Vận dụng quan điểm phân hóa vào dạy học nội dung lượng giác (toán lớp 10) ở trường trung học phổ thông nước cộng hòa dân chủ nhân dân lào

Một trong những yêu cầu quan trọng mà chương trình nhấn mạnh đến đó là “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy được tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

Leethor BOUALONG

VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM PHÂN HÓA VÀO DẠY HỌC NỘI DUNG LƯỢNG GIÁC (TOÁN 10) Ở TRƯỜNGTHPT NƯỚC CỘNG HOÀ DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2015

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

Leethor BOUALONG

VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM PHÂN HÓA VÀO DẠY HỌC NỘI DUNG LƯỢNG GIÁC (TOÁN 10) Ở TRƯỜNGTHPT NƯỚC CỘNG HOÀ DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO

Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Toán

Mã số: 60.14.01.11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS CAO THỊ HÀ

THÁI NGUYÊN - 2015

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu trích dẫn có nguồn gốc rõ ràng, đãđƣợc côngbốtheođúng quyđịnh Kết quả nghiên cứu của luận văn chƣa đƣợc công bố trong bất cứ công trình nghiên cứu nào khác

Thái Nguyên, tháng 6 năm 2015

Tác giả luận văn

Leethor BOUALONG

LỞI CẢM ƠN

Em xin bày tỏ lòng biết ơn kính trọng tới PGS.TS Cao Thị Hà, người cô

đã tận tình hướng dẫn, hết lòng giúp đỡ em trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu để hoàn thành bản luận văn này

Em xin trân trọng cảm ơn các thầy cô giáo trong tổ Phương pháp dạy học môn Toán; Ban chủ nhiệm khoa Toán; phòng đào tạo trường Đại học Sư phạm-Đại học Thái Nguyên đã tạo mọi điều kiện thuận lời cho em trong quá trình học tập và làm luận văn

Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban giám hiệu, các thầy cô giáo cùng các em học sinh của Trường THPT Salakham đã giúp đỡ tôi trong thời gian thực nghiệm sư phạm

Tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến gia đình, đến những người thân và bạn bè, nguồn động viên lớn lao, tạo điều kiện tốt nhất cho tô, để tỏi hoàn thành luận văn này

Thái Nguyên, tháng 6 năm 2015

Tác giả luận văn

Leethor BOUALONG

MỤC LỤC

Trang

LỜI CAM ĐOAN i

LỞI CẢM ƠN ii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ii

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 5

1.1 Một số vấn đề về dạy học phân hóa 5

1.1.1 Một số khái niệm 5

1.1.2 Các quan điểm về dạy học phân hóa 5

1.1.3.Những cấp độ và hình thức dạy học phân hóa 6

1.1.4 Những ưu, nhược điểm của dạy học phân hóa 9

1.1.5 Những tư tưởng chủ đạo để dạy học phân hóa 11

1.2 Vận dụng DH phân hóa vào DH toán ở trường THPT 12

1.2.1 Thực trang của giải học phân hóa môn Toán ở trường THPT 12

1.2.2 Một số hướng thực hiện dạy học hân hóa trong DH Toán ở trường THPT nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào 14

1.3 Kết luận chương 1 28

Chương 2.MỘT SỐ BIỆN PHÁP SƯ PHẠM ĐỂ VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM DH PHÂN HÓA VÀO DH LƯỢNG GIÁC Ở LỚP 10 TRƯỜNG THPT NƯỚC CHDCND LÀO 29

2.1 Một số định hướng áp dụng quan điểm DH phân hóa vào DH Toán ở trường THPT nước CHDCND Lào 29

2.1.1.Định hướng về dạy học phân hóa môn toán ở trường phổ thông 29

2.1.2 Điều hành các hoạt động cho học sinh trong giờ dạy học phân hóa 29

2.1.3 Sơ lược về mục tiêu và chương trình lượng giác trong chương trình môn Toán ở nước CHDCND Lào 32

2.2 Một số biện pháp sư phạm để vận dụng quan điểm DH phân hóa vào

DH nội dung Lượng giác (Toán 10) 35

2.2.1 Biện pháp 1 Vận dụng quan điểm DH phân hóa hoạt động trong việc thiết kế giáo án phân hóa cho HS 35

2.2.2 Biện pháp 2 Vận dụng quan điểm phân hóa trong việc hướng dẫn HS phát hiện, phân loại các dạng bài toán và phương pháp giải các dạng bài toán này 70

2.3 Kết luận chương 2 76

Chương 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 78

3.1 Mục đích thực nghiệm 78

3.2 Nội dung thực nghiệm 78

3.3 Triển khai thực nghiệm 78

3.4 Đánh giá kết quả thực nghiệm 79

3.5 Kết luận chung về thực nghiệm 81

KẾT LUẬN 82

TÀI LIỆU THAM KHẢO 83 PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Phát huy nguồn lực con người được coi là yếu tố cơ bản để phát triển xã hội, tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững Sự nghiệp phát triển đất nước ta trong giai đoạn hiện nay đòi hỏi chúng ta phải có một nguồn nhân lực tương xứng, đó là những con người có lòng yêu nước, có ý chí, có sức khỏe và giỏi về chuyên môn nghiệp vụ Vì vậy, phát triển giáo dục và đào tạo được coi là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa Chính vì vậy, để có thể đào tạo được những con người phát triển toàn diện, một yếu tố quan trọng là đổi mới phương pháp dạy học, làm sao cho thông qua quá trình học tập người học không chỉ học được kiến thức đã học vào cuộc sống Nghị quyết hội nghị lần thứ VIII ban chấp hành trung ương Đảng nhân dân cách mạng Lào ( năm 2006) và chiến lược giáo dục từ năm 2006 đến 2020,

kế hoạch giáo dục khóa VII (2010 - 2015) nêu rõ: Để giải phóng đất nước vượt qua đất nước nghèo trong năm 2020 nên đào tạo cho con người có kiến thức cao, có tay nghề cao , tự chủ sáng tạo , có khả năng vâ ̣n du ̣ng , thực hành của người ho ̣c , qua đó mà góp phần tích cực thực hiện mục tiêu lớn của đất nước Một trong những yêu cầu quan trọng mà chương trình nhấn mạnh đến đó là

“Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy được tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc trưng môn học, đặc điểm đối tượng học sinh, điều kiện của từng lớp học; bồi dưỡng cho học sinh phương pháp tự học, khả năng hợp tác” đồng thời cũng yêu cầu các hình thức tổ chức

giáo dục cần “đảm bảo chất lượng giáo dục chung cho mọi đối tượng và tạo

điều kiện phát triển năng lực cá nhân học sinh, giáo viên chủ động lựa chọn vận dụng các phương pháp và hình thức tổ chức giáo dục cho phù hợp với nội dung, đối tượng và điều kiện cụ thể”

Chương trình trung học phổ thông được triển khai thực hiện dưới hình thức phân hóa kết hợp với dạy học tự chọn, đó chính là giải pháp thực hiện

dạy học phân hóa - một trong những nguyên tắc cơ bản của quá trình giáo

dục Việc dạy học này đòi hỏi ngoài việc cung cấp những kiến thức cơ bản và phát triển những kỹ năng cần thiết cho học sinh còn cần chú ý tạo ra các cơ hội lựa chọn về nội dung và phương pháp phù hợp với năng lực và nguyện vọng của học sinh

Thực tiễn ở các trường phổ thông hiện nay ở nước CHDCND Lào, quan điểm phân hóa trong giáo dục, nhất là trong dạy học chưa được quan tâm đúng mức Giáo viên chưa được trang bị đầy đủ những hiểu biết và kỹ năng dạy học phân hóa, chưa thực sự coi trọng yêu cầu phân hóa trong dạy học Đa số các giờ dạy vẫn được tiến hành một cách đồng loạt, áp dụng như nhau cho các đối tượng học sinh, chưa có những biện pháp áp dụng đến từng cá nhân học sinh, do đó không thể phát huy tối đa năng lực cá nhân của học sinh, chưa kích thích được tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh trong việc chiếm lĩnh tri thức, dẫn đến chất lượng giờ dạy không cao, mục tiêu giáo dục chưa đáp ứng được với yêu cầu của thời đại Trong việc rèn luyện tư duy sáng tạo cho học sinh

ở trường phổ thông, môn Toán đóng vai trò rất quan trọng Bởi vì, Toán học có vai trò to lớn trong sự phát triển của các ngành khoa học kỹ thuật; Toán học có liên quan chặt chẽ và có ứng dụng rộng rãi trong rất nhiều lĩnh vực khác nhau của khoa học, công nghệ, sản xuất và đời sống xã hội hiện đại; Toán học còn là công cụ để học tập và nghiên cứu các môn học khác

Từ thực tế trên, câu hỏi đặt ra cho mỗi giáo viên là phải làm như thế nào để

tổ chức các hoạt động dạy học tác động đến từng cá nhân học sinh với những đặc điểm khác nhau về năng lực, sở thích, nhu cầu, để mỗi học sinh có thể phát huy được tối đa khả năng của bản thân trong học tập Với lý do đó tôi đã chọn đề tài

“Vận dụng quan điểm phân hóa vào dạy học nội dung lượng giác (Toán lớp 10) ở trường trung học phổ thông nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào”

2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu và đề xuất một số biện pháp nhằm vận dụng quan điểm phân hóa vào dạy học nội dung lượng giác ở lớp 10 trường trung học phổ thông ở nước Cộng hoà dân chủ nhân dân Lào, nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy học

3 Giả thuyết khoa học

Nếu đề xuất một số biện pháp sư phạm nhằm vận dụng quan điểm phân hóa vào dạy học nội dung lượng giác ở lớp 10 trường trung học phổ thông ở nước Cộng hoà dân chủ nhân dân Lào thì có thể phát triển được tốt khả năng học tập của mỗi học sinh nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy học nội dung Lượng giác nói riêng và môn Toán nói chung

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu trả lời câu hỏi:

- Thế nào là dạy học phân hóa? Dạy học phân hóa có những cấp độ và hình thức nào? Quan điểm về dạy học phân hóa? Dạy học phân hóa có những

ưu điểm, nhược điểm gì?

