Tôi nhận thấy mặc dù biểu lộ tình cảm, cảm xúc là một nhu cầu thiết yếucủa con người nhưng học sinh chưa biết cách bộc lộ cảm xúc của mình để “khơigợi lòng đồng cảm nơi người đọc” Văn 7
Trang 2PHẦN II : NỘI DUNG
A Mở đầu
1 Đặt vấn đề
a Thực trạng của vấn đề
Môn văn trong nhà trường bậc THCS chia làm ba phân môn :Văn học, Tiếng
việt, Tập làm văn Trong thực tế dạy và học, phân môn tập làm văn là phân môn
“nhẹ kí” nhất Cố thủ tướng Phạm Văn Đồng đã từng nói : “Dạy làm văn là chủyếu là dạy cho học sinh diễn tả c¸i gì mình suy nghĩ, mình cần bày tỏ một cáchtrung thành, sáng tỏ chính xác, làm næi bật điều mình muốn nói” ( Dạy văn làmột quá trình rèn luyện toàn diện, Nghiên cứu giáo dục, số 28, 11/1973)
Năm học 2012 - 2013, 2013 - 2014 tôi được phân công giảng dạy môn ngữ
văn 7 Tôi nhận thấy mặc dù biểu lộ tình cảm, cảm xúc là một nhu cầu thiết yếucủa con người nhưng học sinh chưa biết cách bộc lộ cảm xúc của mình để “khơigợi lòng đồng cảm nơi người đọc” (Văn 7 – tập 1) Trước đề văn các em chưa biết
sẽ bộc lộ tình cảm như thế nào với đối tượng và bộc lộ tình cảm theo những hướngnào Mặc dù tình cảm là vốn có trong các em nhưng khi viết còn gượng ép Chính
vì thế, điểm các bài kiểm tra và điểm trung bình môn văn của các em còn thấp Vìsao học sinh gặp nhiều khó khăn trong việc làm văn biểu cảm? Cần phải làm gì đểnâng cao chất lượng dạy và học văn biểu cảm cho học sinh THCS? Cần hướng dẫncác em xác lập ý để làm bài văn biểu cảm như thế nào? Đó là những vấn đề tôi trăntrở, day dứt, muốn cùng được chia sẻ với các đồng nghiệp trong sáng kiến kinhnghiệm này
Qua hai năm giảng dạy chương trình ngữ văn lớp 7, tôi nhận thấy kĩ năngxác lập ý và cách bộc lộ tình cảm trong bài tập làm văn của một bộ phận học sinhcòn yếu Các em chưa biết khơi gợi những tình cảm đẹp, chân thành với đốitượng
Năm học 2013 - 2014, khi viết bài tập làm văn số 2 với đề bài “Loài cây emyêu” Dù mới học và hình thành kĩ năng tạo lập văn bản biểu cảm nhưng nhiềuhọc sinh không phân biệt được văn miêu tả và văn biểu cảm nên bài viết khôngphải viết về thái độ và t×nh cảm của mình đối với một loài cây cụ thể mà tả về loài
Trang 3cây đó Hoặc tiết viết bài tập làm văn số 3, đề yêu cầu “Cảm nghĩ của em về hìnhảnh người bà thân yêu của mình”, ”.Học sinh viết “Bà nội hay thức khuya dậy sớm
để làm việc mà tối nội chưa làm Bà thường đi làm thuê để kiếm tiền nuôi chúng
em Em thấy vậy bảo bà nội hay là nội đừng đi làm thuê nữa, nội chuyển sang nấuxôi đi Nội suy nghĩ một hồi lâu rồi nói, đó cũng là một ý kiến hay” Liệu khi đọcđoạn văn trên, các đồng nghiệp của tôi có cho rằng đó là một đoạn văn biểucảm? Toàn bài viết của em học sinh đó đều là những lời văn, đoạn văn tương tựnhư thế Cũng với đề văn như trên, một học sinh khác viết “Cảm nghĩ của em về bµ
