Trịnh Đức Thảo Năm bảo vệ: 2008 Abstract: Phõn tớch một số vấn đề cơ sở lý luận về "dõn biết, dõn bàn, dõn kiểm tra" trong cụng tỏc phũng, chống tham nhũng ở nước ta, nờu bật tư tưởng
Trang 1Dõn biết, dõn bàn, dõn kiểm tra trong phũng, chống tham nhũng ở Việt Nam hiện nay
Phan Thị Hiờn
Khoa Luật Luận văn Thạc sĩ ngành: Lý luận và lịch sử nhà nước và phỏp luật
Mó số: 60 38 01 Người hướng dẫn: PGS.TS Trịnh Đức Thảo
Năm bảo vệ: 2008
Abstract: Phõn tớch một số vấn đề cơ sở lý luận về "dõn biết, dõn bàn, dõn kiểm tra"
trong cụng tỏc phũng, chống tham nhũng ở nước ta, nờu bật tư tưởng Hồ Chớ Minh và vai trũ, chủ trương nhất quỏn của Đảng, chớnh sỏch phỏp luật của Nhà nước ta về "dõn biết, dõn bàn, dõn kiểm tra" trong đấu tranh phũng, chống tham nhũng Nghiờn cứu, đỏnh giỏ thực trạng về hỡnh thức và kết quả "dõn biết, dõn bàn, dõn kiểm tra" trong đấu tranh phũng, chống tham nhũng ở Việt Nam hiện nay Đưa ra nhận xột về ưu điểm, tồn tại, hạn chế trong quỏ trỡnh thực hiện, làm rừ nguyờn nhõn của thực trạng núi trờn Đề xuất cỏc kiến nghị, giải phỏp cụ thể: nõng cao nhận thức trong toàn Đảng, toàn dõn về vai trũ dõn biết, dõn bàn, dõn kiểm tra trong phũng, chống tham nhũng; hoàn thiện cơ chế, chớnh sỏch nhằm huy động nhõn dõn tham gia phũng, chống tham nhũng; tiếp nhận và xử lý cỏc nguồn thụng tin do nhõn dõn cung cấp; thực hiện cụng khai, minh bạch để nhõn dõn biết, kiểm tra, giỏm sỏt cỏc hành vi tham nhũng; tăng cường giỏo dục đạo đức truyền thống dõn tộc, gúp phần nõng cao hiệu quả trong cụng tỏc phũng,
chống tham nhũng, xõy dựng xó hội trong sạch, lành mạnh
Keywords: Dõn chủ xó hội chủ nghĩa; Tham nhũng; Tệ nạn xó hội; Việt Nam
Content
MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của việc nghiên cứu luận văn
ở n-ớc ta, trong quá trình chuyển đổi từ nền kinh tế theo cơ chế tập trung, quan liêu, bao cấp sang cơ chế thị tr-ờng định h-ớng xã hội chủ nghĩa, bên cạnh những thành tựu quan trọng
mà chúng ta đã đạt đ-ợc trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc, thì tình trạng tham nhũng cũng diễn ra hết sức phức tạp và kéo dài trong bộ máy của hệ thống chính trị và nhiều
tổ chức kinh tế Theo đánh giá của Tổ chức Minh bạch Quốc tế, năm 2008, Việt Nam đứng thứ 121 trên tổng số 180 quốc gia và vùng lãnh thổ trong bảng xếp hạng về “ cảm nhận tham nhũng” So với năm 2007, Việt Nam chúng ta đã cải thiện đ-ợc từ vị trí 123 lên vị trí 121 Đó
Trang 2là một trong những nguy cơ đe doạ đến sự sống còn của chế độ Vì vậy, đấu tranh chống tham nhũng là một yêu cầu cấp bách, có ý nghĩa quan trọng hàng đầu trong giai đoạn hiện nay Bên cạnh đó, việc mở rộng dân chủ Xã hội chủ nghĩa, phát huy quyền làm chủ của nhân dân luôn đ-ợc Đảng, Nhà n-ớc ta quan tâm Đảng và Nhà n-ớc đã ban hành nhiều chính sách
đổi mới về kinh tế, chính trị, xã hội, phát huy một b-ớc quyền làm chủ của nhân dân, nhờ đó
đã đạt đ-ợc những thành tựu to lớn trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ tổ quốc Trong đó, có thành tựu trên lĩnh vực đấu tranh chống tham nhũng Hàng loạt những vụ
án lớn trong những năm qua đ-ợc đ-a ra ánh sáng chính là nhờ chúng ta làm tốt quy chế dân chủ, quán triệt ph-ơng châm “ dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”
