Đánh giá thực trạng việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại một số dự án thuộc quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội

Đánh giá thực trạng việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ tái định cư tại một số dự án thuộc quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội

1 Mở đầu1.1 Lý do nghiên cứu

Đất đai là tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá, là t liệu sản xuất đặc biệt, lànguồn nội lực, nguồn vốn to lớn của đất nớc, là thành phần quan trọng hàng đầu củamôi trờng sống, là địa bàn phân bố các khu dân c, xây dựng các cơ sở kinh tế, vănhoá, xã hội, an ninh và quốc phòng; có ý nghĩa kinh tế, chính trị, xã hội sâu sắctrong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc

Luật Đất đai năm 2003 quy định đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nớc là

đại diện chủ sở hữu và Nhà nớc thực hiện quyền định đoạt đối với đất đai, trong đó quy

định cụ thể các trờng hợp Nhà nớc thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, anninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng và phát triển kinh tế Thu hồi đất, bồi thờng,giải phóng mặt bằng là vấn đề hết sức nhạy cảm và phức tạp tác động tới mọi mặt đờisống kinh tế, xã hội của nhiều ngời, của cả cộng đồng dân c Sau khi Luật Đất đainăm 2003 có hiệu lực thi hành, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 197/2004/NĐ-

CP ngày 3 tháng 12 năm 2004 về bồi thờng, hỗ trợ và tái định c khi Nhà nớc thu hồi

đất và Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25 tháng 5 năm 2007 quy định sửa đổi,

bổ sung một số nội dung về bồi thờng, hỗ trợ, tái định c nhằm đảm bảo tốt hơnquyền lợi của ngời bị thu hồi đất

Việc thu hồi đất để đáp ứng nhu cầu phát triển kết cấu hạ tầng, phát triển đô thị,công nghiệp, dịch vụ là xu thế tất yếu trong giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện

đại hóa đất nớc Kết quả thu hồi đất để giao, cho thuê đã góp phần thúc đẩy phát triểnkinh tế, ổn định chính trị - xã hội trong thời gian qua

Tuy nhiên, vấn đề bồi thờng, giải phóng mặt bằng kéo dài vẫn đang là vấn đềnổi cộm tại nhiều địa phơng, ảnh hởng đến hiệu quả sử dụng đất, đến ngời có đất bịthu hồi và tác động xấu đến môi trờng đầu t của nớc ta Nguyên nhân gây nên tìnhtrạng này ngoài vấn đề về giá đất tính bồi thờng cha hợp lý, còn nguyên nhân quantrọng là do chính sách, thủ tục về thu hồi đất, bồi thờng, hỗ trợ, tái định c còn nhiều v-ớng mắc, bất cập, gây ách tắc trong công tác giải phóng mặt bằng

Quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội là quận mới thành lập và là địa bàntrong thời gian qua có nhiều dự án đầu t phát triển kết cấu hạ tầng, khu đô thị, thơngmại, dịch vụ Trong đó có nhiều dự án việc thu hồi đất, bồi thờng, giải phóng mặtbằng kéo dài trên 3 năm Những vớng mắc, bất cập nào về mặt chính sách bồi thờng,

hỗ trợ, tái định c cần phải tiếp tục kiến nghị tháo gỡ là các câu hỏi cần phải đợc giải

đáp qua thực tiễn để đề xuất giải pháp nhằm đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng,góp phần hoàn thiện chính sách đất đai trong thời gian tới Vì vậy, việc thực hiện đề

tài: “Đánh giá thực trạng việc thực hiện chính sách bồi thờng, hỗ trợ, tái định c tại một số dự án thuộc quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội“ là cần thiết trong

thời điểm hiện nay

1.2.Mục tiờu nghiờn cứu

• Nghiờn cứu đỏnh giỏ tỡnh hỡnh bồi thường,hỗ trợ và tỏi định cư

• Nờu những khú khăn vướng mắc trong quỏ trỡnh thực hiện

• Đưa ra cỏc giải phỏp để nõng cao hiệu quả của việc thực hiện chớnh sỏch bồi thường,hỗ trợ và tỏi định cư

1.3.Phương phỏp nghiờn cứu

• Phương phỏp thu thập thụng tin

• Phương phỏp nghiờn cứu lý thuyết

• Phương phỏp thống kờ ,tổng hợp số liệu tài liệu thu thập thong tin

Chương 3.Một số giải phỏp để nõng cao cụng tỏc bồi thường GPMB

Chương 1.Tổng quan hệ thống chớnh sỏch ,phỏp luật của nhà nước về

bồi thường giải phúng mặt bằng

1.Chớnh sỏch về bồi thường,hỗ trợ và tỏi định cư qua cỏc thời kớ

1.1.Trước năm 2003

1.1.1.Trớc khi có luật đất đai 1993

Quá trình hình thành các triều đại phong kiến, trong mỗi kiểu Nhà nớc, tuỳtheo tình hình kinh tế, chính trị, xã hội và những đặc điểm truyền thống, huyếtthống, tập tục… mà các hình thức sở hữu đất đai luôn đợc giai cấp thống trị chútrọng Ngay từ thời kỳ phát triển Nhà nớc Trung ơng tập quyền đến thời Nguyễn,chính sách bồi thờng cho ngời bị thiệt hại khi Nhà nớc thu hồi đất đã đợc xác lập vàchủ yếu tập trung vào bồi thờng cho ruộng đất canh tác, đất ở không đợc quan tâmnhiều so với các loại đất khác Hình thức bồi thờng chủ yếu bằng tiền, mức bồi th-ờng đợc quy định chặt chẽ, tơng xứng với những thiệt hại của ngời bị thu hồi đất

Khi thực dân Pháp xâm lợc nớc ta, chúng thực hiện chính sách lập đồn điền,ban hành một số Hiệp ớc, Nghị định (Hiệp ớc Patenôtre 1884, Nghị định 07 tháng 7năm 1888 của Toàn quyền Richaud, Nghị định của toàn quyền Đông Dơng ngày 13tháng chạp năm 1913 …) bất bình đẳng để chiếm hữu đất đai và khai thác tài nguyêncủa đất nớc ta [37]

Sau cách mạng tháng 8/1945, Hiến pháp đầu tiên của nớc Việt Nam dân chủcộng hoà (1946) chỉ rõ: "Nhiệm vụ của dân tộc ta trong giai đoạn này là nhằm bảotoàn lãnh thổ giành độc lập hoàn toàn và kiến thiết quốc gia trên nền tảng dânchủ " Với mục tiêu ngời cày có ruộng, ngày 04 tháng 12 năm 1953, Luật cải cáchruộng đất ra đời nhằm thủ tiêu quyền chiếm hữu ruộng đất của thực dân Pháp và taysai bán nớc ở Việt Nam, xóa bỏ chế độ phong kiến về chiếm hữu ruộng đất, thựchiện chế độ sở hữu ruộng đất của nông dân, đồng thời tịch thu, trng thu, trng muaruộng Cuộc cải cách ruộng đất hoàn thành, nông dân có quyền sở hữu ruộng đất đ-

thờng và TĐC bắt buộc ở Việt Nam Tiếp sau đó, Liên Bộ ủy ban Kế hoạch Nhà nớc

và Bộ Nội vụ ban hành Thông t Liên bộ số 1424/TTLB ngày 06 tháng 7 năm 1959hớng dẫn việc thi hành Nghị định 151/TTg với các nguyên tắc cơ bản nh phải đảmbảo kịp thời và đủ diện tích cần thiết cho xây dựng, đồng thời chiếu cố đúng mứcquyền lợi và đời sống của ngời có ruộng đất; những ngời có ruộng đất bị trng dụng

đợc bồi thờng và trong trờng hợp cần thiết đợc giúp giải quyết công ăn việc làm; chỉ

đợc trng dụng số ruộng đất thật cần thiết, không đợc trng dụng thừa, hết sức tiếtkiệm ruộng đất cày cấy trồng trọt; hết sức tránh những nơi dân c đông đúc, nghĩatrang liệt sĩ, nhà thờ, chùa, đền; những ngời có ruộng đất trng dụng cần đợc báo trớcmột thời gian là hai tháng để kịp di chuyển

Khi trng dụng ruộng đất, Nhà nớc xác định, cách bồi thờng tốt nhất là vận

động nông dân điều chỉnh hoặc nhợng ruộng đất cho ngời bị trng dụng để họ tiếptục sản xuất Trờng hợp không làm đợc nh vậy, về đất sẽ đợc bồi thờng bằng tiền từ

1 - 4 năm sản lợng thờng niên của ruộng đất bị trng dụng Mức bồi thờng căn cứ vàothực tế ở mỗi nơi, đời sống của nhân dân cao hay thấp, ruộng đất ít hay nhiều, tốthay xấu mà định Có thể nói, Nghị định số 151/TTg ra đời phần nào đáp ứng nhucầu trng dụng ruộng đất trong những năm 1960 Tuy nhiên, Nghị định này cha cóquy định cụ thể về mức bồi thờng mà chủ yếu dựa vào sự thoả thuận giữa các bên