lµ một người bà yêu mến con cháu”.Các em cảm nhận và viết văn như nghĩa vụ,làm qua loa cho xong rồi đem nộp Kể cả học sinh khá, dù cảm nhËn và hiểu đượcyêu cầu của đề, xác định đúng hướng làm bài nhưng kể vẫn nhiều hơn biểu cảm.Sau đây là bảng số liệu thống kê điểm trung bình môn văn học kì I khối 7 năm học
2012 – 2013
Tỉ lệ học
sinh giỏi
Tỉ lệ học sinh khá
Tỉ lệ học sinhtrung bình
Tỉ lệ học sinh yếu
Tỉ lệ học sinh kém
* Nguyªn nh©n
Nguyên nhân dẫn đến thực trạng trên thì có nhiều song theo tôi, do một sốnguyên nhân chủ yếu sau:
- Đối với người dạy
+ Đa số giáo viên đều tận tụy với công tác giảng dạy, chăm lo quan tâm đếnhọc sinh nhưng vẫn còn những mặt hạn chế sau :
+ Phương pháp giảng dạy chưa thực sự phù hợp với một bộ phận không nhỏhọc sinh yếu kém dẫn đến chất lượng chưa cao
+ Do điều kiện khách quan nên việc sử dụng đồ dùng dạy học, phương pháptrực quan vào tiết học hạn chế, ảnh hưởng đến chất lượng tiếp thu bài của học sinh
+ Giáo viên chưa khơi gợi được mạch nguồn cảm xúc ẩn sau mỗi người họcsinh; chưa hướng dẫn được các em kĩ năng xác lập ý để định hướng nguồn cảmxúc
+ Giáo viên chưa quan tâm đến việc hướng dẫn học sinh tìm ý
Trang 4- Đối với học sinh
+ Một số học sinh vỡ lười học, chỏn học nờn khụng chuẩn bị tốt tõm thế chogiờ học văn
+ Một số học sinh lười hoặc khụng bao giờ đọc sỏch, kể cả văn bản trongSGK
+ Đời sống văn húa tinh thần ngày một nõng cao, một số nhu cầu giải trớ nhưxem ti vi, chơi game ngày càng nhiều làm cho một số em chưa cú ý thức học, bịlụi cuốn, xao nhóng việc học
Để nõng cao chất lượng dạy học văn biểu cảm, trước hết cần rốn cho cỏc em
kĩ năng xỏc lập ý để định hướng tỡnh cảm
b í nghĩa và tỏc dụng của giải phỏp mới
Xuất phỏt từ mục tiờu giỏo dục hiện nay là phải đào tạo ra con người vừa cútrớ tuệ vừa giàu tớnh sỏng tạo vừa cú tớnh nhõn văn Hay theo cỏch núi của Bỏc là
đào tạo lớp trẻ vừa hồng vừa chuyờn Để làm được điều đú thỡ phải bồi dưỡng chohọc sinh cả về tõm hồn và trớ tuệ Học sinh khụng chỉ học toỏn mà cũn cần phảihọc văn Cỏc dạng bài tập làm văn ở trường THCS luụn cú sự quan hệ mật thiếtnhau.Trong một kiểu bài luụn cú sự kết hợp của nhiều phương thức Rốn cho họcsinh cỏch xỏc lập ý để làm tốt văn biểu cảm cũng là gúp phần nõng cao kĩ nănglàm văn trong chương trỡnh thực hiện mục tiờu giỏo dục của bộ mụn núi riờng vàdạy học núi chung
C Phạm vi nghiờn cứu của đề tài
