Rèn kĩ năng đàm thoại trong dạy học môn sinh 9 ở trường THCS tam đa

Hớng đổi mới phơng pháp dạy học ở tr-ờng THCS là: Tích cực hoá hoạt động học tập của học sinh, khơi dậy và phát triển khả năng tự học, nhằm hình thành cho học sinh t duy tích cực, học tậ

Lời nói đầu

Nghiên cứu khoa học luôn là một vấn đề cần thiết, quan trọng đối với con ngời, dù

ở bất kỳ xã hội nào, thời kì nào của lịch sử Nhờ có nghiên cứu khoa học mà loài ngời chúng ta đã làm chủ thiên nhiên, điều mà trớc đây tởng chừng nh xa vời hoang đờng Ngày nay, cùng với sự phát triển nh vũ bão của khoa học, công nghệ, kĩ thuật thì

đòi hỏi con ngời phải có vốn sống, vốn hiểu biết về khoa học để hoà mình vào với xu thế phát triển của thời đại Đối với ngời học, vấn đề nghiên cứu khoa học thực sự

đóng vai trò quan trọng, nó vừa cấp thiết, vừa bổ ích cho quá trình học tập, nghiên cứu khám phá ra những kiến thức trong thế giới quan khoa học có rất nhiều cách thức, phơng thức nghiên cứu khoa học, đợc thể hiện ở nhiều hình thức khác nhau, tức là nghiên cứu về các đối tợng trong thế giới quan rất phong phú và đa dạng Song với mục đích duy nhất, chủ yếu nhất và bao chùm nhất chính là nghiên cứu để khám phá và nhận thức đối tợng, trên cơ sở đó tìm ra đợc biện pháp khoa học phù hợp tác

động vào đối tợng nhằm thúc đẩy sự phát triển của đối tợng Với mong muốn nâng cao chất lợng giảng dạy môn Sinh học tại trờng mình dạy, tôi đã tìm hiểu phơng pháp dạy học đàm thoại để nâng cao kiến thức phơng pháp của mình Mặc dù đã nhận đợc sự hớng dẫn và giúp đỡ nhiệt tình của các thầy, cô giúp đỡ tôi hoàn thiện

đề tài, đặc biệt là Tiến sỹ Phan Thị Thanh Hội, nhng do hoàn cảnh điều kiện về thời

gian, kinh nghiệm còn hạn chế nên bài viết của tôi vẫn còn những hạn chế nhất định Tôi mong nhận đợc sự chỉ bảo, góp ý của các độc giả cho đề tài của tôi có thể áp dụng tốt trong thực tiễn giáo dục

mở đầu

A Lý do chọn đề tài

1 Thực trạng vấn đề

1.1 Thực trạng của việc dạy học môn Sinh học theo phơng pháp đàm thoại cổ điển.

Trong việc nâng cao chất lợng dạy học sinh ở trờng THCS, việc đổi mới phơng pháp dạy học có ý nghĩa vô cùng quan trọng Giai đoạn mới của đất nớc Viêt Nam và sự phát triển nh vũ bão của khoa học - công nghệ đang đặt ra cho ngời giáo viên nhiều yêu cầu cao về phơng pháp dạy học

Luật giáo dục điều 24.2 đã ghi: "Phơng pháp giáo dục phổ thông phải phát huy

tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học, bồi dỡng phơng pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui hứng thú học tập cho học sinh".

Nghị quyết 40/2000/QH10 của Quốc hội về việc đổi mới công tác giáo dục phổ thông Từ năm học 2002-2003 đến năm học 2005-2006, SGK từ lớp 6 đến lớp 9 lần

l-ợt đợc thay đổi Vì đổi mới chơng trình, thay SGK nên ngời giáo viên phải thay đổi phơng pháp dạy học để đáp ứng đợc mục tiêu giáo dục của nhà trờng trong giai đoạn cách mạng giáo dục hiện nay

Để thực hiện tốt chơng trình cần phải đổi mới phơng pháp dạy học theo hớng tích cực hoá hoạt động học tập của học sinh Hớng đổi mới phơng pháp dạy học ở

tr-ờng THCS là: Tích cực hoá hoạt động học tập của học sinh, khơi dậy và phát triển

khả năng tự học, nhằm hình thành cho học sinh t duy tích cực, học tập, sáng tạo, nâng cao năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm đem lại niềm vui hứng thú học tập cho học sinh

