Những thay đổi chính trị của myanmar từ 2010 đến 2015

Từ một nước được điều hành bởi chính quyền quân sự trong hơn hai thập kỷ, Myanmar chính thức chuyển sang chính thể đa đảng dân sự với sự hiện diện của các đảng phái đối lập trong quốc hộ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC - XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

Hà Nội - 2017

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 4

1 Lý do chọn đề tài 4

2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 6

3 Tổng quan tình hình nghiên cứu 6

4 Mục tiêu nghiên cứu 8

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 8

6 Phương pháp nghiên cứu 8

7 Kết cấu của luận văn 8

CHƯƠNG 1 110

NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN SỰ THAY ĐỔICHÍNH TRỊ Ở MYANMAR TỪ 2010 ĐẾN 2015 10

1.1 Lịch sử chính trị của Myanmar 10

1.1.1 Lịch sử hình thành và phát triển 10

1.1.2 Những lực lượng chính trên chính trường Myanmar 19

1.1.3 Các nhóm vũ trang dân tộc thiểu số 27

1.2 Những nhân tố tác động đến sự thay đổi chính trị ở Myanmar từ 2010 đến 2015 28

1.2.1 Nguyên nhân bên trong 28

1.2.2 Nguyên nhân bên ngoài 35

CHƯƠNG 2 42

NHỮNG THAY ĐỔI VỀ ĐỐI NỘI VÀ ĐỐI NGOẠI Ở MYANMAR 42

TỪ 2010 ĐẾN 2015 42

2.1 Về đối nội 42

2.1.1 Dân chủ hóa 42

2.1.2 Thúc đẩy hòa hợp dân tộc 46

2.2 Về đối ngoại 54

2.2.1 Quan hệ với Trung Quốc 55

2.2.2 Quan hệ với Mỹ 62

2.2.3 Quan hệ với Ấn Độ 68

2.2.4 Quan hệ với Nhật Bản 70

2.2.5 Quan hệ với Liên minh châu Âu 71

2.2.6 Quan hệ với ASEAN 73

2.3 Thuận lợi và khó khăn trong thực hiện cải cách chính trị Myanmar những năm tới 74

2.3.1 Thuận lợi 74

2.3.2 Khó khăn 76

CHƯƠNG 3 78

TÁC ĐỘNG CỦA THAY ĐỔI CHÍNH TRỊ Ở MYANMAR ĐẾN QUAN HỆ QUỐC TẾ VÀ VIỆT NAM 78

3.1 Tác động đến cạnh tranh chiến lược của Mỹ, Trung Quốc ở khu vực 78

3.2 Tác động đến quan hệ của Myanmar với ASEAN 83

3.3 Tác động đến quan hệ Việt Nam - Myanmar 85

Kết luận 101

CÁC CHỮ VIẾT TẮT

ACMECS Chiến lược phát triển kinh tế 3 dòng sông

AVIM Hiệp hội các nhà đầu tư Việt Nam tại Myanmar

CLMV Hợp tác Việt Nam - Campuchia - Lào - Myanmar COC Bộ quy tắc ứng xử ở Biển Đông

CPB Đảng Cộng sản Myanmar

DOC Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông

EU Liên minh châu Âu

EWEC Hành lang Đông - Tây

GMS Tiểu vùng Sông Mekong

NLD Đảng Liên đoàn Quốc gia vì Dân chủ

USDA Hiệp hội Đoàn kết và Phát triển Liên bang Myanmar USDP Đảng Đoàn kết và Phát triển Liên bang Myanmar

USAID Cơ quan phát triển quốc tế Mỹ

UECỦy ban Bầu cử Liên bang Myanmar

SNDP Đảng Dân chủ Dân tộc Shan

UN Liên hợp quốc

SLORCHội đồng Khôi phục Trật tự và Luật pháp Quốc gia

SPDC Hội đồng Hòa bình và Phát triển Nhà nước

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Myanmar là nước giàu tài nguyên thiên nhiên và có vị trí địa chính trị - chiến lược quan trọng tại Đông Nam Á, nhưng nhiều năm qua vẫn là một trong những nước chậm phát triển nhất khu vực Kể từ khi Myanmar tiến hành Tổng tuyển cử bầu dân chủ năm 2010 và nhất là Chính phủ dân sự của Tổng thống Thein Sein chính thức lên nắm quyền điều hành đất nước vào tháng 3 năm 2011, nền chính trị Myanmar đã có những thay đổi quan trọng