Chương trỡnh Trung học cơ sở ban hành năm 2013, phần Nội dung chươngtrỡnh quy định văn biểu cảm chỉ được học 10 tiết ở lớp 7 với 2 dạng khỏi quỏt *Văn biểu cảm về sự vật, con người
*Văn phỏt biểu cảm nghĩ về tỏc phẩm văn học
Trong khuụn khổ sỏng kiến này, tụi chỉ đi sõu vào vấn đề “rốn kĩ năng biểucảm về sự vật, con người” Trọng tõm của vấn đề này, tụi nghiờn cứu rốn kĩ nănglập ý cho học sinh làm nền tảng cho việc lập dàn ý và viết bài văn hoàn chỉnh
Trang 52 Phương pháp tiến hành
a Cơ sở lý luận và thực tiễn
a1 Cơ sở lí luận
Thưở còn sinh thời, nói về mục đích của việc học, Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ:
"Học để làm việc, làm người, làm cán bộ, học để phụng sự đoàn thể, giai cấp vànhân dân, Tổ quốc và nhân loại", "Học để hành" Mỗi lứa tuổi, mỗi bậc học có mộtyêu cầu, một mục tiêu tương ứng
Hồ Chí Minh cũng luôn khẳng định phương châm giáo dục là: "Lí luận đi đôivới thực hành", "Học đi đôi với hành", "Học để hành ngày càng tốt"
Thực tế cho thấy, tình hình thế giới và trong nước luôn luôn biến đổi, côngviệc của chúng ta nhiều và mới, kỹ thuật của thế giới ngày càng tiến bộ nhưng sựhiểu biết của mỗi cá nhân con người có hạn Muốn tiến kịp với sự biến đổi vô cùngtận thì ngay trong nhà trường giáo viên phải dạy cho trò biết phương pháp học,phương pháp vận dụng kiến thức phân môn, bộ môn vào học tập, vào thực hành
Nghị quyết TW khoá VII đã xác định:" Khuyến khích cho học sinh tự học,
tự áp dụng các phương pháp giáo dục hiện đại để bồi dưỡng cho học sinh năng lực
tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề"
Là giáo viên d¹y môn Ngữ văn, tôi luôn suy nghĩ làm thế nào để học sinhhọc tốt m«n tập làm văn Tôi thấy Tập làm văn là phân môn tổng hợp sử dụng trithức và kỹ năng ở hai phần Văn và Tiếng Việt
Trong chương trình Ngữ văn 7 học sinh được học thể loại văn biểu cảm Đây
là thể loại quan trọng trong chương trình THCS Làm tốt thể loại văn này học sinh
sẽ vận dụng được cách viết một bài văn thuyết minh, nghị luận có cảm xúc
Văn biểu cảm là loại văn thể hiện nội tâm, tâm trạng của người viết Đây làthể văn không hoàn toàn mới lạ Loại văn này trước đây đã được học dưới nhan đề
"Phát biểu cảm nghĩ về tác phẩm văn học" Nhưng như vậy phạm vi lại hẹp, táchrời mọi lĩnh vực của đời sống.Văn biểu cảm trong chương trình mới đã khắc phụcđược vấn đề trên Phạm vi biểu cảm đã gắn với toàn bộ đời sống tình cảm, cảm xúccủa con người về cả văn học nghệ thuật và cả thế giới sự vật, con người Học vàtạo lập kiểu văn bản này, sẽ tạo nền tảng để học sinh rèn sâu hơn các kĩ năng biểu
Trang 6cảm và đặc biệt là trau dồi khả năng biểu đạt mọi tình cảm, cảm xúc cho các em,giúp các em biết vươn tới những giá trị Chân - Thiện - Mĩ.