Tuy nhiên, nhìn chung quyền làm chủ của nhân dân còn bị vi phạm ở nhiều nơi, trên nhiều lĩnh vực; tệ quan liêu, mệnh lệnh, cửa quyền, tham nhũng, sách nhiễu, gây phiền hà cho dân vẫn phổ biến và nghiêm trọng mà chúng ta ch-a đẩy lùi, ngăn chặn đ-ợc Ph-ơng châm
“dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” ch-a đ-ợc cụ thể hóa và thể chế hóa thành pháp luật, chậm đi vào cuộc sống Nghị quyết Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung -ơng Đảng khóa VIII (tháng 6 năm 1997) đã nhấn mạnh, lúc này, để giữ vững và phát huy đ-ợc bản chất tốt đẹp của Nhà n-ớc ta, phải phát huy quyền làm chủ của dân, thu hút nhân dân tham gia quản lý Nhà n-ớc, tham gia kiểm kê, kiểm soát nhà n-ớc, khắc phục tình trạng suy thoái, quan liêu, mất dân chủ và nạn tham nhũng Khâu quan trọng và cấp bách tr-ớc mắt là phát huy quyền làm chủ của nhân dân ở cơ sở, là nơi trực tiếp thực hiện mọi chủ tr-ơng, chính sách của
Đảng và Nhà n-ớc, là nơi cần thiết thực hiện quyền dân chủ của nhân dân một cách trực tiếp
và rộng rãi nhất Có nh- vậy mới phát huy đ-ợc sức mạnh tổng hợp của nhân dân, hạn chế tình trạng tham ô, tham nhũng, làm trong sạch Bộ máy nhà n-ớc từ Trung -ơng đến địa ph-ơng, củng cố niềm tin vào Đảng, Nhà n-ớc
Trong công cuộc đấu tranh chống tham nhũng ở Việt Nam hiện nay, việc tìm hiểu vấn đề
“dân biết, dân bàn, dân kiểm tra” có vai trò, ý nghĩa nh- thế nào là hết sức cần thiết Với hy vọng góp phần làm rõ hơn vấn đề lý luận và thực tiễn cũng nh- đề ra đ-ợc những sáng kiến, giải pháp nâng cao hiệu quả của nhân dân trong đấu tranh chống tham nhũng nên tôi lựa chọn
đề tài “ dân biết, dân bàn, dân kiểm tra - Một giải pháp chống tham nhũng ở Việt Nam hiện nay” làm đề tài nghiên cứu cho luận văn tốt nghiệp
2 Tình hình nghiên cứu luận văn
Những năm gần đây, vấn đề “ Dân biết, dân bàn, dân kiểm tra” đ-ợc nghiên cứu rất nhiều nhằm phát huy dân chủ trong xã hội, phát huy sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân tộc trong công cuộc xây dựng và phát triển đất n-ớc Đã có nhiều công trình khoa học nghiên cứu về
Trang 3vấn đề này d-ới nhiều góc độ khác nhau Tiêu biểu nh- tác phẩm: Mô hình thực hiện “ Dân
biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” ở cơ sở; “ Dân biết, dân bàn, dân kiểm tra” và vấn đề xây dựng Quy chế dân chủ ở cơ sở; Quy chế dân chủ ở cơ sở, ý Đảng, lòng dân của Ban Dân
vận Trung -ơng và tác phẩn; Xây dựng và thực hiện QCDC ở cơ sở của Ban Chỉ đạo xây dựng
và thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở của Trung -ơng Đây là các tác phẩm cung cấp những kiến thức lý luận cơ bản về “ dân biết, dân bàn, dân kiểm tra” Trên lĩnh vực chống tham
nhũng, cũng có rất nhiều công trình nghiên cứu Tiêu biểu nh- tác phẩm Kinh nghiệm phòng,
chống tham nhũng của một số n-ớc trên thế giới của Ban Nội chính Trung -ơng cung cấp
nhiều kiến thức về lý luận cũng nh- bài học kinh nghiệm trong công cuộc đấu tranh chống tham nhũng của các n-ớc trên thế giới Ngoài ra có nhiều bài viết nghiên cứu t-ơng đối sâu
đ-ợc đăng trên các tạp chí nh-: Vai trò giám sát của nhân dân đối với hành vi tham nhũng của cán bộ, công chức của Hữu Thọ - Trợ lý Tổng Bí th-; Cần có cơ chế để quần chúng nhân dân
có điều kiện đấu tranh chống tham nhũng của TS Thanh Tuyền… Tuy nhiên, ở lĩnh vực “ dân biết, dân bàn, dân kiểm tra” trong phòng, chống tham nhũng thì rất ít công trình nghiên cứu,
