SKKN Kinh nghiệm giải toán tỉ số phần trăm

SKKN Kinh nghiệm giải toán tỉ số phần trămSKKN Kinh nghiệm giải toán tỉ số phần trămSKKN Kinh nghiệm giải toán tỉ số phần trămSKKN Kinh nghiệm giải toán tỉ số phần trămSKKN Kinh nghiệm giải toán tỉ số phần trămSKKN Kinh nghiệm giải toán tỉ số phần trămSKKN Kinh nghiệm giải toán tỉ số phần trămSKKN Kinh nghiệm giải toán tỉ số phần trămSKKN Kinh nghiệm giải toán tỉ số phần trămSKKN Kinh nghiệm giải toán tỉ số phần trămSKKN Kinh nghiệm giải toán tỉ số phần trămSKKN Kinh nghiệm giải toán tỉ số phần trămSKKN Kinh nghiệm giải toán tỉ số phần trămSKKN Kinh nghiệm giải toán tỉ số phần trămSKKN Kinh nghiệm giải toán tỉ số phần trămSKKN Kinh nghiệm giải toán tỉ số phần trămSKKN Kinh nghiệm giải toán tỉ số phần trăm

A PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Toán là một trong những môn học đóng vai trò, vị trí hết sức quantrọng trong chương trình của mỗi cấp học trong đó có bậc Tiểu học Nó luônđược chú trọng và được dành một thời lượng rất lớn trong chương trình dạy -học ở các nhà trường Bên cạnh mục tiêu chủ yếu là rèn luyện kĩ năng tínhtoán và giải toán thì môn Toán ở Tiểu học còn phải chú ý đến sự phát triểncủa tư duy, óc tưởng tượng, bồi dưỡng phương pháp suy luận lôgic … gópphần hình thành và phát triển nhân cách toàn diện cho học sinh Tuy nhiên đểđạt được những mục tiêu đó chúng ta không thể làm trong chốc lát, một sớmmột chiều mà phải được tiến hành từ từ, kiên trì từng bước một để các phươngpháp suy luận có thể thấm dần vào trí tuệ còn non nớt của các em Chúng vừa

có tác dụng nâng cao năng lực suy nghĩ, vừa là công cụ đắc lực giúp giáo viên

có thể truyền thụ các kiến thức mới cũng như luyện tập, rèn dũa các kĩ năngtoán học cho học sinh Vì thế với vai trò là giáo viên hơn ai hết chúng ta cầnphải trang bị cho mình những hiểu biết cần thiết về các phương pháp suy luận

để vận dụng hợp lý, linh hoạt và sáng tạo trong giảng dạy nói chung và trongdạy toán ở Tiểu học nói riêng

Chính vì vậy, có thể khẳng định rằng giải toán là một thành phần quantrọng trong chương trình giảng dạy môn Toán ở bậc Tiểu học Nội dung củaviệc giải toán gắn chặt một cách hữu cơ với nội dung của số tự nhiên, số thậpphân, các đại lượng cơ bản và các yếu tố đại số, hình học có trong chươngtrình Đồng thời qua việc giải toán của học sinh, giáo viên có thể dễ dàng pháthiện những ưu điểm, thiếu sót của các em về kiến thức, kỹ năng và tư duy đểgiúp các em phát huy và khắc phục Về giải bài toán có lời văn ở lớp 5, ngoàimột số bài toán về quan hệ tỉ lệ, các bài toán có nội dung hình học, thì cácbài toán về tỉ số phần trăm chiếm số lượng không nhỏ Hơn nữa, các bài toánnày rất gần gũi và thiết thực trong cuộc sống Vì vậy, việc kết hợp học vàhành, kết hợp giảng dạy với đời sống được thực hiện thông qua việc cho họcsinh giải toán Các bài toán này liên hệ với cuộc sống một cách thích hợp giúp

học sinh hình thành và rèn luyện những kỹ năng thực hành cần thiết trong đờisống hàng ngày, biết vận dụng những kỹ năng đó trong cuộc sống Tuy nhiên,qua thực tế giảng dạy, tôi nhận thấy nhiều học sinh sợ giải toán về tỉ số phầntrăm và gặp nhiều khó khăn khi giải toán về tỉ số phần trăm, bởi yêu cầu đặt

ra khi giải các bài toán thuộc dạng này khó hơn, cao hơn so với các dạng toánkhác ở lớp dưới