Từ một nước được điều hành bởi chính quyền quân sự trong hơn hai thập kỷ, Myanmar chính thức chuyển sang chính thể đa đảng dân sự với sự hiện diện của các đảng phái đối lập trong quốc hội Quá trình thay đổi chế độ chính trị này xuất phát từ cả yếu tố bên trong lẫn bên ngoài Ở trong nước, việc chính quyền quân sự chủ động chuẩn bị một lộ trình với những bước đi cụ thể cho từng giai đoạn để chuyển đổi Myanmar sang nền chính trị dân chủ Điều này nhằm vừa hợp thức hóa vai trò và quyền lực lãnh đạo của giới tướng lĩnh quân đội, kiểm soát quá trình cải cách và chuyển giao quyền lực diễn ra hòa bình, đồng thời lại vừa đáp ứng được nguyện vọng của nhân dân và đảng Liên đoàn Quốc gia vì Dân chủ (NLD) của bà Aung San Suu Kyi Từ bên ngoài, mối lo ngại về việc Myanmar quá phụ thuộc vào Trung Quốc và việc Mỹ quay trở lại khu vực với chiến lược “tái cân bằng” là hai yếu tố có ảnh hưởng hơn cả đến quyết định chuyển đổi chính trị của chính quyền quân sự Myanmar

Nhờ những thay đổi đó, nền chính trị Myanmar đã có những chuyển đổi theo hướng dân chủ, minh bạch dựa trên những nền tảng pháp lý căn bản Những nỗ lực hòa hợp dân tộc và dân chủ hóa được thể hiện ở sự tham gia tự

do vào đời sống chính trị của các đảng phái và các tổ chức phi Nhà nước, ở việc các quyền của người dân từng bước được đảm bảo… và được quốc tế ghi

nhận Chính trị đối ngoại của Myanmar cũng đã có những thay đổi đáng kể theo hướng đa phương hóa, đa dạng hóa; mở cửa và hội nhập mạnh mẽ với khu vực và quốc tế; tăng cường quan hệ với Mỹ và phương Tây (sau thắng lợi trong cuộc Tổng tuyển cử 2015 của NLD, Mỹ đã tuyên bố chấm dứt tình trạng khẩn cấp kéo dài 19 năm và dỡ bỏ hoàn toàn lệnh cấm vận, trừng phạt với Myanmar); thu hút nguồn vốn đầu tư, sự hỗ trợ và viện trợ từ bên ngoài nhằm phát triển kinh tế đất nước;đồng thời, giảm sự phụ thuộc quá lớn của Myanmar vào Trung Quốc.Vị thế của Myanmar trên trường quốc tế được cải thiện đáng kể, nhất là việc tổ chức thành công Seagames 2013 và Chủ tịch luân phiên ASEAN 2014

Myanmar và Việt Nam đều là thành viên ASEAN Hai nước có mối quan

hệ hữu nghị truyền thống lâu đời Do đó, Những thay đổi chính trị tại Myanmar đã có những tác động không nhỏ đến Việt Nam cũng như quan hệ Việt Nam - Myanmar Cải cách dân chủ ở Myanmar đã và đang tạo ra nhiều thuận lợi hơn cho Việt Nam trong việc mở rộng thị trường, tìm kiếm cơ hội mới làm ăn, kinh doanh Với công cuộc đổi mới đất nước Việt Nam tiếp tục thu được nhiều thành quả quan trọng Đảng và Nhà nước Việt Nam thực hiện đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, rộng mở, đa dạng hóa, đa phương hóa quan hệ quốc tế, chủ động hội nhập quốc tế với phương châm “Việt Nam sẵn sàng là bạn và là đối tác tin cậy của tất cả các nước trong cộng đồng thế giới phấn đấu vì hòa bình, độc lập và phát triển” Trên cơ sở đó, việc nghiên cứu những thay đổi chính trị của Myanmar, phân tích, làm rõ các nhân tố bên trong và bên ngoài tác động đến sự thay đổi chính trị của Myanmar từ năm