đề cập đến; nếu có cũng chỉ ở ph-ơng diện chung nhất là phát huy dân chủ góp phần hạn chế tham nhũng hoặc chỉ là một phần nhỏ đ-ợc đ-a ra trong các bài viết Mặc dù vậy, những công trình khoa học đã đ-ợc công bố là tài liệu tham khảo có giá trị để nghiên cứu, hoàn thiện luận văn
3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn
+ Mục đích nghiên cứu của luận văn: trên cơ sở làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và
đánh giá thực trạng “ dân biết, dân bàn dân kiểm tra” trong đấu tranh chống tham nhũng, luận văn đề xuất một số giải pháp nhằm đảm bảo “ dân biết, dân bàn dân kiểm tra” trong phòng, chống tham nhũng, góp phần hoàn thiện khung pháp luật và hạn chế nạn tham nhũng ở Việt Nam hiện nay
+ Để thực hiện mục đích trên, tác giả tập trung vào những nhiệm vụ sau: Phân tích cơ sở
lý luận và đánh giá thực trạng về “ dân biết, dân bàn, dân kiểm tra” trong đấu tranh chống tham nhũng Đề xuất các giải pháp nhằm đảm bảo “ dân biết, dân bàn, dân kiểm tra” trong phòng, chống tham nhũng ở Việt Nam
4 Đối t-ợng vàphạm vi nghiên cứu luận văn
Đối t-ợng nghiên cứu của luận văn là những vấn đề lý luận và thực tiễn về “ dân biết, dân bàn, dân kiểm tra” trong đấu tranh chống tham nhũng ở Việt Nam hiện nay Từ đó, đề ra một số giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả trong công cuộc đấu tranh chống lại nạn tham nhũng
Trang 4Phạm vi nghiên cứu của luận văn tập trung vào một số vấn đề lý luận và thực trạng về “ dân biết, dân bàn, dân kiểm tra ” trong đấu tranh chống tham nhũng ở Việt Nam hiện nay Từ đó đ-a ra những nhận định về -u điểm, tồn tại và làm rõ nguyên nhân Đề xuất một số ph-ơng h-ớng và giải pháp nhằm góp phần nâng cao hiệu quả
“ dân biết, dân bàn, dân kiểm tra” trong đấu tranh chống tham nhũng
5 Ph-ơng pháp nghiên cứu luận văn
Luận văn đ-ợc nghiên cứu trên cơ sở ph-ơng pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử; quan điểm của Đảng và Nhà n-ớc Việt Nam
về “ dân biết, dân bàn, dân kiểm tra” trong đấu tranh chống tham nhũng Ngoài ra, trong quá trình nghiên cứu, luận văn đã áp dụng một số ph-ơng pháp cụ thể nh- sau: ph-ơng pháp phân tích; ph-ơng pháp so sánh; ph-ơng pháp tổng hợp và thống kê …
6 Những kết quả nghiên cứu mới của luận văn
Luận văn là chuyên khảo nghiên cứu t-ơng đối toàn diện về hệ thống vấn đề “ dân biết, dân bàn, dân kiểm tra” trong đấu tranh chống tham nhũng Vì vậy, có những đóng góp khoa học mới nh-: Phân tích những đặc tr-ng, chỉ ra đ-ợc những hạn chế trong quá trình thực hiện, đồng thời đề xuất các giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả “ dân biết, dân bàn, dân kiểm tra” trong phòng, chống tham nhũng ở Việt Nam
7 Bố cục của luận văn
Ngoài phần lời mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn đ-ợc chia làm
ba ch-ơng: Ch-ơng 1: Cơ sở lý luận về “ dân biết, dân bàn, dân kiểm tra” trong phòng, chống tham nhũng ở Việt Nam hiện nay Ch-ơng 2: Thực trạng về “ dân biết, dân bàn, dân kiểm tra” trong phòng, chống tham nhũng ở Việt Nam hiện nay Ch-ơng 3: Những giải pháp, kiến nghị
nhằm đảm bảo “ dân biết, dân bàn, dân kiểm tra” trong phòng, chống tham nhũng ở Việt Nam hiện nay
Nội dung cơ bản của luận văn
Ch-ơng 1: Nhận thức chung về dân biết, dân bàn,
dân kiểm tra đấu tranh chống tham nhũng
1.1 Các khái niệm chung