Chính vì lẽ đó, kết quả học tập của học sinh chưa cao Tôi đã suy nghĩ rấtnhiều để tìm nguyên nhân, làm thế nào để học sinh đạt kết quả học tập tốt?Làm thế nào để giờ dạy học giải toán tỉ số phần trăm đạt hiệu quả, học sinhyêu thích, hăng say học tập? Bởi tôi thiết nghĩ, nếu không làm được điều nàyhọc sinh sẽ không hứng thú với môn học, dẫn đến kết quả học tập không nhưmong đợi Từ thực tế đó, tôi đã bắt tay vào việc nghiên cứu và tìm hiểuphương pháp giảng dạy cho bài toán về tỉ số phần trăm từ năm học 2012-2013

và đó cũng chính là nội dung sáng kiến: “Một số biện pháp giúp học sinh lớp

5 giải một số dạng toán về tỉ số phần trăm”.

2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu:

+ Học sinh lớp 5C (Năm học 2012 - 2013) và 5C (Năm học 2014 - 2015) + Cách giải một số dạng toán về tỉ số phần trăm”

- Phạm vi nghiên cứu: Đề tài chỉ dừng lại ở việc tìm hiểu nội dung và

phương pháp dạy học, từ đó khái quát nên các dạng bài và cách giải một sốdạng toán về tỉ số phần trăm

3 Mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lý luận, cơ sở thực tiễn các dạng và cách giải củamỗi dạng toán tỉ số phần trăm;

- Tìm hiểu thực trạng về việc dạy và học toán tỉ số phần trăm;

- Tìm hiểu những kĩ năng cơ bản cần trang bị để phục vụ cho việc giảitoán tỉ số phần trăm cho học sinh lớp 5;

- Nghiên cứu tài liệu nâng cao, tìm hiểu mạch kiến thức và phươngpháp giải toán tỉ số phần trăm.Tìm hiểu nội dung bồi dưỡng học sinh có năng

khiếu, chương trình giải Toán qua mạng có liên quan đến các bài toán về toán

tỉ số phần trăm Từ đó khái quát thành dạng và cách giải mỗi dạng nhằm gópphần nâng cao hiệu quả của việc dạy và học môn Toán;

- Rút ra những bài học kinh nghiệm bổ ích

4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp quan sát;

- Phương pháp đàm thoại;

- Phương pháp phân tích tổng hợp;

- Phương pháp thực nghiệm

5 Giả thuyết khoa học

- Nếu các biện pháp đưa ra được vận dụng tốt vào thực tế dạy học thì nó

sẽ góp phần rất lớn vào việc giúp học sinh nắm chắc các dạng toán về tỉ sốphần trăm và cách giải từng dạng đó; biết sử dụng kiến thức học được vàothực tế cuộc sống;

- Hỗ trợ và củng cố các kiến thức liên quan trong môn toán, phát triểnnăng lực thực hành, năng lực tư duy của học sinh

6 Đóng góp mới của kinh nghiệm

- Giúp giáo viên phân loại rõ các dạng bài về tỉ số phần trăm của môntoán lớp 5;

- Học sinh nhận định rõ các dạng toán về tỉ số phần trăm và biết cáchgiải;

