DSpace at VNU: Một số vấn đề pháp lý về phân cấp quản lý Ngân sách Nhà nước ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

DSpace at VNU: Một số vấn đề pháp lý về phân cấp quản lý Ngân sách Nhà nước ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay tài liệu...

Tạp chí Kho.i học DI ỈQCHN, ỉ.uật học 26 (2010) 34-43

M ộ t s ố v ấ n đ ề p h áp lý v ề phân c ấ p qu án lý N g â n s á c h

N h à n ướ c ở V i ệ t N a m tro n g e ia i đ o ạ n h iệ n n a y

Lô Thị Thu 'ĩhùy*

Khoa Luật D ạ i học Quốc g ia H à Nội, í4 4 X u á n Thuỳ C ầuG iổv Hà Nội Việí N<:tU

Nhận ngày 10 tháng 02 năm 2010

Tóm iầ i Ngân sách Nhà nước (NSNN) là công cụ ihúc đảy hoại dộrg sàn xuấl lạo ra mỏi iruờng

kinh doanh ihuận lợi cho các cá nhản, chù Ihể trong nèn kinh tể vấn đề quán íý NSNN, quan hộ gìừa cảc cap chinh quyền trong việc phàiì cấp quàn lý NSNN là vấn dé rái phức lạp, làm sao vùii dâm báo đưọc lỉnh u)p trung thống nhấl, vừa phát huy tính chủ dộng, sáng íạo cùa các cấp chính quyền irong việc giải quyct lổ l các vấn <Jc kinh tc - :;â hội, bảo dảm kỷ cương Irong quán lý NSNW

theo pháp luậi Bải viel nghicn cửu sảu ihực (rạnu phảp luặi vè phản cấp quản lý NSNN ở Vivi Nam và ưèn cơ sở đó dưa ra nhừng kìén nghị nhãm hoàn ihiện pháp luật về vấn dề này Cụ thế, bải viểl ứầ đưa ra một sổ giải phảp sau: (i) cần có các qui dịnh thể hiện sự phân cáp quản lý về ngân

sách nhiều hơRv rộng hơu cho các cấp chỉnh quyền địa phương, đặc biộl là chính quyền cấp xâ; (ii) pháp luật cần qui đình cụ ihể phương thửc bổ sung từ ngân sách cấp (rên cho ngân sách cấp dưởi theo nguỵén tác nhiộm vụ chi thuộc địa phương náo dịa phương đó phải sẩp xếp kinh phí để thực

hiện, néu còn thiếu ỉhì ngán sách cấp trẻn mói hỗ trợ áể thực hiện mục tiêu trên; ( iii) dc thu họp

khoảng cảch thu - chi ngăn sách, cần sửa dổi các luặ( thuế, cơ cấu lại các nguồn thu, cải cách chế

độ ihu ihuể tránh lin li Irạng NSNN phụ thuộc quả nhiểu vào các nguồn (hu không mang tính cliấl

bền vững như thu tử hoạt động dằu mỏ, thué nhập khẳu; (iv ) qui định vể ứ\ờ\ hạn cùa NSNN là

trung hạn (5 năm) thay vì mộl nâm như hiện nay

M ỗ i chú ll^ể tro n g ncn k in lì té, !ừ cá nhân

dơn lè đén các ịồ chức, cơ quan nhà nước đều

có các khoán c h i tiê u , các nguồn th u lìh ẩ t dịnh

H ay nói cách khác, các chủ thề này đềiỉ cỏ '‘tú i

lic n '' cùa riêng m in h để đáp ứng cảc rh u cầu chi

ticu Nhà nước c ũ n g khôn g phái !à m ột ngoại lệ,

cũng cỏ q u ĩ để dáp ứng nhu cầu ch i tié u nhằm

thực hiện các chức năng nhai đ ịn h Cảc chức

năng, nhiệm v ụ của nhà nước ngày càng được

mở rộng, trách nhiệin cũng nặng nề gắn với

việc đảm bảo quyển công đân, vì vậ y các nguồn

‘ ỉ)!*: 84-4-37548516

r-maii: lcthullìuy70'Ểrgmail.com

thu là rấ t cần th iế t Adam S m ith cho ràng,

C h ính phủ ncn cỏ trách nhiệm tro n g v iộ c xãy dựng và bào vệ những cõng việc chun g và ihể ché công nào đó, diều này khôn g v i lợ i ích cúa bất cứ cá nhân hay của nhóm cá nhân

V iệ c th iế t lập m ột N S N N - lìlìững klìoản thu,

ch i của N h à nước tro n g g ia i đoạn nhẩl dịnh (thường là m ộ l năm ) là điểu tlù ế l yếu không

ih é thiểu đ ố i với m ỗ i N hả nước trên thé giới^’ \

íu Adam Sm ilh* rhc vvcakh o i' nations i-ondirn 1^76 rom 5 p.210-211

Dicu 1 L u ý l NSNN năm 2002 qui dinh: NSNN là loan

bộ cãc khoản ihu chi cùa nhả nước (iíỉ dược cơ quan nhii

C)

34

í.,7.7' 77íilv / 'lợi> irl'i fC liM lipc D ỈIQ G H N , I.u ậ l ì ì í k 2 6 ( 2011 » 34-43 35