“Dân biết” cần đ-ợc hiểu ở hai góc độ: Từ phía nhân dân: Dân biết có nghĩa là ng-ời
dân có quyền đ-ợc bàn bạc, tìm hiểu mọi kế hoạch, mọi dự án, dự tính của Nhà n-ớc liên quan
đến quyền lợi và nghĩa vụ của họ, cũng nh- liên quan đến t-ơng lai, vận mệnh của dân tộc Từ
phía nhà cầm quyền: Nhà n-ớc có nghĩa vụ phải thông tin, lấy ý kiến giải thích cho nhân dân
Trang 5thông hiểu mọi quyết định mà Nhà n-ớc sẽ ban hành hoặc sắp ban hành để nhân dân không ngỡ ngàng nh- đột nhiên bị chụp lên đầu những giải pháp do Nhà n-ớc đơn ph-ơng ban hành một cách độc đoán
“Dân bàn”: là khâu mà nhân dân thực hiện quyền làm chủ của mình bằng cách tham gia ý kiến khi tiếp nhận thông tin Cụ thể là về đ-ờng lối, chủ tr-ơng, chính sách lớn Đảng
và Nhà n-ớc phải thu thập ý kiến đóng góp thông tin thảo luận rộng rãi trong nhân dân
“Dân kiểm tra”: là việc quần chúng nhân dân và cán bộ kiểm soát để phát hiện sai lầm
của ng-ời lãnh đạo và bày tỏ các cách sửa chữa sự sai lầm đó
Có nhiều quan điểm khác nhau về tham nhũng Tuy nhiên, điểm chung, phổ biến nhất
trong các khái niệm về tham nhũng đó là: hành vi của ng-ời có chức vụ, quyền hạn, đã lợi
dụng chức vụ, quyền hạn đó có thể tham ô, nhận hối lộ hoặc cố ý làm trái pháp luật vì động cơ vụ lợi Luật phòng, chống tham nhũng của n-ớc Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm
2005 đ-a ra khái niệm tham nhũng nh- sau:“ Tham nhũng là hành vi của ng-ời có chức vụ,
quyền hạn đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn đó vì vụ lợi” (Khoản 2, Điều 1)
1.2 Nội dung, vai trò dân biết, dân bàn, dân kiểm tra trong đấu tranh chống tham nhũng
1.2.1 Nội dung, vai trò “ dân biết” trong đấu tranh chống tham nhũng
Trong đấu tranh chống tham nhũng, nếu dân không biết đến các chủ tr-ơng, chính sách của
Đảng và Nhà n-ớc trên các lĩnh vực thì không thể tham gia vào mặt trận này một cách có hiệu quả Có biết thì dân mới có sự so sánh để phát hiện ra đ-ợc những dấu hiệu tham nhũng của cá nhân, tổ chức Vì vậy, muốn thu hút đ-ợc nhân dân tham gia chống tham nhũng, tr-ớc hết, nhân dân phải đ-ợc cung cấp thông tin ở ph-ơng diện chung nhất, dân phải đ-ợc biết những nội dung cơ bản sau: Quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân; Đ-ờng lối, chủ tr-ơng, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà n-ớc về chống tham nhũng; Thủ tục hành chính liên quan đến quyền của ng-ời dân; Ng-ời dân cần biết kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hàng năm ở địa bàn dân c- và những công việc đột xuất… Ngoài ra, hầu nh- tất cả các chính sách, quy định trên mọi lĩnh vực nhân dân cần phải đ-ợc thông tin thì mới có thể tham gia phòng, chống tham nhũng
1.2.2 Nội dung, vai trò “ dân bàn” trong đấu tranh chống tham nhũng
Về nguyên tắc, dân đ-ợc bàn những vấn đề dân sẽ phải làm, phải thực hiện Cụ thể là: Dân đ-ợc góp ý kiến đối với các văn bản của Đảng, Nhà n-ớc khi còn là dự thảo; góp ý kiến trực tiếp về dự án kế hoạch xây dựng phát triển kinh tế - xã hội của đại ph-ơng, đất n-ớc; góp
ý kiến xây dựng quy -ớc, h-ơng -ớc… Trong quá trình đổi mới đất n-ớc, Đảng và Nhà n-ớc
đã chú trọng thực hiện ph-ơng châm “ dân bàn” nhằm tập hợp trí tuệ của đông đảo quần chúng nhân dân để hoàn chỉnh các chủ tr-ơng, chính sách
Trang 61.2.3 Nội dung, vai trò “dân kiểm tra” trong đấu tranh chống tham nhũng