- Thấy rõ được tác dụng dạy học hướng tập trung vào học sinh trongmôn toán

B PHẦN NỘI DUNG

1 Cơ sở khoa học của kinh nghiệm

1.1 Cơ sở lí luận

Trong công cuộc đổi mới kinh tế xã hội đang diễn ra từng ngày, từng

giờ trên khắp đất nước, nó đòi hỏi phải có những lớp người lao động mới cóbản lĩnh, có năng lực, chủ động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm thích ứng đượcvới thực tiễn đời sống xã hội luôn phát triển Nhu cầu này làm cho mục tiêuGiáo dục đào tạo phải được điều chỉnh một cách thích hợp dẫn đến sự thayđổi tất yếu về nội dung và phương pháp dạy học

Ở bậc Tiểu học môn Toán có vai trò đặc biệt quan trọng, cùng với cácmôn học khác nó góp phần tích cực vào việc hình thành và phát triển tư duycủa người học; đồng thời môn Toán còn góp phần vào việc thực hiện mục tiêugiáo dục, đào tạo thế hệ trẻ Ở nhà trường Tiểu học, việc dạy học toán cho họcsinh tạo năng lực cho các em sử dụng toán trong học tập và trong cuộc sốnghàng ngày Thông qua việc học toán ở nhà trường đã rèn cho các em năng lực

tư duy, phát triển trí thông minh, kĩ năng tính toán Chính vì thế, môn Toánluôn được chú trọng và được dành một thời lượng rất lớn trong việc giảng dạyGiáo dục phổ thông Theo yêu cầu của Bộ giáo dục và Đào tạo về đổi mới nộidung và phương pháp dạy học ở Tiểu học, ngoài việc tổ chức các hoạt độngdạy học để học sinh nắm được kiến thức chuẩn thì tùy vào năng lực của họcsinh, giáo viên cần phải phát triển, khai thác, mở rộng thêm kiến thức mộtcách phù hợp để đáp ứng nhu cầu học tập của các em

Hơn nữa, bậc tiểu học là bậc quan trọng, nó đặt nền móng cho việchình thành nhân cách của học sinh, trên cơ sở cung cấp những tri thức khoahọc ban đầu về tự nhiên và xã hội, phát triển các năng lực nhận thức, trang bịcác phương pháp và kĩ năng ban đầu về hoạt động nhận thức và hoạt độngthực tiễn, bồi dưỡng và phát huy các tình cảm, thói quen và đức tính tốt đẹpcủa con người Việt Nam Chính vì vậy mà bậc tiểu học được coi là bậc xây

dựng "nền móng vững chắc của toà nhà phổ thông".

Trong đó, môn toán lớp 5 góp phần không nhỏ để tạo nên cái gọi là

"nền móng" đó Học sinh học tốt môn toán lớp 5 sẽ tạo điều kiện thuận lợi để

phát triển năng lực học toán ở các lớp tiếp theo Để đem lại thành công trongdạy học toán đòi hỏi giáo viên phải biết lựa chọn các phương pháp và hìnhthức tổ chức dạy học dựa trên đặc điểm tâm lý của các em Đặc biệt, ở họcsinh lớp 5, kiến thức toán đối với các em không còn mới lạ, khả năng nhậnthức của các em đã được hình thành và phát triển ở các lớp dưới, tư duy đãbắt đầu có chiều hướng bền vững và đang ở giai đoạn phát triển Vốn sống,vốn hiểu biết thực tế đã bước đầu có những tích lũy nhất định

Trong quá trình dạy học sinh, tôi nhận thấy rằng chương trình Toán 5 có

nhiều mảng, nhiều dạng toán phong phú, đa dạng, trong đó dạng toán về “ tỉ

số phần trăm” là dạng khó Nhưng đây là những bài toán rất bổ ích, cần cho

học sinh nắm chắc để biết áp dụng vào thực tiễn, rèn luyện tư duy và khảnăng nhanh nhạy cho các em khi học toán Xuất phát từ vấn đề đó tôi đã lựachọn và nghiên cứu để phân ra các dạng bài với từng cách giải cụ thể để giúphọc sinh học tốt dạng toán này