- Làm thế nào để thực hiện tốt dạy học phân hóa trong giờ học Toán?

- Vận dụng lý luận dạy học phân hóa vào dạy học nội dung lượng giác ở lớp 10 trường trung học phổ thông như thế nào? Phương án dạy học đó có khả thi hay không?

5 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lý luận: Nghiên cứu tài liệu về lý luận và phương pháp dạy học môn Toán, các tài liệu nghiên cứu có liên quan đến đề tài

- Phương pháp điều tra, quan sát: Dự giờ thăm lớp, tìm hiểu, trao đổi ý kiến với một số giáo viên giàu kinh nghiệm, dạy giỏi Toán phổ thông về những vấn đề liên quan đến đề tài

- Phương pháp thử nghiệm sư phạm: Để kiểm nghiệm một số kết quả nghiên cứu trong thực tiễn dạy học ở trường trung học phổ thông

6 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

- Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy học lượng giác ở trường THPT

- Đối tượng nghiên cứu: Vận dụng quan điểm phân hóa vào dạy học nội dung lượng giác (Toán lớp 10) ở trường trung học phổ thông nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào

7 Bố cục luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, luận văn gồm 3 chương:

Chương 1 Cơ sở lí luận và thực tiễn

Chương 2 Một số biện pháp sư phạm để vận dụng quan điểm

DH phân hóa vào DH lượng giác ở lớp 10 trường THPT

Chương 3 Thực nghiệm sư phạm

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1.1 Một số vấn đề về dạy học phân hóa

1.1.1 Một số khái niệm

Theo từ điển tiếng Việt phân hóa là chia ra thành nhiều bộ phận khác hẳn

nhau Khi dạy học phân hóa, ta phải chia người học thành nhiều loại khác nhau

để có cách dạy phù hợp với từng loại Có nhiều tiêu chí để chia, chẳng hạn như chia theo lứa tuổi, chia theo giới tính, chia theo dân tộc, chia theo địa bàn cư trú… Ở đây ta chỉ giới hạn trong việc chia theo năng lực và nhu cầu người học Dạy học phân hóa xuất phát từ sự biện chứng của sự thống nhất và phân hóa,

từ yêu cầu đảm bảo thực hiện tốt các mục tiêu dạy học đối với tất cả học sinh, đồng thời khuyến khích phát triển tối đa và tối ưu những khả năng của cá nhân Dạy học phân hóa tính đến trình độ phát triển khác nhau, đến đặc điểm tâm lý khác nhau của mỗi học sinh làm cho mọi học sinh có thể phát triển phù hợp với năng lực và nhu cầu của mình Do đó dạy học theo một chương trình giống nhau với cách thức tổ chức dạy học như nhau cho tất cả mọi đối tượng học sinh là không phù hợp với yêu cầu phát triển của từng người học

Dạy học phân hóa là một quan điểm dạy học đòi hỏi phải tổ chức, tiến hành các hoạt động dạy học dựa trên những khác biệt của người học về năng lực, sở thích, nhu cầu, các điều kiện học tập nhằm tạo ra những kết quả học tập tốt nhất và sự phát triển tốt nhất cho từng người học, đảm bảo công bằng trong giáo dục tức là đảm bảo quyền bình đẳng về cơ hội học tập cho người học

1.1.2 Các quan điểm về dạy học phân hóa

Theo Nguyễn Bá Kim [9, tr.257-258], việc dạy học phân hóa nội tại xuất phát từ những quan điểm sau:

- Yêu cầu xã hội đối với học sinh vừa có sự giống nhau về những đặc điểm cơ bản của người lao động trong cùng một xã hội, vừa có sự khác nhau về trình độ phát triển, về khuynh hướng, tài năng

- Học sinh một lớp học vừa có sự giống nhau, vừa có sự khác nhau về trình độ phát triển nhân cách, trong đó sự giống nhau là cơ bản Chính vì giống nhau, ta mới có thể dạy học trong một lớp học thống nhất

- Những điểm khác nhau giữa các học sinh có thể có tác động khác nhau đối với quá trình dạy học: một số có tác động tích cực, một số có tác động ngăn trở và một số hầu như không ảnh hưởng gì tới quá trình dạy học

- Sự giống nhau và khác nhau về yêu cầu xã hội và về trình độ phát triển nhân cách từng người đòi hỏi một quá trình dạy học thống nhất cùng với cùng với những biện pháp phân hóa nội tại

- Sự hiểu biết của thầy giáo về từng học sinh là một điều kiện thiết yếu bảo đảm hiệu quả dạy học phân hóa

- Dạy học phân hóa cần được xây dựng thành một kế hoạch lâu dài, có hệ thống, có mục tiêu

1.1.3.Những cấp độ và hình thức dạy học phân hóa

Phân hóa được diễn ra dưới những hình thức và cấp độ khác nhau như sau [9, tr.256-257]:

a) Dạy học phân hóa ở cấp vi mô (phân hóa trong)

Dạy học phân hóa ở cấp vi mô: là sự tổ chức quá trình dạy học trong một tiết học, một lớp học có tính đến các đặc điểm cá nhân của học sinh; là việc sử dụng những biện pháp phân hóa thích hợp trong một lớp học thống nhất với cùng một kế hoạch học tập, cùng một chương trình và sách giáo khoa Đó là sự

cá nhân hóa trong quá trình học Ở cấp độ này có một số hình thức sau:

- Dạy học phân hóa trong các giờ học chính khóa: Trong các giờ học chính khóa có thể sử dụng một số biện pháp phân hóa sau:

+ Đối xử cá biệt ngay trong những giờ dạy học đồng loạt dựa trên trình độ phát triển chung, chẳng hạn như: giao nhiệm vụ phù hợp với từng loại đối tượng, khuyến khích học sinh yếu, kém khi các em tỏ ý muốn trả lời câu hỏi, phân hóa việc giúp đỡ, kiểm tra đánh giá học sinh

+ Ra bài tập có phân bậc hoặc ra thêm bài tập để đào sâu, nâng cao cho học sinh khá, giỏi

+ Phân hóa giúp đỡ của thầy, học sinh yếu kém được giúp đỡ nhiều hơn học sinh khá, giỏi

+ Tác động qua lại giữa các học sinh, lấy điểm mạnh của học sinh này điều chỉnh nhận thức học sinh khác

+ Phân hóa bài tập về nhà theo số lượng bài tập, theo nội dung bài tập, theo yêu cầu về tính độc lập Ra riêng bài tập cho học sinh yếu kém và ra riêng bài tập cho học sinh khá giỏi

- Hoạt động ngoại khóa: Hoạt động ngoại khóa có tác dụng bổ sung, hỗ trợ cho dạy học nội khóa: gây hứng thú học tập bộ môn, bổ sung, đào sâu mở rộng kiến thức, tạo điều kiện gắn liền nhà trường với đời sống, lý luận đi đôi với thực tiễn, học đi đôi với hành, rèn luyện cho học sinh cách thức làm việc tập thể, tạo điều kiện phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu

Các hình thức hoạt động ngoại khóa gồm có nói chuyện ngoại khóa, tham quan, sinh hoạt câu lạc bộ, báo, tạp chí…

- Bồi dưỡng học sinh giỏi: Trong quá trình học tập bộ môn, có những học sinh trình độ kiến thức, kỹ năng và tư duy vượt trội lên trên các học sinh khác,

có khả năng hoàn thành nhiệm vụ môn học một cách dễ dàng, đó là những học sinh giỏi bộ môn đó

Việc bồi dưỡng học sinh giỏi một mặt được tiến hành trong những giờ học đồng loạt bằng những biện pháp phân hóa, mặt khác được thực hành bằng cách bồi dưỡng tách riêng diện này trên nguyên tắc tự nguyện

Nội dung bồi dưỡng nhóm học sinh giỏi bao gồm:

+ Nghe thuyết trình những tri thức bộ môn bổ sung cho nội khóa

+ Giải những bài tập nâng cao

+ Học chuyên đề (bổ sung cho nội khóa, nâng cao tầm hiểu biết)

+ Tham quan, thực hành và ứng dụng môn học

+ Làm nòng cốt cho những sinh hoạt ngoại khóa bộ môn

- Giúp đỡ học sinh yếu kém: Đứng trước yêu cầu dạy học đồng loạt ở một

số bộ môn, một số học sinh gặp khó khăn, kết quả kiểm tra thường xuyên ở dưới trung bình, đó là những học sinh yếu kém bộ môn đó Sự yếu kém học tập

bộ môn có nhiều biểu hiện, nhưng nhìn chung lại có ba điểm cơ bản:

- Nhiều “lỗ hổng” về kiến thức và kĩ năng

- Tiếp thu chậm

- Phương pháp học tập bộ môn chưa phù hợp

Tương tự như việc bồi dưỡng học sinh giỏi, việc giúp đỡ học sinh yếu kém bộ môn được tiến hành bên cạnh những giờ học đồng loạt, bằng các biện pháp phân hóa, là cần tách riêng diện học sinh này để giúp đỡ Nội dung giúp

đỡ học sinh yếu kém cần theo hướng sau đây:

- Luyện tập vừa sức học sinh yếu kém (gia tăng số lượng bài tập cùng thể loại và mức độ, sử dụng bài tập phân bậc mịn…)

- Lấp “lỗ hổng” về kiến thức và kĩ năng

- Đảm bảo những tiền đề về kiến thức, kĩ năng cho những tiết lên lớp

- Bồi dưỡng phương pháp học tập bộ môn

b) Dạy học phân hóa ở cấp vĩ mô (phân hóa ngoài)

Dạy học phân hóa ở cấp vĩ mô: là sự tổ chức quá trình dạy học thông qua cách tổ chức các loại trường, lớp khác nhau cho các đối tượng học sinh khác nhau, xây dựng các chương trình giáo dục khác nhau Một số hình thức dạy học phân hóa ở cấp vĩ mô:

- Phân ban: Đặc điểm của hình thức này là mỗi trường tổ chức dạy học

theo một số ban đã được quy định Khi thực hiện phân ban, những học sinh có năng lực, sở thích, nhu cầu, điều kiện học tập tương đối giống nhau được tổ chức thành nhóm học theo cùng một chương trình (mỗi nhóm như vậy gọi là một ban) Tùy theo số lượng học sinh mà mỗi ban có thể chia thành số lớp Ví dụ: những học sinh có khả năng, nhu cầu, sở thích về Toán và khoa học tự nhiên có thể học ở ban Khoa học tự nhiên

- Dạy học tự chọn: Đặc điểm của hình thức phân hóa này là các môn học

và giáo trình được chia thành các môn học và giáo trình bắt buộc tạo thành chương trình cốt lõi cho mọi học sinh và nhóm các môn học, giáo trình tự chọn nhằm đáp ứng sự khác biệt về năng lực, hứng thú và nhu cầu học tập của các đối tượng học sinh khác nhau Như vậy dạy học tự chọn là dạy học hướng đến từng cá nhân học sinh, cho phép mỗi học sinh, ngoài việc học theo một chương trình chung còn có thể học một chương trình với các môn học khác nhau, hoặc

có thể học các chủ đề khác nhau trong một môn học

- Phân ban kết hợp với dạy học tự chọn: Đặc điểm của hình thức này là học

sinh vừa được phân chia theo học các ban khác nhau, đồng thời học sinh được chọn một số môn học và giáo trình tự chọn ngoài phần nội dung học tập bắt buộc chung cho mỗi ban Hình thức này cho phép tận dụng được những ưu điểm và khắc phục được một phần những nhược điểm của hai hình thức phân hóa trên

- Phân luồng: Đặc điểm của hình thức này là được thực hiện sau cấp trung

học cơ sở và trung học phổ thông nhằm tạo ra cơ hội cho học sinh tiếp tục học tập hoặc làm việc sau khi đã hoàn thành một cấp học Mỗi cơ hội là một

“luồng” Ví dụ: sau cấp trung học cơ sở có những luồng như: tiếp tục học trung học phổ thông, học trung cấp chuyên nghiệp, học nghề, tham gia làm việc tại các cơ sở lao động, sản xuất…

Như vậy sự khác nhau giữa phân hóa trong và phân hóa ngoài thể hiện ở

chỗ: phân hóa trong cá nhân hóa quá trình dạy học, là tìm kiếm những con

đường khác nhau để học sinh cùng một lớp, với đặc điểm cá nhân khác nhau

đều đạt được mục tiêu đào tạo, còn phân hóa ngoài dẫn dắt học sinh đạt được

các mục đích đào tạo khác nhau

1.1.4 Những ưu, nhược điểm của dạy học phân hóa

(i) Ưu điểm dạy học phân hóa

- Trong các phương pháp giảng dạy toán thì phương pháp dạy học phân hóa là một phương pháp khá hiệu quả Trong giờ học toán ở trường phổ thông,

việc bảo đảm thực hiện tốt các mục đích dạy học đối với tất cả các đối tượng học sinh, khuyến khích phát triển tối đa và tối ưu những khả năng của cá nhân

là yêu cầu vô cùng quan trọng mà dạy học phân hóa đã đạt được

- Dạy học phân hóa phát huy tốt khả năng cá thể hóa hoạt động của người học, đưa người học trở thành chủ thể của quá trình nhận thức, tiếp thu kiến thức một cách chủ động, sáng tạo phù hợp với năng lực nhận thức của bản thân Bên cạnh đó người giáo viên có cơ hội hiểu và nắm được mức độ nhận thức của từng cá thể người học để đề ra những biện pháp tác động, uốn nắn kịp thời và

có đánh giá một cách chính xác, khách quan

- Dạy học phân hóa gây được hứng thú học tập cho mọi đối tượng học sinh, xóa bỏ mặc cảm tự ti của đối tượng học sinh có nhịp độ nhận thức thấp cùng tham gia tìm hiểu nội dung, yêu cầu của bài Kích thích, gây hứng thú học tập cho các đối tượng học sinh khá giỏi phát huy hết khả năng, trí tuệ của mình Không gây cảm giác nhàm chán cho học sinh khá giỏi

- Dạy học phân hóa trong giờ dạy toán dễ dàng thực hiện, không gây khó khăn, trở ngại cho giáo viên trong việc chuẩn bị cũng như tiến hành giảng dạy Không nhất thiết đòi hỏi cần có các phương tiện thiết bị hiện đại kèm theo, phù hợp với thực trạng điều kiện vật chất còn thiếu thốn ở nước ta hiện nay

- Dạy phân hóa xóa bỏ mặc cảm, khoảng cách giữa học sinh yếu kém với học sinh khá giỏi, đưa các em sát lại gần nhau hơn Tạo điều kiện cho đối tượng học sinh yếu kém học hỏi, thảo luận với học sinh khá giỏi Các em

có cơ hội giúp đỡ nhau cùng phát triển, tiếp thu một cách nhanh chóng tri thức của nhân loại

(ii) Nhược điểm của dạy học phân hóa

Nhược điểm cơ bản là người giáo viên trước khi lên lớp phải chuẩn bị bài soạn, hệ thống bài tập phân hóa được chọn lọc cẩn thận, đầu tư nhiều thời gian công sức Tổ chức lớp học hiện nay hầu hết đều có số học sinh đông, chênh lệch nhiều về trình độ có thể gây khó khăn cho các giáo viên mới, giáo viên dạy thay

có thể chưa kịp nắm được trình độ nhận thức của từng học sinh Có thể khắc phục nhược điểm này bằng cách người dạy tạo điều kiện cho lớp học nề nếp học tập tốt, các nhóm đối tượng học sinh được phân hóa ổn định trong giờ học