Theo định hớng trên cần phải kế thừa, khai thác những mặt tích cực trong phơng pháp dạy học truyền thống đồng thời áp dụng phơng pháp dạy học hiện đại, thích hợp Phơng pháp dạy học sinh hiện nay ở trờng THCS đợc tiến hành theo phơng pháp đặt

và giải quyết vấn đề thông qua hoạt động của học sinh Học sinh đợc học tập cá nhân

là chính kết hợp làm việc theo nhóm nhỏ dới sự điều khiển của giáo viên Giáo viên tổ chức tình huống có vấn đề, hớng dẫn học sinh hoạt động trình độ nhận thức của học sinh, làm trọng tài trong thảo luận, tranh luận, đàm thoại, chốt lại vấn đề và khẳng

định kiến thức Một trong phơng pháp đang đợc áp dụng rộng rãi và đợc nhiều ngời quan tâm nghiên cứu, áp dụng đó là phơng pháp dạy học đàm thoại, đặt và giải quyết vấn đề, giáo viên nêu một vấn đề mới hoặc một vấn đề đã có từ những vấn đề cũ, giáo viên hớng dẫn học sinh giải quyết thông qua đàm thoại, học sinh qua việc đàm thoại, giải quyết vấn đề, phát hiện và tìm ra vấn đề mới đó

Dạy học theo phơng pháp đàm thoại, đặt và giải quyết vấn đề không phải là hoàn toàn mới đối với giáo viên Từ những năm 60 giáo viên sinh đã làm quen với

thuật ngữ: Phơng pháp đặt vấn đề nhng vận dụng thì cha thành thạo và chỉ ở mức độ

thấp Trong nhiều năm qua nhiều giáo viên giỏi ở các trờng THCS đã có nhiều cố

gắng trong dạy học và có nhiều sáng kiến hay về đổi mới phơng pháp dạy học

Phơng pháp đàm thoại là một trong những phơng pháp đợc đa ra phân tích và ứng dụng khá nhiều Bằng những câu hỏi thích hợp, giáo viên đặt học sinh vào tình huống

có vấn đề và hớng dẫn các em giải quyết vấn đề đó

Tuy nhiên, trong phơng pháp dạy học sinh nhiều giáo viên còn bị ảnh hởng ở những mức độ khác nhau của các quan điểm và phơng pháp dạy học cổ truyền, áp đặt,

dạy theo lỗi "nhồi sọ", lên lớp chủ yếu là thầy nói, thầy giảng, thầy truyền thụ những

chân lí đã có sẵn ở SGK, học sinh chỉ thụ động tiếp thu, nghe, ghi chép, học thuộc lòng, học vẹt, học tủ, để đạt điểm trung bình để đi thi HS học sinh - một khoa học rất sáng tạo và hấp dẫn - mà chỉ biết ghi nhớ, nhắc lại, theo mẫu đã có sẵn Ph ơng pháp dạy học nh vậy không thể đáp ứng đợc những yêu cầu của nhà trờng XHCN của giáo dục nớc ta trong giai đoạn hiện nay Trong một XH đang phát triển theo cơ chế thị trờng cạnh tranh gay gắt thì phát hiện sớm và giải quyết hợp lí những vấn đề nảy sinh trong thực tiễn là một năng lực rất cần thiết cho mỗi con ngời

Trong nhiều năm qua, nhiều chuyên đề, nhiều hội giảng, hội thảo cấp trờng, cấp cụm đều xoay quanh vấn đề đổi mới phơng pháp dạy học nh thế nào và sử dụng phơng pháp đặt và giải quyết vấn đề trong dạy học sinh ở trờng THCS ra sao cho đến nay vẫn là đề tài muôn thủa trong các cuộc tranh luận rút kinh nghiệm giờ dạy

1.2 ý nghĩa và tác dụng của việc dạy học môn Sinh học theo phơng pháp đàm thoại

- Chính vì tầm quan trọng của phơng pháp đàm thoại trong dạy học sinh ở trờng THCS và vì thực tế nhiều giáo viên sử dụng phơng pháp này còn lúng túng khi soạn

giảng nên tôi thấy cần thiết phải tiếp tục nghiên cứu và áp dụng đề tài: "Rèn kĩ năng

đàm thoại trong dạy học môn sinh 9 ở trờng THCS Tam Đa".

