại nhiều lần ở mỗi lớp nhằm giúp học sinh nắm

vững kiến thức trong bố cục trang trí và phát huy khả năng tìm tòi sáng tạo Khảnăng của học sinh sẽ được nâng cao dần theo từng lớp học vì vậy việc học trang trí được tiến hành đúng quy trình nhằm khuyến khích sự tìm tòi, sáng tạo, độcđáo của học sinh khi làm bài, chương trình và nội dung học trang trí ở THCS có

sự sắp xếp mang tính đồng tâm, phát triển để học sinh tiếp cận môn học từ dễđến khó, từ tô màu đến tìm màu, từ vẽ thêm hoạ tiết cho đều đến sự tìm hoạ tiết

để sắp xếp…

2 Tính đồng tâm trong trang trí.

Trong trang trí có một số bài học mang tính chất bắt buộc, những bàitrang trí này được gọi là: bài học trang trí cơ bản (cách dùng màu, phương pháp

bố cục, thể thức trang trí, trang trí hình vuông, trang trí hình chữ nhật, trang tríhình tròn, trang trí đường diềm…) Tuỳ theo từng bậc học, từng lớp để phân bốsao cho phù hợp với đặc điểm lứa tuổi và trình độ nhận thức của HS Những bài

cơ bản này sẽ lặp đi lặp lại không chỉ có ở các trường tiểu học – THCS mà cònhọc tới các trường cao đẳng, đại học… Các bài học trang trí cơ bản là cơ sở cho

sự nhận thức cái đẹp và giúp người học vận dụng kiến thức đó vào đời sống thựctại

Giáo viên khi dạy các bài trang trí cơ bản cần quan tâm đến:

- Nâng cao dần về sắp xếp, chọn lọc hoạ tiết

- Sự cân bằng trong tổng thể bố cục

- Phối hợp các thể thức trong trang trí áp dụng vào các bài trang trí cơ bản,các thể thức (đăng đối, xen kẽ, phá thế, nhắc lại…)

- Sử dụng đậm nhạt và màu sắc sao cho phù hợp

3 Tính thực tiễn trong trang trí đối với nhà trường phổ thông.

Nghệ thuật trang trí bao giờ bao giờ cũng gắn liền với đời sống Nó bắtnguồn từ cuộc sống và trở lại phục vụ cho cuộc sống, vì vậy mà chương trình,nội dung dạy học trang trí ở trường phổ thông phải được quan tâm gắn với đờisống của học sinh và xã hội Có những bài tưởng như chỉ là trang trí đơn giản(trang trí nhãn vở) nhưng thực chất có sự liên quan rất phong phú của những bài

trang trí cơ bản (trang trí hình chữ nhật, trang trí ứng dụng…) hoặc trong trangtrí trại hè, một bài gắn liền với đời sống sinh hoạt của học sinh được thể hiện bằng nhiều kiến thức tổng hợp (kiến thức kẻ chữ, trình bày, sắp xếp và baoquát…)

4 Tính dân tộc trong trang trí.

Dân tộc nào cũng có những màu sắc và những nét riêng biệt Nhìn vàolịch sử, chúng ta thấy thể hiện rõ nhất ở các hoa văn, hoạ tiết cổ trong các đồdùng (trống đồng, mũi tên, thuyền bè, cán dao thổ cẩm…) trên các đình chùa,lăng tẩm

(hoa văn trên các bia đá, hoạ tiết chim lạc ở trống đồng và hoạ tiết con rồng, conphượng hoặc hoạ tiết hoa sen trên các kèo cột…) Để có những hoạ tiết vốn cổdân tộc không phải dễ dàng

5 Tính khoa học cơ bản trong trang trí.

Bản thân trang trí hết sức khoa học, khoa học về sắp xếp, khoa học về sửdụng màu sắc Một bức tường được sơn màu xanh nhạt sẽ cho ta cảm giác mát

mẻ, khi sơn màu hồng ta thấy ấm áp Một bức tranh treo trong phòng kháchkhác với nội dung bức tranh treo ở phòng ăn Vì vậy chúng ta thấy trang tríkhông chỉ có đẹp mà còn hết sức khoa học

Nội dung cơ bản trong trang trí ở THCS bao giờ cũng bắt nguồn từ tínhvừa sức, HS tiếp thu được một cách thoải mái phù hợp với khả năng nhận thứccủa các em Giáo viên phải nắm vững đối tượng để truyền thụ kiến thức phù hợpvới khả năng nhận thức của HS Một số giáo viên ít chú trọng đến sự tiếp thucủa HS, giảng lí thuyết liên miên, trình bày nhiều kiến thức, sử dụng nhiều ngôn

từ khó hiểu khiến bài giảng không đạt yêu cầu Ngược lại, nhiều giáo viên biếtđịnh mức kiến thức cơ bản, truyền thụ có trọng tâm, coi trọng khâu thực hành đãđem lại kết quả tốt đẹp

6 Phương pháp dạy – học trang trí ở trường THCS.

a Yêu cầu đối với người học trang trí.