1.1.5 Những tư tưởng chủ đạo để dạy học phân hóa

Dạy học phân hóa ở trường phổ thông cần được tiến hành theo các tư tưởng chủ đạo sau (xem [9]):

a Lấy trình độ phát triển chung của học sinh trong lớp làm nền tảng

Mỗi học sinh bình thường đều có khả năng học được, nắm được chương trình phổ thông Nhưng giữa học sinh này với học sinh khác lại có sự khác biệt

về đặc điểm tâm lý cá nhân khiến cho học sinh này có khả năng, sở trường, hứng thú nhiều hơn về mặt khác trong quá trình học tập Vì vậy một mặt cần quan tâm làm cho mọi học sinh đều đạt được yêu cầu của chương trình và phát triểm toàn diện, mặt khác cần phát huy khả năng, sở trường, hứng thú, năng khiếu của từng em Tuy nhiên, việc phát huy năng khiếu, việc “nâng cao” này phải dựa trên cơ sở làm tốt việc chung, việc “phổcập”, và việc phát triển toàn diện của bản thân em có năng khiếu Như vậy, trước hết cần xác định nội dung

và phương pháp dạy học phù hợp với trình độ chung và điều kiện chung của học sinh trong lớp và trên cơ sở đó xây dựng các nội dung và phương pháp có tính phân hóa cho các đối tượng học sinh khác nhau

b Sử dụng những biện pháp phân hóa đưa diện học sinh yếu kém lên trình

độ chung

Có những biện pháp phù hợp, cố gắng để đưa những học sinh yếu kém đạt được những tiền đề cần thiết để có thể hòa vào học tập đồng loạt theo trình độ chung

c Có những nội dung bổ sung và biện pháp phân hóa giúp học sinh khá, giỏi đạt được những yêu cầu nâng cao trên cơ sở đã đạt được những yêu cầu

cơ bản

Để tạo cơ hội cho học sinh phát huy được tối đa năng lực, sở trường, năng khiếu trên cơ sở học sinh đó đã đạt được những yêu cầu cơ bản, cần phải có

những nội dung nhằm bổ sung, đào sâu kiến thức giúp học sinh khá giỏi nâng cao được kiến thức của chương trình

1.2 Vận dụng DH phân hóa vào DH toán ở trường THPT

1.2.1 Thực trạng của dạy học phân hóa môn Toán ở trường THPT

Qua thực tiễn trao đổi với các giáo viên dạy Toán ở Lào nói chung , ở trường THPT Salakham nói riêng với hai nô ̣i dung:

1) Vận du ̣ng phương pháp da ̣y ho ̣c phân hóa vào da ̣y ho ̣c Toán ở trường THPT nước CHDCND Lào

2) Những khó khăn và thuâ ̣n lợi trong quá trình da ̣y ho ̣c chủ đề lượng giác Tôi nhâ ̣n thấy rằng v iệc học môn Toán ở trường trung học phổ thông hiện nay thường diễn ra như sau:

- Giáo viên chủ yếu dùng phương pháp thuyết trình; chỉ giảng giải, thuyết trình, làm mẫu, hỏi học sinh Giáo viên tập trung chủ yếu vào truyền thụ những kiến thức sẵn có của tài liệu sách giáo khoa và bị phụ thuộc vào các tài liệu đó

- Học sinh chủ yếu là nghe giảng, xem giáo viên làm mẫu rồi làm theo mẫu; trả lời câu hỏi của giáo viên, làm bài tập theo sự chỉ dẫn của giáo viên Học sinh học thụ động, bị phụ thuộc vào giáo viên; học sinh chưa được tự giác,

tự do, tự khám phá kiến thức; không ít giáo viên thường dạy học theo kiểu áp đặt nên học sinh chỉ nghe theo, nói theo, làm theo sự áp đặt đó

- Hiện tượng dạy học đồng loạt, bình quân rất phổ biến Đa số giáo viên

yêu cầu học sinh trong cả lớp cùng học như nhau, cùng làm những bài tập như nhau, thậm chí cùng bằng lòng với cách giải quyết theo khuôn mẫu có sẵn, không tạo ra được những môi trường học tập khác nhau phù hợp cho các đối tượng học sinh, tạo ra sự nhàm chán trong học tập ở học sinh

- Khi thiết kế bài dạy giáo viên mới chỉ chú ý đến phần kiến thức

chung mà chưa có phần dành riêng cho học sinh giỏi và học sinh yếu; các

câu hỏi và bài tập cũng chưa thiết kế được các mức độ khác nhau đối với nhiều trình độ

Kiểm tra, đánh giá học sinh chưa đáp ứng được yêu cầu phân hóa Chưa sát với từng đối tượng học sinh, do đó những thông tin ngược giáo viên cần nắm được qua kiểm tra, đánh giá học sinh chưa thực sự chính xác

Một số nguyên nhân của việc dạy học trên là:

- Tài liệu hướng dẫn về dạy học phân hóa còn ít cho cấp học

- Chưa được đề cập trong sự chỉ đạo cụ thể của ngành về đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phân hóa

- Phân phối chương trình còn áp đặt, cứng nhắc (cần được chia theo cụm tiết để giáo viên có thể vận dụng một cách mềm dẻo tùy theo đối tượng học sinh của mình)

- Sĩ số học sinh trên mỗi lớp học sinh còn nhiều, gây khó khăn cho quá trình tổ chức dạy học phân hóa

- Cơ sở vật chất chưa ứng được yêu cầu và dạy học phân hóa

- Kiến thứ c của giáo viên còn ha ̣n chế và các tài liê ̣u tham khảo của Lào đang còn ít

- Chương trình và nô ̣i dung sách giáo khoa của Lào xây dựng theo nguyên tắc đồng tâm nên có sự đan xen giữa các nội dung trong chương trình của các lớp, nội dung của một số chủ đề được chia thành các phần bố trí trong các lớp khác nhau Điều này làm cho việc phân tích chương trình khó rành mạch , không giống như chương trình và sách giáo khoa của nước ngoài nói chung , của Viê ̣t Nam nói riêng

- Số tiết củ a môn toán là 96 tiết (còn lượng giác là một chương trong môn toán) mà nội dung cần t ruyền đa ̣t la ̣i rất nhiều nên viê ̣c nghiên cứu sâu , mở

rô ̣ng khai thác chưa được sâu sắc

- Các dạng bài tập nhiều nhưng số tiết luyện tập ít

- Trong thực hành giải bài tâ ̣p , học sinh còn mắc sai lầm , lúng túng khi giải toán

Với thực tra ̣ng da ̣y ho ̣c như vâ ̣y , nên yêu cầu đă ̣t ra cho giáo viên là cần khai thác sử du ̣ng phương pháp da ̣y ho ̣c phân hóa , nhằm nâng cao chất lượng dạy và học chủ đề “Lượng giác”

1.2.2 Một số hướng thực hiện dạy học hân hóa trong DH Toán ở trường THPT nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào

a Phân loại đối tượng học sinh

Sự hiểu biết của giáo viên về từng học sinh là một điều kiện thiết yếu đảm bảo hiệu quả dạy học phân hóa, do đó để tổ chức tiến hành các hoạt động dạy

học phân hóa, giáo viên cần có những biện pháp thích hợp để hiểu rõ về học sinh của mình, đặc biệt là hiểu rõ về năng lực học tập và nhu cầu, hứng thú học

tập của từng học sinh

Các biện pháp để thu thập thông tin về học sinh cần được giáo viên thực hiện ngay từ đầu năm học Có nhiều biện pháp để giáo viên nắm được những thông tin về học sinh của lớp học, như:

- Qua kết quả học tập của học sinh năm học trước

- Qua bài kiểm tra chất lượng đầu năm hoặc qua phiếu điều tra

- Qua việc quan sát từng cá nhân học sinh trong quá trình học tập

- Qua việc trao đổi với HS; với giáo viên bộ môn; với phụ huynh học sinh…

Ví dụ 1 Trước khi học bài Số phức (Đại số11 của Lào) GV có thể dùng

phiếu điều tra sau và cho học sinh trả lời vào phiếu:

+ Số phức là…… + Số phức là gì? (Phần này được

điền sau khi học song về số phức

“ z a bi ”,coi như một bản thu hoặc

về những điều học sinh đã tiếp thu được)

+ Số phức z a bi, trong đó phần

a và b là…

+ Số phức z a bi, trong đó phần a và b

z

z thế nào?

+ …………

Sau khi thu lại và nghiên cứu các phiếu trả lời của học sinh, GV có thể biết được trước khi học về số phứcz a bi, từng học sinh của mình đã có hiểu biết gì về số phức, các em có nhu cầu hiểu biết thêm những gì, em nào có năng lực nhận xét, phán đoán, em nào có hứng thú học tập về bài học này (thể hiện qua số lượng và chất lượng các câu trả lời) Từ đó, khi dạy bài số phức, giáo viên có thể nhắc lại nhanh những điều các em đã biết, tập trung vào những điều

mà các em chưa biết, từ đó tác động và đáp ứng nhu cầu của các đối tượng học sinh khác nhau Sau khi học xong, giáo viên cho học sinh điền tiếp vào cột thứ

ba của phiếu để biết được những thông tin phản hồi của học sinh, từ đó có thể sửa chữa những sai lầm, thiếu sót về kiến thức của học sinh hoặc bổ sung, mở rộng, đào sâu thêm để thỏa mãn nhu cầu của học sinh Bằng cách này, giáo viên chỉ mất một thời gian ngắn mà thu thập được nhiều thông tin giúp ích cho việc dạy học phân hóa trên lớp, thỏa mãn được nhu cầu đa dạng của các đối tượng học sinh khác nhau

Dựa trên những thông tin thu được về từng học sinh, giáo viên phân loại học sinh của lớp thành các đối tượng:

 Học sinh khá giỏi: là những học sinh có nhịp độ nhận thức nhanh, có

trình độ kiến thức, kĩ năng và tư duy vượt trội lên trên các học sinh khác, có khả năng hoàn thành nhiệm vụ môn học một cách dễ dàng