- Qua việc sử dụng phơng pháp đàm thoại theo hớng tích cực cũng là một giảI pháp hết sức có ý nghĩa trong việc học tập tốt bộ môn, nhất là bộ môn này lại gắn rất gần gũi với từng cá nhân học sinh

2 Mục đích nghiên cứu

Qua đề tài này giáo viên cần tìm hiểu về bản chất, cấu trúc, cách thực hiện phơng pháp dạy học đàm thoại này là thế nào, các lỗi thờng gặp khi sử dụng phơng pháp này Cách xây dựng hệ thống câu hỏi cho phù hợp Tác dụng của phơng pháp này trong dạy học Từ đó phát triển, bổ sung thêm các kinh nghiệm, phơng pháp trong giảng dạy thực tế, đặc biệt trong giảng dạy môn sinh học lớp 9 - bậc THCS

3 Đối tợng và phạm vi nghiên cứu

Với đề tài này, tôi muốn đi nghiên cứu phơng pháp dạy học đàm thoại, môn sinh học lớp 9, trờng THCS Tam Đa

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

Nghiên cứu khoa học là luôn cần thiết với ngời thầy Việc tìm hiểu kỹ hơn về phơng pháp dạy học là rất cần thiết để nâng cao năng lực s phạm của mình,cũng nh nâng cáo chất lợng giảng dạy Qua đề tài này, cần phải hiểu rõ hơn về phơng pháp dạy học đàm thoại môn sinh học, thực trạng áp dụng phơng pháp này tại trờng THCS Tam Đa Qua nghiên cứu, tìm đợc các mặt nào cha làm đợc khi sử dụng phơng pháp

đàm thoại trong dạy học sinh học 9 Tìm biện pháp khắc phục mặt hạn chế

B Các phơng pháp tiến hành nghiên cứu.

- Phơng pháp phỏng vấn, quan sát, điều tra, thu thập số liệu

- Phơng pháp tổng hợp phân tích

- Phơng pháp thực nghiệm

- Phơng pháp tổng kết kinh nghiệm

Nội dung Chơng 1: Cơ sở lí luận

1 Lịch sử phương phỏp dạy học đàm thoại

Trong lịch sử lý luận dạy học, phương phỏp dạy học đàm thọai gắn liền với tờn tuổi của cỏc nhà hiền triết Hy Lạp nổi tiếng Socrat (khoảng 470-399 TCN) Socrat chống đối mọi kiểu dạy học giỏo điều và xõy dựng được một phương phỏp độc đỏo là sự

đàm thoại tranh luận.Theo ụng, người dạy đặt ra cho người học những cõu hỏi bẫy,

dựa vào mõu thuẫn chứa đựng trong lời đỏp của họ, người dạy dẫn dắt họ tới chỗ tỡm

ra mâu thuẫn của chính bản thân người học và từ đó người học có vẻ như tự lực tìm

ra chân lý Có thể nêu lên bản chất của phương pháp: người dạy khéo léo dẫn dắt người học bằng một hệ thống câu hỏi và câu trả lời tự lực tìm ra chân lý chính họ mang trong mình mà không hay biết

Thuật ngữ “Ơrixtic” hay còn gọi là phương pháp phát kiến tìm tòi Điều này đã được nhiều nhà khoa học nghiên cứu như S.Ja Ghecđơ, B.E Raicôp,… vào những năm 70 của thế kỉ XIX Các nhà khoa học này đã nêu lên phương án tìm tòi, phát kiến trong dạy học nhằm hình thành năng lực nhận thức của học sinh bằng cách đưa học sinh vào hoạt động tìm kiếm ra tri thức, học sinh là chủ thể của hoạt động học, là người sáng tạo ra hoạt động học Đây có thể là một trong những cơ sở lý luận của phương pháp dạy học này

Đàm thoại thực chất là phương pháp mà trong đó thầy đặt ra một hệ thống câu hỏi để trò lần lượt trả lời, đồng thời để trao đổi qua lại với nhau hay với thầy Qua hệ thống câu hỏi, câu trả lời trò lĩnh hội được nội dung bài học Căn cứ vào tính chất của sự nhận thức của học sinh phương pháp đàm thoại có những nhóm cơ bản sau: Đàm thoại tái hiện, đàm thoại giải thích minh hoạ, đàm thoại ơrixtic Trong các phương pháp trên thì phương pháp đàm thoại ơrixtic là được chú ý và vận dụng nhiều trong giảng dạy