Dân kiểm tra, giám sát là một kênh hết sức quan trọng nhằm b-ớc đầu phát hiện ra các hành vi có dấu hiệu tham nhũng Từ đó, các cơ quan chức năng có thông tin để tiến hành thanh, kiểm tra, xác minh làm rõ ở bình diện chung nhất, dân kiểm tra, giám sát nhằm phòng, chống tham nhũng trên các nội dung sau: kiểm tra, giám sát một số vấn đề nóng bỏng; giám sát cơ quan hành pháp trong việc thi hành pháp luật và giám sát cả hoạt động xét xử của cơ quan t- pháp; Kiểm tra, giám sát t- cách và trách nhiệm công vụ của cán bộ công chức hành chính; Kiểm tra, giám sát, đôn đốc nhau để thực hiện các quy -ớc ở khu dân c-
1.3 T- t-ởng Hồ Chí Minh và chủ tr-ơng của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà n-ớc ta về dân biết, dân bàn, dân kiểm tra trong đấu tranh chống tham nhũng
1.3.1 T- t-ởng Hồ Chí Minh về “ dân biết, dân bàn, dân kiểm tra” trong đấu tranh chống tham nhũng
Trong muôn vàn những khó khăn, thử thách mà Đảng, Nhà n-ớc ta phải giải quyết, vấn nạn tham nhũng có tính chất ngày càng phức tạp, nghiêm trọng, có nguy cơ đe doạ sự sống còn của chế độ Bác Hồ đã đề ra giải pháp dựa vào quần chúng nhân dân để chống lại tệ nạn này Bác chỉ thị: “Nhiệm vụ của quần chúng là phải hăng hái tham gia phong trào chống tham ô, lãng phí, quan liêu” Bác cho rằng: “Phong trào chống tham ô, lãng phí, quan liêu ắt phải dựa vào lực l-ợng quần chúng mới thành công”, do đó “phải động viên quần chúng hăng hái tham gia thì mới chắc chắn thành công Quần chúng tham gia càng đông thành công càng đầy đủ, mau chóng” Làm
đ-ợc điều đó bởi vì: “ Đặc điểm rõ nhất trong t- t-ởng của dân chúng là họ hay so sánh Họ so sánh bây giờ và họ so sánh thời kỳ đã qua Họ so sánh từng việc và họ so sánh toàn bộ phận Do sự
so sánh, họ thấy chỗ khác nhau, họ thấy mối mâu thuẫn Rồi lại do đó, họ kết luận, họ đề ra cách giải quyết”
1.3.2 Chủ tr-ơng của Đảng về “ dân biết, dân bàn, dân kiểm tra” trong đấu tranh chống tham nhũng
Đảng luôn nhất quán chủ tr-ơng mang tính chiến l-ợc: phải dựa vào dân để xây dựng
Đảng, đấu tranh chống tệ quan liêu, tham nhũng, tiêu cực trong Đảng và trong cả hệ thống chính trị Điều này đ-ợc thể hiện cụ thể trong những Nghị quyết quan trọng qua các thời kỳ: Nghị quyết Hội nghị lần thứ ba Ban chấp hành Trung -ơng khoá VII (6 /1992) “ Về một số nhiệm vụ đổi mới và chỉnh đốn Đảng” ; Nghị quyết Hội nghị lần thứ ba Ban chấp hành Trung -ơng khoá VIII (6/1997); Nghị quyết Hội nghị lần thứ sáu (lần 2) Ban Chấp hành Trung -ơng khoá VIII (2/1999) “ Về một số vấn đề cơ bản và cấp bách trong công tác xây dựng Đảng hiện nay” ; Kết luận Hội nghị lần thứ t- Ban Chấp hành Trung -ơng khoá IX (11/2001); Nghị quyết Hội nghị lần thứ chín Ban Chấp hành Trung -ơng khoá IX (02/2004)
Trang 71.3.3 Chính sách pháp luật của Nhà n-ớc về “ dân biết, dân bàn, dân kiểm tra” trong đấu tranh chống tham nhũng
Để chủ tr-ơng của Đảng đi vào cuộc sống đạt đ-ợc hiệu quả cao, Nhà n-ớc ta đã xây dựng đ-ợc một hệ thống pháp luật về chống tham nhũng t-ơng đối đồng bộ, làm cơ sở pháp lý cho công tác phòng, chống tham nhũng Trong đó vấn đề “ dân biết, dân bàn, dân kiểm tra” ít nhiều đ-ợc thể chế hoá thành một số quy định Từ năm 1945 đến nay có một số văn bản tiêu biểu: Quyết định số 207/CP ngày 6/12/196 Của Hội đồng Chính phủ về việc thành lập Ban Chỉ
