Qua phân môn Âm nhạc thờng thức, cungcấp cho các em những hiểu biết sơ lợc mang tính phổ biến vềcác hoạt động của nghệ thuật âm nhạc nh sáng tác, biểu diễn,các sinh hoạt âm nhạc, các loạ
Trang 1I Phần mở đầu
I.1 Lý do chọn đề tài
Trong sự nghiệp đổi mới giáo dục phổ thông, việc đổimới phơng pháp dạy học đợc coi là một nhiệm vụ trọng tâm,một yêu cầu bức thiết đối với tất cả các cấp học, bậc học nớc ta
Đổi mới phơng pháp dạy học nhằm góp phần đào tạo nhữngcon ngời: tích cực, tự giác, năng động, sáng tạo, có năng lựcvận dụng những kiến thức đợc học vào cuộc sống Đồng thời
đổi mới phơng pháp dạy học nhằm tác động vào tình cảm,
đem lại niềm vui, hứng thú cho ngời học, hớng tới việc học tậpchủ động, loại bỏ thói quen học tập thụ động
Xuất phát từ mục tiêu chung của bộ môn Âm nhạc ở trờngTHCS là tiếp tục củng cố, xây dựng phát triển năng lực âmnhạc cho học sinh Qua phân môn Âm nhạc thờng thức, cungcấp cho các em những hiểu biết sơ lợc mang tính phổ biến vềcác hoạt động của nghệ thuật âm nhạc nh sáng tác, biểu diễn,các sinh hoạt âm nhạc, các loại nhạc cụ, các vấn đề của đờisống âm nhạc xa và nay, mối quan hệ giữa âm nhạc với đờisống, tác giả, tác phẩm âm nhạc có ảnh hởng trong xã hội
Phân môn Âm nhạc thờng thức góp phần giáo dục cho các
em có tình cảm, đạo đức trong sáng, lành mạnh, hớng tới cái
đẹp trong cuộc sống, nâng cao hiểu biết về vốn sống, vănhoá xã hội Nói cách khác phân môn Âm nhạc thờng thức gópphần thực hiện mục tiêu giáo dục cho học sinh có một trình độ
“Văn hoá âm nhạc” nhất định
Trang 2Chính vì xác định đợc mục tiêu của phân môn cũng nhxác định đợc tính phức tạp, trừu tợng của môn học Bản thântôi là Giáo viên trực tiếp giảng dạy nên tôi phải tìm mọi cáchtiếp cận và thờng xuyên đổi mới phơng pháp giảng dạy cho phùhợp với tính chất của phân môn và thu hút học sinh hứng thúhọc tập Từ đó tôi quyết định đặt tên cho đề tài nghiên cứucủa mình là “Đổi mới phơng pháp dạy học trong phân môn Âmnhạc thờng thức”.
I.2 Mục đích nghiên cứu
Trong đề tài này tôi sẽ tập trung nghiên cứu nhằm vào 3 mục
đích chính:
th-ờng thức ở trth-ờng THCS
phát huy tính tích cực và giáo dục văn hóa âmnhạc cho học sinh
học âm nhạc thờng thức
I.3 Thời gian, địa điểm
Thực hiện triển khai nhiệm vụ năm học của Ngành vềviệc dạy âm nhạc trong chơng trình thay sách giáo khoa và
đổi mới phơng pháp dạy học Bản thâm tôi đợc trực tiếp giảngdạy ở trờng THCS Mạo Khê 2 Qua 3 năm thay sách và đổi mớiphơng pháp dạy học, bản thâm tôi đợc học tập, bồi dỡng và tựnghiên cứu đã học tập đợc từ các lớp học của Ngành, của nhà tr-ờng và các đồng nghiệp nhiều vấn đề về nhận thức, về ph-
ơng pháp dạy học, về sử dụng trang thiết bị và tổ chức lớp học
Trang 3I.4 Đóng góp mới về mặt lý luận và thực tiễn
Về mặt lý luận
Mong muốn của tôi trong đề tài này là sẽ đóng góp thêmmột số ý kiến bổ sung để môn Âm nhạc nói chung và phânmôn Âm nhạc thờng thức nói riêng có một phơng pháp giảng dạy
mới tạo đợc hứng thú cho học sinh khi học phân môn này Cụ
thể:
+ Về đồ dùng dạy học+ Về tổ chức lớp học+ Về cách sử dụng sách bài tập+ Về phơng pháp dạy học
Về mặt thực tiễn