2 Bản chất, cấu trúc lôgíc của phương pháp này:

Bản chất của đàm thoại Ơrixtic là phương pháp trong đó thầy tổ chức trao đổi, thậm chí là tranh luận, giữa thầy với cả lớp, có khi giữa trò với nhau, thông qua đó

mà đạt được mục đích dạy học.Trong phương pháp này thì hệ thống câu hỏi của thầy giữ vai trò chủ đạo Hệ thống câu hỏi – vấn đề phải được lựa chọn và sắp xếp hợp lí, câu hỏi có nội dung rõ ràng và dễ hiểu, chính xác, hợp trình độ của học sinh Số lượng và tính phức tạp của câu hỏi cũng như mức độ phân chia câu hỏi đó thành những câu hỏi nhỏ Hệ thống câu hỏi của thầy mang tính nêu vấn đề Ơrixtic để buộc trò luôn luôn ở trạng thái có vấn đề, kích thích trí tuệ và tự lực tìm lời giải đáp

Trong phương pháp này, thầy tổ chức sự trao đổi giữa giáo viên và cả lớp, có khi giữa học sinh với nhau, qua đó học sinh học hỏi được kiến thức

Trong phương pháp đàm thoại phát hiện có yếu tố tìm tòi, nghiên cứu của học sinh, giáo viên giống như người tổ chức, còn học sinh có vẻ như người phát hiện, khi kết thúc đàm thoại học sinh sẽ tự lực tìm ra chân lý

Hệ thống câu hỏi – lời đáp mang tính chất nêu vấn đề tạo nên nội dung trí dục chủ yếu của bài học là nguồn kiến thức và là mẫu mực của cách giả quyết một vấn đề nhận thức Như vậy, thông qua phương pháp này trò không những lĩnh hội được cả nội dung trí dục mà còn học được cả phương pháp nhận thức và cách diễn đạt tư

tưởng bằng ngụn ngữ núi Trong phương phỏp này hệ thống cõu hỏi của thầy giữ vai trũ chỉ đạo, cú tớnh chất quyết định đối với chất lượng tự tiếp thu của cả lớp, dẫn dắt học trũ bằng những cõu hỏi liờn tiếp, xếp theo một lụgớc chặt chẽ cú dụng ý của thầy

Hệ thống cõu hỏi của thầy vừa là kim chỉ nam, vừa là bỏnh lỏi hướng tư duy của trũ

đi theo một lụgớc hợp lớ, nú kớch thớch cỏ tớnh tớch cực tỡm tũi, trớ tũ mũ khoa học và

cả sự ham muốn giải đỏp vấn đề

Phương phỏp này được sử dụng nhiều trong chương trỡnh dạy học sinh học THCS

và được kết hợp với nhiều phương phỏp tớch cực khỏc

* Quy trỡnh vấn đỏp tỡm tũi ở lớp :

Đõy là quy trỡnh được ỏp dụng phổ biến và cú hiệu quả cao, và cần làm cho quy trỡnh trở thành thúi quen của lớp:

- Giỏo viờn nờu cõu hỏi cho cả lớp, yờu cầu học sinh suy nghĩ chuẩn bị trả lời (tuyệt đối khụng chỉ định trước học sinh trả lời)

- Cả lớp suy nghĩ 1 đến 2 phỳt

- Giỏo viờn chỉ định một học sinh trả lời Giáo viên có thể hỏi học sinh nhiều câu hỏi nhỏ từ câu hỏi lớn đợc chia ra

- Giỏo viờn và cả lớp nghe phần trả lời của học sinh

- Giáo viên có thể hỏi một HS nhiều câu hỏi để giải thích vấn đề học sinh đang trả lời

- Cỏc học sinh khỏc nhận xột về ý kiến trả lời của học sinh được chỉ định phỏt biểu

- Giỏo viờn nhận xột, đỏnh giỏ và kết luận

Phương phỏp này được sử dụng nhiều trong chương trỡnh sinh học THCS và được kết hợp với nhiều phương phỏp tớch cực khỏc Học sinh được đặt vào tỡnh huống cú vấn