N S N N plian átiii quan liệ GÌửa cãc c liii the Irong

ncn k iiíh lề đậc b iỹ i quan hệ giữa cá nliãn

doanh nghiệp vó i nhà nước ’ ’N S N N ha\ là i

c liín h cõng k h ỏ tiịỊ có g ì khác [lơn là cuộc tháo

luận plnVc lạ p \ c quan liệ giữa cá tih iìti va nhà

I i i r ớ c " '” N S N N p lià i là t ô n g CỊI t l i í i c d ã y h o ạ t

clộiìg sàn M iầl tạo ra m ỏi irư ờ ng k in li doanli

líu iạ ii lợi c lio các cá nhân, cln ì tlu ‘ tro n g nèn

kin h té lỉc ti cạnh đó quàn lý N S N N q iia ii tiộ

iiiìra các cắp c h in lỉ qiiNcn tron g v iệ c phân câp

q iiiin K N S N N CŨIIỊỊ là \ấ ti đề rắt phức tạp làm

sao \ira đâm b;io clirợc lín li tập in iiií Ị tliồ iig

n liắ l vừa phát lu iy t íiili cluì động, sáng lụLỊ của

các cấp c liín li (|iiy c ii tro n g v iộ c g ià i quyốl lốt

các vấn dồ kinh lố - xã liộ i bão dàni k ỷ cirơiig

iro iig quàn lỹ N S N N Ih c o pháp lu ậ t Dặc biệt,

kh i nền kinh lế V iệ t N a m đã và đang c liịii lác

dộnu k liô iiii nhó của cuộc khủn g hoảng k in li tc

loàn cầu các chinti sách cùa N hà nước níiằm

k ic lì cầu giàm bót kluS kliãn c lio k h ii vục sản

M iất dẫn tới lln i N S N N bị giảm và o th ờ i kỳ suy

tlio á i kinh N girợ c lạ i, các k lio à ti ch i trong

lliờ i kỳ liiin g hoáng lạ i tã iig !ê ii d o ãp cUing các

chính sách a ii sinh xả hộ i K h ù n g hoảng kinh tê

làm tă n g đ ối tượng dược hường các chính sácli

ưu dãi cũa nhà nước V i vậy đ ò i h ỏ i pliãi quàn

lý tổ t các nguồn tliii dàm bảo v iệ c lliu dúiig thu

(íii irá n li tliẩ t thoát do các doanh n g h iệ p kê khai

mrớc có Ihiin quycn quyểt dịnh và được ihực hiCti trong

mỏt năm đố báo i1ám ihực hiện tá c chửc nang, n h iỉm vụ

cùa nhà nưrtc

' Vaelav Kiaus - Nguycn Thú Tướng Cộng I loà Stic- dă

phái bicu (Sàeh tham kháo; ••1'ài chính cõng'’ - Nguyên

Ihi Cành (Chú bicn), NXB DỉiQG IP llồ C'hi Minh,

2003 lr.9

Thông Tư số OVIOOg/Tl • BTC vè thực hii-n giạm

.W /d sÓ ĩhuế TN13N phái nộp giăn Ihời gian nộp Ihue 9

ìliíing cho 70% số Ihiic ihu nhập doanh nẽíiiộp còr lại cúa

quý 4/2(K)8 và cá níSm 2009 cho các Doanli ngliiCr ' ừa và

nho; T hõng l'ư sọ I3 /2 (K )9 /T r - n i c VC Ihực hicn giaJTi

50% mức lliué suất thuc VAT từ ngày 1/2/2009 đín ngày

31'12/200') dối vứi mộl sồ haiig hoá dịch vụ; '1'hộng Tư

số IX2CK)9Tr - iv rc \è thực hiện gia hạn nộp Ihué trong

ihời gian y ihá iig đồi vởi sồ thuế T N D N phái nộp nam

2009 iinh Ircn ihu nhỹp lừ các hoại độne sàn \uãỊ như: sàn

\uấl sàn phẩm CII khi lá lư liệu sán xuâí siin xuâl vặi liỊu

săv dựni: «ồm gach, ngói các loai; vôi, sơn, xăv d^mg, lăp

dặt dịch vụ dũ lịch, kinh ilaaiih lương thực, kinh doanh

phủn bóii

không cliing c lii plií doanti lln i, lợi nluiận

V iệ c nghiên cứu sâu thực trạn g pháp iiiậ t phàn cảp quân lý N S N N và irên cơ sò dỏ đưa rạ nhữnịỊ k ic ii nghị nhăm hoàn tliiộ n pliííp luật yc vấn đề này là rấl cần th iế t nhằm bào dám nguồn

l l iu n g â n s á c h c á c c ấ p tirc m g x ứ n g v ớ i n h iệ m V ỊI

ch i mà các cắp Iigâii sách được giao, phát liiiy tin h nãng dộng, cluì động cũa các câp c liíiili

q u \c n đ ịa pliirơng

1 K h á i n iộ in , đặc (liề m p h â n cá p qu á n lý

ng á n sách n hà Iiư ó i

iliộ n nay k liá i niệm về phân cấp quàii lý

N S N N dược liic u rầt khác nliau , là clu ì đề được bàn luận rất nhiồu Nếu pliãn cấp quàn lý ngân sách khôn g được qui đ ịn h rõ ràng, khôn g triệt

đề dễ dẫn đền lin h irạ n g rổ i loạn ự ong quàn lý tài chinh nhà nước, kh ô n g th ú c đây được nên kin h té phát triền

L uậ t N S N N [lãm 2002 q u i djnh: NSN N được q iiã ii lý thống nhất th e o nguyên tấc lặp tru n g dân chủ cỏng k lia i, m in h bạch, có pliân công, pliãn cấp quàn lý , gấn quyền hạn với trách nhiệm (Đ ic u 3)

V ậ y L uậ t liiệ n nay c h i đưa ra những q ui

đ ịn h chung vè phân cấp quán lý lỊgản sách V i vậy trẽ ii tiíực tc có nhiều cách h icu khác nhau

về vấn đề nảy: Phàn cấp quàn lý ngân sách là phân chia quyền lợi về ih u - ch i N S N N giữa

c liín h q uycri iru n g ương vã chính quyồn địa phương hoặc là sự cất k tiú c ngàn sách thành những q u ĩ íiề n tệ độc lập trự c thuộc Irun g ương

và trự c thuộc địa phương V ớ i các cách hiểu trên ta thấy N S N N như những bộ phận tách rời, độc lập với nhau, khôn g đâm bào tính thông nhất cua N S N N làm ảnh hưởng tớ i tin h liiệu quá của liộ ih ố n g ngân sách, dễ gây ra những

x u n g d ộ l về quyền và lợ i ic li giữa các cấp ngân sách Đành răng, lliế n pháp nước Cộng hoà xà

h ội c h ii nghĩa V iệ t N am (Đ iề u 26) có q ui định nguyên tấc: N hà nưóc th ố n g nhấí quàn lý nền kin h lế quốc dân, cỏ phân c ô n g irách nhiệm và phân cấp quàn lý N hà nước giữa cáe ngành, các cấp Đ iều Iiày cũng dược thề hiện iro n g tồ chức

hệ lliố n g N S N N , tạo nên các cấp ngâii sách

36 L T T , T ỉiú y ỉ T í ỉ Ị y c h i KìĩOíì học Đ H Q C H N , L u ậ t học 26 (2010) 3 4 -Ì3

tư ơ iig ứng v ớ i các cấp c liíiili quyền nhà nước,

'r u y nhiên, cần phải h icu : /ìlư h ĩ cấp g u à ĩỉ ìý

ỉ ì ịỉà ỉĩ S íỉclì ỉĩhc) n irở c c h in h /ù ị ĩ i à i (/u v J ỉ c á c n ỉữ i

q iỉu n hự g iữ a c h in h ỉỊiỉy ê ĩì n h à niỉỴ /c in m g ỉro7ĩg

r à c à c c a p c h in h q tiv ề ìì n h à ììỉrứ c ƠỊCÌ p h ir ím g

H ê n q u a n ỉ i ẻ ì ì h o ạ t ( f ô f ỉ ị ĩ t ỉ ĩ t ỉ c h ì A '.W A ^ ỉ i h ằ m

ĩ ĩ à ỉ ĩ Ị Ị c a o h iệ u <Ịuà h o ợ Ị ( Ỉ ọ ỉ ĩ ị ỉ c ù o N S N \[

V ậ v , phàn cấp quản Iv N S N N gai) vớ i việc

g iâ i q u y c l m ố i quan hệ vặ! chất giữa các cấp

chính quyền nhà nước Đ ây là m ố i quan he lợi

ích, rat plìửc tạp G iả i q u yé t m ố i quan lìộ tiày

thực chai lả plìâtì d in h n lìiệ m vụ, quyền hạn

giữa các cấp chính quyỏ n nhà nước tro n g tồ

clìửcv quản lý, diều hành ngân sách M ổ i cấp

ngàn sách đều cỏ tín lì độ c lặ p gẩn vớ i n h iệ m vụ

cìia cấp chính quycn lư ơ n g ứng T u y nhiên, tính

dộc lập này c h i là lư ơ ng đ ố i, bời lẻ hoạt đ ộ n ỉi

cúa cảc c ấ p n g ân sáclì n ó i r ic iìg và toàn b ộ ngân

sách nhà nước n ói c h u n g dều nlìằm tạo cơ sở

vậ! ch ẩ l clìo N h à nước thực lìiệ n các chức năng,

n liiộ m vự của nhà nước Q uan hệ giừa ngán

sách các cấp được tliự c líiộ ti llic o ngu>ên lấc:

- Ngãn sách iru n g irơ ng vả ngân sách cùa

dơn v ị h à tili c liín h các cấp c ó H ộ i đồ n g nhán

dãn và U ỳ ban nhân dán được phân được phân

đ ịn h nguồn th u và n h iộ m vụ c h i cụ the; Thực

hiện phân ch ia theo tỳ lệ phần tră m d ối v ở i các

khoản thu phản ch ia giữ a ngân sách các cap vả

bồ sung từ ngán sách cấp trèn ch o cấp dưới để

dảm bảo cô n g bằng, phát (ric n cân đ o i gỉữa các

d ịa npliư ơiìg T ỷ lệ phần trăm phân ch ia các

khoản thu và số bổ sung cản d ố i từ ngân sách

cấp trên ch o ngân sách cấp dưới dưọc ổn đ ịn h

lừ 3 đén 5 nàm s ổ b ẻ sung lừ ngân sảclì cấp

trẽn là khoản tlu i của ngán sách cấp dưới (Đ iề m

c Khoân 2 Đ iề u 4 L u ậ t N S N N )