 Học sinh trung bình: là những học sinh có khả năng nhận thức được

kiến thức, kĩ năng cơ bản của môn học; song chưa thể tự nhận thức, phát huy khả năng sáng tạo, năng lực bản thân với những yêu cầu nâng cao về kiến thức,

kĩ năng của môn học

 Học sinh yếu kém: là những học sinh có nhịp độ nhận thức chậm; nhiều

“lỗ hổng” về kiến thức, kĩ năng; khả năng tư duy và năng lực tự học còn nhiều hạn chế, chưa có phương pháp học tập bộ môn phù hợp

Từ sự hiểu biết về từng học sinh, trong quá trình dạy học giáo viên phân

chia lớp học thành các nhóm để thực hiện các biện pháp phân hóa trong giờ

học Tùy vào từng giờ học, kiểu bài dạy, giáo viên có thể tiến hành chia nhóm theo các cách:

+ Chia nhóm theo năng lực nhận thức, tư duy: chia lớp thành các nhóm,

trong mỗi nhóm học sinh có năng lực nhận thức tương đối như nhau, gồm: nhóm khá, giỏi; nhóm trung bình; nhóm yếu, kém

+ Chia nhóm hỗn hợp: chia lớp thành các nhóm, trong mỗi nhóm có đầy

đủ các đối tượng học sinh: giỏi, khá, trung bình và yếu, kém

b Sử dụng hệ thống câu hỏi và bài tập phân hóa

Trong giáo án, giáo viên cần chuẩn bị một hệ thống câu hỏi và bài tập phân hóa được chọn lọc công phu để thực hiện mục tiêu đề ra.Các câu hỏi thường được đặt cho cả lớp nhưng giáo viên cần phải có chủ định cho một nhóm học sinh hoặc cá nhân học sinh cụ thể.Việc này giúp giáo viên đặt những câu hỏi đúng cho học sinh hoặc cá nhân học sinh mà mình chủ định.Những học sinh yếu kém cần được khuyến khích và vì vậy cần đặt những câu hỏi mà các

em có thể trả lời được.Các em này có thể không trả lời được mọi câu hỏi, nhưng ít nhất các nhất các em cũng không gặp khó khăn lắm với những câu hỏi được chuẩn bị riêng cho các em.Đối với học sinh thông minh hơn, các câu hỏi cần phải khó hơn và chứa đựng nhiều thách thức hơn.Chính vì vậy, các câu hỏi cùng những dự kiến về học sinh trả lời cần được ghi vào trong giáo án

Ví dụ 2.Khi dạy về “Đơn vị đo góc và góc có hướng” Bài Lượng giác

(Đại số 10) Giáo viên có thể sử dụng câu hỏi phân hóa như sau:

Cho đường tròn tâm O, bán kính R

1 Tính độ dài của đường tròn? Xác định số đo (độ) của đường tròn?

2 Chia đường tròn (O, R) thành 360 phần bằng nhau Hãy tính độ dài của mỗi cung tròn và số đo (độ) của mỗi cung đó? Góc ở tâm chắn các cung đó có

số đo bằng bao nhiêu?

3 Tính độ dài của một cung tròn bán kính R có số đo a0 a  360

?

- HS yếu, trung bình: thực hiện tuần tự các yêu cầu 1   2 3

- HS khá, giỏi: thực hiện yêu cầu 3

Khi cho học sinh thực hiện hoạt động 1 trong sách giáo khoa, GV có thể ra các câu hỏi phân hóa dựa trên yêu cầu về tính độc lập (phần câu hỏi riêng cho diện yếu kém chứa nhiều yếu tố dẫn dắt hơn là câu hỏi cho diện khá giỏi), qua các phiếu học tập sau:

Phiếu số 1a.(Dành cho học sinh TB, yếu)

Ví dụ 1a: Hãy giải phương trình và bất

Phiếu số 1b.(Dành cho học sinh khá, giỏi)

Ví dụ 1b: Hãy giải phương trình và bất phương trình sau:

- Phân hóa về số lượng bài tập cùng loại phù hợp với từng loại đối tượng

để cùng đạt một yêu cầu

- Phân hóa về nội dung bài tập để tránh đòi hỏi quá cao đối với học sinh yếu kém và quá thấp đối với học sinh giỏi

- Phân hóa yêu cầu về mặt tính độc lập: bài tập cho diện yếu kém chứa nhiều yếu tố dẫn dắt hơn là bài tập cho diện khá giỏi

- Ra những bài tập nhằm đảm bảo trình độ xuất phát cho những học sinh yếu kém để chuẩn bị cho bài học sau

- Ra riêng những bài tập khó hay nâng cao cho học sinh giỏi

Ví dụ 3.Khi giao bài tập về nhà sau bài học “Chương IX: Lượng

giác”( Đại số 10, trang 233-248), giáo viên có thể phân hóa bằng cách:

 Ra bài tập phân hóa về nhà(SGK “Đại số lớp 10” trang 249,250)

- Bài tập chung cho cả lớp Bài 9, 10

- Bài tập cho HS yếu Bài 1

- Bài tập cho HS trung bình Bài 2

- Bài tập cho HS khá, giỏi Bài 4

c Soạn giáo án phân hóa

Giáo án (hay còn gọi là bài soạn hoặc bài học) là kế hoạch của người GV

để dạy từng tiết Giáo án không đơn thuần là một bản sao chép lại tri thức trong sách giáo khoa, giáo án thể hiện một cách sinh động mối liên hệ hữu cơ giữa mục tiêu, nội dung, phương pháp và điều kiện dạy học Để xây dụng một giáo

án, người giáo viên cần phải lĩnh hội mục tiêu và nội dung dạy học quy định trong chương trình và cụ thể hóa trong sách giáo khoa, nghiên cứu phương pháp dạy học đưa vào sách giáo khoa và sách giáo viên, vận dụng vào điều

kiện, hoàn cảnh cụ thể của lớp học [8]

Để soạn một giáo án theo quan điểm phân hóa, dự kiến được các hoạt động dạy học dựa vào những khác biệt của học sinh về năng lực, nhu cầu và hứng thú nhận thức, cần chú ý đến vấn đề sau:

 Xác định mục tiêu bài học

Khi thiết kế bài học, điều quan trong trước tiên là phải xác định đúng mục tiêu bài học.Khi xác định mục tiêu học tập (cho người học), giáo viên phải hình dung sau khi học xong bài đó, học sinh phải có được những kiến thức, kĩ năng,

thái độ gì, ở mức độ như thế nào Trong phương pháp tích cực, người ta không chỉ quan tâm đến yêu cầu thông hiểu, ghi nhớ, tái hiện các kiến thức theo sách giáo khoa, lặp lại đúng và thành thạo các kĩ năng đã được tập dượt trong tiết học

mà còn đặc biệt chú ý năng lực nhận thức, rèn luyện các kĩ năng và phẩm chất tư duy phù hợp với nội dung bài học (phân tích, tổng hợp, xác lập quan hệ giữa các

sự kiện, nêu giả thuyết…) chú ý các kĩ năng học tập, phát triển năng lực tự học Giáo viên phải luôn luôn có ý thức nêu rõ yêu cầu, mức độ hợp lý giữa kiến thức

và kĩ năng, giữa phương pháp suy nghĩ, hành động và tự học

Trong việc thiết kế bài học, mục tiêu có thể đề cập tới các lĩnh vực: kiến thức, kĩ năng, tư duy và thái độ

- Kĩ năng là khả năng vận dụng những kiến thức trong một lĩnh vực nào

đó vào thực tế

- Kĩ xảo là kĩ năng đạt đến mức thuần thục

- Năng lực là khả năng, điều kiện chủ quan hoặc tự nhiên, sẵn có để thực hiện một hoạt động nào đó

Mỗi lĩnh vực giáo viên nêu cụ thể hóa các mức độ sao cho có thể đánh giá được một cách cụ thể, qua đó có được thông tin phản hồi nhận thức của học sinh sau mỗi nội dung dạy học Chẳng hạn:

+ Xác lập việc xây dựng kiến thức theo hai mức độ nắm vững và hiểu:

 Nắm vững: tức là phải hiểu hết mọi khía cạnh kiến thức nói đến trong sách giáo khoa, phát biểu lại được, chứng minh được và dùng được

 Hiểu: tức là chỉ yêu cầu hiểu được nội dung kiến thức, không yêu cầu vận dụng tốt, nếu là định lí thì không yêu cầu chứng minh

+ Xác lập việc xây dựng kỹ năng, phương pháp giải toán theo hai mức độ

thành thạo và biết:

 Thành thạo: tức là vận dụng tốt kiến thức đã học để giải được những

loại toán đã cho trong sách giáo khoa: gồm sách học, sách bài tập…

 Biết: tức là mới đạt mức có kỹ năng, phương pháp giải những bài toán chỉ có tính chất áp dụng trực tiếp kiến thức và không đòi hỏi phải sáng tạo

và không đòi hỏi nhiều về kỹ thuật tính toán hoặc tổ hợp nhiều kiến thức

Khi xác định mục tiêu học tập, giáo viên lấy trình độ học sinh chung của

cả lớp làm căn cứ nhưng phải hình dung thêm yêu cầu phân hóa đối với những

nhóm học sinh có trình độ kiến thức và tư duy khác nhau để mỗi học sinh được làm việc với sự nỗ lực trí tuệ vừa sức mình Do vậy cần phải xác định những yêu cầu tối thiểu và tối đa về kiến thức và kĩ năng mà học sinh ở các đối tượng khác nhau cần phải đạt được sau giờ học:

- Yêu cầu kiến thức, kĩ năng tối thiểu: đó là chuẩn về kiến thức, kĩ năng

mà mọi học sinh phải đạt được

- Yêu cầu kiến thức, kĩ năng nâng cao: đó là những yêu cầu nâng cao trên cơ

sở đạt yêu cầu chuẩn (tránh đặt mục tiêu quá cao gây nên sự quá tải về nội dung)

d Sử dụng phương tiện dạy học trong dạy học phân hóa

Ngoài các phương tiện truyền thống như sách giáo khoa, sách bài tập, sách tham khảo, ., phiếu học tập, mô hình và các phương tiện hiện đại như máy chiếu hắt, máy chiếu Projector, , cần đặc biệt chú ý đến việc ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông vào dạy học phân hóa

Việc ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông giúp khả năng thực hiện phân hóa cao trong quá trình học tập Chúng ta có thể tạo cho học sinh môi trường học tập đa phương tiện, giúp từng học sinh hoạt động phù hợp với đặc điểm tư duy của riêng mình, những học sinh khác nhau được tác động sư phạm khác nhau, được giao nhiệm vụ học tập với các mức độ khác nhau, phù hợp với từng cá nhân học sinh Nếu có các phần mềm dạy học trợ giúp, giáo viên có thể nắm bắt được các chi tiết diễn biến của hoạt động học tập của mỗi học sinh và xử

lý kịp thời, giúp từng học sinh làm việc theo đúng khả năng, phù hợp với kiến thức, kĩ năng và nhịp độ làm việc của mỗi người Nhờ sử dụng các phần mềm dạy học, một học sinh trung bình, thậm chí trung bình yếu cũng có thể hoạt động tốt trong môi trường học tập Giáo viên sẽ có điều kiện giúp được tất cả các đối tượng học sinh rèn luyện năng lực sáng tạo, rèn luyện phương pháp học tập, do được giải phóng khỏi việc dạy học đồng loạt, thầy có thể đi sâu giúp đỡ các học

sinh cá biệt (học sinh yếu kém và học sinh giỏi) trong khoảng thời gian dài hơn

Với sự trợ giúp đắc lực của công nghệ thông tin và truyền thông, các yêu cầu dạy học phân hóa có thể được thực hiện với một chất lượng cao hơn

Tuy nhiên, việc ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông cũng gặp nhiều khó khăn bởi vì trên thực tế rất nhiều trường THPT chưa được trang bị đầy đủ các phương tiện cho dạy học đa phương tiện, môt số giáo viên chưa đáp ứng được việc sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy học

e Phân hóa trong kiểm tra đánh giá

Đánh giá là quá trình hình thành những nhận định, phán về kết quả công

việc, dựa vào sự phân tích những thông tin thu được, đối chiếu với những mục tiêu, tiêu chuẩn đã đề ra, nhằm đề xuất những quyết định thích hợp để cải thiện thực trạng, điều chỉnh nâng cao chất lượng và hiệu quả công việc

Kiểm tra là một quá trình xem xét sự phù hợp của sản phẩm với các tiêu

chí đã được định ra từ trước Kiểm tra cung cấp những dữ kiện, những thông

tin làm cơ sở cho việc đánh giá Nói cách khác, kiểm tra là phương tiện, là công

cụ cho đánh giá Kiểm tra càng chính xác, khách quan bao nhiêu càng góp phần làm cho việc đánh giá đúng đắn bấy nhiêu

Trong quá trình dạy học phân hóa, kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh là một khâu có vai trò quan trọng, không thể thiếu được

+ Kiểm tra đánh giá đảm bảo mối liên hệ ngược, cung cấp những thông tin phản hồi, giúp giáo viên kịp thời điều chỉnh việc dạy và học sinh kịp thời điều chỉnh việc học của mình, hướng vào việc thực hiện mục tiêu của bộ môn và mục tiêu đào tạo của nhà trường

+ Kiểm tra, đánh giá góp phần củng cố, đào sâu, hệ thống hóa kiến thức phù hợp với tốc độ, mức độ và hứng thú nhận thức của các đối tượng học sinh khác nhau

+ Kiểm tra đánh giá có tác dụng giáo dục đối với học sinh: giáo dục tinh thần trách nhiệm, ý thức phấn đấu vươn lên, khắc phục khó khăn trong học tập đối với

học sinh yếu, kém; ý thức đào sâu suy nghĩ, tư duy tích cực, độc lập sáng tạo, tính cẩn thận, không qua loa đại khái, chủ quan đối với học sinh khá, giỏi

Thực hiện kiểm tra, phân tích đánh giá học sinh trong quá trình dạy học, cần chú ý đến những đặc điểm và yêu cầu sau:

+ Các khâu kiểm tra, phân tích đánh giá kết quả và đề ra biện pháp điều chỉnh việc dạy và học phải gắn chặt với nhau, tiến hành phải có kế hoạch, thường xuyên và kịp thời

+ Cần phải phối hợp nhiều biện pháp để kiểm tra nhằm đánh giá được toàn diện các mặt của học sinh, tạo điều kiện để học sinh bộc lộ hết khả năng, năng lực của bản thân ở các mức độ khác nhau, giúp việc đánh giá kết quả và đề ra biện pháp được chính xác

+ Xuất phát từ quan điểm việc dạy phải nhằm thúc đẩy việc chủ động học tập của học sinh Việc kiểm tra của giáo viên phải nhằm xây dựng cho học sinh

ý thức và khả năng tự kiểm tra, đánh giá bản thân

Về yêu cầu của kiểm tra:

+ Câu hỏi và bài tập kiểm tra phải phù hợp với yêu cầu của chương trình, với chuẩn kiến thức, kỹ năng, sát với trình độ học sinh

+ Bên cạnh những câu hỏi và bài tập hướng vào yêu cầu cơ bản, cần có những câu hỏi và bài tập nâng cao, đào sâu, đòi hỏi vận dụng kiến thức một cách tổng hợp, khuyến khích suy nghĩ tích cực (tức là phải có sự khó, dễ khác nhau) Khai thác và huy động được những kinh nghiệm, vốn sống hoàn cảnh cá nhân của người học

Có nhiều hình thức kiểm tra, đánh giá Thông thường nhất là: kiểm tra miệng, kiểm tra viết, kiểm tra bài làm ở nhà của học sinh; đánh giá kết quả học tập của học sinh thông qua quá trình học tập trên lớp, thông qua đánh giá của học sinh cùng lớp, tự đánh giá của học sinh

 Kiểm tra miệng

Kiểm tra miệng là một hình thức kiểm tra được sử dụng phổ biến, ưu điểm của hình thức này là có thể sử dụng ở các khâu của quá trình dạy học: kiểm tra

bài cũ, kiểm tra trong giờ, cuối giờ học…và thực hiện trong thời gian ngắn Để phát huy tác dụng của của kiểm tra miệng, khi sử dụng câu hỏi, giáo viên cần thực hiện các yêu cầu sau:

+ Nêu câu hỏi chung cho cả lớp để học sinh chuẩn bị rồi mới chỉ định học sinh trả lời Việc chọn học sinh trả lời cũng cần cân nhắc về nhiều mặt: yêu cầu của chương trình, trình độ của học sinh phù hợp với yêu cầu của câu hỏi, tránh chỉ định một cách ngẫu nhiên, tùy tiện

+ Cần biết lắng nghe câu trả lời của học sinh, tránh cắt ngang, biết gợi ý, khuyến khích khi cần thiết

+ Cần yêu cầu học sinh trả lời sao cho cả lớp nghe được và yêu cầu cả lớp theo dõi câu trả lời của bạn để nhận xét, bổ sung khi cần thiết

+ Cần chú ý sử dụng các câu hỏi phân hóa nhằm tác động đến các đối tượng học sinh: có các câu hỏi yêu cầu cao dành cho học sinh khá, giỏi; có những câu hỏi yêu cầu thấp hơn, những câu hỏi có tính dẫn dắt, gợi ý đối với học sinh yếu, kém

Ví dụ 4.Khi dạy về lượng giác (SGK, Đại số 10 chương IX) Để kiểm tra

việc nắm kiến thức của học sinh, giáo viên có thể đặt các câu hỏi:

Câu hỏi 1.Hãy tìm giá trị củasin105

Câu hỏi 2.Hãy tìm giá trị của tan   và góc   ,

Ở ví dụ trên: câu hỏi 1 dành để kiểm tra học sinh yếu, kém bởi câu hỏi chỉ

yêu cầu học sinh nhớ và áp dụng được các công thức cộng lượng giác; câu hỏi

2 dành kiểm tra học sinh khá, giỏi bởi để trả lời được câu hỏi này, học sinh phải

vận dụng được các công thức cộng lượng giác

 Kiểm tra viết

Hình thức kiểm tra viết được sử dụng để kiểm tra thường xuyên như: kiểm tra 15 phút, kiểm tra cuối giờ học, kiểm tra định kì như: kiểm tra 1 tiết, kiểm tra

học kì, kiểm tra chất lượng…ưu điểm của hình thức kiểm tra viết là kiểm tra được nhiều học sinh trong cùng một thời gian, kiểm tra được khả năng tư duy, năng lực học tập và đánh giá tương đối chính xác, song kiểm tra viết theo hình thức tự luận cũng có những nhược điểm như: đề kiểm tra khó bao quát được những kiến thức, kỹ năng cần kiểm tra đánh giá (số lượng câu hỏi và bài tập kiểm tra ít), việc đánh giá (qua chấm điểm) còn mang tính chủ quan của người chấm, do vậy trong kiểm viết cần kết hợp sử dụng thêm các hình thức trắc nghiệm khách quan để khắc phục những nhược điểm đó Một số hình thức trắc nghiệm có thể sử dụng trong dạy học Toán:

+ Trắc nghệm câu đúng - câu sai

Trong một câu dẫn, học sinh chọn một trong hai cách trả lời đúng (Đ) hoặc sai (S).Hình thức trắc nghiệm này thường dùng để kiểm tra nhanh việc nắm kiến thức của học sinh ở từng nội dung bài học.Trong dạy học phân hóa hình thức kiểm tra bằng câu trắc nghiệm đúng - sai có tác dụng đến mọi học sinh, đặc biệt là học sinh yếu, kém (giúp nắm lại được những những kiến thức vừa học)

Ví dụ 5.Khi dạy phần góc và cung lượng giác(SGK, Đại số 10 chương

IX), giáo viên có thể kiểm tra nhanh việc nắm bài qua bài tập:

Trong các khẳng định sau, khẳng định nào đúng, khẳng định nào sai? a) Góc lượng giác 0 , 0 có số đo dương thì mọi góc lượng giác cùng tia đầu, tia cuối với nó có số đo dương

b) Góc lượng giác 0 , 0 số đo dương thì mọi góc lượng giác 0 , 0 có số

đo âm

c) Hai góc lượng giác 0 , 0  và  ' '

0 , 0u v có số đo khác nhau thì các góc hình hoc ' '

+ Trắc nghiệm câu nhiều lựa chọn

Một câu hỏi có từ 3 đến 5 câu trả lời sẵn trong đó chỉ có một câu đúng hoặc đúng nhất, học sinh phải chọn câu trả lời đúng nhất Hình thức này thường

sử dụng trong các bài kiểm tra định kì, kiểm tra 15 phút…Khi sử dụng hình thức trắc nghiệm này giáo viên cần chú ý phần lựa chọn của mỗi câu có từ 3 đến 5 câu trả lời, tùy trình độ kiến thức và tư duy học sinh mà đưa ra các câu

“nhiều” sao cho học sinh chưa hiểu kỹ, học kỹ bài hoặc chưa suy nghĩ cẩn thận cho là đúng Loại trắc nghiệm này có tác dụng phân hóa tương đối tốt, được khuyến khích sử dụng trong kiểm tra đánh giá

Ví dụ 6.Với mọi , biểu thức:

độ tin cậy cao

Ví dụ 7.Cho phương trình sin xm Hãy ghép mỗi dòng ở cột trái với một dòng ở cột phải để được một khẳng định đúng:

a) Nếu |m| 1 

b) Nếu |m| 1 

c) Nếu   1 m 1

1) Thì phương trình đã cho vô nghiệm

2) Thì phương trình đã cho có hai nghiệm:

1 2 1

x    và x2 2  2 , 1 và 2  3) Thì phương trình đã cho có hai nghiệm:

x     

, 1 và 2 

+ Trắc nghiệm điền khuyết

Câu điền khuyết có thể là câu hỏi với giải đáp ngắn hay là câu phát biểu với một hay nhiều chỗ để trống mà học sinh phải điền vào bằng một từ hay một nhóm ngắn hay một kết quả của một phép tính

Ví dụ 8.Điền vào chỗ trống (…) những từ thích hợp để được khẳng

định đúng:

a Nếu tam giác ABC thỏa mãn hệ thức 2 2 2

a b c thì …

b Nếu tam giác ABC có AB=2, AC=4 và A 60  thì diện tích S=…

c Nếu tam giác ABC có AB=2 và BC= 2 3thì cosA ; bán kính đường tròn ngoại tiếp R=…

Ví dụ 9.Hãy điền các giá trị vào các ô trống (…) sau:

phù hợp với các đối tượng học sinh Có thể dựa vào sự phân loại của Bloom về

mức độ nhận thức của học sinh theo ba mức độ sau:

+ Nhận biết: ghi nhớ khái niệm, định nghĩa, định lí, hệ quả dưới hình thức

mà học sinh đã được học

+ Thông hiểu: hiểu được ý nghĩa, kí hiệu toán học trong định nghĩa, định

lí, công thức đó

+ Vận dụng: vận dụng các định lí, định nghĩa và các tình huống toán học

hay thực tiễn cụ thể, khái quát hóa, trừu tượng hóa kiến thức

Tùy theo độ các đối tượng học sinh mà giáo viên thiết kế để kiểm tra, chẳng hạn, với học sinh yếu, kém: yêu cầu nhiều hơn về các mức độ nhận biết, thông hiểu; học sinh giỏi: yêu cầu nhiều hơn về mức độ vận dụng…

1.3 Kết luận chương 1

Trong chương 1 chúng tôi đã:

- Hệ thống hóa một số vấn đề lý luận về dạy học phân hóa Dạy học phân hóa xuất phát từ sự biện chứng giữa sự thống nhất và phân hóa Dạy học phân hóa có thể được thực hiện trên cả hai hình thức vĩ mô và vi mô Việc áp dụng quan điểm phân hóa vào thực tiễn DH là đảm bảo tính đồng loạt đồng thời đáp ứng được nhu cầu học tập cá nhân

- Đã tìm hiểu được thực trạng DH nội dung Lượng giác ở lớp 10 trường THPT nước CHDCND Lào.Thực tiễn cho thấy, mặc dù bước đầu nhiều GV cũng nhận thức được vai trò của DH phân hóa nhưng việc vận dụng quan điểm này vào thực tiễn DH của GV Lào còn nhiều hạn chế

- Đã đề cập đến một số hướng để vận dụng quan điểm phân hóa vào DH môn Toán ở trường THPT nước CHDCND Lào

Chương 2 MỘT SỐ BIỆN PHÁP SƯ PHẠM ĐỂ VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM DH PHÂN HÓA VÀO DH LƯỢNG GIÁC Ở LỚP 10 TRƯỜNG THPT

NƯỚC CHDCND LÀO 2.1 Một số định hướng áp dụng quan điểm DH phân hóa vào DH Toán ở trường THPT nước CHDCND Lào

2.1.1 Định hướng về DH phân hóa môn toán ở trường phổ thông

Việc áp dụng dạy học phân hóa vào quá trình DH toán ở trường THPT

nước CHDCND Lào được chúng tôi tiếp cận trên quan điểm của phân hóa vi

mô, tức là phân hóa nội tại lớp học và phân hóa trong nội dung mỗi bài học

Để thực hiện phân hóa trong tổ chức lớp học chúng tôi thực hiện bằng việc chia nhóm HS Tùy vào từng hoạt động cụ thể thì nhóm HS đó có thể được chia dựa vào các tiêu chí khác nhau (tức là có những khi nhóm được chia sao cho nhóm đó gồm các HS có năng lực khác nhau, hoặc có khi nhóm gồm toàn các HS có năng lực giống nhau)

Để thực hiện việc phân hóa dựa vào nội dung chúng tôi vận dụng quan điểm phân bậc hoạt động để thiết kế các câu hỏi, bài tập hoặc các hoạt động

DH có phân bậc để cho phù hợp với các đối tượng HS

2.1.2 Điều hành các hoạt động cho học sinh trong giờ dạy học phân hóa

a Phân nhóm học sinh

- Có hai kiểu phân nhóm là phân nhóm theo khu vực (phân nhóm hỗn hợp: phân nhóm theo bàn, theo tổ hoặc theo dãy bàn) và phân nhóm theo trình độ nhận thức của học sinh trong lớp (phân nhóm theo đối tượng, nhận thức khá giỏi, nhận thức trung bình và nhận thức yếu kém) Trong hoạt động phân nhóm theo khu vực có ưu điểm giúp học sinh hòa mình vào hoạt động tập thể tạo điều kiện cho học sinh có lực học yếu dễ ỉ lại, lười suy nghĩ Hoạt động nhóm theo trình độ nhận thức phát huy tối đa khả năng hoạt động cá biệt hóa đến từng cá nhân người học, mang tính vừa sức, giáo viên dễ dàng kiểm soát mức độ học

tập của mỗi học sinh, có thể đánh giá khách quan, chính xác Tùy từng tình huống dạy học mà giáo viên có thể tổ chức cho học sinh hoạt động theo hình thức phân nhóm nào để giờ học đạt hiệu quả cao nhất