2010 đến nay Làm rõ những thay đổi về chính sách đối nội và đối ngoại của Myanmar từ năm 2011 đến nay, những thuận lợi và khó khăn đối với quá trình cải cách chính trị của Myanmar trong những năm tới Trên cơ sở đó,

đánh giá tác động của quá trình trên đến quan hệ Việt Nam - Myanmar và đưa

ra một vài gợi ý chính sách là điều cần thiết

Do vậy, học viên đã lựa chọn đề tài “Những thay đổi chính trị của Myanmar từ 2010 đến 2015” làm luận văn Thạc sỹ chuyên ngành Quan hệ quốc tế

2 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Những thay đổi về chính sách đối nội và đối ngoại của Myanmar và tác động của chúng đến quan hệ Việt Nam - Myanmar

- Phạm vi nghiên cứu: Về nội dung, tập trung phân tích, đánh giá về những thay đổi chính trị tại Myanmar Về thời gian: Từ 2010 đến 2015

3 Tổng quan tình hình nghiên cứu

- Trong nước: Từ khi Myanmar đưa ra Lộ trình dân chủ 7 bước vào năm 2003 đến nay, nhất là sau khi Myanmar tổ chức thành công cuộc Tổng tuyển cử 2010, vấn đề cải cách chính trị ở Myanmar được rất nhiều học giả trong nước quan tâm Đáng chú ý có:

+ Cuốn sách: “Biến đổi chính trị, kinh tế ở Myanmar từ 2011 đến nay: Bối cảnh, nội dung & tác động” do tác giả Võ Xuân Vinh chủ biên được nhà xuất bản Khoa học xã hội xuất bản năm 2015 Cuốn sách được chia làm 3 chương, cuốn sách tập trung phân tích các nhân tố tác động đến sự biến đổi chính trị và kinh tế ở Myanmar từ tháng 3/2011 đến nay; chỉ rõ những thuận lợi và khó khăn đối với quá trình cải cách của Myanmar; tác động của chúng đến khu vực và Việt Nam.Đây là nguồn tài liệu quý cho việc tiếp tục đi sâu tìm hiểu những thay đổi chính trị ở Myanmar gần đây 2010 - 2015

+ Cuốn sách: “Myanmar: Lịch sử và Hiện tại” do tác giả Chu Công Phùng chủ biên được nhà xuất bản Chính trị quốc gia xuất bản năm 2011

Cuốn sách được chia làm 11 chương, giới thiệu tổng quan về đất nước - con người Myanmar và quan hệ Việt Nam - Myanmar

+ Cuốn sách: “Myanmar: Cuộc cải cách vẫn đang tiếp diễn” do tác giả Nguyễn Duy Dũng chủ biên được nhà xuất bản Từ điển bách khoa xuất bản năm 2013, đây là nguồn tài liệu quý cho việc tiếp tục đi sâu tìm hiểu những thay đổi chính trị ở Myanmar gần đây 2010 - 2015, nhất là đánh giá tác động của chúng đến Việt Nam

- Thế giới: Có một số cuốn sách và công trình nghiên cứu về Myanmar đáng chú ý sau:

+ Cuốn sách “Hiểu biết về tiến trình hòa bình tại Myanmar: Các thỏa thuận ngừng bắn”, tác giả Minzawoo, xuất bản tháng 2 năm 2014 Trong đó tập trung đánh giá về tiến trình hòa bình giữa các nhóm vũ trang dân tộc thiểu

số với Chính phủ Myanmar

+ Tác phẩm “Burma: A nation at the crossroads” (Miến Điện trước ngã

ba đường) của tác giả Benedict Rogers, xuất bản năm 2012, đã cung cấp cái nhìn tương đối toàn diện về đời sống xã hội Myanmar, xung đột sắc tộc…