a 2 Cơ sở thực tiễn
Con người có trái tim biết rung động, có tâm tư tình cảm nên nhu cầu biểucảm của con người là rất lớn: từ cảm xúc đối với người thân trong gia đình đếncảm xúc đối với bạn bè, thầy cô; từ tình cảm đối với đồ vật, phong cảnh làng quêđến tình yêu Tổ quốc nhưng không phải ai cũng biết biểu đạt tình cảm của mìnhmột cách tinh tế, đặc biệt là biểu đạt bằng ngôn từ
Nhu cầu biểu cảm của con người rất lớn Đặc biệt đối với các em học sinhkhi tâm hồn, cảm xúc các em rất nhạy cảm Nhiều sự vật hiện tượng đời sống đểlại ấn tượng sâu đậm Có những lúc cần phải bày tỏ trực tiếp hay gián tiếp tình cảm
đó Vì vậy việc hướng dẫn học sinh làm tốt kiểu bài văn biểu cảm về sự vật, conngười là rất quan trọng Nó giúp các em biểu đạt tình cảm của mình trong cuộcsống một cách chân thật tự nhiên, không cứng nhắc; góp phần nâng cao phẩm giá
và làm phong phú tâm hồn con người
Xuất phát từ cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn trên, là một giáo viên đứng lớp,nhận thức được tầm quan trọng của kiểu bài biểu cảm Tôi thấy việc trang bị chohọc sinh những kĩ năng, cách làm kiểu bài này là rất cần thiết Hơn nữa, thực tếcho thấy khâu yếu nhất của học sinh khi làm kiểu bài này là tìm ý (tìm cảm xúc)khi đứng trước đối tượng biểu cảm Nên tôi thiết nghĩ giáo viên cần cung cấp,hướng dẫn cho các em cách đặt đối tượng biểu cảm vào mọi trường hợp để khámphá thế giới cảm xúc trong tâm hồn mình Hiểu được điều đó tôi đã chọn đề tài:
"Những cách xác lập ý cho bài văn biểu cảm về sự vật, con người", mong đónggóp kinh nghiệm nhỏ bé của mình để nâng cao chất lượng dạy làm văn biểu cảmhiện nay
b Các biện pháp tiến hành, thời gian tạo ra giải pháp
Khi thực hiện đề tài, tôi đã sử dụng các phương pháp chủ yếu sau:
- So sánh - đối chiếu
- Phân tích - tổng hợp
- Thống kê - phân loại
Trang 7Những việc đã làm từ thực tế trong giảng dạy môn ngữ văn được đúc rút rathành kinh nghiệm Thông qua sáng kiến kinh nghiệm này mong muốn phần nàohoặc là sự gợi ý, sự tham khảo đối với mỗi giáo viên giảng dạy môn ngữ văn.
Để dạy và học tốt văn biểu cảm ở THCS, người dạy và người học cần nắmvững hệ thống chương trình gồm 6 bài học và luyện tập về văn biểu cảm (trong số
10 tiết học văn biểu cảm ở lớp 7 – học kì I ) gồm :
- Tìm hiểu chung về văn biểu cảm
- Đặc điểm của văn biểu cảm
- Đề văn biểu cảm và cách làm bài văn biểu cảm
- Cách lập ý của bài văn biểu cảm
- Các yếu tố tự sự và miêu tả trong văn biểu cảm
- Cách làm bài văn biểu cảm về tác phẩm văn học
Tình cảm trong văn biểu cảm phải là những tình cảm chân thật, thấm nhuần
tư tưởng nhân văn như yêu con người, yêu thiên nhiên, yêu Tổ quốc, ghét nhữngthói tầm thường độc ác những tình cảm ấy sẽ góp phần nâng cao phẩm giá củacon người, làm phong phú tâm hồn con người Vì vậy mà văn biểu cảm rất dễ tác