Ngày 11 tháng 01 năm 1970, Thủ tớng Chính phủ ban hành Thông t1792/TTg quy định một số điểm tạm thời về bồi thờng nhà cửa, đất đai, cây cối luniên, các hoa màu cho nhân dân ở những vùng xây dựng kinh tế, mở rộng thành phố.Nguyên tắc bồi thờng theo quy định của Thông t 1972/TTg là phải bảo đảm thoả

đáng quyền lợi kinh tế của các hợp tác xã và của nhân dân, nhng cũng không vìthiên lệch về phía nhân dân mà Nhà nớc phải bồi thờng quá

Về thể thức bồi thờng, trớc hết là các ngành, các cơ quan xây dựng phải đếnliên hệ với chính quyền các cấp để tiến hành thơng lợng với nhân dân, căn cứ vào tàisản hiện có hoặc hoa màu, công sức bỏ ra khai phá và phân loại đất đai của địa ph-

ơng mà định giá bồi thờng cho phù hợp

Mặc dù chính sách bồi thờng về đất cha đợc quy định trong luật và thể chếthành một chính sách đầy đủ, song quy định về bồi thờng khi nhà nớc trng dụng đấttại Thông t 1792/TTg đã có sự thay đổi so với Nghị định 151/TTg, từ “chiếu cố đúngmức quyền lợi và đời sống của những ngời có ruộng đất bị trng dụng” trớc đây sang

“đảm bảo thỏa đáng quyền lợi kinh tế của HTX và của nhân dân”, đồng thời nhữngquy định tại Nghị định số 151/TTg trớc đây chỉ có tính nguyên tắc thì đến Thông t

số 1792-TTg đã đợc quy định cụ thể mức bồi thờng nhà ở, đất đai, cây lâu năm, hoamàu trên đất

Sau khi giải phóng miền Nam, để đáp ứng yêu cầu của giai đoạn cách mạngmới, Hiến pháp năm 1980 ra đời, bớc đầu tạo ra sự đổi mới về nhận thức cũng nhphơng thức quản lý kinh tế Điều 19 của Hiến pháp khẳng định đất đai thuộc sở hữutoàn dân, nhng sự phát triển kinh tế vẫn dựa trên cơ sở chế độ bao cấp Về đất đai,pháp luật không quy định đất có giá và không cho phép đất đai tham gia chuyểndịch dân sự (điều này thể hiện trong Quyết định số 201/CP ngày 01 tháng 7 năm

1980 của Hội đồng Chính phủ) Khi có nhu cầu sử dụng đất, Nhà nớc sẽ cấp đất vàkhông thu tiền sử dụng đất, cần bao nhiêu, Nhà nớc cấp bấy nhiêu, quan hệ đất đaigiữa Nhà nớc với ngời sử dụng đất đơn thuần chỉ là quan hệ “giao - thu”

Luật Đất đai 1987 ra đời dựa trên quy định đất đai thuộc sở hữu toàn dân doNhà nớc thống nhất quản lý, khi Nhà nớc thu hồi đất để phục vụ cho các mục đíchcông cộng, ngời sử dụng đất không đợc Nhà nớc bồi thờng bằng đất, chỉ đợc bồi th-ờng bằng tiền, tài sản hoa màu có trên diện tích đất bị thu hồi

Ngày 31 tháng 5 năm 1990, Hội đồng Bộ trởng ban hành Nghị định số186/HĐBT về bồi thờng thiệt hại đất nông nghiệp, đất có rừng khi chuyển sang sửdụng vào mục đích khác Theo quy định của Nghị định số 186/HĐBT thì mọi tổchức, cá nhân đợc giao đất nông nghiệp, đất có rừng để sử dụng vào mục đích khácphải bồi thờng thiệt hại về đất nông nghiệp, đất có rừng cho Nhà nớc Khoản tiềnbồi thờng thiệt hại về đất nông nghiệp, đất có rừng mà ngời đợc Nhà nớc giao đấtphải nộp đợc điều tiết về ngân sách Trung ơng 30%, còn lại 70% thuộc ngân sách

địa phơng để sử dụng vào việc khai hoang, phục hoá, cải tạo đất nông nghiệp và

định canh, định c cho nhân dân vùng bị lấy đất Ngời có đất bị thu hồi chỉ đợc bồithờng thiệt hại tài sản trên đất, trong lòng đất Nếu Nhà nớc thu hồi vào đất làm nhà

ở, việc bồi thờng thiệt hại về đất không đợc đặt ra và ngời bị thu hồi đất làm nhà ở sẽphải tự lo liệu

Tóm lại, do thời kỳ này đất đai cha đợc thừa nhận là có giá cho nên các chínhsách bồi thờng, GPMB còn có nhiều hạn chế, thể hiện trong cách tính giá trị bồi th-ờng, phơng thức thực hiện Tuy nhiên, nhìn nhận một cách công bằng thì nhữngchính sách này cũng đã đóng vai trò tích cực trong việc GPMB để dành đất cho việcxây dựng các công trình quan trọng trong hệ thống cơ sở hạ tầng ban đầu của đất n-ớc

- Điều 23: ““ Trong trờng hợp thật cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, Nhà nớc trng mua hoặc trng dụng có bồi thờng tài sản của cá nhân hoặc tổ chức theo thời giá thị trờng ”

Trên cơ sở Hiến pháp 1992, Luật Đất đai năm 1993 đợc Quốc hội thông qua

và có hiệu lực từ ngày 15 tháng 10 năm 1993 Với quy định “đất có giá” và ngời sửdụng đất có các quyền và nghĩa vụ, đây là sự đổi mới có ý nghĩa rất quan trọng đốivới công tác bồi thờng, GPMB của Luật Đất đai năm 1993

Những quy định về bồi thờng, GPMB của Luật Đất đai năm 1993 đã thu đợcnhững thành tựu quan trọng trong giai đoạn đầu thực hiện, nhng càng về sau, do sựchuyển biến mau lẹ của tình hình kinh tế xã hội, nó đã dần mất đi vai trò làm độnglực thúc đẩy phát triển Để tạo điều kiện đẩy nhanh tốc độ GPMB, đẩy nhanh tiến độthi công công trình, đồng thời bảo đảm quyền lợi hợp pháp của ngời sử dụng đất,Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đất đai đã đợc thông qua ngày 29 tháng

6 năm 2001

Để cụ thể hóa các quy định của Luật Đất đai năm 1993 và Luật sửa đổi, bổsung một số điều của Luật Đất đai năm 2001, nhiều văn bản quy định về chính sáchbồi thờng, GPMB đã đợc ban hành, bao gồm:

- Nghị định số 90/CP ngày 17 tháng 9 năm 1994 của Chính phủ quy định vềviệc bồi thờng thiệt hại khi Nhà nớc thu hồi đất để sử dụng vào mục đích an ninh,quốc phòng, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng

- Nghị định số 22/1998/NĐ-CP ngày 24 tháng 4 năm 2004 của Chính phủ vềviệc bồi thờng thiệt hại khi Nhà nớc thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốcphòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng; thay thế Nghị định số 90/CP nóitrên

- Thông t 145/1998/TT- BTC ngày 4 tháng 11 năm 1998 của Bộ Tài chính ớng dẫn thi hành Nghị định số 22/1998/NĐ-CP ngày 24 tháng 4 năm 2004 củaChính phủ

h-Nhìn chung, trong thời kỳ 1993 – 2003, chính sách thu hồi đất và bồi thờng,GPMB đã có những tiến bộ nhằm đáp ứng đợc yêu cầu phát triển của đất nớc ta Tuynhiên, cơ chế bồi thờng, GPMB khi Nhà nớc thu hồi đất trong thời kỳ này vẫn còn

có một số nhợc điểm nh sau:

- Vấn đề xác định giá đất để tính bồi thờng cho ngời bị thu hồi đất cha đợcquy định cha theo một chuẩn mực nhất quán; có nhiều quyết định của UBND cáctỉnh về giá đất để tính bồi thờng còn thiếu cơ sở; giá đất do các địa phơng quy địnhhầu hết đều thấp hơn giá đất trên thị trờng; ngời bị thu hồi đất nông nghiệp thờngchịu thiệt thòi, ngời bị thu hồi đất phi nông nghiệp thờng đợc lợi

- Việc thu hồi đất đợc tiến hành theo dự án, công trình đã đợc phê duyệt nênngời bị thu hồi đất coi đất đang sử dụng vào mục đích nông nghiệp nh đất phi nôngnghiệp theo dự án đang triển khai và thờng dẫn đến việc so bì giá bồi thờng đất vớigiá đất phi nông nghiệp.