1.2 Cơ sở thực tiễn

Qua thực tế giảng dạy cho thấy, khi giải dạng toán về tỉ số phần trăm họcsinh rất lúng túng và làm sai kết quả do nhầm lẫn hoặc không hiểu bản chất.Qua tìm hiểu đồng nghiệp, tôi biết được một số giáo viên khi dạy dạng toánnày đã không hiểu hết được ý đồ sách giáo khoa nên dạy qua loa, áp đặt dẫnđến học sinh không nắm được bản chất của dạng toán Với học sinh thì đây làdạng toán phức tạp dễ nhầm lẫn

2 Thực trạng của học sinh lớp 5 giải một số dạng toán về tỉ số phần

trăm

Năm học 2012 - 2013 tôi được phân công giảng dạy lớp 5 Trong quátrình giảng dạy nhiều năm ở khối này, tôi nhận thấy bài toán về tỉ số phầntrăm thực chất là những bài toán thực tế Nội dung bài toán được thông quanhững câu văn nói về những quan hệ, tương quan và phụ thuộc, có liên quanđến cuộc sống hàng ngày Cái khó của bài toán là phải lược bỏ những yếu tố

về lời văn đã che đậy bản chất toán học của bài toán, hay nói cách khác là chỉ

ra các mối quan hệ giữa các yếu tố toán học chứa đựng trong bài toán và nêu

ra phép tính thích hợp để từ đó tìm được đáp số bài toán

Năm học 2012 - 2013, lớp tôi có 25 học sinh Sau khi học xong dạngtoán về tỉ số phần trăm, tôi đã cho học sinh tiến hành làm một bài khảo sátnhư sau:

Bài 1: Ba lớp 5A, 5B, 5C tham gia trồng cây đầu năm, lớp 5A trồngđược 30% số cây toàn khối, lớp 5B trồng được 35% số cây toàn khối Hỏi sốcây lớp 5C trồng được chiếm bao nhiêu phần trăm số cây toàn khối?

Bài 2: Nhà An nuôi 8 con bò, trong đó có 3 con bò đực Hỏi:

a Số bò đực chiếm bao nhiêu phần trăm tổng số bò?

b Tỉ số phần trăm giữa số bò đực và bò cái là bao nhiêu?

Bài 3: Một cửa hàng bán một bếp ga giá 840000 đồng thì được lãi 6%theo giá bán Hỏi giá vốn của bếp ga đó là bao nhiêu?

Bài 4: Một người mua 10 bóng đèn điện, vì được giảm 15% giá chínhthức nên chỉ phải trả số tiền là 73100 đồng Hỏi giá chính thức của một bóngđèn là bao nhiêu tiền?

Qua khảo sát, k t qu ết quả đạt được như sau: ả đạt được như sau: đạt được như sau: được như sau:t c nh sau:ư

Tôi đã thăm dò ý kiến và thu được kết quả 48% học sinh không thích

và sợ giải toán có lời văn Điều này khiến tôi lo lắng bởi thực tế tôi nhận thấy

tư duy của một số học sinh còn hạn chế, thiếu linh hoạt Trình độ nhận thứccủa học sinh chưa đồng đều, một số em không yêu thích bộ môn Toán, đặcbiệt không thích giải toán có lời văn Có em tiếp thu rất chậm, khả năng vậndụng chưa tốt Các em phải đọc nhiều, viết nhiều, phải phân biệt từng dạngbài nhưng các em lại không nắm vững các dạng bài đó, lời giải yêu cầu phảitrả lời chính xác với phép tính, với các yêu cầu của bài toán đưa ra và phù hợp