Trang 8động tới tình cảm của người đọc, người nghe; dễ tạo nên sự đồng cảm giữa conngười với con người Chẳng hạn đến với ca dao Việt Nam ta bắt gặp thế giới tinhthần của người lao động với những khúc ca trữ tình đằm thắm ca ngợi tình cảm giađình, tình yêu quê hương, tình yêu đôi lứa, thái độ mỉa mai phẫn nộ trước cái xấu,cái ác trong xã hội.Cuộc sống của họ phải chịu bao nỗi vất vả, nhọc nhằn nhưng họ
đã dũng cảm vượt lên số phận để sống tốt, sống có ý nghĩa Nghe những bài ca dao
đó ta không chỉ cảm thông, yêu mến và khâm phục họ mà còn nhắc nhở mình phảisống nhân ái, có nghị lực, ước mơ
Cách biểu hiện tình cảm trong văn biểu cảm có thể biểu hiện trực tiếp hoặc
gián tiếp Biểu cảm trực tiếp là bộc lộ những cảm xúc nỗi niềm thầm kín tronglòng bằng những từ ngữ trực tiếp gọi ra những tình cảm ấy: lời than, câu cảm,những từ ngữ "yêu", "xao xuyến", "ước mơ" Biểu cảm gián tiếp là thông qua vịêcmiêu tả một phong cảnh, kể một câu chuyện để gửi gắm tình cảm Miêu tả, kểchuyện chỉ là phương tiện để nâng đỡ những cảm xúc từ trái tim làm cho cách biểuhiện tình cảm trở nên kín đáo, tế nhị mà sâu sắc Hình thức biểu cảm này ta thườnggặp nhiều trong thơ, văn xuôi
Cách làm bài văn biểu cảm: Để tạo lập bài văn biểu cảm cần tiến hành các
bước theo quá trình tạo lập văn bản nói chung: Tìm hiểu đề, tìm ý, lập dàn bài, viếtthành bài văn, đọc và sửa bài
Các phương pháp tìm ý cho bài văn biểu cảm rất phong phú và đa dạng.Vì
thế, muốn tìm ý cho bài văn biểu cảm không phải cứ ngồi một chỗ mà đợi ý nghĩ,cảm xúc đến Sau khi có một đề bài, hãy quan sát kĩ đối tượng đề bài nêu ra để từ
đó, cảm xúc xuất hiện Nếu không có điều kiện quan sát trực tiếp, hãy t×m trong trínhớ, trong kỉ niệm những gì mình biết về đối tượng và từ từ nhớ lại các chi tiết.Nếu cả kỉ niệm trong kí ức cũng không có thì tìm đọc sách báo, xem phim ảnh vềđối tượng để ghi nhận các chi tiết cần thiết
Bài văn biểu cảm cũng có kết cấu ba phần (mở bài, thân bài, kết bài) như cáckiểu văn bản khác
* Mở bài: Giới thiệu đối tượng và cảm xúc chung về đối tượng
Trang 9* Thõn bài: lần lượt nờu những cảm xỳc suy nghĩ cụ thể của mỡnh về đối tượng
* Kết bài: Khỏi quỏt lại những cảm nghĩ, những liờn tưởng khỏc
Khi viết bài văn biểu cảm cần chỳ ý lời văn Lời văn biểu cảm giàu nhạcđiệu , giàu hỡnh ảnh, giàu cảm xỳc Nờn cần chỳ ý đến cỏch diễn đạt, cỏch hànhvăn
Bài văn biểu cảm cú sự kết hợp của những yếu tố như tự sự, miờu tả Song cỏcyếu tố đú chỉ là phụ, làm nền cho việc biểu cảm Cần cú sự kết hợp nhuần nhuyễncỏc yếu tố đú để bài văn cụ thể, sinh động, gợi cảm
Việc hướng dẫn học sinh làm tốt kiểu văn bản biểu cảm chớnh là thực hiện tốtyờu cầu cung cấp, truyền thụ kiến thức và nõng cao kết quả dạy học mụn Ngữ vănnúi riờng và kết quả dạy học trong nhà trường núi chung
2 Giải phỏp của đề tài
Cố thủ tướng Phạm Văn Đồng từng đỏnh giỏ rất cao lứa tuổi học sinh trong
nhà trường như sau “Lứa tuổi từ 7 đến 17 là rất nhạy cảm, thụng minh lạ lựnglắm”.Từ thực tế giảng dạy, tụi mạnh dạn đưa ra một số giải phỏp về những cỏchxỏc lập ý của bài văn biểu cảm về sự vật, con người như sau :