- Nhà đầu t dự án, công trình thờng phải làm việc với rất nhiều đối tác để thựchiện việc bồi thờng, GPMB; có trờng hợp phải làm việc với UBND cả ba cấp tỉnh,huyện, xã, làm việc với Ban bồi thờng, GPMB và làm việc với ngời có đất bị thu hồi

- Thu hồi đất nhng không u tiên trả bằng đất mà chủ yếu là trả bằng tiền;nhiều trờng hợp phải TĐC cho ngời bị thu hồi đất nhng cha đợc giải quyết thỏa

đáng, điều kiện của các khu TĐC không bằng khu dân c đã thu hồi

1.2.Sau năm 2003

Luật Đất đai năm 2003 đợc Quốc hội thông qua và có hiệu lực thi hành từngày 01 tháng 7 năm 2004 Để hớng dẫn việc bồi thờng, hỗ trợ, TĐC khi Nhà nớcthu hồi đất theo quy định của Luật Đất đai năm 2003, Chính phủ và các Bộ, ngành

đã ban hành các văn bản sau:

- Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 3 tháng 12 năm 2004 của Chính phủ

về bồi thờng, hỗ trợ và tái định c khi Nhà nớc thu hồi đất

- Nghị định số 188/2004/NĐ-CP ngày 16 tháng 11 năm 2004 của Chínhphủ về phơng pháp xác định giá đất và khung giá các loại đất

- Nghị định số 17/2006/NĐ-CP ngày 27 tháng 01 năm 2006 của Chính phủ

về sửa đổi, bổ sung một số điều của các Nghị định hớng dẫn thi hành Luật Đất đai

và Nghị định số 187/2004/NĐ-CP về việc chuyển công ty Nhà nớc thành công ty cổphần

- Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25 tháng 5 năm 2007 của Chính phủquy định bổ sung về việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thựchiện quyền sử dụng đất, trình tự, thủ tục bồi thờng, hỗ trợ, TĐC khi Nhà nớc thu hồi

đất và giải quyết khiếu nại về đất đai

- Nghị định số 123/2007/NĐ-CP ngày 27 tháng 7 năm 2007 của Chínhphủ về việc sửa đổi, bổ sung một số điều Nghị định số 188/2004/NĐ-CP ngày

16 tháng 11 năm 2004 của Chính phủ về phơng pháp định giá đất và khung giácác loại đất

- Nghị định số 69/2009/NĐ-CP ngày 13 tháng 8 năm 2009 của Chính phủquy định bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thờng, hỗtrợ và tái định c

- Thông t số 116/2004/TT-BTC ngày 07 tháng 12 năm 2004 của Bộ Tài chínhhớng dẫn thực hiện Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 3 tháng 12 năm 2004 củaChính phủ về bồi thờng, hỗ trợ và tái định c khi Nhà nớc thu hồi đất.

- Thông t số 06/2007/TT-BTNMT ngày 02 tháng 7 năm 2007 của Bộ Tàinguyên và Môi trờng hớng dẫn thực hiện một số điều của Nghị định số84/2007/NĐ-CP

- Thông t số 145/2007/TT-BTC ngày 06 tháng 12 năm 2007 của Bộ Tàichính hớng dẫn thực hiện Nghị định số 188/2004/NĐ-CP và Nghị định số123/2007/NĐ-CP

tự, thủ tục thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất

Các Nghị định và Thông t nêu trên đã quy định cụ thể về bồi thờng, hỗtrợ, TĐC, GPMB nh sau:

- Quy định những trờng hợp Nhà nớc thu hồi đất để phát triển kinh tế; tráchnhiệm của ủy ban nhân dân các cấp đối với những trờng hợp nhà đầu t thỏathuận với ngời sử dụng đất

- Quy định phạm vi, loại đất để tính bồi thờng:

+ Quy định về giải quyết các trờng hợp đang sử dụng đất nhng không có mộttrong các loại giấy tờ về đất đai

+ Căn cứ xác định thế nào là đất sử dụng do vi phạm, lấn, chiếm không đợcbồi thờng về đất

+ Phạm vi, giới hạn đất nông nghiệp xen kẽ trong khu dân c và đất vờn, aoliền kề với đất ở để đợc hỗ trợ về đất ở khi Nhà nớc thu hồi đất

- Quy định về giá đất, phơng pháp xác định giá đất:

+ Xác định lại giá đất cho phù hợp với thị trờng đối với trờng hợp giá đất doUBND cấp tỉnh quy định và công bố cha sát với giá chuyển nhợng quyền sử dụng

đất thực tế trên thị trờng trong điều kiện bình thờng

+ Quy định mở rộng khung giá, nâng mức giá tối đa của khung giá một sốloại đất (các loại đất nông nghiệp, đất ở và đất sản xuất kinh doanh phi nông nghiệptại nông thôn) tăng thêm 50%

+ Quy định cơ chế định giá đất bồi thờng dựa trên kết quả t vấn giá đất của tổchức dịch vụ t vấn giá đất, có sự thẩm định của Sở Tài chính

- Quy định về hỗ trợ, giải quyết việc làm cho ngời bị thu hồi đất:

+ Trờng hợp hộ gia đình, cá nhân bị thu hồi đất có mức sống thuộc diện hộnghèo thì đợc hỗ trợ để vợt qua hộ nghèo

+ Trờng hợp hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp bị thu hồitrên 30% diện tích đất nông nghiệp mà không đợc Nhà nớc bồi thờng bằng đất nôngnghiệp tơng ứng đợc hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp và tạo việc làm bằng cách giao

đất để làm mặt bằng sản xuất hoặc kinh doanh dịch vụ phi nông nghiệp

- Quy định hộ gia đình, cá nhân có đất bị thu hồi đợc giao đất TĐC mà cónguyện vọng ghi nợ thì đợc ghi nợ tiền sử dụng đất trên giấy chứng nhận quyền sửdụng đất

Nghị định số 69/2009/NĐ-CP vừa đợc Chính phủ ban hành, đã quy địnhnhiều chính sách mới nhằm giải quyết các vớng mắc trong bồi thờng, giải phóngmặt bằng, trong đó tập trung nâng cao mức hỗ trợ cho ngời có đất nông nghiệp bịthu hồi nh: đất vờn, ao xen kẽ khu dân c hoặc trong cùng thửa đất có nhà ở riêng lẻ,ngoài việc đợc bồi thờng theo giá đất nông nghiệp trồng cây lâu năm còn đợc hỗ trợthêm 30-70% giá đất ở trong khu vực; đất nông nghiệp xen kẽ khu dân c đợc hỗ trợthêm 20-50% giá đất ở trong khu vực Ngoài ra, nông dân bị thu hồi đất sẽ đợc hỗtrợ chuyển nghề bằng 1,5-5 lần đất nông nghiệp… Đồng thời, Nghị định cũng quy

định việc lập Quỹ phát triển đất trên cơ sở trích từ 30-50% nguồn thu hàng năm từtiền sử dụng đất, tiền thuê đất để phục vụ nhiệm vụ tạo quỹ đất, chuyển nhợngquyền sử dụng đất, đấu giá quyền sử dụng đất; bồi thờng giải phóng mặt bằng; pháttriển khu tái định c nhằm đảm bảo vai trò của Nhà nớc trong việc ổn định xã hộithông qua chính sách điều tiết tài nguyên đất đai sẽ góp phần làm hài hòa các lợi íchgiữa Nhà nớc và các chủ thể sử dụng đất theo quy định của pháp luật đất đai Nhà n-

ớc có thể chủ động mua lại diện tích đất của các doanh nghiệp thuộc diện phải di dời

ra khỏi các đô thị do quá trình sản xuất gây ô nhiễm môi trờng để bổ sung vào quỹ

đất phục vụ mục tiêu chính sách xã hội

Về cơ bản, chính sách bồi thờng, GPMB theo Luật Đất đai năm 2003 đã kếthừa những u điểm của chính sách trong thời kỳ trớc, đồng thời có những đổi mớinhằm góp phần tháo gỡ các vớng mắc trong việc bồi thờng, GPMB hiện nay

Luật Đất đai năm 1993 quy định chỉ thu hồi đất khi đã có dự án đầu t cụ thể,nay Luật Đất đai năm 2003 quy định Nhà nớc thực hiện việc thu hồi đất, bồi thờng,GPMB sau khi quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đợc công bố hoặc khi dự án đầu t

có nhu cầu sử dụng đất phù hợp với quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đợc cơ quannhà nớc có thẩm quyền xét duyệt, nhằm để chủ động quỹ đất cho đầu t phát triển;Nhà nớc giao cho tổ chức phát triển quỹ đất (do UBND tỉnh, thành phố trực thuộc

trung ơng thành lập) để thực hiện việc thu hồi đất, bồi thờng, GPMB và trực tiếpquản lý quỹ đất đã thu hồi đối với trờng hợp sau khi quy hoạch, kế hoạch sử dụng

đất đợc công bố mà cha có dự án đầu t

2.Một số quy định của chớnh sỏch về bồi thường GPMB

2.1.Bồi thường về đất và tài sản gắn liền với đất

Nhà nớc chỉ thực hiện thu hồi đất để sử dụng vào các mục đích nh xây dựngkhu công nghiệp, khu công nghệ cao, khu kinh tế và các dự án đầu t lớn theo quy

định của Chính phủ; đối với các dự án sản xuất kinh doanh nhỏ lẻ phù hợp với quyhoạch sử dụng đất đã đợc xét duyệt thì nhà đầu t đợc nhận chuyển nhợng, thuê

quyền sử dụng đất, nhận góp vốn bằng giá trị quyền sử dụng đất của tổ chức, hộ gia