với dạng bài đó nên các em thường vướng mắc về vấn đề trình bày bài giải,lựa chọn sai phép tính Còn nhiều em gặp khó khăn khi phải chuyển từ hìnhthức, thao tác tư duy này sang hình thức tư duy khác Chẳng hạn, sau khi nghegiáo viên hướng dẫn phân tích một bài toán, các học sinh giỏi thấy ngay đượctrình tự giải nhưng học sinh trung bình, yếu kém thường lúng túng không biếtphải bắt đầu từ đâu Bên cạnh đó, sự chú ý, óc quan sát, trí tưởng tưởng củamột số học sinh phát triển chậm Khi tổng hợp thường thấy dấu hiệu bề ngoài.Khả năng phân tích, tổng hợp kém và phát triển không đồng đều nên có khiphân tích được nhưng không biết tổng hợp Với thực tế như vậy, học sinh thật

sự gặp khó khăn khi gặp phải dạng toán về tỉ số phần trăm Bởi khi giải toán

về tỉ số phần trăm, phần lớn học sinh diễn đạt bằng ngôn ngữ khó khăn, sửdụng ngôn ngữ toán học lúng túng, nhiều chỗ lẫn lộn Nhiều em có thái độ thờ

ơ với học tập, ngại cố gắng, thiếu tự tin, ngay cả khi làm đúng bài tập nhưnggiáo viên hỏi cũng ngập ngừng không tin mình làm đúng, kết quả học tậpchưa cao

Chính từ những nhận thức như trên, tôi xây dựng thói quen làm người tổchức giúp học sinh tự phát hiện và tự giải quyết vấn đề của bài học; tạo điềukiện cho học sinh củng cố và vận dụng kiến thức mới ngay trong tiết học, điềuchủ yếu là khắc sâu từng dạng bài Tôi giúp học sinh tự làm bài theo khả năngcủa từng học sinh Chính vì vậy, học sinh lớp tôi đã yêu thích môn toán hơn,kết quả học tập cao hơn

3 Một số biện pháp giúp học sinh lớp 5 giải một số dạng toán về tỉ

số phần trăm

3.1 Biện pháp 1: Sử dụng linh hoạt các phương pháp dạy học

Tôi chú ý vận dụng linh hoạt các phương pháp cổ truyền kết hợp với cácphương pháp dạy học mới trong dạy học toán về tỉ số phần trăm và trong cảquá trình dạy học toán giúp học sinh hứng thú, yêu thích môn học Cụ thể,ngoài phương pháp trực quan, thực hành luyện tập, gợi mở - vấn đáp, giảnggiải - minh họa, tôi còn tổ chức, hướng dẫn học sinh tự phát hiện vấn đề củabài học rồi huy động những kiến thức và kinh nghiệm đã tích lũy để tự mình

hoặc cùng bạn tìm mối quan hệ của vấn đề đó với các kiến thức đã biết rồi tìmcách giải quyết vấn đề Đồng thời tôi luôn tạo điều kiện cho học sinh củng cố

và vận dụng kiến thức mới ngay trong tiết học để các em tự chiếm lĩnh trithức mới

Ví dụ: Diện tích một vườn hoa là 100 m 2 , trong đó có 25 m 2 trồng hoa hồng Tìm tỉ số của diện tích trồng hoa hồng và diện tích vườn hoa.( bài Tỉ số phần trăm SGK Toán 5 trang 73)

Tỉ số phần trăm đã được giới thiệu thông qua ví dụ này bằng cách dẫntìm tỉ số của hai số đo đại lượng cùng loại (cùng đơn vị đo) và kết quả đó biểuthị dưới dạng một phân số thập phân có mẫu số là 100 Khi dạy bài này, tôiyêu cầu học sinh tự lập tỉ số của diện tích hoa hồng và vườn hoa Học sinh sẽnêu tỉ số lập được là 25 : 100 Sau đó, tôi hướng dẫn cách viết thành 25% vànhận ra: Tỉ số phần trăm của diện tích trồng hoa hồng và diện tích vườn hoa là25% có nghĩa là: Nếu coi diện tích vườn hoa là 100 phần bằng nhau thì trong