- Phải có phương tiện để học và thể hiện làm bài trang trí như: bút chì, tẩy,thước kẻ, compa, màu bút dạ, màu sáp, giấy … Nắm được nội dung vẽ trang trí

khác với vẽ theo mẫu Mỗi bài học vẽ trang trí đều có sự khác nhau về mức độyêu cầu.

- Thông qua bài giảng, học sinh biết cách làm một bài trang trí theo đúngphương pháp (tìm và sắp xếp các mảng hình chính, phụ, tìm chọn và sắp xếp hoạtiết, tìm đậm nhạt và tìm màu) Học vẽ trang trí học sinh cần có một tư duy sángtạo và say mê, tìm tòi để bài vẽ có hiệu quả cao Học sinh cần nắm vững một sốthể thức chính áp dụng trong bố cục trang trí:

+ Đăng đối : Trên bề mặt vuông nhất định chúng ta nhắc lại họa tiết ở haibên đường trục ( đường thẳng chia đôi hình vuông) Họa tiết đó có thể nhắc lại

từ phía trên xuống phía dưới Như thế goi là phương pháp đặt họa tiết đăng đối.Hai bên hoặc trên dưới đăng đối với nhau goi là đăng đối đơn Nếu bốn góc củamột hình vuông đều nhắc lại một họa tiết giống nhau theo hai đường trục bắtchéo nhau ở giữa là đăng đối kép Có thể dùng nhiều họa tiết đăng đối trên hinhfsáu góc, tám góc, hình tròn và lấy một điểm tụ chính giữa làm trụ trung tâm

b Đối với người dạy.

- Phải nắm chắc chương trình dạy vẽ trang trí của mỗi lớp thông qua cácbài cụ thể

- Mỗi bài dạy trang trí phải đảm bảo đúng kiến thức cơ bản, có trọng tâm,mang đặc trưng môn học

- Biết mở rộng kiến thức trong mỗi bài dạy bằng sự hướng dẫn học sinhtìm tòi, sáng tạo (tìm hoạ tiết, tìm bố cục, tìm màu cho hài hoà…) Hướng dẫn

HS cách làm bài trang trí và góp ý kiến từng bài của học sinh

- CÁC BIỆN PHÁP TIẾN HÀNH:

1 Phương pháp giảng dạy trang trí cơ bản:

a Hướng dẫn HS tìm hiểu nội dung bài trang trí: Nhằm phân biệt bài

trang trí thuộc loại nào: trang trí cơ bản hay trang trí ứng dụng, nếu là trang trí

cơ bản thì bố cục, hoạ tiết, màu sắc luôn có sự tìm tòi để có một bài vẽ trang trí

có bố cục đẹp, hài hoà Còn nếu là bài trang trí ứng dụng thì phải lưu ý đến tínhthực tiễn khi sử dụng như: hoạ tiết, màu sắc, bố cục phù hợp với nội dung yêu cầu sử dụng Mỗi nội dung bài trang trí đều có những kiến thức chủ yếu, thôngqua giảng dạy những kiến thức chủ yếu này giúp học sinh hiểu được lí thuyết,

nắm được cách làm Ví dụ trong bài: Trang trí lọ hoa, chỉ yêu cầu học sinh trangtrí trên các lọ hoa sao cho đẹp Còn phần tạo mẫu dáng lọ hoa, yêu cầu học sinhtìm kiểu lọ, sao cho có được những kiểu lọ mới, lạ và đẹp Nội dung bài học rấtphong phú, đa dạng song thực tế thời gian không cho phép giáo viên giảng giải

lí thuyết quá nhiều vì nếu nói nhiều sẽ thiếu thời gian cho học sinh thực hành.Bởi vậy mỗi nội dung bài dạy, giáo viên phải cân nhắc, suy nghĩ để lựa chọnnhững kiến thức cơ bản nhất, thiết yếu nhất, trọng tâm nhất sao cho phù hợp vớinội dung yêu cầu và đảm bảo thời gian bài học

b Hướng dẫn HS tìm phác thảo: Tạo thói quen cho HS suy nghĩ trước

khi tìm phác thảo và bước đầu phải tìm bằng các đường, nét, hình mảng kỉ hànhằm tạo nên một bố cục hợp lí

Những bố cục trên phải được hướng dẫn cụ thể ở phần lí thuyết: cách tìm

bố cục, tìm hoạ tiết, tìm hình mảng và vận dụng các thể thức trang trí…

Sau khi tìm bố cục bằng các hình kỉ hà, hướng dẫn các em có thể tìm phácthảo đen trắng để tìm đậm nhạt Vẽ đen trắng để tránh được bố cục không cân đối như: Bố cục nặng nề (mảng đen quá, to quá) hoặc bố cục lỏng lẻo (các mảngrời rạc…)

Trên cơ sở các hình bố cục kỉ hà, có thể tìm các hoạ tiết phù hợp với cácmảng đó Ví dụ:

Sử dụng các hoạ tiết cho phù hợp với các mảng kỉ hà phải là những hoạtiết đơn giản và cách điệu Ví dụ:

Cuối cùng bài trang trí nào cũng phải tô màu nhưng công việc tô màu củahọc sinh tiểu học khác với tìm màu để thể hiện ở học sinh THCS cần phải hướngdẫn học sinh biết cách sử dụng màu sắc sao cho hợp lí và hài hoà Có thể sửdụng hoà sắc nóng hay hoà sắc lạnh, sử dụng các gam màu trầm hay các gammàu sáng

Trong mỗi bài vẽ trang trí phải tìm màu chủ đạo Từ màu chủ đạo tìm các màukhác đặt vào cho hợp lí và cân nhắc đặt các màu cạnh nhau cho hài hoà

+ Màu sắc đóng vai trò quan trọng trong nghệ thuật trang trí Nó thể hiện

sở thích và năng khiếu thẩm mĩ của học sinh Khi trang trí học sinh phải biếtnhững nguyên tắc cơ bản về màu sắc để sử dụng màu cho sắc bén Màu sắc cònnói lên được tình cảm của con người, của một dân tộc Do thói quen sinh hoạt,lao động vui chơi ở một môi trường nhất định tạo ra

Quá trình vẽ một bài trang trí là quá trình tìm tòi, suy nghĩ để quyết định dùngmàu nào cho hợp lí, dùng loại hòa sắc nào, nhẹ nhàng hoặc gay gắt tươi vui hay

trầm lặng muốn vậy học sinh phải thuộc bảng pha màu, đó là cơ sở để khámphá, tìm ra các màu mới, tạo nên các hoà sắc đẹp thuận mắt và ưa nhìn.

c.Một số điểm lưu ý khi dạy trang trí:

- Hướng dẫn học sinh sử dụng hình mảng, đường nét: Phải dứt khoát mớitạo nên bố cục chặt chẽ Ví dụ:

- Cần tránh những bố cục lỏng lẻo hoặc nặng nề do cách sắp xếp hìnhmảng không hợp lí.

- Những bố cục nên làm:

2 Phương pháp giảng dạy lí thuyết trang trí.

- Trong chương trình dạy phân môn trang trí các lớp 6 - 7 - 8 - 9 không cóbài lí thuyết dành riêng cho một tiết, thường lí thuyết được giảng trước khi HSlàm bài Thời gian này chỉ chiếm khoảng 15 đến 17 phút Do đó những kiến thức

cơ bản giáo viên phải chắt lọc có trọng tâm để truyền thụ cho học sinh Học sinh

có thể căn cứ vào đó để làm bài cho có hiệu quả Tuy nhiên giáo viên có thể tổchức để mở rộng kiến thức cho học sinh vào các buổi học tự chọn, ngoại khoá,nghe nói chuyện…

Căn cứ vào yêu cầu của bài để giảng cho học sinh, có bài rất cần nhiều thờigian như: phương pháp bố cục, phương pháp và cách dùng màu trong trang trí,phương pháp sáng tác tranh cổ động…Dù thời gian dài hay ngắn thì bài lí thuyếtdạy trang trí cũng phải lưu ý:

- Cần xây dựng nội dung trọng tâm bài trang trí: Tìm hiểu khái niệm cơ bản,

thuyết phục cao để minh hoạ cho khái niệm cơ bản.

Trang trí đầu báo tường

Trang trí quạt giấy Trang trí lọ hoa và trang trang trí đĩa tròn

Trang trí cổng trại

- Giáo viên có thể sử dụng các bài học cũ của học sinh lớp trước để phân tích vàcũng nên tìm tòi chọn một vài đồ vật như: tờ bích báo, lọ hoa bằng gốm, hộpmứt các loại…nhằm giúp học sinh mở rộng thêm kiến thức học trang trí gắn liềnvới đời sống

- Phần lí thuyết chỉ giúp học sinh nắm vững những khái niệm cơ bản, những dựđịnh sẽ làm và những kiến thức tạo cơ sở ban đầu cho sự hình thành sáng tạo,tìm tòi để học sinh vận dụng trong bài trang trí cụ thể, vì vậy bài lí thuyết phải

có trọng tâm, Giáo viên giảng giải vừa sức với khả năng nhận thức của học sinh

và có nhiều liên hệ thực tế để học sinh dễ hiểu và dễ làm bài Khi giảng lí thuyết

cơ bản, giáo viên nên đặt nhiều câu hỏi, giúp các em nắm chắc hơn bài học vàlàm cho tiết dạy thêm sinh động

- Lí thuyết cơ bản không chỉ dừng ở phần giảng cho toàn lớp mà giáo viên cần

sử dụng nó khi hướng dẫn góp ý cho từng em Thông qua bài làm của học sinh,giáo viên có thể biết ngay những phần lí thuyết các em có nắm chắc hay không

và trên cơ sở đó góp ý, nhắc lại những phần lí thuyết đã dạy, giúp các em sửachữa, tìm cách giải quyết mới trong bài làm trang trí

NỘI DUNG