2.1.Giải phỏp hướng xỏc lập ý cho bài văn biểu cảm về sự vật, con người
Để học tốt văn biểu cảm, cần biết tạo nờn cảm xỳc; bởi cảm xỳc là sự cảm thụcủa trỏi tim, của tấm lũng và tỡnh cảm người học Cỏc em hóy đến với giờ văn bằngtrỏi tim, bằng tấm lũng của mỡnh thỡ những cung bậc tỡnh cảm vui, buồn, thương,hờn giận từ bài giảng của thầy cụ sẽ đi vào lũng cỏc em Cỏc em sẽ biết thươngcảm những số phận bất hạnh, biết căm ghột sự bất cụng, cỏi xấu, cỏi ỏc; biết yờuthiờn nhiờn hoa cỏ, yờu quờ hương đất nước, “Người với người sống để yờu nhau”( Tố Hữu) Theo tụi muốn đỏnh thức những cảm xỳc thầm kớn, tiềm tàng trong trỏitim cỏc em thỡ phải cú nghệ thuật khơi gợi tự nhiờn, tinh tế.Giỏo viờn đặt ra nhữngcõu hỏi tỡm ý để định hướng cho cỏch làm bài văn cho cỏc em Cú thể hướng dẫnhọc sinh đặt cõu hỏi tỡm ý theo những cỏch sau:
a Hồi t ởng về quá khứ
Là hình thức dùng trí tởng tợng để liên tởng tới những kí ức trong quá khứ,gợi sống dậy những kỉ niệm để từ đó suy nghĩ về hiện tại Đây cũng chính là hìnhthức lấy quá khứ soi cho hiện tại khiến cho cảm xúc của con ngời trở nên sâu lắng
Trang 10hơn Cách biểu cảm này sẽ tạo nên mối liên hệ gắn kết rất nhuần nhuyễn và tựnhiờn giữa quá khứ và hiện tại
Giỏo viờn cần hướng dẫn học sinh khi hồi tưởng quỏ khứ cần lựa chọnnhững hỡnh ảnh, sự việc giàu giỏ trị biểu cảm nhất để làm nền cho dũng cảm xỳcchõn thành, sõu lắng
Ở cỏch khơi nguồn cảm xỳc này cú thể kết hợp cả biểu cảm giỏn tiếp qua kể,
tả và biểu cảm trực tiếp
Vớ dụ: Những năm tháng xa quê, giông tố cuộc đời tởng chừng cuốn bay tất cả, nhng trong tâm t tôi những dòng sông quê mênh mông vẫn cuồn cuộn chảy,
nh ững dòng kênh biêng biếc vẫn lững lờ trôi Tôi yêu những cánh đồng bao la
vàng rực ngày mùa, mù mịt khói rạ, thơm vị mía lùi và trắng xoá sơng mù sau tết Yêu cả tiếng chuông chùa ngân thăm thẳm canh khuya Tôi yêu ánh nắng chiều tà trải màu vàng tái trên những dãy khoai mì, nghiêng nghiêng trên triền núi
(Trích : An Giang quê mẹ mến yêu - Mai Văn Tạo) Hay chẳng hạn khi gặp đề văn: Cõy bàng già trong kớ ức tuổi thơ.
Vỡ là kớ ức tuổi thơ nờn giỏo viờn hướng dẫn học sinh tỡm ý bằng cỏch gợi nhớ
về quỏ khứ.Cú thể cho cỏc em đặt cõu hỏi: Trong quỏ khứ hỡnh ảnh cõy bàng nhưthế nào? Gắn với kỉ niệm nào của người viết ? Từ đú dũng cảm xỳc được khơinguồn Đõy là một vớ dụ, người viết đó miờu tả hỡnh ảnh gợi cảm của cõy bàngtrong quỏ khứ với cảm xỳc nhớ nhung tha thiết, do cỏch lập ý trờn đemlại:"Trường cũ kia rồi - nơi bao nhiờu năm vẫn gỡn giữ kớ ức tuổi thơ tụi Từng kỉniệm ựa về khi nhỡn thấy lũ học trũ đang võy quanh gốc bàng già Bao năm khụngtrở lại, giờ bàng đó già với những mấu mắt của thời gian Nhớ lại hồi chỳng tụi là
lũ học trũ lớp 7cõy mới cao hơn đầu người lớn, tỏn lỏ như chiếc dự Rồi xuõn đến
nú bung nở những chựm hoa trắng li ti khiến lũ học trũ ngước lờn ngỡ ngàng, trõntrọng Chỳng tụi nhỡn nhau chờ ngày hỏi qủa Cỏi mựi vị vừa chua, vừa chỏt khiếnđứa nào đứa đấy nhỡn nhau phỏ lờn cười ễi, tuổi học trũ!