đó diện tích trồng hoa hồng là 25 phần như thế

Sau khi dạy phần bài mới, tôi cho học sinh làm bài 1, 2, 3 rồi chữa bài tạilớp Tôi cho học sinh tự làm vào vở, sau đó 2 bạn trong bàn đổi chéo vở kiểmtra bài làm của nhau Học sinh sẽ phải vận dụng kiến thức đã có chuyển mộtphân số ra phân số thập phân bằng cách nhân hoặc chia cả tử số và mẫu sốcủa phân số đó với cùng một số để được phân số thập phân có mẫu là 100 vàvận dụng kiến thức vừa học chuyển phân số thập phân thành tỉ số phần trămbằng cách giữ nguyên tử số và thêm kí hiệu phần trăm ( % )

Sau khi làm bài, tôi hỏi học sinh một số câu hỏi để khắc sâu kiến thức: + Ta phải chuyển các phân số này thành các phân số thập phân thế nào?(Phải chuyển thành phân số thập phân có mẫu số là 100)

+ Ta viết thành tỉ số phần trăm như thế nào? (Viết tử số rồi thêm kí hiệu %) + Phân số như thế nào thì viết ngay thành tỉ số phần trăm? (Phân số cómẫu số là 100)

Như vậy, với việc làm bài và được củng cố bởi những câu hỏi của thầy vàđược học theo phương pháp mới học sinh sẽ nắm vững kiến thức, tự giảiquyết vấn đề của bài học các em sẽ hào hứng, thích thú học hơn.

3.2 Biện pháp 2: Giáo viên khắc sâu quy trình giải toán có lời văn

Bài toán về tỉ số phần trăm là một trong những dạng bài của bài toán có

lời văn Một số học sinh khi giải toán thường không đọc kĩ đề và chưa chú ýđến quy trình khi giải một bài toán có lời văn nên dẫn đến làm sai Chính vìvậy, trong quá trình dạy học, tôi luôn chú ý khắc sâu cho học sinh quy trìnhgiải toán để dần hình thành thói quen và trở thành kĩ năng cho học sinh khilàm bài đạt kết quả tốt

Quy trình giải toán có lời văn thường thông qua các bước sau:

- Nghiên cứu kĩ đề bài: Trước hết cần đọc kĩ đề toán, nhận xét xem bàitoán đã cho biết những gì? Bài toán hỏi gì? Bài toán thuộc dạng toán nào?

- Lập kế hoạch giải toán: Suy nghĩ xem để trả lời câu hỏi của bài toán phảithực hiện phép tính gì? Từ số đã cho và điều kiện của bài toán có thể biết gì,

có thể làm phép tính gì, phép tính đó có thể giúp trả lời câu hỏi của bài toánkhông? Trên cơ sở đó, suy nghĩ để thiết lập trình tự giải toán

- Thực hiện phép tính theo trình tự đã thiết lập để tìm đáp số Mỗi khi thựchiện phép tính cần kiểm tra đã tính đúng chưa?

Giải xong bài toán, khi cần thiết, cần thử xem đáp số tìm được có trả lờiđúng câu hỏi của bài toán, có phù hợp với các điều kiện của bài toán không?

Ví dụ 1: Bài 3 (trang 80)

Một máy bơm trong ba ngày hút hết nước ở hồ Ngày thứ nhất máy bơm đó hút được 35% lượng nước trong hồ, ngày thứ hai hút được 40% lượng nước trong hồ Hỏi ngày thứ ba máy bơm đó hút được bao nhiêu phần trăm lượng nước trong hồ?

Đây là bài toán không phải khó nhưng đối với học sinh trung bình, yếutrong lớp, tôi hướng dẫn học sinh như sau:

+ Phân tích nội dung bài toán: Tôi dùng hai câu hỏi: Bài toán cho biết gì?

Bài toán hỏi gì? Với câu hỏi đó để học sinh thấy rõ nội dung:

- Ngày thứ nhất hút 35%

- Ngày thứ hai hút 40%.