đình, cá nhân mà Nhà nớc không thực hiện thủ tục thu hồi đất Nh vậy, Nhà nớc hạnchế các trờng hợp mà Nhà nớc bồi thờng, hỗ trợ và TĐC và khuyến khích các nhà

đầu t tự thỏa thuận với ngời có đất

Luật Đất đai năm 1993 quy định chỉ thu hồi đất khi đã có dự án đầu t cụ thể,nay Luật Đất đai năm 2003 quy định Nhà nớc thực hiện việc thu hồi đất, bồi thờng,GPMB sau khi quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đợc công bố hoặc khi dự án đầu t

có nhu cầu sử dụng đất phù hợp với quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đợc cơ quannhà nớc có thẩm quyền xét duyệt, nhằm để chủ động quỹ đất cho đầu t phát triển;Nhà nớc giao cho tổ chức phát triển quỹ đất (do UBND tỉnh, thành phố trực thuộctrung ơng thành lập) để thực hiện việc thu hồi đất, bồi thờng, GPMB và trực tiếpquản lý quỹ đất đã thu hồi đối với trờng hợp sau khi quy hoạch, kế hoạch sử dụng

đất đợc công bố mà cha có dự án đầu t

*Về đối tợng đợc bồi thờng thiệt hại về đất: so với trớc đây, trong thời kỳ này

đối tợng đợc bồi thờng khi Nhà nớc thu hồi đất đã mở rộng hơn Hộ gia đình, cánhân đang sử dụng đất mà không có các loại giấy tờ theo quy định nhng đất đã đợc

sử dụng trớc ngày 01 tháng 7 năm 2004, nay đợc UBND xã, phờng, thị trấn xácnhận là đất không có tranh chấp, phù hợp với quy hoạch sử dụng đất đã đ ợc xétduyệt đối với nơi đã có quy hoạch sử dụng đất thì đợc cấp giấy chứng nhận quyền sửdụng đất và sẽ đợc bồi thờng khi Nhà nớc thu hồi đất

2.2.Chớnh sỏch hỗ trợ và giỏ đất bồi thường

2.2.1.Chính sách hỗ trợ

Một trong những mối quan tâm của Nhà nớc ta hiện nay đó là việc thu hồi đất

để thực hiện các dự án đầu t không đợc làm ảnh hởng xấu tới đời sống của ngời dân

có đất bị thu hồi, đặc biệt là thuộc diện hộ nghèo Ngoài các chính sách hỗ trợ ổn

định đời sống, ổn định sản xuất, hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp nh trớc đây, chínhsách hỗ trợ khi Nhà nớc thu hồi đất trong thời kỳ này đã đợc quy định theo hớng tạo

điều kiện cho các hộ nghèo vợt nghèo, các hộ bị mất đất nông nghiệp có đất phinông nghiệp để có thể chuyển nghề từ sản xuất nông nghiệp sang sản xuất phi nôngnghiệp Chẳng hạn nh các hộ nghèo bị thu hồi đất thì đợc hỗ trợ để vợt nghèo từ 3năm tới 10 năm theo mức và thời gian do UBND các tỉnh, thành phố trực thuộcTrung ơng quy định; hộ sản xuất nông nghiệp bị thu hồi trên 30% đất nông nghiệp

mà không có đất nông nghiệp để bồi thờng thì đợc giao đất làm mặt bằng sản xuấtkinh doanh dịch vụ phi nông nghiệp, trờng hợp không có đất làm mặt bằng sản xuấtkinh doanh phi nông nghiệp thì những thành viên trong hộ còn trong độ tuổi lao

động đợc hỗ trợ đào tạo chuyển đổi nghề nghiệp

2.2.2.Giá đất bồi thờng

Giá đất do Nhà nớc quy định đảm bảo nguyên tắc sát với giá chuyển nhợng

quyền sử dụng đất thực tế trên thị trờng trong điều kiện bình thờng; các thửa đất liền

kề nhau, có điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội, kết cấu hạ tầng nh nhau, có cùngmục đích sử dụng hiện tại, cùng mục đích sử dụng theo quy hoạch thì mức giá nhnhau; đất tại khu vực giáp ranh giữa các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ơng, có

điều kiện tự nhiên, kết cấu hạ tầng nh nhau, có cùng mục đích sử dụng hiện tại,cùng mục đích sử dụng theo quy hoạch thì mức giá nh nhau Giá đất để tính bồi th-ờng là giá đất theo mục đích đang sử dụng đã đợc UBND tỉnh, thành phố trực thuộcTrung ơng quy định và công bố; không bồi thờng theo giá đất sẽ chuyển mục đích

sử dụng Việc bồi thờng cho ngời có đất bị thu hồi đợc tính theo giá đất do Nhà nớcquy định theo các nguyên tắc trên đã tạo nên tính nhất quán về mặt giá trị Đối vớitrờng hợp giá đất do UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ơng quy định tạithời điểm thu hồi đất hoặc thời điểm giao đất cha sát với giá chuyển nhợng quyền sửdụng đất thực tế trên thị trờng trong điều kiện bình thờng thì UBND các tỉnh, thànhphố trực thuộc Trung ơng quyết định giá đất cụ thể cho phù hợp mà không bị giớihạn bởi Khung giá đất do Chính phủ quy định tại Nghị định số 123/2007/NĐ-CP

Đây là một trong những quy định của pháp luật hiện hành nhằm đảm bảo quyền lợicho ngời có đất bị thu hồi trong trờng hợp giá bồi thờng thiệt hại khi Nhà nớc thuhồi đất thấp hơn giá đất thực tế trên thị trờng

2.3.Tỏi định cư

UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ơng phải thực hiện các dự án TĐCtrớc khi thu hồi đất Khu TĐC phải có điều kiện phát triển bằng hoặc tốt hơn nơi

cũ Trờng hợp không có khu TĐC thì ngời bị thu hồi đất đợc bồi thờng bằng tiền

và đợc u tiên mua hoặc thuê nhà ở thuộc sở hữu của Nhà nớc đối với khu vực đô

thị, bồi thờng bằng đất ở đối với khu vực nông thôn Trờng hợp hộ gia đình, cá

nhân bị thu hồi đất ở phải TĐC thì việc bố trí TĐC phải gắn với tạo việc làm hoặcchuyển đổi nghề nghiệp.

3.Cỏc yếu tố ảnh hưởng đến cụng tỏc bồi thường GPMB

3.1.Một số yếu tố cơ bản trong quản lý nhà nước về đất đai

3.1.1.Việc ban hành cỏc văn bản quy phạm phỏp luật về quản lý, sử dụng đất đai

và tổ chức thực hiện cỏc văn bản đú

Đất đai là đối tượng quản lý phức tạp, luụn biến động theo sự phỏt triển của nềnkinh tế - xó hội Để thực hiện tốt chức năng quản lý Nhà nước về đất đai đũi hỏi cỏcvăn bản phỏp luật liờn quan đến lĩnh vực này phải mang tớnh ổn định cao và phự hợpvới tỡnh hỡnh thực tế

Ở nước ta, sau khi ban hành Luật Đất đai 1993 đến nay, Chớnh phủ đó ba lần trỡnhQuốc hội Luật sửa đổi, bổ sung cỏc quy định của Luật Đất đai (1998, 2001 và 2003)nhằm đỏp ứng yờu cầu phỏt triển kinh tế - xó hội đất nước Theo đú, chớnh sỏch bồithường, GPMB cũng luụn được Chớnh phủ khụng ngừng hoàn thiện, sửa đổi cho phựhợp với yờu cầu thực tế triển khai Với những đổi mới về phỏp luật Đất đai, thời gianqua cụng tỏc GPMB đó đạt được những kết quả đỏng khớch lệ, đó cơ bản đỏp ứngđược nhu cầu về mặt bằng cho việc phỏt triển cỏc dự ỏn đầu tư Tuy nhiờn, do tớnhchưa ổn định, chưa thống nhất của phỏp luật đất đai qua cỏc thời kỳ mà cụng tỏc bồithường, GPMB đó gặp khỏ nhiều khú khăn và cản trở Thực tiễn triển khai cho thấyviệc ban hành cỏc văn bản quy phạm về quản lý, sử dụng đất đai cú ảnh hưởng rấtlớn đến cụng tỏc bồi thường, GPMB

Bờn cạnh ban hành cỏc văn bản quy phạm về quản lý, sử dụng đất đai, việc tổchức thực hiện cỏc văn bản đú cũng cú vai trũ rất quan trọng Kết quả kiểm tra thihành Luật Đất đai năm 2005 của Bộ Tài nguyờn và Mụi trường cho thấy: nhận thứccủa người dõn và kể cả một bộ phận khụng nhỏ cỏn bộ quản lý đất đai ở địa phương

về chớnh sỏch phỏp luật nhỡn chung cũn hạn chế; trong khi đú việc tuyờn truyền, phổbiến của cỏc cơ quan cú trỏch nhiệm chưa tốt Nhận thức phỏp luật chưa đến nơi đếnchốn, thậm chớ lệch lạc của một số cỏn bộ quản lý đất đai cựng với việc ỏp dụng phỏpluật cũn thiếu dõn chủ, khụng cụng khai, cụng bằng ở cỏc địa phương chớnh lànguyờn nhõn làm giảm hiệu lực thi hành phỏp luật, gõy mất lũng tin trong nhõn dõncũng như cỏc nhà đầu tư và ảnh hưởng trực tiếp tiến độ GPMB

3.1.2.Cụng tỏc quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất

Đất đai nằm trong nhúm tài nguyờn hạn chế của Việt Nam nhưng lại là điều kiệnkhụng thể thiếu được trong mọi quỏ trỡnh phỏt triển Vỡ vậy, việc sử dụng thật tốtnguồn tài nguyờn đất khụng chỉ sẽ quyết định tương lai của nền kinh tế đất nước mà

còn là sự đảm bảo cho mục tiêu ổn định chính trị và phát triển xã hội Quy hoạch sửdụng đất được xem là một giải pháp tổng thể định hướng cho quá trình phát triển vàquyết định tương lai của nền kinh tế Thông qua quy hoạch sử dụng đất, Nhà nướccan thiệp vào các quan hệ đất đai, khắc phục những nhược điểm do lịch sử để lại haygiải quyết những vấn đề mà quá trình phát triển đang đặt ra.