•T ro n g trư ở ng h ọ p cơ quan quàn Iv nhả

nước cấp trên uỷ q u y c n ch o c ơ quan quản lý

nhà nước cấp dưới thự c lìiệ n n h iệ m vụ c h i của

m in h ih i phải chuyển k in h phí từ ngân sách cấp

trc n cho cấp dưới đề Ihự c hiện nhiộiTi vụ đó

N g o à i việc bổ sung nguồn thu và uỷ quyền

tlìực hiộn nhiệm vụ n ói tr â i, k liô n g đượL dùng

ngân sácli cấp này đổ ch i cho ngân sách cấp khác

Dổ N S N N được sử d ụ n g hiộu quà ih ì phân

cẳp quản lý ngân sách phài rỏ ràng, bảo đảm

các nguồn vốn N S N N dược chuycn d ịch công

k lu ỉi, m inh bạch, kiểm soát được (y b ấl k> ilÙTÌ

đicrn IKÌO.

2 C ác nỊỉuyí^n tắ c p h ả n cấ p q u à n iý tìịiĩu ì

sách n hà nưóc

N hăm g ià i quyết các m ối quan ÍIỘ tron g quân lỷ, sử dụng N S N N , tro n g quả Crinli lliự c

h iệ ii chu Irin li sách, plìâii c/jp tỊuàn lý

N S N N cần pl:ái dược thực hiộn ih c o nlum g nguycn lắ c nhất dinh:

- Pliủn cấp quản lý N S N N phải phù hợp với

phân cấp quàn lý k in h tế - xâ h ộ i, q u ố c p íìòng,

aa n in h và írin h độ quản lý của m ỗ i cấp trc iì dịa bản Phân cấp quản lỷ kin h tế • \3 h ộ i là Men dề,

cơ sở cho viộc phân cap qưàn lý N S N N M ỗ i cấp chính quyền, phụ ih u ộ c vào phạtn v i quàn

lý, lih iộ m vụ, quvền hạn nhất đ ịn h là cơ sà dế xác d ịn lì pliọm v i, iTìửcđộ thu c lii CÌUI Iiị^âiì sách cấp dó

- N g â ii sách T ru n g irơng giữ va i trò chù

dạo, báo dâm tlìực hiện các n hiộiìì \ ụ chicn

lược, qưan trọ n g củâ quốc gia vá hồ ượ những

đ ịa ptìưcrtìg chưa cán d ổ ỉ dược ih u , chì ngán sách N gẫn sách dja phương dược phân cáp

nguồn thu bảo đảm chủ đ ộ n g tro n g thực hiện

nhiộni vụ được giao, tăng cường nguồn iực cho ngân sách xẵ c ỏ thề nỏ i, đảm bảo va i trò chủ đạo của ngăn sách tru n g irơng là m ột dòí h ỏi tất ycu, bắt nguồn từ v ị tri, Vâi trò của chính quyẻn tru n g ương tron g v iộ c Ihực hiộn nlìữug nhiộm

vụ chính trị, kin h tế xă h ội cùa quốc gia NS (rung ương là nơi tập trung đại bộ phận nguồn

ỉh u cúa cà nước, (hực hiện cảc khoân ch i c ỏ lín lì chat huyết mạch của quốc gia Bcn cạnh v a i irò

c liii đạo của N S tru n g ương, khôn g ncn c o i nhc

va i Irò cùa ngân sách địa phương M ỗ i N S địa phương giữa v ị tr í độc lặp lương đ ối cùa n iiiìh được ih c hiện chủ ycu trcn các khía cạnh: các cấp chính quyền lập, clìẳp hành, quyét loán NS cấp m in h trẽn cơ sở những q u i clịnh của nhà

nước; hcỉì cạnh đỏ phải chú dộng, sáng tạo

Iro n g việc động v ic n khai Ihác các Ihc m ụnlì cùa

địa phương đe tăng thu, giảm ch i, ihực hiộn cân

/ J'.7' 77iiii/ / TVi(' d i i K h jn học D H Q G ỈÌN , l.itậ i học 2 6 (2 Q Ĩ0 Ì 37

đ ối naân sácli- Tu\' nlìic-n iro iìg quàn K N SN N ,

Iiốu quaiỉ niệm các cốp ngân sácli nlnr các bộ phận

dộc lập thì sẽ pliã vỡ lin h thông niiãl cùa N SN N ;

N íỉirợ c lại, ticu qiian niệm N S N N là lliố n g nliàt

tuyệt đối kliõ n g thồ pliân c liia th i sC không pliál

lu ĩy dirợc líiìlì c!uì động, sáng tạc) t iia các dịa

plurtmg V ì vậy đô N S N N tliực sự là công CLI cùa

N íià nirớc lliự c hiện chức iưmịỉ nhiệm vụ của

m inh, thi việc phân cắp quàti lý ngân sácli gan

lièn với sự phân dịnh quyềti hạn Uiu chi ngâti sách

trung ư<.mg, địa plurnng phù hợp với cliức năng

quàn lý của m ồi cấp c liín li quỴcn.

- Đàni bão n g ii) cn tầc công bằng tro n g phân

cắp quàn lý N S N N giữa các địa phương; Sự

cõng hẳng ờ dãy chi m an g tin h c liấ l tirơng đ ố i

có nahĩa là việc giao n h iv in vụ lliii ch i cho địa

p liư ơ iig cần cản cứ vào ihực trạng Iiliu cầu thu

c lii ciìa lừ n g dịa plurơng, nhưng liạn cliê tới

mức lliằ p n liấ l sự c h ẽ iili lụelt về k iiih té, văn

hoá, xă hội do hậu quà ciia pliíin cấp này sinh

Dề lliự c hiộn dược nguyên lăc trên, việc xác định

iiluTng n liiộ iìi vụ kinh lé, c liin h Irị, xã hội ciia từng

cáp cliính quyền địa phương, p lù i hợp với nãiig

lực, trin h độ và sự cân Ih iíỉl phái tricn địa phương

VC c á c m ặ l n h á t đ ị i i í i l à v ô c ù n g q u a n t r ọ n g , q u y e t

đ ịiili tá i liiệu quả sử d^ing N S N N

N g o à i ra, phàn cap quân lý ngân sách cần

dâm bào nguôn lliu ôn đ ịn h tron g nhiều năm,

phát h u y quyền chú đ ộ n g cùa chinh quyền địa

pliư ong Đ ồ n g th ờ i v iệ c phân cấp phái đảm báo

được khà năng ch i p h o i, kiề m soát toàn bộ hoạt

động N S N N tro n g m ột năm M ộ í k h i nguồn tài

chinh ngân sách dã được phân bò hợp lý công

khai, đồng th ờ i có sự kiêm tra giám sát thường

\ 11) cn iliì v iệ c sử d iin g sẽ dạt hiệu quà cao hơn

V i vậy lừ những plìán lic h trên la thấy phân

cấp N S N N là m ột tất yếu khách quan, khời

nguồn từ pliân cấp quàn lý k in íi tế • xă hội và

pliân c ilia liệ thống tô chức hành chinh cúa Nhà

nước Pliân cấp quàn lý ngân sảcli là việc giải

quyết m ố i quan hệ vật chất giữa các cấp chínli

q uyền tro n g v iệ c thực hiện chu trin h ngân sách,

tro n g việc ban hànli các chính sách, tiê u chuâii,

chế độ, đ ịn h mức liê n quan tớ i ngân sách V iệ c

phân cấp phài đâm bào nhìrng nguyên tắc nhắt

dịnh N ếu bỏ qua các nguyên tẳc đó sẽ làm cho

N S N N m ắt cân d ố i, gây ra những lá c hại khôn lường cho an n in li tà i ch ín h và khôn g Ilụ rc hiện được cài cách th ìi ih ụ c hành chính tro n g lĩnh vực tài chính