+ Cuốn sách “Trả lời phỏng vấn giữa Tổng Tư lệnh các lực lượng Quốc phòng Myanmar với Hãng truyền thông Channel News Asia”, do nhà sách Myawady tổng hợp, xuất bản tháng 1 năm 2015, đánh giá về những thành tựu

mà Chính phủ Myanmar đã đạt được kể từ khi mở cửa cải cách đến nay và vai trò của quân đội

+ Cuốn sách “Từ Burma đến Myanmar: Con đường gian truân đi đến tự do”, nhà xuất bản thế giới xuất bản năm 2016, kể về cuộc đời và vai trò của

bà Aung San Suu Kyi đối với nền dân chủ của Myanmar

+ Ngoài ra còn một số công trình nghiên cứu của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB): Myanmar đang thay đổi - những cơ hội và thách thức, xuất bản tháng 8 năm 2012 Đánh giá về những thành tựu trong cải cách, nhất là về kinh

tế của Myanmar thời gian gần đây Các nghiên cứu của học giả Singapore về vị thế của Myanmar trong chiến lược phát triển của các nước lớn…

4 Mục tiêu nghiên cứu

Nhận diện, làm rõ những thay đổi về chính sách đối nội và đối ngoại của Myanmar từ năm 2010 đến 2015, từ đó đánh giá tác động của nó đến quan hệ với ASEAN, quan hệ của các nước lớn ở khu vực và quan hệ Việt Nam - Myanmar

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Làm rõ những nhân tố tác động đến thay đổi chính trị của Myanmar

6 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sẽ vận dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của Chủ nghĩa Mác - Lênin; đường lối đối ngoại của Đảng và Nhà nước để tiếp cận và giải quyết các vấn đề khoa học của đề tài

Phương pháp nghiên cứu chủ yếu của luận văn là dựa trên phân tích quan hệ quốc tế, phân tích văn bản, tổng hợp, hệ thống - cấu trúc, logic…

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, luận văn được cấu trúc thành 3 chương:

Chương 1: Những nhân tố tác động đến sự thay đổi chính trị ở

Myanmar từ 2010 đến 2015 Trong đó nêu khái quát các thông tin cơ bản về Myanmar như điều kiện tự nhiên; lịch sử hình thành và phát triển; các đảng phái chính trị và các tổ chức xã hội; Lộ trình dân chủ 7 bước: hình thành và

triển khai thực hiện; nhất là về những nguyên nhân bên trong và bên ngoài tác động đến sự thay đổi chính trị ở Myanmar

Chương 2: Những thay đổi về đối nội và đối ngoại ở Myanmar từ 2010

đến 2015 Trong đó, tập trung đi sâu phân tích, làm rõ những thay đổi về chính sách đối nội và đối ngoại của Myanmar từ năm 2010 đến nay Đồng thời,đưa ra những thuận lợi và khó khăn đối với quá trình cải cách chính trị của Myanmar trong những năm tiếp theo

Chương 3: Tác động của thay đổi chính trị ở Myanmar đến quan hệ

quốc tế và Việt Nam Trong đó, tập trung đánh giá về những tác động của nó đến quan hệ với ASEAN, quan hệ của các nước lớn ở khu vực và quan hệ

Việt Nam - Myanmar

CHƯƠNG 1 NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN SỰ THAY ĐỔI CHÍNH TRỊ Ở MYANMAR TỪ 2010 ĐẾN 2015 1.1 Lịch sử chính trị của Myanmar

1.1.1 Lịch sử hình thành và phát triển

Trước năm 1989, đất nước Myanmar hiện nay mang tên là Burma Năm

1989, Hội đồng quân sự nước này đã đổi tên nước từ Burma thành Myanmar (tiếng Hán còn gọi là Miến Điện)