- Hỏi ngày thứ ba hút được bao nhiêu phần trăm lượng nước trong hồ?

+ Tóm tắt bài toán: Theo những câu trả lời của học sinh, với những đối

tượng học sinh yếu, tôi hướng dẫn học sinh tóm tắt như sau:

- Ngày thứ nhất: 35%

- Ngày thứ hai: 40%

- Hỏi ngày thứ ba: ?

Tóm tắt trên chính là chổ dựa cho học sinh tìm ra trình tự giải và phép tínhtương ứng

+ Thiết lập trình tự giải: Tôi đặt câu hỏi: “Muốn biết ngày thứ ba máy bơm

hút được bao nhiêu phần trăm lượng nước trong hồ, ta làm thế nào? Học sinhtrả lời: “ trước hết ta phải tìm tổng số nước được hút trong ngày thứ nhất vàthứ hai sau đó mới tìm được lượng nước hút được trong ngày thứ ba”

+ Tìm phép tính và thực hiện phép tính: Học sinh tự đặt lời giải và làm như sau:

Bài giải

Hai ngày đầu, máy bơm hút được là:

35% + 40% = 75% (lượng nước trong hồ)

Ngày thứ ba, máy bơm hút được là:

100% - 75% = 25% (lượng nước trong hồ)

Đáp số: 25% lượng nước trong hồ

Sau khi học sinh làm bài, tôi hỏi: Vì sao lấy 100% - 75%? Cách làm khácnhư thế nào? Với cách làm như trên, dần dần tôi hình thành cho học sinh thóiquen khi giải một bài toán, từ bài dễ đến bài khó đều thực hiện một cách cẩnthận theo quy trình trên thì học sinh không quá khó để làm đúng bài

3.3 Biện pháp 3: Khái quát cách giải một bài toán, một dạng toán

Sau khi thực hiện những biện pháp trên, để học sinh làm tốt các bài toán

về tỉ số phần trăm thì biện pháp này vô cùng quan trọng, nó quyết định kếtquả của học sinh Nếu là một dạng toán mới, thì sau khi giải xong bài toán, tôi

tổ chức cho học sinh nêu khái quát cách giải chung của dạng toán đó, nhằmtrang bị cho các em một phương pháp giải toán mới Các em nắm chắc để vận

dụng vào cách giải các bài toán tương tự cùng dạng Khi học sinh nắm vữngtừng dạng bài về tỉ số phần trăm thì học sinh sẽ có kĩ năng giải toán liên quanđến tỉ số phần trăm, các bài toán gần gũi với cuộc sống và đặc biệt giúp họcsinh tránh được những nhầm lẫn dạng bài không đáng có Hơn thế nữa, trongsách giáo khoa toán 5 không khái quát quy tắc tính cho từng dạng bài cụ thểnên học sinh hay bị nhầm lẫn hoặc không biết dựa vào đâu để làm bài Chính

vì thế, tôi đã tìm hiểu và đưa ra một số quy tắc, các bước làm, nhấn mạnhnhững từ cần lưu ý để giúp học sinh học tốt hơn

3.3.1.Dạng 1: Bài toán về cộng, trừ, nhân, chia tỷ số phần trăm

Dạng bài này giúp học sinh làm quen với các phép tính liên quan đến tỉ số

phần trăm (cộng trừ, nhân, chia tỷ số phần trăm với một số tự nhiên)

Ví dụ:

Bài 1: Một hộp bi có 35% số bi là bi vàng, 30% số bi là bi xanh, còn lại là

bi đỏ Hỏi:

a Tổng số bi vàng và bi xanh chiếm bao nhiêu phần trăm số bi của cả hộp?

b Số bi đỏ chiếm bao nhiêu phần trăm số bi của cả hộp?