đạo Trung -ơng cuộc vận động nâng cao ý thức trách nhiệm, tăng c-ờng quản lý kinh tế, tài chính, chống tham ô, lãng phí, quan liêu; Chỉ thị số 84/TTg - 3X ngày 9/9/1964 của Thủ t-ớng Chính phủ về việc tổng hợp tình hình tham ô, lãng phí, quan liêu; Bộ luật Hình sự năm 1985;
Bộ luật Hình sự năm 1999; Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2005; Luật thực hành tiết kiệm, chống lãng phí năm 2005; Pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, ph-ờng, thị trấn ngày 20/4/2007; Nghị định 71/1998/NĐ - CP ngày 08/9/1998 của Chính phủ ban hành quy chế thực hiện dân chủ trong hoạt động của cơ quan; Nghị định số 07/1999/NĐ - CP ngày 12/12/1999 của Chính phủ ban hành quy chế thực hiện dân chủ ở doanh nghiệp nhà n-ớc; Nghị định 87/2007/NĐ - CP, ngày 28/5/2007 của Chính phủ về Quy chế thực hiện dân chủ ở công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn
1.4 Kinh nghiệm của một số n-ớc, vùng lãnh thổ trong khu vực và trên thế giới về dựa vào dân chống tham nhũng
Luận văn đề cập tới kinh nghiệm của một số quốc gia đã có những thành công nhất định trong việc phát huy vai trò của nhân dân Đó là Trung Quốc; Singapore; Hồng Kông, Hàn Quốc, Thái Lan, Malaixia Từ kinh nghiệm về đấu tranh chống tham nhũng của các n-ớc trên
thế giới cho thấy giải pháp phát huy vai trò của nhân dân trong công cuộc chống lại tệ nạn này luôn đ-ợc đề cao Các n-ớc chú trọng xây dựng các quy định cụ thể mang tính pháp lý, có cơ chế chặt chẽ và hợp lý trong việc bảo vệ, khen th-ởng cả về vật chất lẫn tinh thần đối với ng-ời có tinh thần đấu tranh chống tham nhũng
Ch-ơng 2: thực trạng về dân biết, dân bàn, dân kiểm tra trong đấu tranh chống
tham nhũng
2.1 Lịch sử dân biết, dân bàn, dân kiểm tra trong đấu tranh chống tham nhũng Dân biết, dân bàn, dân kiểm tra chính là một trong những yếu tố của dân chủ Ng-ợc dòng thời gian, quay trở lại thời kỳ phong kiến để khẳng định rằng, n-ớc ta thiếu hụt truyền thống dân chủ Chính vì vậy, d-ới thời phong kiến, yếu tố dân chủ mà cụ thể hơn là “ dân biết, dân bàn, dân kiểm tra” trong chống tham nhũng là rất hạn chế nếu không muốn nói là không
có Từ cách mạng Tháng Tám đến nay, qua mỗi gai đoạn ph-ơng châm này có những thay đổi nhất định Tuy niên, Đảng, Nhà n-ớc luôn luôn coi trọng và đánh giá cao vai trò của nhân dân
Trang 8tham gia vào công cuộc đấu tranh chống tham nhũng Điều này đ-ợc thể hiện thông qua các chính sách của Đảng, chủ tr-ơng của Nhà n-ớc qua từng thời kỳ
2.2 Thực trạng về hình thức và kết quả “ dân biết, dân bàn, dân kiểm tra” trong đấu tranh chống tham nhũng ở Việt Nam hiện nay
2.2.1 Thực trạng về các hình thức dựa vào dân để đấu tranh chống tham nhũng
Thứ nhất: Thông qua xây dựng, thực hiện và phát huy vai trò quy chế dân chủ của nhân dân trong việc ngăn chặn, phát hiện tham nhũng Nếu các quy định về dân chủ đ-ợc
thực hiện một cách nghiêm túc, kiên quyết thì chắc chắn tệ tham nhũng sẽ đ-ợc hạn chế đáng
kể Trên thực tế, ở nhiều địa ph-ơng, đơn vị, nội dung quy chế dân chủ đ-ợc thực hiện một cách hình thức Nguyên nhân một phần chính là do không ít quy định thiếu tính thực tế, quy
định chung chung nên khi thực hiện khó có thể triển khai Mặt khác, việc thực hiện quy chế dân chủ còn phụ thuộc nhiều vào “ ý muốn” của tổ chức và cá nhân cán bộ lãnh đạo
Thứ hai: Thông qua đại hội công nhân, viên chức hàng năm để góp ý cho cán bộ lãnh