Cũng theo hướng hồi tưởng quỏ khứ đú, cú thể vận dụng để khơi dậy cảm xỳc
về người thõn yờu trong kớ ức " Bà nội đó xa, hỡnh ảnh của bà chỉ cũn trong kỉniệm Nhưng mỗi lần nhỡn rặng na bà trồng, lũng tụi lại trào dõng lờn xỳc cảm nhớ
bà Cỏi dỏng người mảnh khảnh, cỏi lưng cũng cứ cặm cụi bờn những gốc na Bà
Trang 11bảo trồng na cho cỏc chỏu sau này được ăn quả Rặng na đó búi quả lần đầu.Hương vị ngon của nú như cú cả sự ấm ỏp chắt chiu của tỡnh bà
b Liên hệ hiện tại với t ơng lai( Mơ ước về tương lai)
Là hình thức dùng trí tởng tợng để liên tởng tới tơng lai, mợn hình ảnh tơng
lai để khơi nguồn cảm xúc về đối tợng biểu cảm trong hiện tại Cách biểu cảm nàytạo nên mối liên hệ gắn kết rất tự nhiên, gần gũi và nhuần nhuyễn giữa hiện tại vớitơng lai
Vớ dụ, Nguyễn Tuõn đó nghĩ đến tương lai với những gốc gạo trờn cỏch đồngNghĩa Lộ
Hoa gạo nở trên con đờng vào trạm 62 càng gợi lại cái tha thiết của
anh bạn kiến trúc s muốn Điện Biên Phủ chỳng ta sẽ đầy trời nở đầy hoa gạo Tôi xin ủng hộ ý kiến rất có tình ấy Phải đó, hãy cứ trồng thử một cây đi Rồi sau đây sẽ là việc của con chim, việc của làn gió mà rồi hoa gạo Điện Biên cũng nhiều nh hạt lúa nông trờng Những anh em đã dũng cảm sống với Tây Bắc Những anh em đã vào đến cánh đồng Nghĩa Lộ, hẳn không thể nào quên đ ợc những hàng cây gạo giữa cánh đồng Nghĩa lộ Chao ôi, những gốc cây gạo hiên ngang vĩ đại và thân mật trên cánh đồng Nghĩa Lộ, bên con suối to nh một nhánh sông đồng bằng! Tôi đã thấy những gốc gạo trên khắp các chân ruộng bậc thang châu Văn Chấn, tôi càng mong thấy nó nay mai rộ hoa ở Điện Biên cùng với rừng ban sánh nhau trong cái lịch hoa của Tây Bắc nhiều màu (Trớch"Dọn nhà lên Điện Biên"- Nguyễn Tuân)
Giỏo viờn cần hướng dẫn học sinh đặt đối tượng biểu cảm vào trong tương lai
để tưởng tượng Đối tượng biểu cảm đú sẽ như thế nào, em mong ước điều gỡ? Từ
đú bày tỏ tỡnh cảm, cảm xỳc Học sinh trung học cơ sở đang ở độ tuổi trớ tưởngtượng phong phỳ nờn giỏo viờn gợi dẫn cho cỏc em cả những ước mơ bỡnh dị đếnnhững ước mơ bay bổng lóng mạn Quan trọng qua đú gửi gắm được tỡnh cảm,cảm xỳc của người viết
Vớ dụ khi biểu cảm về người thõn, giỏo viờn cú thể gợi dẫn để cỏc em bộc lộcảm xỳc Trong tương lai em mong ước điều gỡ với người thõn đú? Em sẽ cú việclàm, tỡnh cảm như thế nào? Học sinh cú thể mơ ước" ước gỡ thời gian khụng thểlàm đụi mắt mẹ hằn sõu thờm những vết chõn chim và đụi bàn tay mẹ khụng thụrỏp thờm để tụi đỡ cảm thấy mỡnh như người cú lỗi cho sự nhọc nhằn đú của