3 N ộ i d u n g p liâ ii c ấ p q u à n lý ngân sách n hà

nư ó c

Phản cấp quản Iv N S N N được thể [liện ớ các n ộ i d u n g chính sau đây:

- N h iệ m vụ, q u yề n hạn cùa các cơ quan nhà nuớc tro n g quàn lý , d iề u hành ngân sách; lặp, chấp hành, q iiy c t toán N S N N

- Phân p liố i n g iiồ n ih u xác cljnh nhiệm vụ

c h i giữa các cấp ngàn

sácli-3 1 N h iệ m i ' H , q u y ề n h ọ tì c ù a c ù c c ơ cỊiH in n h à

m rứ c ir o iìg (Ịuủn ỉỷ itiẻ u lù iiih Iiịiâ ii sách; lập

c h ấ p hành, q u y ế l to á n Itịiã n s á c h n h à m rớ c

Đ ây là nội dung quan trọ n g Iro iig phân cấp quàn lý N S N N , nhằm dảm bào nguyên tấc tập trung, dãn chủ tro n g tổ clu're và hoạt động cùa bộ

m áy nhà nước Q uyền lựe nhà nước là tliố n g nliat nhưng có sự phàn công, phân nhiụm giữa các cơ quan nhà nước, giửa các cấp chíiih quyên

N S N N lá nguồn tà i ch ín h tập tru n g lớn nhất của nhà nước, là sức m ạnh tài chính của m ột

q u ố c gia , là cơ sò k in h tc , tài chinh bào đám chỡ hoạt đ ộ n g cùa m ọ i cơ quan nhà nước cỏ thẩm quyền Q uản lý và đ iề u hành N S N N có tác d ụ n g m ạnh, c h i p h ổ i tớ i các hoạt d ộ n g khác tro n g nền k in h tế V i v ậ y , các co quan nhà nước

có thầm quyề n (lèu Irựe tié p llia m gia vào quá Irìn h tạo lặp, phân p tiố i ngu ồn vốn N S N N V iệ c xác đ ịn h rõ nhiệm v ụ quyền liạn cùa các cơ quan đ ó là rất cần tliic t, tránh sự chồn g cliẻo tro n g phân cấp quản lý ngân sách C ó thể phân

ch ia các cơ quan n iià nước llia m gia vào q u i trin h ngân sách, quản lý , điều hành N S N N thành ba nhóm ;

Gác cơ quan quyề n lực nhà nước: bao gồm

Q u ố c h ộ i, U ỷ ban thường vụ Ọ uốc hộ i, H ộ i

đồ n g nhân dân các cấp Đ â y là các cơ quan đại diện ch o ý c h í cùa nhân dân, cơ quan đ ại biểu

38 L T 'I\ ỉ l t i i y / lạ p ch i Khoa liọc D H Q G H N , Ị ĩỉậ i hạc 2 ti (ỵ n u ) ) 3 4 ^ 3

cùa hliân dâĩi, do dản bầu ra Các khoàn thu, c lii

N S N N phải thể hiện ý nguyện cùa dản, bời lẽ

N S N N được hình thành lừ các nguồn thu Irong

dân cư Các khoản thu cũng phải hợp lý th i mới

động viên dược dân tham gia vào quá irin lì tạo

lập nguổn thu, các khoân chi phải đáp ứng được

nhiệm vụ phải triể n k in li té “ xẫ hộ i, quốc

phòỉìg, an ninh Đ iều 89 I nén plìảp nâm 1992 (đà

sửa dồi bổ sung) qui định: “ ỌuÁc hụi quyet định

clíín li sách tài c h in li tiền tệ quốc gia; quyếi định

dự toán ngàn sách nlìà nước và phàn bo ngán sách

iru iìịỊ ương, phê cluiằn quyct loan N S N N , qui

định, sửa đoi hoặc bãi Ix) các Ihử Ihue" Ì tìẩm

quyền cùa Quốc lìộ i trong lĩn li vực N S N N được

c ụ lh ề hoá tại Diều 15 l-uặl N S N N :

' Làm luật và sửa d ổ i luật tro n g lỉn h vực tài

chính - ncân sách Đ ả y lả m ộí tro n g số các ihẳm

quyền quan irọ n g nhấl của Ọ uốc lìội - cơ quan

duy n lìẩ t có q uyển lập lìic n vả lập pliáp.

- Ọ u y c t đ ịn h chính sáclì là i chíntì liề n tệ

quốc ệ\a để phát tric n kin h tc - xà hội, bảo đảm

câ;i đ ối ih u , chi N S N N Ihco íiguycn lắc lổ n g số

thu từ thué, phí, lộ phí phải lớn h o ii tổ n g số chi

thường xuyẻn và góp phảti lích lu ỹ ngày càng

cao vào ch i đầu tư phảt triể n ; Trường hợp còn

bội chi, thì sổ b ội ch i phải nhỏ híTTi số ch i đẳu tư

phát triển Chính sách ticn iệ quoc gia !à một

irong các chính sách quan trọna liảng dầu cúa bất

kỳ quốc gia nào Irẽn thể g iả i, găn với vicc ổn định

giá trị dồng tiền, kiềm ché lạm phát, trực tié p tác

động tới sự phát triẽ n k in lì tế xă h ộ i vì vậy phải

được Quốc hội - c a quan quyền lực lổ i cao của

nhân dân thảo luận và quyếl dịnli

- Q uyết đ ịn li dự loản N S N N bằíig việc ban

lìành N g h ị quyết th ô n g qua dự toán Ihể hiện

bảng cân đ ối cán đ ối Ihu ch i bao gồm tả n g số

thu, tòng sổ ch i ngân sách tro n g năm, mức bội

ch i cho phép và các nguồn bù dảp T ồ n g sổ thu

được hợp thành bời các nguồn thu từ thuế, phí,

lệ phí, các khoản thu ngoài thuế, các klìoản viện

Irợ T ổ n g số c h i bao gồm tổ n g ch i ihưởng

xuyên, ch i cho đầu tư phái iriể n , chi trả nợ gốc

liẻ n vay vả ch i bổ sung q u ĩ dự Irữ tài chính

Trong năm 2010, nển k in h lế ciìa V iộ t N am có

dấu hiộu phục h ồi nhưng vẫn còn liổ tn ẳíì rắt

nhiều khó khăn, thách lluVc, v i vậy thực hiện

các ch i li cu ih u chi tro n g dự toán N S N N là vấn

đề khỏrig dễ V iộ c điều hành N S N N cần \hco hưcViig úéi kiộm cả ư ong ch i đẩu lư phát iricn lan ch i ihiùTng xuyên, giảm t ị lộ bội chi N S N N

so vớ i nỗm 2009, tập trun g các nguồn lực dé

thực lìiện chính sắch ?ỉn sính xà h ội tãng cưm ig

theo dõ i, k ic m tra, kiềm soát việc kc khai Ihuế cùa các to chức, cá nhản nhằm chồn g lìn h trạng thất tlìu thuc

- Ngoài việc quyết dịnh dự toán N S N N , iro íiu nhừng trường hơp cẩn thiết Quốc hội có quy ổn dièu cliitìh loán nhằm mục lieu (.lâm b;k)

N S N N cỏ lính khá Ihi, hiộu quả Irẽn iliự c Ic, plìù họp với d ic ii kiện kinh lố xă hội hoậc đáp ứng các nhu cầu cấp bácli về an ninlì quốc phòng