đề chứ khụng phải được thụng bỏo dưới dạng tri thức cú sẵn

Học sinh tớch cực, chủ động, tự giỏc tham gia hoạt động học, tự mỡnh tỡm ra tri thức cần học chứ khụng phải thầy giảng một cỏch thụ động, học sinh là chủ thể sỏng tạo ra hoạt động học Học sinh khụng những được học nội dung học tập mà cũn được học con đường và cỏch thức tiến hành dẫn đến kết quả đú Học sinh được học cỏch phỏt hiện và giải quyết vấn đề

3 Nguyờn tắc cách tổ chức

Học sinh được đặt vào tỡnh huống cú vấn đề chứ khụng phải được thụng bỏo dưới dạng tri thức cú sẵn Học sinh tớch cực, chủ động, tự giỏc tham gia hoạt động học, tự mỡnh tỡm ra tri thức cần học chứ khụng phải thầy giảng một cỏch thụ động, học sinh

là chủ thể sỏng tạo ra hoạt động học Học sinh khụng những được học nội dung học

tập mà cũn đợc học con đường và cỏch thức tiến hành dẫn đến kết quả đú Học sinh được học cỏch phỏt hiện và giải quyết vấn đề

Về sự tổ chức hoạt động dạy và học của thầy và của trũ trong phương phỏp này cú thể tiến hành theo cỏc phương ỏn sau:

- Phương ỏn thứ nhất:

Thầy đặt ra hệ thống nhiều cõu hỏi riờng rẽ rồi chỉ định học sinh trả lời Mỗi học sinh trả lời một cõu hỏi, nguồn thụng tin cho cả lớp sẽ là tổ hợp cỏc cõu hỏi cựng với những lời đỏp tương ứng, cuối cựng giỏo viờn hệ thống nhấn mạnh kiến thức thu được thụng qua cuộc đàm thoại

- Phương ỏn thứ hai:

Thầy đặt ra cho cả lớp một cõu hỏi chớnh thường cú kốm theo những gợi ý, những hướng dẫn cú liờn quan tới cõu hỏi chớnh, người sau lại bổ sung và hoàn chỉnh thờm cõu trả lời của người trước và cứ như thế cho đến khi thầy thấy rằng tổ hợp cỏc cõu trả lời củ học trũ đó bao gồm đỳng và đủ lời giải tổng quỏt của cõu hỏi ban đầu thỡ mới thụi

- Phương ỏn thứ ba:

- Thầy nờu cõu hỏi chớnh, kốm theo những gợi ý nhằm tổ chức cho cả lớp tranh luận hoặc đặt ra những cõu hỏi gợi ý cho nhau để giỳp nhau giải đỏp Cõu hỏi chớnh do thầy nờu ra thường chứa đựng yếu tố kớch thớch tranh luận Nú chứa đựng mõu thuẫn dưới dạng nghịch lớ, hoặc nú vạch ra nhiều phưng ỏn giải quyết phải lựa chọn Đứng trước những cõu hỏi thuộc loại này, học sinh đó vụ hỡnh đứng về những phe đối lập nhau, mỗi phe bờnh vực một ý kiến của mỡnh và bỏc bỏ ý kiến của bờn kia một cỏch

cú sở khoa học, cuối cựng là lời đỏp củahọc sinh rất lỳng tỳng khi xõy dựng lờn lời tổng kết cuộc tranh luận, vỡ tớnh chất khỏi quỏt và phờ phỏn của nú, cho nờn người thầy phải đưa ra cõu hỏi phụ gợi ý, hỗ trợ cho trũ tự lực đi tới kết luận, sau đú bao giờ người thầy cũng phải tổng kết lại cõu tổng kết đú và vạch rừ ưu, nhược điểm của ý kiến mỗi phe rồi đưa ra kết luận của một người trọng tài, ở đõy là cõu hỏi chớnh kốm theo sự kớch thớch tranh luận, bản thõn nội dung sự tranh luận và lời giải đỏp tổng kết

Chơng 2: Kết quả điều tra khảo sát

Qua quá trình điều tra, dự giờ thăm lớp của các đồng nghiệp, phỏng vấn và thăm dò các đồng nghiệp, đặc biệt là việc dự giờ của các giáo viên dạy khối 9, tôi thấy những mặt đợc và những mặt còn tồn tại của việc hiểu và sử dụng phơng pháp đàm thoại trong giảng dạy nh sau:

- Trình tự thực hiện phơng pháp đàm thoại còn cha đúng Đó là việc giáo viên dạy học trò, không dẫn dắt học trò đi từng bớc bằng câu hỏi gợi mở, đi dần vào vấn đề

VD : Khi dạy về lai hai cặp tính trạng kết quả của thí nghiệm là sự tổ hợp tính trạng

riêng biệt là kết quả của lai một cặp tính trạng nhng GV cha giải thích rõ mà chỉ tìm kết quả theo phép nhân kết quả của mỗi tính trạng Làm nh vậy HS sẽ thụ động, không tích cực suy nghĩ tiếp thu bài.

- Cõu hỏi đặt ra thiếu tớnh mục đớch hệ thống, để dẫn giải được học sinh vào vấn đề

- Cõu hỏi còn dài cha rõ ràng,cha phự hợp với trỡnh độ HS Khi gặp học sinh có vốn kiến thức ít thì cần dẫn dắt cho học sinh từ những câu hỏi đơn giản và khái quát lên những mảng kiến thức lớn hơn

VD : Khi dạy về nguyên tắc tổng hợp của ARN, giáo viên vấn đáp học sinh bằng câu

hỏi : Nguyên tắc tổng hợp AND nh thế nào? Câu hỏi hai là : Nguyên tắc tổng hợp ARN ra sao ? Câu hỏi thứ nhất gợi mở cho HS nhớ lại nguyên tắc tổng hợp ADN từ

đó hình thành câu trả lời cho câu thứ hai nh vậy HS sẽ dễ trả lời hơn.

- Cõu hỏi cha kớch thớch được sự tư duy của học sinh.Trong qua trình thực tập tại tr-ờng, dự giờ tôi còn gặp trong giờ dậy giáo viên dùng những câu hỏi, câu nêu vấn đề

ít mang tính chất yêu cầu học sinh phải t duy, làm các thao tác t duy để học sinh phải nảy sinh nhu cầu giải quyết vấn đề nảy sinh, giữa vấn đề cũ và vấn đề mới

- Câu hỏi đàm thoại còn cú cõu hỏi cha mang tớnh phõn loại, để kiểm tra khả năng lĩnh hội vấn đề của HS Đó là việc giáo viên không chia nhỏ nhng câu hỏi khó thành các câu hỏi dễ cho các học sinh yếu và trung bình ít có các câu hỏi mang nhiều chất

t duy cho các học sinh khá và giỏi Nguyên nhân này là do giáo viên ch a nắm đợc mức học của học sinh và mức độc kiến thức của bài dạy giáo viên còn cha tìm hiểu

kỹ

Chơng 3 : Giải pháp

- Trình tự thực hiện phơng pháp đàm thoại còn cha đúng Đây là một lỗi mà rất nhiều giáo viên mắc phải Thờng là do việc bố trí thời gian cha hợp lí.Việc đa ra câu hỏi cần có thời gian nhất định để HS t duy, tìm tòi hớng giải quyết vấn đề mà GV cần học sinh đạt tới GV thờng đa ra câu hỏi và tự trả lời ngay, từ việc sử dụng phơng pháp

đàm thoại chuyển thành thuyết trình một phía Để khắc phục đợc lỗi này, giáo viên cần phải lắm trắc trình tự thực hiện gồm các bớc nào, phân bố thời gian cho hợp lí, lắm đợc mức độ kiến thức của câu hỏi mà đa ra câu hỏi cho phù hợp, không đợc thực hiện chỉ đàm thoại với một số học sinh thôi, làm các em khác không suy nghĩ, t duy

về câu hỏi Biết học sinh đang ở nấc thang t duy nào, cần tạo ra nhu cầu giải quyết vấn đề gì để giải quyết

- Cõu hỏi đặt ra thiếu tớnh mục đớch hệ thống, để dẩn giải được học sinh vào vấn đề Một câu hỏi đa ra cần có mục đích rõ ràng Câu hỏi phải hàm chứa mang một nội dung để phục vụ cho việc giảng dạy, giải quyết một vấn đề nhất định Câu hỏi phải