Trang 12mẹ " hoặc đoạn văn " Bố ra đi, đi đến một thế giới khỏc, ở nơi đú bố sẽ khụng cũnbệnh tật, sẽ thoỏt khỏi cuộc sống thương đau này.Và bố hóy yờn tõm, con sẽ luụnnhớ những lời dạy của bố, sẽ luụn thương yờu, kớnh trọng biết ơn bố, sẽ sống theogương sỏng mà bố đó rọi đường cho con đi Hỡnh ảnh của bố sẽ luụn ấp ủ tronglũng con Những kỷ niệm, những tỡnh cảm bố dành cho con, con sẽ ụm ấp, trõntrọng, nú như chớnh linh hồn của mỡnh."
Hoặc khi biểu cảm về một người bạn thõn, học sinh thể tưởng tượng về tỡnh bạn
đú trong tương lai như "Rồi chỳng tụi sẽ lớn lờn, mỗi người một ngả nhưng tụimong ước tỡnh bạn sẽ cũn mói với những kớ ức thật đẹp.Và đú là những hành trang
để tụi bước vào đời."
Hoặc khi biểu cảm về dũng sụng quờ hương cú bạn mong ước" Không biết baogiờ tôi mới đợc trở về quê hơng? Nhng tôi vẫn tin rằng nhất định tôi sẽ về nơi tôihằng thơng nhớ Điều tôi mong ớc hơn cả là đựơc trở lại với con sông quê hơnghiền hoà và ngày ngày được ngồi bên sông, dới bóng mát của tre, tôi sẽ viết nhiềuhơn nữa về con sông quê hơng của mình"
c.T ởng t ợng, liên t ởng, suy t ởng tạo nên dòng chảy cảm xúc.
Là hình thức liên tởng phong phú, từ những hình ảnh thực đang hiện hữu để
đặt ra các tình huống và gửi gắm vào đó những suy nghĩ, cảm xúc về đối tợng biểucảm cũng nh ớc mơ, hi vọng Cách biểu cảm này đòi hỏi ngời viết văn biểu cảmphải có trí tởng tợng phong phú
Với đề bài "Loài cõy em yờu" cú em đó khơi nguồn cảm xỳc bằng cỏch liờntưởng rất gần gũi, quen thuộc:
"Cú thể thấy rằng bản lĩnh bản sắc của người Việt và văn húa Việt cú nhữngnột tương đồng với sức sống và vẻ đẹp của cõy tre đất Việt Tre khụng mọc riờng lẻ
mà sống thành từng lũy tre, rặng tre Đặc điểm cố kết này tượng trưng cho tớnhcộng đồng của người Việt Tre cú rễ ngấm sõu xuống lũng đất, sống lõu và sống ởmọi vựng đất Chớnh vỡ thế tre được vớ như là con người Việt Nam cần cự, siờngnăng, bỏm đất bỏm làng : “Rễ sinh khụng ngại đất nghốo, Tre bao nhiờu rễ bấynhiờu cần cự” Tre cựng người Việt Nam trải qua bao thăng trầm của lịch sử, quabao cuộc chiến tranh giữ nước tre xứng đỏng là hỡnh ảnh biểu tượng cho tớnh kiờncường, bất khuất của người Việt Nam, là cỏi đẹp Việt Nam."