đạo, quản lý, phát hiện những sai phạm cần sửa chữa, ngăn chặn tham nhũng bởi Đại hội cán
bộ công nhân viên chức hàng năm là một trong những hình thức có hiệu quả để ng-ời lao
động có thể biết, bàn và kiểm tra hoạt động của đơn vị, thủ tr-ởng cơ quan một cách khách quan, thoải mái hơn
Thứ ba: Tổ chức phòng tiếp dân để nghe ý kiến của dân, kịp thời ngăn chặn và khắc phục hiện t-ợng tham nhũng Trong những năm qua, từ Trung -ơng đến các địa ph-ơng, hầu
hết các cơ quan Đảng, chính quyền đã có trụ sở tiếp dân Những bức xúc của dân b-ớc đầu đã
có địa chỉ để bày tỏ thái độ, gửi gắm niềm tin và không ít trong số đó đã đ-ợc giải quyết, làm
rõ
Thứ t-: Tổ chức hòm th-, số điện thoại nóng tiếp nhận đơn th- tố cáo tham nhũng
Thứ năm: Xây dựng và thực hiện h-ơng -ớc, quy -ớc để ng-ời dân tự giác nhận trách nhiệm tham gia xây dựng cộng đồng trong sạch Biết dựa vào h-ơng -ớc, quy -ớc để khơi dậy
tinh thần tự giác đấu tranh chống tham nhũng của mỗi cá nhân cũng nh- răn đe về mặt đạo
đức đối với những ai đang có hoặc sẽ có ý định phạm tội
2.2.2 Kết quả “ dân biết, dân bàn, dân kiểm tra ” trong đấu tranh chống tham nhũng
2.2.2.1 Kết quả b-ớc đầu việc huy động nhân dân tích cực tham gia đấu tranh chống tham nhũng
+ Nhân dân đ-ợc huy động tham gia xây dựng các chủ tr-ơng, cơ chế, chính sách và một số công việc của tổ chức bộ máy Đảng và chính quyền Cụ thể: đánh giá, góp ý vào việc
Trang 9tổ chức triển khai thực hiện đ-ờng lối, chủ tr-ơng, chính sách, hoạt động của các tổ chức
Đảng, cơ quan Nhà n-ớc, năng lực, phẩm chất, t- cách đạo đức, lối sống của cán bộ, đảng
viên, nhất là cán bộ lãnh đạo giữ c-ơng vị chủ chốt
+ Nhân dân đ-ợc huy động tham gia đấu tranh trực diện chống tham nhũng Biểu hiện
thông qua những con số cụ thể Tuy nhiên đó mới chỉ là một phần mặt nổi của tảng băng chìm mà nhân dân phát hiện đ-ợc để tố giác với cơ quan có thẩm quyền vào cuộc, làm sáng rõ
2.2.2.2 Một số vụ án điển hình, trong đó vai trò quyết định để đ-a ra ánh sáng pháp luật là ý chí của nhân dân
Vụ án Công ty hợp danh Xây lắp và kinh doanh nhà thành phố Đà Nẵng do Phạm Minh Thông nguyên là Giám đố; Vụ tiêu cực Đăng Văn Tín, nguyên giám đốc, bí th- chi bộ Công ty Du lịch thành phố Hồ Chí Minh; Vụ án Công ty Tiếp thị do Lã Thị Kim Oanh nguyên là giám đốc thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn; Vụ tiêu cực Tổng công ty Seaprodex - Bộ Thuỷ Sản; Vụ mua bán hạn ngạch xuất khẩu hàng dệt may - Bộ Th-ơng Mại Qua các vụ án cho thấy, đa số các đối t-ợng phạm tội là những ng-ời có chức, có quyền, thậm chí giữ chức vụ cao trong tổ chức Đảng và cơ quan Nhà n-ớc Vụ việc chỉ bị đ-a ra ánh sáng khi bị nhân dân tố cáo do có những biểu hiện bất chính
2.3 Đánh giá chung và bài học kinh nghiệm
2.3.1 Đánh giá chung về -u điểm, hạn chế và nguyên nhân
* -u điểm: Thứ nhất: Nâng cao nhận thức của ng-ời dân về đấu tranh chống tham nhũng;
Thứ hai: Phát huy đ-ợc một phần sức mạnh của “dân biết, dân bàn, dân kiểm tra”; Thứ ba: Niềm tin của nhân dân vào Đảng và Nhà n-ớc đ-ợc củng cố
* Hạn chế: Thứ nhất: Các quy chế, cơ chế triển khai vào thực tế còn hình thức, hiệu quả thấp; Thứ hai: Thiếu cơ chế kiểm tra việc thực hiện; Thứ ba: Việc sơ kết, tổng kết còn quan liêu, không phản ánh đúng thực trạng; Thứ t-: Ch-a có quyết tâm cao thực hiện phát huy vai trò của nhân dân trong cuộc đấu tranh chống tham nhũng; Thứ năm: Vấn đề nhận và xử lý các thông tin về chống tham nhũng còn hình thức, phụ thuộc nhiều vào ý chí của ng-ời đứng