- Ọ u y ế l d ịn h phân bổ ngân sảch tru n g ương tlic o tố n g số và mức ch i lừ n g lĩn h vực; dự toán

ch i cùa íửng bộ, cơ quan ngang bộ cư quan

thuộc ch in h phủ vá các cơ quan klìúc ờ trung

ươỉìg ih c u lừ iìg lĩn h vực; mức bồ sung từ ngãiì sácli Iru n g ương cho ỉìgân sách lỪTíg dịa phương, bao gồm bổ sung cân đ ối ngân sácli và

bể sung có nnic tiêu

• Q u y é l d ịn h đau tư von từ N S N N cho các chươiìg trin h , dự án quốc gia, các công irin h xây dựng cơ bản quan ư ọng cùa dất nước: phô chuẩn quyct loán N S N N

- G iá m sảt việc thực hiện N S N N , clìínlì sách tài c h in h - tièn tệ quốc gia, nghị quyct của

Q uốc h ội vể N S N N , các dự án, công trin h quan Irọ n g quốc gia, các chương trình phát triề a k in lì

tể - xã h ội, các áự án và công trin h xây dựng cơ

bảiì khác D iều I L u ậ t Hoạt động giám sát cìia

Q uốc liộ i q ui d ịn h : '"Q uốc h ội thực hiện quyền giám sát lố i cao của m in h tại kỳ họp Ọuổc hội trẽn c a sở hoại động giáin sát của U ỷ ban

ihư ím g vụ Q uốc h ộ i, H ộ i đồng dân iộCy u > ban

của Q uốc h ội, Đoàn dại biểu Q uốc lỉộ i Vã dại biểu Q uốc h ộ i'\ V ậ y hoạt động giám sái của đoản dại biểu Ọ iiố c h ội được coi là một bộ phận cấu thánh hoạt động giám sáỉ của Quổc hội, khôn g c lii diễn ra tro n g thờ i gian tiến hành các

k ỳ họp Ọ uốc hội mà còn diễn ra cà iro n g thời gian giữa củc k ỳ liọ p Q uốc hội Hoại động nny được Iricn khai trẽn diện rộng, tron g Jó cỏ lĩnh

/,.T r l l \ ù \ f / '/>77 c h ỉ Khoa học D ỉiQ G ì lN , ỉ M Ộ I học 26 (2 O Ỉ0 ) Ẵ 4 4 5 39

sực nunri sách nhà nưởc N liiệ m vụ £Ìảm sảl

N S N N cùa Ọuốc h ội là cơ sờ dỏ Quốc liộ i thực

hiện ciuvcn lực nhà nước cùa m ình đ ố i với sự

phát (riên cùa {oàn bộ nền kin h (ẽ quôc dán

Thực 1iìCmi nhiựtn vụ nà) một cách ih irờ im

\ iĩ \ ô n íà bào đâm chữ pháp lu ậ i VC N S N N

dưực t(ìi hàiìli dầy dù, clú nh xác, kịp ihời

T h ô ii^ c[ua hon( dộng giám sát, Q iiô c lìội và các

c a q uan trự c ih u ộ c m ớ i c ó 1I1C lìiim b à l đư ợc

lin h hinlì thực hiộn dự loan ih u - c lìi N S N N ,

phát liiộn các sai pham ir o iig qoá irin h thực lìiộn

dự U)án c h i để có biện pháp xử !ý kỊp thòi

N goài Q uốc hộ i, U v ban ill ườn g vụ Ọuốc

hội, U \ ban tài c liỉn h và ngàn sâclì của Quốc

h ộ i, l l ộ i đ ồ n g dảri l ộ c v à c á c u ỷ b a n kh ác c ù a

Quốc hộ i, tiiỷ ỉhoo thầm quyền cùa mình cũng

có các hoạt động lici) quati đcn N S N N , V ớ i lư

cảclì là c a quan lhường trực ciìa Q uốc hội, Uỳ

ban ilìư ờ n g vụ Ọ uốc h ội có thẳm quyển ban

liành c á c v ă n bàn p h á p lu ặ í VC lỉnh v ự c íai ch íỉih

- nyâii sách: cho ỷ kién về các dự án luật, các

báo cáo, các dự án k liá c vẻ lĩn lì vực tài chính -

ỉigàri sách do C h in h phù ir iiih Ụ u ốc hội; bíìti

hành Q u i chế lập iị\ầ n \ ira , irìn h Quốc hội

quyct d ịn h dự toán N S N N , phương án plìân bổ

ngân sách T ru n g ương và plìc chuẩn quyết toán

N S N N Đ ặc biột, U ỳ ban Thưcmg vụ Quốc hội

llìự c liiệ n g i á m s á t v i ệ c ih i hànli p h á p luặl v è

ngân sách, chính sách tái c h ín h , nghị quyết cúa

Q uốc h ộ i về lĩnh vực tải c h íiỉh - ngản sách

ỉ lộ i đ ồ n g dân lộ c và cảc uỷ ban khác cùa

Quốc h ộ i p lìố i hợp vớ i U ỷ ban tài chính và

ngân sách cùa Q uốc h ội Ihẩm tra các dự án

pháp lu ậ t v ề ngân sách, phương án phãỉì bo

ngâíi sách iru n g ương, g iá m sát v iệ c chấp hành

pliáp lu ậ t vè N S N N ;

Mội đ ồ n g uhân dân các cấp có ihẩm quyền

quyểt clịnh dự to á ỉi và phân bổ ngân sách, phê

cliuan q u ỵ ế l toán Iigáii sách cấp m inh trên cơ sở

khả nnng thu và tìhu cẩu ch i, giám sát viộc llìực

liiộ n ngàn sách dà dược q iiy é l d ịn lì, Hoạt động

giám sát của H ộ i dồng nlìâti dàn (rọng lâm vào

ntìững tìộ i dung như ké hoạch, chu trình ngân

sáctu tỊiỉả n lý nhà nước đ ối vớ i các hoạt động

dầu tir cù a địa phưíTiig, thẳm Ira báo cáo cím ủ y

ban íìliân dân về thực hiện dự loàn thu chi ngân

sác lì Irên phươiìg diện luân ih ủ pháp luật vả pliú hợp vời đặc điểm phái iric n của m ỗi địa phương Thưởng Irực ! lộ i đ ồ n g nhân dân và Ban k in lì tể - ngán sáclì các ban lic ti quan lien hànlì k ic m tra, đáin bào thực hiện N e h ị Q uyết

c ủ a H ỏ i đ ỏ i m I i l i ả n d â n v ề k c h o ạ c h n g â n s á c h

đ ổ i với các sở batì ngủnh của d ịa plìưang, Là CCT quan quycn lực ờ dịa phương, I lộ i đồng tilìán dàn cấp lin h có nlùm g thẩm quyền tro n a viộc ban hànti m ộ l so ctié độ thu p lìi, lộ p lii, phụ thu theo q ui định cùa C hính phú, xây dựng dự án

v a y vốn iro n g nước íiham đáp ứng nlìu cầu đầu

lư xây dựng két cấu hạ tầng cơ sở vượt klìà nãng nguồn thu k lìi dược C h ính phủ plìê chuẩn

B c íi cạnh các cơ quan q u y ề n lực nêu Ircn,

C hủ tỊc lì nước cũtìg cô nhiệm vụ, quyền hạn nhất d ịiìh iro n g lĩn h vực ngân sáciì như công bố luật, pháp lệnh về lĩn lì vực tài chíiìh - ngân sách, tliự c hiện đàm phán, k ý k c t điều ước quổc

tc VC tài ch in h ’ ngăn sách nhân datìh nước cộng

hon xả h ội chù nghĩa V iệ t N a m , triiih Ọuốc hội phô clìuẳn điều ước quốc té đà Irực tié p ký, yẽu cẩu C hính phủ báo cảo về cỏ n g tác tải chínlì - ngân sách k h i cần Uìict