Giúp học sinh có nhận thức sâu sắc về phân môn Âmnhạc thờng thức và có dấu ấn tạo đợc khung chơng trình cầngiới thiệu:
+ Giới thiệu một số tác giả, tác phẩm tiêu biểu
+ Một số nhạc cụ dân tộc và nhạc cụ phơng tây phổ biến+ Dân ca Việt Nam, một số hình thức sinh hoạt âm nhạcdân gian
+ Một số thể loại nhạc đàn đơn giản
+ Về tác dụng và ảnh hởng của âm nhạc trong đời sốngxã hội
+ Đôi nét về sáng tác thiếu nhi…
II Phần nội dung
II.1 Ch ơng 1 : Tổng quan
Trang 4Quá trình giảng dạy âm nhạc mà trong đó có nội dung
âm nhạc thờng thức, nếu ngời giáo viên âm nhạc luôn có ý thức
về yêu cầu giáo dục thẩm mỹ qua môn học của mình, chắcchắn chúng ta sẽ có những suy nghĩ để cải tiến, sáng tạo làmcho giờ học thêm sinh động, hấp dẫn mà mang đến cho họcsinh những xúc cảm, tình cảm thẩm mỹ âm nhạc thực sự
Điều đó góp phần rất quan trọng vào việc làm đẹp tâm hồncủa các em Vì thế, muốn đẩy mạnh giáo dục thẩm mỹ đểnâng cao năng lực thẩm mỹ âm nhạc cho học sinh thì không
có cách nào khác ngoài việc nâng cao chất lợng giờ dạy âmnhạc qua tất cả các yếu tố nh: nội dung, phơng pháp, phơngtiện….và nhất là phải tạo ra một môi trờng âm nhạc sinh độnglàm cho học sinh vừa là ngời học, vừa là ngời hởng thụ và sángtạo, sáng tạo ở đây có thể xem là sự sáng tạo trong cảm nhậncác hình tợng âm nhạc, các nội dung tác phẩm và sáng tạotrong cách biểu cảm bài hát và trình diễn tác phẩm…
Khi đánh giá về năng lực chuyên môn, năng lực giảng dạycủa giáo viên âm nhạc, một môn học mà bản thân nó đã mangsẵn những yếu tố giáo dục thẩm mỹ, không thể chỉ căn cứvào việc truyền thụ kiến thức, kỹ năng đơn thuần của giáoviên mà điều quan trọng hơn là phải xét sự tác động vào cảmxúc, tình cảm và tâm hồn của học sinh Sau mỗi bài âm nhạcthờng thức học sinh cảm nhận thêm một nét mới về âm nhạc với
đời sống Vì vậy ở mỗi tiết dạy, mỗi đơn vị kiến thức cungcấp cho học sinh tôi luôn quan tâm đến việc liên hệ bài học
đó với thực tế cuộc sống Thông qua nhiều con đờng khácnhau, bảo đảm yếu tố sinh động, nhẹ nhàng mà dễ hiểu vớicác nội dung phù hợp và có tính giáo dục cao
Trang 5Giờ dạy với phân môn âm nhạc thờng thức thành côngtheo tôi chính là sự tự kỳ công, sáng tạo ngay từ khâu chuẩn
bị thật chu đáo các thiết bị dạy học Trên cơ sở đó tổ chứchình thức giờ dạy một cách phù hợp, sáng tạo, tạo không khí sôinổi trong học sinh Và cuối cùng, là nghệ thuật của ngời dạy h-ớng học sinh đến với cái đích của giờ dạy là khắc sâu kiếnthức trọng tâm của bài học
II.2 Ch ơng 2 : Nội dung vấn đề nghiên cứu
Những kiến thức phổ thông về âm nhạc mà học sinh nênbiết và cần biết tạo thành nội dung phân môn âm nhạc thờngthức (cũng có tài liệu gọi là thờng thức âm nhạc, sẽ khôngchính xác nếu gọi là thởng thức âm nhạc) đem đến cho họcsinh những hiểu biết sơ lợc mang tính phổ biến về các hoạt
động của nghệ thuật âm nhạc
II.2.1 Tìm hiểu ch ơng trình phân môn âm nhạc th ờng thức ở THCS
-Chơng trình âm nhạc THCS (ban hành theo Quyết định03/2002/QĐ BGD&ĐT ngày 24/1/2004 của Bộ trởng Bộ Giáo dục
và Đào tạo) quy định nội dung phân môn âm nhạc thờng thức
- Giới thiệu:
Trang 6+ Một số nhạc cụ dân tộc và nhạc cụ phơng Tâyphổ biến.