Thông qua việc lập, xét duyệt và điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất để tổ chứcviệc bồi thường, GPMB thực sự trở thành sự nghiệp của cộng đồng mà Nhà nướcđóng vai trò tổ chức Bất kỳ một phương án bồi thường, GPMB nào đều dựa trên mộtquy hoạch và kế hoạch sử dụng đất nhằm đạt được các yêu cầu như là phương án cóhiệu quả kinh tế - xã hội cao nhất Quy hoạch sử dụng đất không chỉ là công cụ “tạocung” cho thị trường mà còn là phương tiện quan trọng nhất thực hiện các mục tiêuchính trị - xã hội hóa về công bằng, dân chủ, văn minh trong bồi thường, GPMB vàcũng là công việc mà hoạt động quản lý nhà nước có ảnh hưởng nhiều nhất, hiệu quảnhất, đúng chức năng nhất

Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất có tác động tới chính sách bồi thường đất đaitrên hai khía cạnh:

- Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là một trong những căn cứ quan trọng nhất đểthực hiện việc giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, mà theo quy địnhcủa Luật Đất đai năm 2003, việc giao đất, cho thuê đất chỉ được thực hiện khi cóquyết định thu hồi đất đó của người đang sử dụng

- Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là một trong những nhân tố ảnh hưởng tới giáchuyển nhượng quyền sử dụng đất; từ đó tác động tới giá đất tính bồi thường

3.1.3.Công tác đăng ký đất đai và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

Theo quy định của các nước, đất đai là một trong các tài sản phải đăng ký quyền

sở hữu, quyền sử dụng ở nước ta, theo quy định của Luật Đất đai, người sử dụng đấtphải đăng ký quyền sử dụng đất với cơ quan Nhà nước có thẩm quyền và được cấpgiấy chứng nhận quyền sử dụng đất Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất là chứngthư pháp lý khẳng định quyền sử dụng đất của các tổ chức, hộ gia đình, cá nhân đốivới những mảnh đất (lô đất) cụ thể, làm căn cứ cho việc thực hiện các quyền củangười sử dụng đất và giải quyết các tranh chấp liên quan tới quyền sử dụng đất.Trong công tác bồi thường, GPMB, giấy chứng nhận quyền sử dụng đất là căn cứ đểxác định đối tượng được bồi thường, loại đất, diện tích đất tính bồi thường Hiện nay,công tác đăng ký đất đai ở nước ta vẫn còn yếu kém, đặc biệt là đăng ký biến động về

sử dụng đất; việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất vẫn chưa hoàn tất Chính vìvậy mà công tác bồi thường, GPMB đã gặp rất nhiều khó khăn Làm tốt công tác

đăng ký đất đai, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thì công tác bồi thường,GPMB sẽ thuận lợi, tiến độ GPMB nhanh hơn.

3.2.Yếu tố giá đất và định giá đất

Một trong những vấn đề đang gây ách tắc cho công tác bồi thường, GPMB hiệnnay đó là giá bồi thường cho người có đất bị thu hồi

Giá đất là số tiền tính trên một đơn vị diện tích đất do Nhà nước quy định hoặcđược hình thành trong giao dịch về quyền sử dụng đất Theo quy định của pháp luậtđất đai hiện hành thì giá đất được hình thành trong các trường hợp sau đây:

- Do UBND các Tỉnh, Thành phố Trung ương (gọi chung là UBND cấp tỉnh) quyđịnh (căn cứ vào nguyên tắc, phương pháp xác định giá đất và khung giá đất doChính phủ quy định) và được công bố công khai vào ngày 01 tháng 01 hàng năm

- Do đấu giá quyền sử dụng đất hoặc đấu thầu dự án có sử dụng đất

- Do người sử dụng đất thỏa thuận về giá đất với những người có liên quan khi thựchiện các quyền chuyển nhượng, cho thuê, cho thuê lại quyền sử dụng đất; góp vốnbằng quyền sử dụng đất

Để xác định được giá đất chính xác và đúng đắn chúng ta cần phải có những hiểu biết

về định giá đất Định giá đất đó là những phương pháp kinh tế nhằm tính toán lượnggiá trị của đất bằng hình thái tiền tệ tại một thời điểm khi chúng tham gia trong mộtthị trường nhất định Hay nói cách khác, định giá đất được hiểu là sự ước tính về giátrị quyền sử dụng đất bằng hình thái tiền tệ cho một mục đích cụ thể đã được xácđịnh tại một thời điểm xác định Khi định giá đất người định giá phải căn cứ vào mụcđích sử dụng của từng loại đất tại thời điểm định giá để áp dụng phương pháp địnhgiá đất cho phù hợp với thực tế Hiện nay, việc định giá đất chủ yếu sử dụng một sốphương pháp truyền thống như các nước trên thế giới thực hiện, đó là phương pháp

so sánh trực tiếp và phương pháp thu nhập

Giá đất tính bồi thường thiệt hại về đất là thước đo phản ánh mối quan hệ kinh tếgiữa Nhà nước, người bị thu hồi đất và nhà đầu tư Theo quy định của Luật Đất đainăm 2003, nguyên tắc định giá đất là phải sát với giá thị trường trong điều kiện bìnhthường Tuy nhiên, tình hình phổ biến hiện nay là giá đất do các địa phương quy định

và công bố đều không theo đúng nguyên tắc đó, dẫn tới nhiều trường hợp ách tắc vềbồi thường đất đai và phát sinh khiếu kiện Kết quả kiểm tra thi hành Luật Đất đainăm 2005 của Bộ Tài nguyên và Môi trường cho thấy trong 17.480 đơn tranh chấp,khiếu nại, tố cáo về đất đai thì có tới 12.348 trường hợp là khiếu nại về bồi thường,GPMB (chiếm 70,64%) Trong các trường hợp khiếu nại về bồi thường, GPMB thì cótới 70% là khiếu nại về giá đất nông nghiệp bồi thường quá thấp so với giá đất

chuyển nhượng thực tế trên thị trường hoặc giá đất ở được giao tại nơi TĐC lại quácao so với giá đất ở đã được bồi thường tại nơi bị thu hồi.

Như vậy, nếu công tác định giá đất để bồi thường, GPMB không được làm tốt sẽlàm cho công tác GPMB ách tắc, dẫn tới không có mặt bằng đầu tư, làm chậm tiến độtriển khai dự án hoặc làm lỡ cơ hội đầu tư

có thể đáp ứng nhu cầu về đất đai thông qua các giao dịch trên thị trường); đồng thời,người bị thu hồi đất có thể tự mua hoặc thuê đất đai, nhà cửa mà không nhất thiếtphải thông qua Nhà nước thực hiện chính sách TĐC và bồi thường

- Giá cả của bất động sản được hình thành trên thị trường và nó sẽ tác động tới giáđất tính bồi thường

Chương 2.Tỡnh hỡnh thực hiện giải phúng mặt bằng tại một số

dự ỏn thuộc quận Hoàng Mai,thành phố Hà Nội và khú khăn

vướng mắc của địa phương trong việc thực hiện

chớnh sỏch bồi thường GPMB

1.Điều kiện tự nhiờn, kinh tế _Xó hội quận Hoàng Mai

1.1.Điều kiện tự nhiờn

1.1.1.Vị trí địa lý

Quận Hoàng Mai đợc thành lập theo Nghị định số 132/2003/NĐ-CP ngày 06tháng 01 năm 2003 của Chính phủ, có diện tích tự nhiên là 3.981,40 ha, gồm 14 ph-ờng: Hoàng Liệt, Yên Sở, Vĩnh Hng, Định Công, Đại Kim, Thịnh Liệt, Thanh Trì,Lĩnh Nam, Trần Phú, Mai Động, Tơng Mai, Tân Mai, Giáp Bát và Hoàng Văn Thụ.Quận nằm ở phía Nam nội thành thành phố Hà Nội, cách trung tâm thành phố HàNội khoảng 8 km Vị trí địa lý nh sau:

- Phía Bắc giáp quận Hai Bà Trng

- Phía Đông giáp quận Long Biên và huyện Gia Lâm

- Phía Nam và Đông Nam giáp huyện Thanh Trì

- Phía Tây giáp quận Thanh Xuân

Quận Hoàng Mai có các đờng giao thông quan trọng đi qua nh Quốc lộ 1A,1B, đờng vành đai 3, cầu Thanh Trì, đờng vành đai 2,5 Vì vậy, quận có điều kiệnthuận lợi trong giao lu phát triển kinh tế - văn hóa - xã hội với bên ngoài

và tháng 10 đợc coi nh các tháng chuyển tiếp tạo cho quận có 4 mùa xuân, hạ, thu,

đông

- Nhiệt độ trung bình hàng năm là 23,9oC

- Lợng ma trung bình năm là 1.600 - 1.700 mm phân bố không đều theo mùa.Lợng ma vào các tháng mùa ma chiếm tới 80% lợng ma cả năm, tập trung từ nhiều

vào các tháng 6 đến tháng 8 (trong đó tháng 6 và tháng 7 có lợng ma cao nhất) Mùakhô lợng ma chỉ chiếm 20% lợng ma cả năm, thời kỳ khô hạn nhất là vào các tháng

12, 1

- Tổng số giờ nắng bình quân hàng năm khoảng 1.640 giờ

Độ ẩm không khí trung bình 83 - 84% biến đổi theo mùa và theo gió mùa Nhìn chung, do chịu tác động mạnh của gió mùa nên khí hậu biến động thấtthờng, ảnh hởng lớn đến mùa vụ trong sản xuất nông nghiệp cũng nh quá trình sinhtrởng, phát triển của các loại cây trồng

to, lu lợng nớc chiếm tới 72,5% cả năm, có nơi mặt sông rộng 2 - 3 km, ảnh hởng

đến sản xuất và đời sống của ngời dân

Các sông Tô Lịch, sông Lừ, sông Sét và sông Kim Ngu đều là sông nội thànhphố, làm nhiệm vụ tiêu thoát nớc, hiện đang bị ô nhiễm và đang trong quá trình cảitạo

Do chịu ảnh hởng của sông Hồng nên chế độ thủy văn của các sông trên địabàn Quận đợc phân thành hai mùa khá rõ rệt là mùa lũ (từ tháng 6 đến tháng 10) vàmùa cạn (từ tháng 11 đến tháng 5 năm sau)

Quận Hoàng Mai là khu vực đầu mối thoát nớc chính của thành phố Hà Nộinhng do đặc điểm thủy chế nên vào mùa lũ, hệ thống thủy văn tiêu thoát nớc khôngkịp gây ngập lụt một số khu vực

1.2.Các nguồn tài nguyên

1.2.1.Tài nguyên đất

Theo kết quả nghiên cứu xây dựng bản đồ đất cho thấy, quận Hoàng Mai có

05 loại đất chính:

- Đất phù sa không đợc bồi, không glây hoặc glây yếu

- Đất phù sa không đợc bồi glây mạnh

- Đất phù sa ít đợc bồi trung tính kiềm yếu

- Đất phù sa đợc bồi hàng năm trung tính kiềm yếu

- Đất cồn cát, bãi cát ven sông

1.2.2.Tài nguyên nớc

- Nguồn nớc mặt: đợc cung cấp chủ yếu do ma và hệ thống sông, hồ, đầmtrong quận Lợng ma trung bình năm khá lớn, nhng phân bố không đều trong năm,tập trung 80% vào mùa hè nên dễ gây ngập úng trong khi mùa đông lợng nớc cungcấp hạn chế.

Mặt khác, hệ thống các sông Tô Lịch, sông Lừ, sông Sét và sông Kim Ngucùng hệ thống hồ đầm lớn nh Yên Sở, Linh Đàm, Định Công do lợng nớc thải củaThành phố hầu hết cha đợc xử lý nên hiện đang ô nhiễm, không sử dụng đợc cho sảnxuất

- Nguồn nớc ngầm: qua thăm dò khảo sát cho thấy trữ lợng nớc ngầmtrên địa bàn quận rất phong phú, có thể khai thác thỏa mãn nhu cầu n ớc sinhhoạt của ngời dân Nớc có tầng cuội sỏi đệ tứ, tầng chứa nớc cách mặt đất tựnhiên 30 - 40 m, tuy nhiên nguồn nớc ngầm còn chứa nhiều sắt

1.3,Điều kiện kinh tế –xã hội

1.3.1.Thực trạng phát triển kinh tế

Năm 2009, quận Hoàng Mai đó hai lần tổ chức gặp gỡ giữa chớnh quyền, ngành

tài chớnh, ngõn hàng với cỏc doanh nghiệp (DN) nhằm thỏo gỡ khú khăn từng bước

ổn định sản xuất Nhờ vậy, năm qua, quận đó đạt tổng giỏ trị trờn 2.645 tỉ đồng, tăng15,1% so năm 2008, cấp mới 1.200 giấy đăng ký kinh doanh, đổi 15 giấy và cấp mớicho 3 HTX Trong nụng nghiệp, quận Hoàng Mai chuyển 2 ha trồng rau an toàn, 15,2

ha trồng lỳa kộm hiệu quả sang trồng cõy ăn quả, đem hiệu quả cao Thu ngõn sỏchđạt trờn 752,5 tỉ đồng, đạt 108,2% kế hoạch, giải quyết 5285 lao động việc làm, giảm

175 hộ nghốo…

Quận cũn chỳ trọng phương thức xó hội húa thu hỳt đầu tư, hoàn thành lựa chọnđơn vị đầu tư xõy dựng chợ Thanh Trỡ, chợ Lĩnh Nam; đơn vị thực hiện hợp đồng BTxõy dựng 3 tuyến đuờng: Từ Nguyễn Tam Trinh đến Sống Hoàng; đoạn đường đờsụng Hồng đến khu 73ha – C12 và tuyến đường qua Minh Khai- Vĩnh Tuy – YờnDuyờn; tuyến đuờng 2,5 đoạn từ Đầm Hồng đến QL 1A

Trong xõy dựng cơ bản, quận tổ chức đấu thầu và khởi cụng 26/27 dự ỏn giaothụng, trong đú cú những cụng trỡnh quan trọng phục vụ Đại hội thể thao chõu Átrong nhà lần thứ III, vườn hoa Hoàng Văn Thụ - cụng trỡnh 1.000 năm Thăng Long;lập dự ỏn đầu tư cấp nước sạch cho 6 phường, hoàn thành 18 nhà hội họp dõn cư, tu

bổ, nõng cấp 8 sõn chơi cho trẻ em trờn địa bàn Năm qua, quận cũn cấp 3.284 giấychứng nhận quyền sử dụng đất, 1.600 giấy phộp xõy dựng, gắn biển 990 số nhà vàcấp 2.000 biển số nhà dõn, lắp 604 biển chỉ dẫn cỏc loại, lập quy hoạch 13 ụ chức

năng cho 4 phường: Lĩnh Nam, Thanh Trỡ, Trần Phỳ, Vĩnh Hưng, tạo bộ mặt đụ thịkhang trang hướng tới kỷ niờm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội

Tại kỳ họp HĐND kỳ cuối năm, quận đặt mục tiờu kinh tế tăng trưởng năm

2010 là 16%,giải quyết 5.200 lao động việc làm, 80% hộ gia đỡnh đạt văn húa…Theo Chủ tịch UBND quận Hoàng Mai Trần Ngọc Nam, để thực hiện mục tiờu trờn

và cỏc năm tiếp theo, quận sẽ hoàn thành và đưa vào sử dụng cỏc chợ: Kim Lũ, ĐịnhCụng, Cỏt Hạ; cải tạo sửa chữa cỏc chợ: Đại Từ, Cầu Nghố, chợ Cỏ Yờn Sở, mở rộngbến xe tải Thanh Trỡ…

Theo đề ỏn đầu tư chuyển đổi cơ cấu kinh tế trong SX nụng nghiệp trờn địa bànquận hoàng Mai giai đoạn 2010 – 2015, quõn chuyển đổi toàn bộ 191,51 ha trồng cõylương thực sang trồng cõy cho giỏ trị kinh tế cao, trong đú, dự kiến mở rộng 95 hatrồng rau an toàn (cú 70 ha nhà lưới), nõng tổng diện tớch lờn 164,4ha; phỏt triển thờm30,2 ha hoa, cõy cảnh, nõng diện tớch lờn 50,66ha; mở rộng 33,69 ha cõy ăn quả, nõngdiện tớch lờn 62,19ha, dành 32,62 ha trồng cỏc giống cõy cỏc loại phục vụ mục tiờutrờn Riờng 46,54 ha ruộng trũng đang nuụi thủy sản 1 vụ, sẽ cải tạo nõng thành 2 vụ,trờn bờ trồng cõy xanh, tạo cảnh quan mụi trường làm đẹp khu vực phớa Nam thànhphố, ụng Nam nhấn mạnh

1.3.2.Thực trạng phát triển cơ sở hạ tầng

Hoàng Mai là quận mới nên hệ thống cơ sở hạ tầng còn yếu kém, mạng lới

giao thông nội bộ nhỏ hẹp, hệ thống đèn giao thông, hệ thống chiếu sáng còn manhmún, hệ thống cấp thoát nớc xuống cấp, đại bộ phận dân c vẫn cha có nớc máy để sửdụng

Bên cạnh đó, Quận cha có hệ thống thải nớc thải công nghiệp theo đúng quytrình kỹ thuật đảm bảo vệ sinh môi trờng Hệ thống trờng học, cơ sở khám chữabệnh, trung tâm văn hoá - thể dục thể thao, vờn hoa, công viên đang còn thiếu vàyếu Một bộ phận khá lớn lao động không có việc làm và tình hình an ninh, trật tựphức tạp Đây là những vấn đề đòi hỏi các cấp chính quyền phải có biện pháp tíchcực để giải quyết trong thời gian tới

các phờng thuộc quận Hai Bà Trng cũ có mật độ dân số cao, trong khi các phờngthuộc huyện Thanh Trì cũ có mật độ dân số thấp.