N g o á i ra, các cơ quan chấp hành, hành chính nhà nước ở trun g ương và dịa phương

n lìir C h ính p liù , Iiỷ ban nhân dàtì các cấp clurc hiện quản lý , điều hành ngân sách tro n g phạm

v i íhảm quyển luậí định và trẻn cơ sờ những

n h iệ m \ \ ì về k in h tc, ngân sách d o các cơ quan

quyền lực đè ra Các cơ quan chuyên môn (B ộ

tà i chính, B ộ ké hoạch đầu lư .)có nhiệm vụ

g iú p C hính phủ tro n g v iệ c thực hiện chức năng quàn lý , điểu hành N S N N và tliự c hiện các quyẻiì hạn về ngân sách tro n g phạm v i lĩnh vực cùa ngành m ìtih theo qui đ ịn h cùa pháp luậl'^\

i.2 Phân p h o i nguồn íhu nhiệm vụ c h i ỊỊÌữa cúc cap ngàn sách

N S N N bao gồm Ngân sách irim g ương và ngân sách địa plìươiìg M ỗ i cấp ngân sách dều

có nguồn thu, nhiộm vụ c h i cụ thể T hu ngân

(5) Xcm Giáo irình Luặi Tài chính, Khoa l.uậi ĐHQGIIN năm 2002, lr.74

40 L T T T ìĩù y I Tạp c h i Khoa học D H Q G H N , L u ậ t học 26 (2 0 1 0 ) 34-43

sách phải được thực hiộn tro n g các trường họp

luật djnh, ch i ngân sách ch i được thực hiện khi

có đầy đủ các điểu kiện: ( i) đã có tron g dự toán

dược g ia o trừ trư ò iìg hcTp có sự điều c ỉiin h cùa

H ội đồng nlìân dán tin h cung như 5ẳp xếp lại

các khoản chi cùa T hú tướng C hính phủ, Chù

tịch Uỷ ban nliân dân; ( ii) đúng chế độ, liê u

chuẩn, địĩìh mức do cơ quan nhà nước có thẳm

quyền q ui đ ịn h ; ( iii) đã được th ii trướng đơn vị

sừ dụng ngân sách hoặc người được uỷ quyền

quyêt định chi

Ngắn sách T ru n g ương được phân định

những nguồn thu cơ bản và đảm nhiệm các

khoản chi lớn như ch i xâ y dựng các công trình

kểt cấu liạ tầng k in h lé - xã lìộ i không có khả

năng (hu hồi vốn do tn m g ươiig quản lý, chi

ihườíìg xuycn cho các hoại động sự nghiộp kinh

tê clo các cơ quan ir iitig irơ iig quáti lý, ch i quốc

plìòng, an ninh và trậ t tự, aiì toàỉì xã hội, không

kể phSn giao cho địa p h irơ n g Đ iề ij này xuất

plìát từ vai trò ch iì dạo của ngắn sách trung

ương trong lìộ lliố n g N S N N ,

Đ ổ i vớ i ngân sách đ ịa phương, các khoản

ih u bao gèrn thu 100% do ngân sách dịa

phươiìg hường, các khoản thu phân chia theo tỷ

lệ % giữa ngân sáclì tru n g ương và íìgâíì sáclì

dịa pìurơng, ih u bổ sung từ ngân sách trung

ương, thu từ huy động đầu tư xây dựng các

công trình kết cấu hạ tầng thuộc phạm v i ngân

sách cap lỉn h bảo dảm, thuộc danh mục đầu tư 5

năm đă được H ộ i đồng nhân dân cấp tin h quyết

định nhưng v u ợ l quá khả năng cân đối của ngân

sách cấp tin h năm dự toán (Đ iề u 8 Luật N S N N

năm 2002) N h iệ m v ụ c lii của ngân sách địa

phương gồm ch i đầu tư phát triể n , hỗ trợ cho

các đoanli nghiệp, các tồ chức k in h té, là i chính

cùa nhà nước theo q ui đ ịn h của plìáp luật, ctìi

đẩu lư xâ y dựg các công trin h kết cẩu hạ lẳng

kin h tế - xã h ội do địa phương quàn lý , ch i

thường xuyên như ch i quốc phòng, an n in lì, trật

tự an toàn xà h ội (phần giao cho đ ịa phưong)

chi hoạt động của các cơ quan nhà nước, cơ

quan Đảng cộng sản V iệ t N am vả các tồ chức

chính ỉr ị xẵ h ội ở địa p hư ơ iìg (Đ iề u 33 Luật

N S N N năm 2002)

4 M ộ t số v á n đ ề đ ặ t r a t ừ tliư c í r a n g p h á p

lu ậ t v è p h â n c ấ p q u â n lý n g â n sách n h à nưóc

t r o n g g ia i đ o ạ n h iệ n n a y v à k íc n n g h ị

Phân cap quản lý ngân sách là vấn đề rẩl

quan trọ n g , tạo sự chủ đ ộ n g và ồn ă ịn h cho các

cap ngân sách, tạo cơ sờ kin h tế cho các cấp chính quyê n ỉhực tìiộn dầy đủ chức nâng cùa

m inh Sự phán cấp ngân sách ồn đ ịn h và triộ t để giữa các cấp chính quyền sè tạo tỉtìíi c lììi động cao tro n g bò tr í kê hoạch và lio ạ l đ ộ ỉig đicu hành của m ỗ i cấp chính quyền, khuyển klìich địa phương tăng thu hạn chế tư tưởng Irông chờ, ỷ lạ i vào nguồn llìLi cùa ngân sáclì cấp trciì Iliộ n nay, phân cẩp quản lý ngân sácỉì giữa cíic câp c lìín li q iiy ẽ n plìâi dảm bào tính tập Irung,

th ỏ n g nhat nhưng bên cạiih đó cũng p liả i phát lìiiy tỉn h chú động, sáng tạo cùa các cấp ngíin sách, bào đảm ổn d ịn lì nguồn liu i và nhiệiìì vụ

ch i iâu dà i M u ố n vậ y can có các qui d ịiìh ihc hiện sự phân cấp quản lý về ngân sách n h iầ i liơ ti, rộng hơti c lio các cấp chỉnh quyền dịa phương, đặc biệ t là ch iíìh quyển cấp xã Giữa các d ịa phương hiộn nay có những dặc điềm

k in h tê - x ã lìộ i kh ác biột, có sự chcnh lộclì lớn

ve nguồn llìu , n lìiộ m vụ c lii, klìà năng quàn lý các ngu ồn lln ỉ đó th i luật N S N N cần qui đ jn fi rỗ hơn các nguyêrì tẳc về phân cấp ngân sách, lạo

đ iề u kiệ n c lio H ộ i đồng nhân dân cấp tin lì lìiục hiện phân bồ ngân sách sao cho phù hợp với đặc thù của từ ng địa phương Bcn cạniì đó, các

cấp ngân sách d c u có nguồn thu 1 0 0 % nhưng

khoàn th u c h iế m tỳ trọ n g lớn hơn cả lại thuộc

về ngân sách tru n g uơng như nguồn thu lừ thuế

V A T hàng nhập khầu, thuế xuất khẩu, Ihuể nhập khau, thuế tiê u Ihụ đặc biệ t hàng hoá nhập kliẳu, Đ iề u này dẫn đếti tin h Irạng không

k lìu y c n k h ích đ ịa phương ch ii động khai thác và

n u ô i dưỡng các nguồn thu từ những hoạt dộng trẽrì tại đ ịa bàn của m ình N g o à i ra, cách phâỉì chia nguồn th u hiện chủ yể u dưa vào tính chấĩ, mức đ ộ klìoản th u mà chưa quan lâm tớ i đối tưọng quản lý th u , dẫn đến các khoản Ihu nhỏ khó quản lý th u ộ c ngân sách cấp dưới lạ i đư<;rc phán vè ch o ngân sách cấp irẽn iàm hạn chể nỗ [ực của cơ quan thu thuế cũng ỉìhư chỉnh quyển