+ Dân ca Việt Nam, một số hình thức sinh hoạt âmnhạc dân gian
+ Một số thể loại nhạc đàn đơn giản+ Về tác dụng và ảnh hởng của âm nhạc trong đờisống xã hội
+ Đôi nét về sáng tác ca khúc thiếu nhi
* Cụ thể:
• Lớp 6: Phần giới thiệu tác giả, tác phẩm:
- Nhạc sĩ Văn Cao và bài hát “Làng tôi”
Trang 7- Đàn bầu
- Tiếng sáo Việt Nam…
• Lớp 6: Giới thiệu một số bài đọc thêm
dục văn hoá âm nhạc cho học sinh
Nh chúng ta đã biết thời lợng dành cho âm nhạc thờngthức trong các tiết học đợc biên soạn trong sách giáo khoa rấthạn hẹp, do đó muốn dạy học theo phơng pháp đổi mới đểphát huy tính tích cực của phân môn này, giáo viên phải có sựchuẩn bị thật đầy đủ, kỹ càng Cụ thể là:
- Phải nắm vững các nội dung kiến thức cần truỳên đạtcho học sinh với những thông tin ngắn gọn, xúc tích
- Phải có những câu hỏi gợi mở để học sinh cùng tham giavào bài học
- Phải chuẩn bị minh hoạ các bài hát, bản nhạc do giáo viên
tự trình bày hoặc dùng băng, đĩa cho học sinh nghe
- Chuẩn bị tranh ảnh liên quan đến nội dung bài học
Các nội dung âm nhạc thờng thức đợc viết trong sách giáokhoa hết sức ngắn gọn do đó giáo viên cần su tầm thêm t liệu
để tham khảo, vừa để bổ sung kiến thức cho bản thân, vừa
có thể cung cấp thêm cho học sinh ở mức độ cần và đủ
Trang 8Phân môn âm nhạc thờng thức có 4 dạng bài là:
- Giới thiệu tác giả, tác phẩm
- Giới thiệu nhạc cụ
- Giới thiệu các hình thức biểu diễn
- Một số vấn đề của đời sống âm nhạc
Những dạng bài trên có đặc điểm và tính chất khácnhau, do đó mỗi dạng bài nên theo một quy trình dạy họcriêng Dù thực hiện theo quy trình nào cũng phải coi trọngphần minh hoạ bằng âm thanh và hỏi - đáp để thầy với trò vàgiữa học sinh với nhau cùng tham gia hoạt động
Đối với dạng bài: Giới thiệu tác giả, tác phẩm
Giáo viên cho học sinh làm quen với các nhạc sĩ, với nhữngthông tin cơ bản nhất nh: tên thật, bút danh, năm sinh, quêquán và đôi nét về sự nghiệp sáng tác âm nhạc của các nhạc
Hà Nội
- Những sáng tác thành công: Tôi là ngời thợ mỏ, Tình caTây Nguyên, Con chim vành khuyên, Ca ngợi Tổ quốc…
- Danh hiệu nhạc sĩ đã đạt đợc: Giải thởng Hồ Chí Minh
về văn học nghệ thuật
- Tác phẩm nổi tiếng cần giới thiệu: Bài hát “Hò kéo pháo”
Trang 9+ Lời bình: Bài hát “Hò kéo pháo” của nhạc sĩ HoàngVân âm vang mãi cùng chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ năm
1954 Bài hát nói lên nỗi vất vả, gian nan của bộ đội ta ngày
đêm phải đa những cỗ pháo nặng hàng tấn vợt qua dốc núi,chiếm lĩnh trận địa
+ Bài hát: Giáo viên treo bảng phụ có đầy đủ nốt nhạc vàlời ca Giáo viên có thể trình diễn bài hát hoặc có thể cho họcsinh nghe đĩa hoặc xem hình ảnh
Khi cho học sinh nghe nhạc cần phải cho nghe hai lần, saukhi giáo viên thuyết trình, giới thiệu và nghe lần thứ 2, học sinhnêu lên cảm nhận và trao đổi về tác phẩm đợc nghe
Ví dụ: Giới thiệu về nhạc sĩ Lu Hữu Phớc và bài hát “Lên
- Kể tên một số sáng tác thành công của ông?
+ Reo vang bình minh+ Tiếng gọi thanh niên+ Thiếu nhi thế giới liên hoan+ Giải phóng miền Nam…
- Tác phẩm nổi tiếng cần giới thiệu có tên gọi là gì?
Trang 10+ Bài hát “Lên đàng”
- Bài hát ra đời vào năm nào?