đ-a rđ-a cần xác định để đđ-a vào việc hồi tởng kiến thức cũ hđ-ay là để xây dựng một khái niệm mới GV muốn làm tốt việc đặt câu hỏi có mục đích có hệ thống thì phải nắm

đợc cấu trúc chặt chẽ của chơng trình, tính logic của hệ thống kiến thức

- Cõu hỏi còn dài cha rõ ràng, cha phự hợp với trỡnh độ HS Để đạt đợc hiệu quả trong giảng dạy với phơng pháp đàm thoại thì cần có việc xây dựng hệ thống câu hỏi cho phù hợp là rất cần thiết Nếu không có hệ thống câu hỏi sát đối tợng học sinh thì không thể có giờ dạy tốt đợc Muốn không có các khuyết điểm này thì giáo viên cần nắm trắc hệ thống kiến thức, việc xây dựng hệ thống kiến thức theo trình tự mạch kiến thức nh thế nào ?

GV hớng dẫn HS xây dựng kiến thức theo định hớng đó Với một bài toán,giáo viên cần biết lời giải nào là ngắn gọn,đơn giản nhất

- Cõu hỏi cha kớch thớch được sự tư duy của học sinh Đó là khi giáo viên cha xây dựng đợc hệ thống câu hỏi gây tình huống có vấn đề,nó chỉ mang tính hồi tởng đơn thuần Hay câu hỏi còn nghèo làn về nội dung, không bao hàm một vấn đề mà ngời

đối thoại, học sinh, phải t duy giải quyết

Không yêu cầu học sinh phải thực hiện những thao tác t duy, yêu cầu thực hiện một việc nào đó để tạo ra tri thức mới, trả lời câu hỏi của giáo viên đa ra

- Câu hỏi đàm thoại còn cú cõu hỏi cha mang tớnh phõn loại, để kiểm tra khả năng lĩnh hội vấn đề của HS Giáo viên mắc lối này là do cha nắm đợc đặc điểm trình độ của của học sinh, mức độ kiến thức của bài học để xây dựng câu hỏi cho phù hợp.Vì vậy để không mắc lỗi này thì ngời thầy cần tìm hiểu rõ hơn năng lực, mức độ kiến thức của từng học sinh, yêu cầu cần đạt trong chuẩn kiến thức và kỹ năng

Ví dụ: Khi dạy về nguyên tắc tổng hợp của ARN

Mức độ 1 : GV nêu ARN đợc tổng hợp dựa trên khuôn mẫu của ADN và theo nguyên

tắc bổ sung GV yêu cầu HS quan sát H17.2 chứng minh (giải quyết vấn đề)

Mức độ 2 : GV yêu cầu : Các em tìm mối quan hệ giữa các nuclêôtit của ADN và ARN?

Mức độ 3 : GV yêu cầu : Các em nêu nguyên tắc tổng hợp đó và nêu cụ thể các nuclêôtit nào trên ADN bổ sung với nuclêôtit nào trong môi trờng nội bào để tạo mạch ARN?

Kết luận

Đổi mới phơng pháp dạy học nói chung và phơng pháp dạy học Sinh học nói riêng là vấn đề mang tính thời sự và cấp bách trong trờng THCS nớc ta hiện nay Mỗi thầy giáo, cô giáo dạy các bộ môn cần nắm chắc định hớng đổi mới phơng pháp dạy học, dấu hiệu đặc trng của đổi mới phơng pháp mới cần đợc áp dụng rộng rãi ở trờng THCS đó là: Dạy học theo phơng pháp đàm thoại, đặt và giải quyết vấn đề Để thực hiện tốt các phơng pháp dạy học nói chung, phơng pháp dạy học đàm thoại nói riêng thì ngời giấo viên cần:

- Nghiên cứu kĩ chơng trình SGK, sách giáo viên Nắm vững nội dung bài học, trọng tâm của bài, kiến thức cũ có liên quan tới bài học

- Soạn bài theo hớng phát huy tính tích cực của học sinh Phải có hệ thống câu hỏi nhằm nêu bật vấn đề phải giải quyết, gợi cho học sinh cách suy nghĩ để giải quyết vấn

đề đó Câu hỏi phải phù hợp với khả năng và trình độ của học sinh thu hút đợc sự chú

ý, tạo ra đợc tình huống có vấn đề và hớng dẫn học sinh giải quyết vấn đề đó