đầu
* Nguyên nhân
a Nguyên nhân thành công: Thứ nhất: Ph-ơng châm “ dân biết, dân bàn, dân kiểm tra”
đ-ợc Đảng ta quán triệt và coi trọng, đ-ợc Nhà n-ớc thể chế hoá thành các quy định pháp luật nhằm đảm bảo tính thực thi trọng cuộc sống Thứ hai: Dân trí ngày càng đ-ợc nâng cao, nhận
thức về quyền dân chủ, quyền làm chủ của ng-ời dân ngày càng đ-ợc mở rộng
b Nguyên nhân bất cập, yếu kém: Thứ nhất: ở nhiều nơi, cấp uỷ, nhất là ng-ời đứng đầu
cấp uỷ và cơ quan quản lý nhà n-ớc ch-a quán triệt nhận thức sâu sắc vai trò làm chủ của nhân dân Thứ hai: Chậm rà soát, bổ sung các thể chế, pháp luật hiện hành để đảm bảo sự nhất
Trang 10quán với quy chế dân chủ Thứ ba: Hệ thống thanh tra nhân dân, hoạt động mang tính hình
thức Thứ t-: Một số không ít cán bộ, công nhân viên chức, thậm chí cả đảng viên còn bàng
quan tr-ớc các hiện t-ợng tham nhũng Thứ năm: Trình độ dân trí ch-a đủ cao, ảnh h-ởng đến
tiến trình thực hiện dân chủ
2.3.2 Bài học kinh nghiệm: Thứ nhất: vai trò lãnh đạo của Đảng quyết định sự thành công; Thứ hai: Thiết lập mối quan hệ nguyên tắc và cơ chế dân chủ càng hoàn chỉnh, chất l-ợng hiệu quả dân chủ càng cao; Thứ ba: Có sự chỉ đạo thống nhất của Đảng và Nhà n-ớc từ
Trung -ơng đến địa ph-ơng trong tổ chức, triển khai các chủ tr-ơng, cơ chế phát huy vai trò
nhân dân tham gia đấu tranh chống tham nhũng
Ch-ơng 3: những giải pháp, kiến nghị nhằm đảm bảo dân biết, dân bàn, dân kiểm tra Trong đấu tranh chống tham nhũng
3.1 “ Dân biết, dân bàn, dân kiểm tra” trong đấu tranh chống tham nhũng - Yêu cầu cấp bách hiện nay
Thứ nhất: Xuất phát từ yêu cầu xây dựng nhà n-ớc pháp quyền
Từ yêu cầu xây dựng nhà n-ớc pháp quyền, vấn đề “ dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” trong phòng, chống tham nhũng phải đ-ợc thể chế hóa thành pháp luật một cách chặt chẽ, nghiêm túc với chế tài đủ mạnh Có nh- vậy mới tránh đ-ợc hiện t-ợng dân chủ hình thức, dân chủ v-ợt quá khuôn khổ, phát huy đ-ợc sức mạnh cộng đồng, mang lại kết quả
khả quan trong công cuộc đấu tranh chống tham nhũng
Thứ hai: Xuất phát từ yêu cầu xây dựng một nền hành chính trong sạch
Công cuộc cải cách nền hành chính đ-ợc thực hiện trong thời gian qua b-ớc đầu mang lại kết quả đáng khích lệ Tuy nhiên, nền hành chính của chúng ta vẫn có có nhiều bất cập, ch-a thực sự mang lại thuận lợi cho ng-ời dân Một nền hành chính cồng kềnh với thủ tục r-ờm rà, phức tạp sẽ là cơ hội cho tham nhũng hoành hành, phát triển
Thứ ba: Khắc phục những bất cập về “ Dân biết, dân bàn, dân kiểm tra” trong đấu tranh
chống tham nhũng
Thứ t-: Yêu cầu hội nhập quốc tế
Quá trình mở cửa hội nhập đòi hỏi chúng ta phải mở rộng, phát huy dân chủ Nếu không
mở rộng dân chủ, không để dân biết, dân bàn kết hợp với dân kiểm tra, giám sát thì không thể nào hội nhập bởi đối t-ợng thực hiện ở đây chính là nhân dân Ph-ơng diện đấu tranh phòng, chống tham nhũng cũng nằm ngoài sự đòi hỏi của quy luật ấy Mặt khác, nếu nạn tham nhũng phát triển cũng đồng nghĩa với môi tr-ờng đầu t- không còn hấp dẫn, không
có tính cạnh tranh Xuất phát từ yêu cầu đó, đòi hỏi chúng ta phải đẩy lùi tệ nạn này