+ Bài hát ra đời vào năm 194, đợc phổ biến rộng rãitrong thanh niên, học sinh và có tác dụng mạnh mẽ nhằm kêu gọilớp lớp tuổi trẻ tham gia cách mạng cứu nớc
- Giáo viên đàn và cho học sinh cùng trình bày bài hát “Lên
đàng” Bởi đây là một bài hát khá quen và đợc phổ biến rộngrãi vì thế học sinh có thể hát đợc Điều này vừa có lợi cho kiếnthức, vừa tạo nên không khí học tập sôi nổi cho học sinh
Đối với dạng bài: Giới thiệu nhạc cụ
Trong phần học này chúng ta cần chú ý đến 5 nét chínhsau đây:
- Xuất xứ ra đời
- Cấu tạo, hình dáng, kích thớc
- Chất liệu làm ra nhạc cụ
- Âm thanh, cách sử dụng
- Đặc trng riêng của nhạc cụ
Ví dụ: Giới thiệu đàn T’r ng
- Xuất xứ: Cây đàn này có xuất xứ ở Tây Nguyên
- Hình dáng, kích thớc: Đàn nhìn giống một hình thápdài khoảng 80 cm
- Cấu tạo, chất liệu: Đàn đợc làm bằng các ống nứa to, nhỏ,dài ngắn khác nhau Một đầu ống bịt kín bằng cách đểnguyên các đầu mấu, đầu kia vót nhọn
- Cách sử dụng và âm thanh: Dùng dùi gõ vào các ống sẽ tạothành âm thanh cao, thấp khác nhau, tuỳ độ to, nhỏ, dài,ngắn của ống Âm sắc của đàn T’rng hơi đục, tiếng không
Trang 11vang to nhng khá đặc biệt Ta có cảm giác nh tiếng suối chảyróc rách, tiếng thác đổ…
- ứng dụng: Dùng trong các dàn nhạc dân tộc, trình diễnhoà tấu hoặc độc tấu
Ví dụ: Giới thiệu đàn vi - ô - lông
- Giáo viên cho học sinh quan sát cây đàn vi - ô - lông và đặtmột số câu hỏi nh:
? Đàn vi - ô - lông còn có tên gọi là gì? Đàn có mấy dây?
âm thanh thật của nhạc cụ Việc làm này giúp học sinh có cảmnhận về âm thanh của nhạc cụ một cách rõ ràng hơn, qua đógiúp học sinh dễ dàng nhận biết nhạc cụ thông qua cảm nhậnbằng âm thanh
Đối với dạng bài:
Ví dụ: Giáo viên giới thiệu về các hình thức hát bè (hát từ 2
ng-ời trở lên)
Trang 12hoặc hoặc hát 2,
3, 4…bè
- Hợp xớng là đỉnh cao của nghệ thuật hát bè
- Các hình thức trên nhằm mục đích tạo nên sự hoà hợp của
âm thanh trong các hình thức biểu diễn
- Sau khi giáo viên giới thiệu về cách hát bè, giáo viên cùng với họcsinh có thể trình bày một vài trích đoạn bài hát có sử dụngcách hát 2 bè
- Giáo viên cho học sinh nghe một vài bài hợp xứơng có sử dụng
3 đến 4 bè
- Sau khi nghe GV có thể đặt câu hỏi:
? Cảm nhận của em khi nghe các bài hợp xớng nhiều bè?
Ví dụ: Giới thiệu về một số thể loại bài hát
Hát ru, hành khúc, bài hát lao động, bài hát sinh hoạt, vuichơi, bài hát trữ tình, tình ca, bài hát nghi lễ, nghi thức
- Giáo viên có thể đặt một số câu hỏi:
? Thế nào là thể loại hát ru?
Hát ru là những bài ca có âm điệu khoan thai, nhẹnhàng, tiết tấu đung đa nh để ru cho trẻ ngủ Lời ca trong cácbài hát ru thờng nói về tình cảm mẹ con…
? Kể tên một số bài hát ru quen thuộc?