Sau khi hướng dẫn học sinh học sinh theo quy trình như trên, tôi gợi ý:

Ta coi tổng số bi trong hộp là 100% rồi làm tính cộng, trừ các tỉ số phần trăm

Sau khi làm xong, tôi hỏi:

+ Vì sao ta lấy 100% - 55% = 45% (Vì ta coi số bi trong hộp là 100%)

+ Muốn cộng trừ các số là tỉ số phần trăm ta làm như thế nào? (Ta thực hiệnnhư cộng, trừ số tự nhiên, số thập phân rồi viết thêm kí hiệu %)

Bài 2: Lớp 5B được phân công trồng hoa Tổ một trồng được 20% số cây cả lớp Tổ 2 trồng được gấp đôi số cây tổ 1 Còn lại là của tổ ba trồng Hỏi tổ

ba trồng được bao nhiêu phần trăm số cây của cả lớp?

Tương tự bài 1: Học sinh có thể làm như sau:

3.3.2.Dạng 2: Tìm tỉ số phần trăm của 2 số

Khi dạy dạng toán này, điều đầu tiên tôi khắc sâu cho học sinh quy tắc:

Muốn tìm tỉ số phần trăm của 2 số ta tìm thương của 2 số đó Nhân thương

đó với 100 rồi viết thêm kí hiệu % vào bên phải kết quả vừa tìm được.

Tôi khái quát các bước để nếu học sinh quên quy tắc thì dựa vào các bước

này để tìm tỉ số phần trăm của hai số:

+ Lập tỉ số của hai số;

+ Đổi thành phân số thập phân với mẫu số là 100;

+ Viết thành tỉ số phần trăm

Ví dụ: Lớp 5B có 12 học sinh nam, 18 học sinh nữ Tìm tỉ số phần trăm của

số học sinh nữ so với tổng số học sinh của cả lớp?

Với học sinh yếu, tôi dẫn dắt học sinh phân tích bằng những câu hỏi:

+ Bài toán yêu cầu gì? (Tìm tỉ số phần trăm của số học sinh nữ so với tổng

số học sinh của cả lớp?)

+ Cụ thể bài yêu cầu tìm tỉ số phần trăm của cái gì với cái gì? (số học sinh

nữ so với tổng số học sinh của cả lớp)

+ Số học sinh nào đã biết? (Số học sinh nữ)

Từ đó, học sinh biết trước tiên cần tìm tổng số học sinh cả lớp rồi vận dụngquy tắc trên để tìm tỉ số phần trăm số học sinh nữ và số học sinh cả lớp

Đáp số: 60% số học sinh cả lớp

Để củng cố, tôi yêu cầu học sinh nhắc lại quy tắc tìm tỉ số phần trăm củahai số Bên cạnh đó, để học sinh không nhầm lẫn với dạng khác tôi lưu ý họcsinh: Ở dạng này, không có kí hiệu % đi cùng các số Đặc biệt chú ý đọc kĩcâu hỏi của bài xem tìm tỉ số phần trăm của cái gì với cái gì Cái gì đứngtrước thì số đó là số bị chia ở phép tính, còn cái gì đứng sau thì số đó là sốchia ở phép tính Từ đó, lựa chọn đúng phép tính khi làm bài Tôi hỏi thêm:Muốn tìm tỉ số phần trăm của số học sinh cả lớp so với tổng số học sinh nữ talàm như thế nào? (Tìm thương 30 : 18, lấy thương vừa tìm được nhân với 100

và viết thêm kí hiệu %) Như vậy, đã giúp các em viết đúng phép tính và vậndụng quy tắc làm đúng bài toán

Để học sinh nắm vững cách làm hơn, tôi cho học sinh làm một số bài tậpcùng dạng vào giờ hướng dẫn học:

Ví dụ: Một trường Tiểu học dự định trồng 800 cây lấy gỗ, nhưng đã trồng

được 1000 cây Hỏi trường đó đã thực hiện được bao nhiêu phần trăm kếhoạch và đã vượt mức so với dự định là bao nhiêu phần trăm?