 Biện pháp phân nhóm theo khu vực: Đây là hình thức dạy học hợp tác theo nhóm nhỏ, mỗi nhóm từ 6 đến 7 học sinh hoặc có thể là một tổ, một dãy… tùy thuộc vào mục đích sưphạm và yêu cầu của vấn đề dạy học, có thể duy trì cả tiết học hay thay đổi theo từng hoạt động, từng phần của tiết học, các nhóm được giao cùng nhiệm vụ khác nhau Mỗi nhóm tự bầu ra một nhóm trường nếu cần thiết

 Biện pháp phân nhóm theo đối tượng học sinh là hình thức phân nhóm theo trình độ nhận thức của từng học sinh, việc phân nhóm này gặp nhiều khó khăn hơn Giáo viên cần phân loại được những nhịp độ nhận thức của mỗi học sinh và qui về những nhóm đặc trưng như nhóm nhịp độ nhận thức nhanh, nhịp

độ nhận thức chậm, hay trung bình Để phân loại được các đối tượng này một cách chính xác phải có biện pháp điều tra, phát hiện và phân loại đối tượng học sinh về khả năng lĩnh hội kiến thức và trình độ phát triển thông qua quan sát, kiểm tra, đánh giá… Trong quá trình học tập, giáo viên thường xuyên theo dõi

để điều chỉnh lại nhân sự của nhóm cho phù hợp với trình độ phát triển của mỗi học sinh trong lớp học

b Thiết kế nội dung theo chủ đề

- Thiết kế bài giảng: Cần nghiên cứu nắm vững nội dung và yêu cầu bài học, thiết kế các pha dạy học đồng loạt, cần sử dụng hệ thống câu hỏi phân hóa

để giúp tất cả các đối tượng học sinh trong lớp cùng tham gia tìm hiểu nội dung bài học Khi ra các bài tập phân hóa, cần phải dựa vào trình độ nhận thức của học sinh mà lựa chọn các bài tập thích hợp nhằm bồi dưỡng cho học sinh yếu

kém “lấp những lỗ hổng", kiến thức cơ bản cho học sinh trung bình, kiến thức

nâng cao cho học sinh khá, giỏi

- Xét các yếu tố ảnh hưởng tới quá trình dạy học như môi trường, phương

tiện, điều kiện dạy học, cần quan tâm đến các phương tiện dạy học và phối hợp

sử dụng chúng sao cho có hiệu quả nhằm phát huy tối đa sức mạnh của phương tiện dạy học khi tổ chức các pha dạy học phân hóa

- Tổ chức các pha dạy học đồng loạt ngay trong những giờ lên lớp gồm tất

cả các phương pháp dạy học nhưng đòi hỏi phải có sự vận dụng linh hoạt, kết hợp, sử dụng các phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề, dạy học chương trình hóa, phương pháp vấn đáp… Cần xây dựng các câu hỏi phân hóa làm phương tiện để thực hiện bài giảng cho tất cả các đối tượng học sinh dựa vào nhịp độ nhận thức Ta có thể kết hợp giữa nhóm phân hóa với các nhóm hỗn hợp về trình độ tùy theo yêu cầu của mỗi hoạt động Thông qua các hình thức này, các thành viên trong nhóm đều rèn luyện cách thức làm việc để cùng tiến hành những hoạt động chung, cùng thực hiện một nhiệm vụ chung, trong

đó có sự phân công nhiệm vụ, có sự trao đổi ý kiến, có diễn đạt, lý giải, thuyết phục để tìm ra con đường hoặc phương án giảiquyết Chúng ta cần chú ý:

+ Hướng dẫn cho học sinh cách thức làm việc theo nhóm, có giao lưu ý kiến, có phân công phân nhiệm, có người điểu khiển, chịu trách nhiệm

+ Cần thay đổi vai trò người thực hiện và người kiểm tra, thay đổi phân công phân nhiệm để tập cho mọi người có thể hiện nhiều chức năng khác nhau, hoàn thành nhiều nhiệm vụ khác nhau

+ Cần gây cho mọi thành viên trong nhóm có thể quen kiểm tra và tự kiểm tra rút kinh nghiệm trong hoạt động

Tuy nhiên ngay trong các pha đạy học đồng loạt cũng cần có đối xử cá biệt, khuyến khích học sinh yếu kém trả lời những câu hỏi dễ, những câu hỏi mang tính gợi mở Đặt học sinh khá giỏi và những tình huống phán đoán, câu hỏi có tính tìm tòi, phát huy trí truệ Tất cả các câu hỏi phải có tác dụng dẫn dắt, khuyến khích học sinh tích cực suy luận, không đơn điệu, phân hóa song vẫn tác động đến nhiều đối tượng với tác dụng khác nhau

- Tổ chức các nhóm tham gia tổ chức các nhóm hoạt động giải bài tập phân hóa, đây là khâu quan trọng và thể hiện rõ nhất vai trò của hình thức hoạt

động nhóm đối tượng Cần phải tổ chức hoạt động này theo một qui trình chặt chẽ, cụ thể, yếu tố thời gian đặc biệt được chú trọng Học sinh trong các nhóm được giao nhiệm vụ phù hợp với trình độ, năng lực nhận thức, hứng thú học tập của mình trên cơ sở kiến thức cơ bản Hệ thống bài tập phân hóa được chọn lọc,

có sự liên kết, từ thấp và được nâng cao dần đảm bảo tư duy học sinh được liền mạch, hệ thống

c Các bước tiến thành trong dạy học mỗi chủ để

Bước 1: Nêu phương pháp giải cho mỗi chủ đề

Bước 2: Ra bài tập phân hóa cho mỗi chủ đề

Bược 3: Phân công bài tập về từng nhóm học sinh

Bước 4: Tổng kết và bổ sung lời giải của từng nhóm

Bước 5: Ra bài tập phân hóa tương tự

2.1.3 Sơ lược về mục tiêu và chương trình lượng giác trong chương trình môn Toán ở nước CHDCND Lào

Nội dung Lượng giác trong chương trình môn Toán ở nước CHDCND Lào được trình bày ở cả lớp 10 và lớp 11 Tuy nhiên, chủ yếu nội dung lượng giác được trình bày ở lớp 10 với mục tiêu và nội dung sau:

Mục tiêu dạy học lượng giác

- Giúp cho HS:

Về kiến thức:

- Hiểu rõ khái niệm số đo (bằng độ, rađian) của góc và cung lượng giác

- Hiểu rõ các giá trị lượng giác (côsin, sin, tang, và côtang) của góc lượng giác và mối liên hệ của chúng với tỉ số lượng giác của góc hình học

- Biết mối liên hệ giữa các giá trị lượng giác của góc có liên quan đặc biệt

Về kĩ năng:

- Biết cách xác định điểm M trên đường tròn lượng giác biểu diễn số thực,

từ đó xác định sin , cos , tan  , cot  , (dấu, ý nghĩa hình học, giá trị bằng số)

và mối liên quan giữa chúng

- Sử dụng thành thạo các công thức lượng giác cơ bản

- Nhớ và sử dụng được công thức cộng, công thức nhân đôi, công thức hạ bậc, công thức biến đổi tích thành tổng và biến đổi tổng thành tích

 Ngoài chuẩn kiến thức và kĩ năng trên, xác định mục tiêu về kiến thức,

kĩ năng nâng cao gồm:

- Hiểu được mối liên hệ giữa góc lượng giác (Ou, Ov) với góc hình học

- Chứng minh được các công thức lượng giác: công thức cộng, công thức nhân đôi, công thức hạ bậc, công thức biến đổi tích thành tổng và biến đổi tổng thành tích

 Cấu tạo của chương

Nội dung của chương IX, “§22 CÔNG THỨC CƠ BẢN CỦA LƯỢNG GIÁC”gồm 8 nội dung, thực hiện trong 8 tiết:

1 Đơn vị đo góc và cung tròn, góc định hướng 1 tiết

2 Giá trị lượng giác của sin, cosin và tan 1 tiết

2.1.Giá trị lượng giác của sin, cosin và tancủa góc ngược lại

2.2 Giá trị lượng giác của sin, côsin và tan của góc      , 2 

3 Công thức cộng 1 tiết

4 Công thức nhân đôi- hạ bậc 1 tiết

4.1 Công thức nhân đôi

4.2 Công thức hạ bậc

5 Công thức biến đổi tích thành tổng và tổng thành tích1 tiết

5.1 Công thức biến đổi tích thành tổng