M / /7)ÍÍV T q r i h i Klio,i lu \- P ÌỈ Q C H S l.u n t h x - 26 f2010) 3 4 43 41

cap \ a Iro n g viộc khai I lì ác niiLiồn (hu lrC‘ 11 (v í

ỏ\ì d ố i với ih iic liê u llu i dậc b iệ l) T h ù m vàiì dó,

plìâp luật cẩn q ui d ịn lì cụ the phương thức bo

Siiiìu lù ngân sácli cAp irc n c lìo niiàrì sáclì cap

dưới (hco nm ivcn lảc nlìiệm vụ c h i tliu ộ c dịa

p lu r ơ n ti n à o đ ịa p h ư ơ n g đ ỏ p i i à i s ã p \ c p k in h

phi dô ihực hiộn ncu còn Ilìie ii ih i ngân sách

cầp ircn n iỏ i hồ irợ Uc llìự c liiệ n m ục liè ii Ircn

N g o à i ra việc bồ sung ngán sácli can gân với

tiì\ỉc liê u hỗ Irự địa pluayim llìự c hiện in ộ l sè

nhu cnu như vẻ c h ỉn lì sách, chê đ ộ m ó i do cảp

irc n ban hành, hồ trự dc xử lý n lìữ n g kh ó khản

nhấl thời như khac phục liậ ii quả th ic n la i ho

ượ thực liỉện các cluKTiìg l ri n il m ục tiê u công,

clự án l:ii dịa plnrơng những k lìò iig đù kính plìí

V iệ c Uìp dự loán c lìi ngân sách hiộn nay

cùng còn tìliicu bất cập, clura cỏ sự gan kcl giừa

các klio â n ch i ih ư ờ iig xuvcn và c h i đẳu lư plìát

(ricn Ké hoạclì ch i llu rờ n g xu > cn dược lập

hàỉig nãm iro n g kh i c h i dầu tư xâ y dự ng cơ bủn

lại dược lạp dựa vào kc hoạch iru n g và dái hạiì

N goài ra các bộ n g m ili, bộ chù quàn đóng vai

Irò rất quan trọ n g Iro n g v iộ c q u y é i đ ịn h clìiến

iược và kế hoạch p liá í tric n ngành, lu y nhiên

viộc q iiy c i đ ịn h mức to n g llic c h i tlìư ờ iig XU) cn

lạ i d o 13Ộ tài ch ín h q d i d ịn h Q u ì d ịn lì VC việc

xây dự ng rfự toán c h i chưa được c liấ p hnnh

nghicm chinh- T ro ỉig quá trin h xâ y d\nìg dự

toán, các đ(Tn v ị lliư ờ iig k liô iig cỏ đ iỉ càn cử cần

ih ic l do các đ ịn lì tiìửc ch i kh ỏ n g cò n p liù hợp

v ô i tliự c lể v i vậy, nguồn vố n được phân bồ

ih ư ò n u k lìô n ti đú đc c h i, dẫn lớ i tin h trạng chi

\ựọX lụm mức ỉro n g k h i vẫn th iế u k in h phi đé

hoạt dộng T ọ i nhièu địa phươ ng (đặc biệt

những dịa phư oiig có tlu ỉ nhập bính quân dầu

người thấp), nguyên (ẳc lập dự toán lừ dưới lẽn

không dược lu â ti ih ủ , n ia iig tín h h in h ihửc Bôn

cạnh đó, N S N N còn m ang lín h lo n g ghẽp làm

clìo q u i irin h lộp dự toán khá phức tnp, lố n

hhìcu cô n g sức và (hời gian của các cơ quan

liên q u a n C á c đ ịa phương thường có XII hướng

láp dự toán ch i lớn hơn dự toán thu, bửi Ic

nguồn tlìu thực té ở clịa phirơ ng tlìi c ó hạn và

nlui cầu chi lại lớn hơn V i vậ y, tro n g Irườiig

hợp số íhu thường xuyên đà được h u v (lộng toi

da n lìin m v ln k lìỏ n g đìi đảm bào nhu cầu chi

ih irờ ng xuyên l l ii buộc p lià i cẳ l giảm m ột số klioàĩì c lìi 1 hường \u y c n Dãc biột, trong giai đoạn hiện nay đề giảm thâm h ụ l ngân sách,

C h ínlì phủ cằn hướng clcn m ục !ic u giảm chi tiêu c ỏ n ii (gồtn đầu lư công và ch i thư òiig

x u > c n ), qua đ ó g iàm tố n g cầu, v í d \i cat giảm

nguổiì dảu tư từ ngân sách và tín dụng lìhả nirớc, cảt bò các hạng nuic đầu tư kém hiệu quà cùa doanh nghiệp n lià lurớc, cal giảm chi tlìirờ ng \u y c n cùa bộ m áv nlìà nước cảc cấp

T ổ n g dầu tir cùa Nhà nước lừ ngân sách, tín dụng nhả nước [uỏii chiếm gần 50% tone đầu lư cùa loàn xă hội ch i thường xuycn chiếm 56% tổng ch i N S N N , v i vậy, néii nhà nước cất khoàa các khoàn ch i ircn sè k ic iìì clìc được lạm phát Bcn cạnh dó, dổ thu hep k lu x in g cách llu i - chi ugàn sáclì^ cần sừa d o i các luật tlìuc, cơ cẳii iọi

các nguồn thu, cải cá c lì chc d ộ thu thué, irảnlì tin h trạng N S N N phụ Ihuộc quá nhiều vào các nguồỉì ih u khôn g mang tính chất bền vững như

ih ii từ lio ạ l động dầu m ỏ, iliu ế nlìâp khau Các khoản thu từ thuế irực ll i i i nlur thuc ih u nhập cá

nhân, các klìoản ilìu từ thuế bất dộng sàn cần

được tăng cường, tạo sự công bằng tro n g việc ihực hiộn nghĩa vụ llìu c g iú p nhà nước thực

h iệ n các chương irin h đầu lư cơ sờ hạ tầng vi

quốc kc dãn sinh

N g o à i việc phân d ịn h nguồn thu, nhiệm vụ

ch i giữa các cấp ngân sách, vấn đè thẳm quyền cùa các C0 quan nhà nước iro n g quản lý, diều hành, lộp, chấp hành, quyé l loản N S N N cũng cần có những sửa đồi Q uốc h ội, H ộ i đòng nhân dân có quyển giảm sál v iệ c thực hiện N S N N

tu y nhièn, iro n g thời gian vừa qua, hoạt động giảm sáỉ ngán sách còn nhiều bắt cập: thông báo VC các vấn để liên quan đen chu trin h ngân sách cho Doàn đại biểu Q uốc h ội tin h còn lìạn chế Các cơ quan nhà nước vả cơ quan chuyên

m ỏn ở dịa pliương thường c h i báo cáo VC lình hinh (hực liiệ n ngân sách cho llộ i dồng nhân dân vả Ban kin h tế - ngân sách của H ộ i đồng nhân dán tin lì D o vậy, hoạt động giám sát cìia Đoàn đại bicu Q uốc lìộ i khôn g mang lính thường xuycn Bên cạnh đó, các còng cụ, điều kiện tlìực lìiệíì chức nàng giáin sát còn chưa dáp ừng dược yêu cầu ve hoạt động này T rìn h độ