Trong những năm qua, quận Hoàng Mai đã thực hiện tốt chơng trình dân số

và kế hoạch hóa gia đình, tỷ lệ tăng dân số tự nhiên giảm dần, song vẫn ở mức cao.Năm 2008, tỷ lệ tăng dân số tự nhiên của Quận là 1,13%

b) Lao động, việc làm:

Theo thống kê, lao động trong độ tuổi phân bố không đều giữa các phờng (từ 45

- 70% tổng dân số); trong đó: lao động nông nghiệp chiếm khoảng 24,3%, lao độngcông chức nhà nớc trên địa bàn quận chiếm khoảng 48,5%, còn lại là lao động hoạt

động trong lĩnh vực thơng mại - dịch vụ

Nhìn chung cơ cấu lao động thời gian qua đã có chuyển dịch theo hớng tíchcực hơn song còn chậm, vẫn còn nhiều bất cập, số lao động ngành nông nghiệp vẫnchiếm tỷ trọng lớn Chất lợng lao động mặc dù đợc cải thiện nhiều trong thời gianqua, nhng nhìn chung cha đồng đều

2.Thực trang quản lý đất dai

2.1.Tình hình quản lý đất đai

Thực hiện các quy định của Chính phủ và của Thành phố, quận Hoàng Mai

đã chỉ đạo, triển khai dần từng việc Đến nay, chính quyền từ quận đến các phờng đãnắm đợc thực trạng từng loại quỹ đất trên địa bàn, thiết lập đợc các hồ sơ ban đầu vềthực trạng nhà đất đa vào quản lý

Tuy mới thành lập nhng Quận đã nắm chắc đợc số liệu về quản lý và sửdụng đất của các đối tợng đang sử dụng trên địa bàn, làm cơ sở thu đúng, thu đủcác khoản thuế và nghĩa vụ về tài chính của ngời sử dụng đất, góp phần làm tăngnguồn thu cho ngân sách nhà nớc Việc ngời sử dụng đất phải nộp các khoảnnghĩa vụ tài chính về đất đai là động lực cho phát triển sản xuất, yêu cầu phải sửdụng tiết kiệm đất Những đất d thừa, sử dụng không hiệu quả, UBND Quận kiếnnghị Thành phố thu hồi để bố trí cho đơn vị khác sử dụng nhằm nâng cao hiệuquả sử dụng đất

Việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất trong thời gian qua đợc UBNDQuận đẩy mạnh Việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho ngời dân tạo điềukiện thuận lợi cho ngời sử dụng đất thực hiện các quyền chuyển đổi, chuyển nhợng,cho thuê, tặng cho quyền sử dụng đất; thế chấp, góp vốn bằng quyền sử dụng đấttheo quy định của pháp luật Tình trạng lấn chiếm đất công đã đợc ngăn chặn Việctranh chấp đất đai trong nhân dân đã giảm rõ rệt Các cơ quan, xí nghiệp đợc Nhà n-

ớc giao đất, cho thuê đất đã chấp hành nghiêm pháp luật, không tự ý giao đất chocán bộ, công nhân viên hoặc tự ý chuyển mục đích sử dụng đất Pháp luật về đất đai

đã đi vào cuộc sống, ý thức về quyền và nghĩa vụ của ngời sử dụng đất đợc nâng lên.

2.2.Hiện trạng sử dụng đất năm 2008

Theo kết quả thống kê đất đai năm 2008, quận Hoàng Mai có tổng diện tích

đất tự nhiên 3.981,40 ha, chiếm 1,19% tổng diện tích tự nhiên của thành phố HàNội, bình quân diện tích tự nhiên trên đầu ngời là 159,26 m2 [36]

Cơ cấu diện tích các loại đất năm 2008 của quận Hoàng Mai

- Diện tích đất nông nghiệp 1.330,17 ha, chiếm 33,41% tổng diện tích đất tựnhiên

- Diện tích đất phi nông nghiệp là 2.545,39 ha, chiếm 63,93% tổng diện tích

đất tự nhiên

- Diện tích đất cha sử dụng của quận còn 105,84 ha, chiếm 2,66% tổng diện tích đất

tự nhiên, là diện tích đất bằng cha sử dụng

64%

3%

33%

1 Đất nông nghiệp

2 Đất phi nông nghiệp

3 Đất chưa sử dụng

C¬ CÊU C¸C LO¹I §ÊT quËn Hoµng Mai

(ha)

Cơ cấu (%)

2.2.1 §Êt trô së c¬ quan, c«ng tr×nh sù nghiÖp CTS 21,86 2,47

2.2.3 §Êt s¶n xuÊt, kinh doanh phi n«ng nghiÖp CSK 284,38 32,09

2.5 §Êt s«ng suèi vµ mÆt níc chuyªn dïng SMN 446,25 17,53

3.Tỡnh hỡnh thực hiện bồi thường ,hỗ trợ ,tỏi đinh cư trờn địa bàn quận Hoàng mai

3.1.Cỏc văn bản phỏp lý do cơ quan nhà nước ở trung ương ban hành

- Luật Đất đai năm 2003

- Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 3 tháng 12 năm 2004 của Chính phủ

về bồi thờng, hỗ trợ và tái định c khi Nhà nớc thu hồi đất

- Nghị định số 188/2004/NĐ-CP ngày 16 tháng 11 năm 2004 của Chínhphủ về phơng pháp xác định giá đất và khung giá các loại đất

- Nghị định số 17/2006/NĐ-CP ngày 27 tháng 01 năm 2006 của Chính phủ

về sửa đổi, bổ sung một số điều của các Nghị định hớng dẫn thi hành Luật Đất đai

và Nghị định số 187/2004/NĐ-CP về việc chuyển công ty nhà nớc thành công ty cổphần

- Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25 tháng 5 năm 2007 của Chính phủquy định bổ sung về việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thựchiện quyền sử dụng đất, trình tự, thủ tục bồi thờng, hỗ trợ, TĐC khi Nhà nớc thu hồi

đất và giải quyết khiếu nại về đất đai

- Nghị định số 123/2007/NĐ-CP ngày 27 tháng 7 năm 2007 của Chính phủ

về việc sửa đổi, bổ sung một số điều Nghị định số 188/2004/NĐ-CP ngày 16 tháng

11 năm 2004 của Chính phủ về phơng pháp định giá đất và khung giá các loại đất

- Thông t số 116/2004/TT-BTC ngày 07 tháng 12 năm 2004 của Bộ Tài chínhhớng dẫn thực hiện Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 3 tháng 12 năm 2004 củaChính phủ về bồi thờng, hỗ trợ khi Nhà nớc thu hồi đất

- Thông t số 06/2007/TT-BTNMT ngày 02 tháng 7 năm 2007 của Bộ Tàinguyên và Môi trờng hớng dẫn thực hiện một số điều của Nghị định số84/2007/NĐ-CP

- Thông t số 145/2007/TT-BTC ngày 06 tháng 12 năm 2007 của Bộ Tàichính hớng dẫn thực hiện Nghị định số 188/2004/NĐ-CP và Nghị định số123/2007/NĐ-CP

Để cụ thể hóa quy định về bồi thờng, hỗ trợ và TĐC khi Nhà nớc thu hồi đất,

từ Luật, Nghị định của Chính phủ, Thông t của các Bộ, ngành, UBND thành phố HàNội đã ban hành các văn bản pháp quy bao gồm:

- Quyết định số 26/2005/QĐ-UB ngày 18 tháng 02 năm 2005 của UBND thành phố Hà Nội về việc ban hành "Quy định về bồi thờng, hỗ trợ, TĐC, thực hiện Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ra ngày 3 tháng 12 năm 2004 của Chính về bồi th-ờng, hỗ trợ và TĐC khi Nhà nớc thu hồi đất trên địa bàn thành phố Hà Nội”.