+ Ru con (dân ca Nam Bộ)
+ Ru em (dân ca Xê - Đăng – Tây Nguyên)
+ Mẹ yêu con (Nguyễn Văn Tý)
+ Ru con mùa đông (Đặng Hữu Phúc)…
- Giáo viên có thể trình bày một số bài hát ru hoặc cho họcsinh nghe băng đĩa nhạc
Trang 13 Một số vấn đề của đời sống âm nhạc:
Đối với dạng bài này giáo viên có thể giới thiệu với học sinhmột số hoạtd động âm nhạc của từng vùng, từng miền, từng
địa phơng xoay quanh một số bài học thêm nh:
* Hội Lim: tìm hiểu về truỳên thống hát quan họ ở xã NộiDuệ, huỵên Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh
* Hội xuân “Sắc bùa”
- Vào dịp Tết và đầu xuân, đồng bào Mờng thờng tổchức hội xuân “Sắc bùa” Đây là một hình thức chúc tụng, cầumong đợc mùa, mong cuộc sống bình yên cho con ngời…
* Tiếng sáo Việt Nam
Sáo trúc là một nhạc cụ rất quen thuộc và phổ biến ở nớc
ta Phải chăng sáo làm bằng thứ nguyên liệu sẵn có từ nhữngcây nứa, cây sậy, cây trúc nên cây sáo đã đợc phổ biến ởkhắp nơi Cây sáo Việt Nam đã đợc các nghệ sĩ thổi sáonâng lên thành một nhạc cụ độc đáo để biểu diễn nhữngbản nhạc hết sức hấp dẫn với kỹ thuật trình tấu phức tạp, tinh
tế Trên sân khấu ca nhạc ở trong nớc và thế giới, cây sáo ViệtNam đã làm rung động hàng triệu trái tim những ngời hâm
mộ nghệ thuật Còn có thể đến khá nhiều bài nh:
Trang 14Mỗi nội dung âm nhạc thờng thức đã chứa đựng tính vănhoá âm nhạc Văn hoá là một khái niệm rất rộng (trình độ vănhoá, ứng xử văn hoá, văn hoá trong giao tiếp, kinh doanh, vănhoá trong xã hội…) Văn hoá âm nhạc có thể xem là những hiểubiết có tính phổ thông nhất về các vấn đề âm nhạc nh: th-ởng thức, đánh giá, nghe - xem ca nhạc, thị hiếu âm nhạc,tham gia và hởng ứng các hoạt động âm nhạc, những kiếnthức sơ giản về âm nhạc…
Dạy tốt mỗi nội dung của phân môn âm nhạc thờng thứcchính là góp phần vào việc hình thành trình độ văn hoá âmnhạc nhất định cho học sinh
II.2.3. Ph ơng h ớng và đồ dùng dạy học phục vụ cho dạy học âm nhạc
- Các t liệu tham khảo
Trong đổi mới phơng pháp dạy học ngoài việc tích cựchoá các hoạt động dạy - học của thầy và trò (đặc biệt là họcsinh) thì phơng tiện và đồ dùng dạy học cũng phải đợc quantâm thích đáng Dạy âm nhạc nhất thiết giáo viên phải sửdụng nhạc cụ Hiện nay trờng THCS đều đợc trang bị nhạc cụ.Băng đĩa nhạc phục vụ cho dạy học cũng đã đợc sản xuất, tuycha đầy đủ nh mong muốn Dạy âm nhạc thờng thức không
Trang 15thể chỉ bằng lời giảng của giáo viên Muốn đạt hiệu quả cao,giáo viên phải cố gắng minh hoạ bằng âm thanh, hình ảnh(nhất là âm thanh) Ngoài các phơng tiện, thiết bị đợc Bộ Giáodục và Đào tạo trang bị cho các trờng, giáo viên cần có ý thức tự
su tầm, tự tìm tòi nghiên cứu để có đợc những t liệu, phơngtiện để có thể sử dụng khi dạy âm nhạc thờng thức Điều đóphụ thuộc vào lòng yêu nghề, ý thức trách nhiệm, nhiệt tình
và sự sáng tạo của mỗi giáo viên
Về đồ dùng dạy học:
- Phát huy hiệu quả đồ dùng đã có
- Chuẩn bị, làm thử tại phòng đồ dùng hoặc phòng chuyêndùng: đàn, máy chiếu, âm ly, video…
- Chuẩn bị thêm đồ dùng mà phòng đồ dùng nhà trờng
ch-a có
Khi sử dụng âm nhạc thờng thức, giáo viên có thể khuyếnkhích sự sáng tạo của học sinh thông qua những bài tập nh:+ Sáng tạo khi làm tài liệu học tập: Việc làm này thể hiện sựsáng tạo và lòng say mê học tập của học sinh
những dụng cụ tạo ra âm thanh (chai nhựa đựng viên bi, hònsỏi, hạt đậu…)
tìm hiểu và giới thiệu về sự nghiệp và cuộc đời các nhạc sĩViệt Nam hoặc nhạc sĩ nổi tiếng thế giới thông qua bài viết,tranh ảnh, bản nhạc và những câu chuyện về họ Để Album
âm nhạc có nhiều dữ liệu, giáo viên nên cho học sinh chuẩn bịtrong thời gian tơng đối dài (khoảng 2 – 3 tuần)