42 Ị T T T h ù ỵ / c h i Khoa học Đ H Q G IiN học 26 ilO ĨO ) 34-4 3

naim lực c h u y c n m ỏ n CLÌa m ộ i số đại b iể u Q uố c

hộ i dặc biộl là đợi biểu kiê m nhiộrn còn hạn

chế, chưa dau li r nhiều công sức dề lim hiều về

lĩnh vực gi ám sál ncn việc giám sál N S N N

khônc tránh k h ò i những bất cập Đe gỏp phần

nâng cao ch át Iư ự tig lio ạ ( đ ộ ]ig gián) sát cùa

Quòc hội tro ỉìg lĩn h vực tài chỉnh ngân sách,

cần có những q ui dịnh cụ Ihể VC irách n liiệm

của các cơ qunn liên quan cung cắp thườrm

\u \ẻ n tliõ iìỉi tin về quả trin h thực liiộn N S N N

cho đại bicu ỌucK h ội khôn g ch i tro n g mà còn

ciữa các kỳ liọ p cúa Q uốc h ội, nhầm g iú p các

đại bicu nắtn vữ ng hơn vể tin h h iỉih là i chính

ngân sách, lìâng cao hiệu quá hoạt dộng giảm

sát N S N N lìô n cạnh đó, cằn q ui đ ịiili rõ trong

luật N S N N cơ chế phối hợp giữa ủ y baíì tài

chính • lìgân sách, l l ộ i đong dân tộ c, các uý ban

khác của Q uốc h ộ i vớ i cơ quan kiểm loán nhả

nước, các đơn v j, cơ quan liẽ n quan, Đặc biệl,

cần qui đ ịn h nhiệm vụ cúa U ỷ ban tài chính -

ngân sách của Ọ tiổ c h ội tro n g việc xảc định

cliư ơ ng t r in li tổ n g lliể VC g iá m sát N S N N , trên

cơ sở dó cỏ các hư ởng dẫn CII thổ cho D oàn dại

biểu Quốc lìộ ỉ iro n g viộc triề n khai hoạt động

giám sál, tránh tin h (rạng hoại động nàv d iễ n ra

m a n c tín h hình thức, phiến diện N goài ra, luật

cùng cẩn quì đ ịn h rò nhiệm vụ, quỵen hạn củâ

Đoàn đại biểu Q uốc h ội iro n g quá irin h xây

dựng, phân bồ, q u y c ỉ đ ịn h những vản đề cụ llìẻ

về N S N N ở lầ m v ĩ m ô và v iộ c Ihực hiộn hoại

động giảm sát irên dịa bàn nhằm tạo cơ sở pháp

lý dẩy dủ cho hoạt dộ n g giám sáỉ của Đoán dạí

b iể u Ọ u ổ c h ộ i ở đ ịa p h ư ơ n g

N goài ra, dể đám bảo tính hiệu quả iro n g

quản lý ngân sách nhà nước, có tlìc q ui d ịn h về

thời hạn của N S N N là tru n g hạn (5 năm ) tlìa y vì

m ột năm alur hiộn nay Sở d ĩ nlìư vậy là do mô

hinh ngân sách lliư ờ n g niên khôn g lương ih ích,

khỏng gắn kct v ó i kế hoạch phát tric n k in h tế -

xă hội (kế hoạch 5 năm ), tỏ ra kcm [ịnh hoạt

cửíìg íìliẩc (v í dụ nếu không ch i lic u liế i th i cuối nãm các khoản kin h p lií đirợc nhà tiước liửa cấp

sẽ bị huy b ò, dan đen m ột thực té là các đơn vị

sử dụng ngân sách c o lin h hựp Ihức hoá hay chi liẻ ii *'chạy k itih p h í’* mà bỏ qua sự cẳn th ic t và hiện quả của các khoàn k in li phí dó >lơn nCm,

đ ố i vớ i các dự án đầu lir kéo dái nhiẻu nãiiì Ihi

ngân sách thường tiiẽ ỉi k lì ỏng ân tihập v i \ẵ y

nhicu dự án đầu tư kh ô n g llìự c h ié ỉi hiộu quà, bị

"p h á sàn‘\ đứĩ quàng giữa c h ìm ii do b ị gián đoạn VC (ải chinh Các dự ản lởn do a iả i tìumi chộm ncn bị kéo dài và dần lở i ch i phí tốn kem gấp n liic u lầíi so v ớ i dự toán ban đầu M ộ t kc lioạclì thu c h i ngân sách iru n g hạn nhưng vần

dự liộ u m ột cách ch i tic t, rò ràng, đầy đủ cho

lừ n g nãni se lìiộu quà h a n so với kế hoạch ngfin

sáclì lliưcm g nicn như hiộri nay

C ó thể nỏi việ c lioàn Ihiộn pháp luật \è

phản cấp quản lý N S N N là vắn đẻ quan Irọng

tro n g quá trin h xâ y dựng nèn (ài chính công

Ihco liưởrig lìiộn đại và phù hợp v á i th ô n g lộ quốc tề Pháp iuật VC phân cấp quản !ý nịịân sách phải đảm bào lín lì công khai, m inh bạch, dồng bộ, dồng thờ i nâng cao khả năng giám sát cùa Q uoc hộ i, H ộ i đ o n g nhăn dãn khả nâng quản lý của C lìin h phủ, bảo đảm sự p h ổ i họp

c h ặ t c h ỉ g i ữ a c ơ q u a n q u ả n l ý n g à n h v à đ ịa

p lnrơ iig tro n g việc ihực tiiộn N S N N

T à i liệ u th a m kh ả o

[1] Adam Smith The wealth o f Sũíionỉ, London

1976, Tom 5

[2] Nguyin Thị Cành (Chủ bicn), Sách tham khảo:

chinh công'\ NXB Dạl học Quốc gia Ihành

phố Hồ Chi Minh 2003,

[3] (ỉiá o trình ỉ.uậ( Tài chinlu Khoa Luật, Đại học

Ọuổc gia Hà Nội, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội,

2002

/ M I'huy / Tiijf cin Khca hoc n U Q C l l N , Ỉ.ỉiiĩt hoc 2i> i20U h 34-1.Í 43

S o m e leiial is s u e s on d e ce n tra liz a tio n o f s o v e r n m e n t budget

m a n a i ic m e n t in V i e t n a m in re ce n t c o n te x t

L e Thi Thu T huv

S c lio o i o j Law', Vìeỉnưnt N a tio n a l U n iv e r s ity H a n o i,

1 4 4 Xuan Thuy i'a u G ia w Harwi Vietnam

G o vcm m e n l budiiCt is the tools p ro m o tin g production a c liv iiic s and crcate favorable environm ent

fo r business o f in d iv id u a l and oth e r subjects in economy, The issue Oil inanagem eni o f government buduct, rc la lio ri bclNvccn d iffe re n t govcm m enl levels in d cccn ira tiza iio n o f governm ent budge become

a ver> co m p lica ie d issue, ’[’he qucsiion is liovv to ensure conce niraiion , prom ote in itia iiv o and

c re a tiv ity o f u o vcrn m e n l levels in so lv in g w ilii cco-social issue as w e ll as c tis iirc legal in ip le m cn la lio n

on aovcrnm ent budget to be iti order This w ritin g focus deeply on legal c o n lc x t o f decentralization o f governm ent budget in V ie tn a m and basing on these arguments, proposes some s o lu tio n to perfecting legal system on th is issue In details, (his w ritin g propose the belo w solution: ( i) it is necessary to have regulations presenting m ore w id e r decentralization o f budcet management fo r lo cal government organs, csp ccially at com m une level; ( ii) legal system needs Ỉ0 regulate in detail the m ethod o f budget suppleiiK 'nt fro m h ig h e r level to lo w e r level according to ih c prin cip le s thal local expense is managed

by lo cal organs, otid they arc supplemented o n ly in case o f lack o f budget to handle lliis purpose; ( iii)

in o rd e r to n a rro w the gap between incom c-outcom e budget, it is necessarj' to amend tax law resiructurc incom e sources, in novate la x tneclianism to avoid the fa d lh a i governm ent budget depends

co m p le te ly on unstable as incom e from o il, im portation la x; ( iv ) regulations on m edium term fo r period o f governm ent budget (5 years) in stead o f one year as now