- Quyết định số 242/2006/QĐ-UBND ngày 29 tháng 12 năm 2006 của

UBND thành phố Hà Nội về việc ban hành quy định về giá các loại đất trên địa bàn thành phố Hà Nội năm 2007

- Quyết định số 81/2005/QĐ-UBND ngày 3/6/2005 của UBND thành phố Hà Nội về việc ban hành giá chuẩn xây dựng mới nhà ở, nhà tạm, vật kiến trúc trên trên

địa bàn thành phố Hà Nội để xác định giá trị đền bù

- Quyết định số 18/2008/QĐ-UBND ngày 29 tháng 9 năm 2008 của UBND thành phố Hà Nội về việc ban hành "Quy định về bồi thờng, hỗ trợ, TĐC trên địa bàn thành phố Hà Nội”

- Quyết định số 40/2008/QĐ-UBND ngày 22 tháng 10 năm 2008 của UBNDthành phố Hà Nội về việc ban hành giá xây dựng mới nhà ở

3.3.Tổ chức thực hiện bồi thường GPMB

3.3.1 Công tác tổ chức, trình tự thực hiện

- Sau khi có Quyết định thu hồi đất hoặc các văn bản tạm giao mốc chỉ giớimặt bằng khu đất để tiến h nh kiểm kê, lập phà ơng án bồi thờng, GPMB của thànhphố, UBND quận chỉ đạo hội đồng bồi thờng chủ trì cùng chính quyền địa phơng vàchủ đầu t tiến hành kiểm kê, lập phơng án bồi thờng, GPMB trình Hội đồng thẩm

định của thành phố thẩm định và trình UBND thành phố quyết định

- Hội đồng bồi thờng triển khai công tác bồi thờng, GPMB với các cấp chínhquyền địa phơng và chủ đầu t; thành lập tổ chức công tác làm nhiệm vụ kiểm kê, lậpphơng án bồi thờng, GPMB của dự án, đồng thời phân công trách nhiệm của từngthành phần trong tổ công tác

- Thành phần của Tổ công tác bồi thờng quận gồm: đại diện Hội đồng bồi ờng quận; đại diện chính quyền địa phơng (xóm, thôn); chuyên viên các phòng ban,chủ dự án đầu t

th Hội đồng bồi thờng quận phối hợp cùng chính quyền địa phơng tổ chứchọp, thông báo chủ trơng thu hồi đất của Đảng và Nhà nớc tới các đối tợng đang sửdụng đất nằm trong chỉ giới thu hồi đất để thực hiện dự án

- Tổ công tác hội đồng bồi thờng quận triển khai các công tác nghiệp vụ nh:soạn thảo văn bản, biểu mẫu, biên bản tờ khai, kiểm kê; phối hợp cùng chính quyền

địa phơng tổ chức tuyên truyền sâu rộng các chủ trơng của Đảng, chính sách phápluật của Nhà nớc trong việc bồi thờng, GPMB thực hiện dự án và gửi các thông báo

kiểm kê, biểu mẫu tờ khai đến cho từng đối tợng đang sử dụng đất nằm trong chỉgiới thu hồi đất

+ Tổ công tác tiến hành kiểm kê, đo đếm đất và các tài sản, cây cối hoa màutrên đất ngoài thực địa với sự giám sát của Hội đồng bồi thờng quận, chính quyền

địa phơng, chủ đầu t và chủ sử dụng đất, tài sản trên đất

+ Tổ công tác tiến hành xác định, phân loại đối tợng đợc bồi thờng hoặckhông đợc bồi thờng, sau đó lập phơng án, áp giá bồi thờng theo quy định

Phơng án bồi thờng đựơc thông qua các cấp chính quyền địa phơng, Hội

đồng bồi thờng quận và công khai cho các đối tợng bị thu hồi đất để tiếp nhận các ýkiến bổ sung, chỉnh sửa Sau khi có sự thống nhất của các cấp, ngành phơng án bồithờng, GPMB sẽ đợc Hội đồng bồi thờng quận trình Hội đồng thẩm định và trìnhUBND thành phố quyết định

Sau khi có quyết định phê duyệt phơng án bồi thờng, GPMB của UBNDthành phố, Hội đồng bồi thờng phối hợp với các cấp chính quyền địa phơng và chủ

đầu t tiến hành chi trả kinh phí bồi thờng và tổ chức GPMB theo quy định của phápluật; giải quyết các vớng mắc phát sinh trong quá trình bồi thờng, GPMB

3.3.2 Trách nhiệm của các cấp, các ngành

Vai trò của tổ chức Đảng và đoàn thể trong việc tổ chức thực hiện các dự án:

- Các cấp uỷ Đảng đã tổ chức triển khai quán triệt luật và các văn bản dới luậtcủa Trung ơng và địa phơng về đất đai

- Quận uỷ đã có nhiều văn bản chỉ đạo cùng với các tổ chức Đảng cơ sở xử lýkiên quyết nhiều vấn đề quan trọng trong việc thực hiện bồi thờng, thờng vụ Quận

uỷ thờng xuyên trực tiếp nghe báo cáo và chỉ đạo UBND và các ngành giải quyếtnhiều vụ khiếu kiện trong quá trình thực hiện bồi thờng

- Các tổ chức đoàn thể nh: Mặt trận tổ quốc, Hội Nông dân, Hội Phụ nữ, HộiCựu chiến binh, Đoàn thanh niên phải phát huy vai trò trong việc tuyên truyền giáodục các hội viên, đoàn viên, tổ chức vận động thực hiện chính sách pháp lụât đất đai

Trách nhiệm của Hội đồng bồi thờng, hỗ trợ và TĐC:

- Hội đồng bồi thờng, hỗ trợ và TĐC giúp UBND lập và tổ chức thực hiện

ph-ơng án bồi thờng, hỗ trợ và TĐC; Hội đồng làm việc theo nguyên tắc tập thể vàquyết định theo đa số; trờng hợp biểu quyết ngang nhau thì thực hiện theo ý kiếncủa Chủ tịch hội đồng

- Trách nhiệm của các thành viên hội đồng:

+ Chủ tịch hội đồng chỉ đạo các thành viên Hội đồng lập trình duyệt và tổchức thực hiện phơng án bồi thờng, hỗ trợ và TĐC

+ Chủ đầu t có trách nhiệm giúp Chủ tịch hội đồng lập phơng án bồi thờng,

hỗ trợ và TĐC; đảm bảo đủ kinh phí để chi trả kịp thời bồi thờng, hỗ trợ và TĐC

+ Đại diện của những ngời bị thu hồi đất có trách nhiệm phản ánh nguyệnvọng của ngời bị thu hồi đất, ngời phải di chuyển chỗ ở; vận động những ngời bị thuhồi đất thực hiện di chuyển GPMB đúng tiến độ

+ Các thành viên khác thực hiện các nhiệm vụ theo sự phân công và chỉ đạocủa Chủ tịch hội đồng phù hợp với trách nhiệm của ngành

- Hội đồng bồi thờng, hỗ trợ và TĐC chịu trách nhiệm về tính chính xác, hợp

lý của số liệu kiểm kê, tính pháp lý của đất đai, tài sản đợc bồi thờng hỗ trợ hoặckhông đợc bồi thờng hỗ trợ trong phơng án bồi thờng, hỗ trợ và TĐC

Trách nhiệm của UBND các cấp:

- UBND thành phố có trách nhiệm:

+ Chỉ đạo, tổ chức, tuyên truyền, vận động mọi tổ chức, cá nhân về chínhsách bồi thờng, hỗ trợ, TĐC và thực hiện GPMB theo đúng quyết định thu hồi củacơ quan Nhà nớc có thẩm quyền

+ Chỉ đạo các Sở, ban ngành và UBND cấp quận lập dự án TĐC, khu tái định

c để phục vụ cho việc thu hồi đất; lập phơng án bồi thờng, hỗ trợ và TĐC theo thẩmquyền

+ Phê duyệt hoặc phân cấp cho UBND cấp quận phê duyệt phơng án bồi ờng, hỗ trợ và TĐC

th-+ Phê duyệt giá đất; ban hành bảng giá tài sản tính bồi thờng, quy định cácmức hỗ trợ và các biện pháp hỗ trợ theo thẩm quyền; phơng án bố trí TĐC, phơng án

đào tạo chuyển đổi nghề theo thẩm quyền đợc giao

+ Chỉ đạo các cơ quan có liên quan thực hiện việc giải quyết khiếu nại, tố cáocủa công dân về bồi thờng, hỗ trợ và TĐC theo thẩm quyền pháp luật quy định

+ Bảo đảm sự khách quan, công bằng khi xem xét và quyết định việc bồi ờng, hỗ trợ và TĐC khi Nhà nớc thu hồi đất theo thẩm quyền quy định

th-+ Quyết đinh hoặc phân cấp cho UBND cấp quận cỡng chế đối với các trờnghợp cố tình không thực hiện quyết định thu hồi đất của cơ quan Nhà nớc theo thẩmquyền

+ Chỉ đạo kiểm tra và xử lý vi phạm trong lĩnh vực bồi thờng, hỗ trợ và TĐC.UBND cấp quận nơi có đất bị thu hồi có trách nhiệm:

+ Chỉ đạo, tổ chức, tuyên truyền, vận động mọi tổ chức, cá nhân về chínhsách bồi thờng, hỗ trợ, TĐC và thực hiện GPMB theo đúng quyết định thu hồi đấtcủa cơ quan Nhà nớc có thẩm quyền