Quá trình hình thành quốc gia dân tộc

Myanmar là một quốc gia đa sắc tộc với 135 sắc tộc là phái hệ của 13 dân tộc khác nhau, mà chủ yếu là tộc người Miến, Mon, Shan, Karen, Chin, Kachin, Kayah, Arakan.Vào khoảng trước hoặc sau thế kỷ I, ở vùng đất Myanmar ngày nay có một số tiểu vương quốc: Phía Bắc có nước của người Shan (tổ tiên là người Tai hoặc Thái từ Vân Nam, Trung Quốc đến); phía Nam có hai tiểu vương quốc của người Mon (có nguồn gốc từ các vùng đất của Thái Lan và Combodia ngày nay), khoảng giữa những năm 900 trước công nguyên, họ thành lập hai vương quốc nhỏ là Pegu và Thaton Tại miền Trung và miền Nam Miến Điện còn có nước Phiêu của người Pyu Sau nhiều triều đại tranh giành nhau trong hai thế kỷ đầu tiên của Pagan, một thủ lĩnh quân sự người Miến tên là Anawrahta đã trở thành vua của Pagan (1044 - 1077) Triều đại của ông được coi là Đế chế Miến Điện thứ nhất với kinh đô tại Mandalay và đánh giá sự khởi đầu của Miến Điện như một Nhà nước thống nhất về chính trị, được nhà Tống của Trung Quốc và triều đại Chola của Ấn Độ công nhận

Quá trình phát triển quốc gia dân tộc

Thời kỳ Đế chế Miến Điện thứ nhất (1044 - 1551): Vua Anawrahta

đã thực hiện một loạt các cuộc cải cách quan trọng trong lĩnh vực xã hội,

tôn giáo, kinh tế có vai trò ảnh hưởng lâu dài trong lịch sử Miến Điện Sự phát triển quan trọng nhất là sự ra đời của đạo Phật tiểu thừa sau khi chinh phục vương quốc Thaton vào năm 1057 Đầu thế kỷ XIII, vương quốc Pagan đã bị suy yếu trước sự bao vây của người Mon, Shan, Mông Cổ Năm 1277, Mông Cổ bắt đầu xâm lược Pagan Năm 1287, vương quốc Pagan bị những đạo quân Mông Cổ của Hốt Tất Liệt đánh bại Sau khi triều đại Pagan sụp đổ, ba thế kỷ tiếp theo là tình trạng phân tranh bất hòa, chia

rẽ Miến Điện thành những quốc gia nhỏ Đến giữa thế kỷ XIV, Miến Điện được chia thành 4 trung tâm quyền lực lớn: Thượng Miến Điện, Hạ Miến Điện, Shan và Arakan mà đại diện là vương quốc Begu của người Mon, vương quốc Shan của người Shan, vương quốc Arakan của người Arankan

và vương quốc Ava của người Miến

Thời kỳ Đế chế Miến Điện thứ hai (1551 - 1752): Đế chế Miến Điện thứ hai được hình thành nhờ công lao của Bayinnaung (1551 - 1581), vốn là

em rể và là người kế vị của Vua Tabinhshwehti Từ đó, các quốc gia khác ở vùng biên giới Miến Điện - Trung Quốc và Manipur - nay thuộc Ấn Độ, hàng năm đã phải triều cống cho Miến Điện Bayinnaung đã duy trì một hệ thống hành chính vững chắc tại khắp các quốc gia chinh phục được Tuy nhiên, sau khi Vua Bayinnaung mất năm 1581, Vương quốc Xiêm tuyên bố độc lập năm

1584 và tổ chức cuộc chiến tranh với Toungoo cho đến năm 1605 Cũng như giai đoạn trước đó, người nước ngoài nhất là người Ả-rập và Bồ Đào Nha rất tích cực thông thương với Miến Điện Năm 1725, người Xiêm đã chiếm lại Chiang Mai; năm 1740 người Mon do Smingtho cầm đầu với sự hỗ trợ của Pháp đã tấn công và chiếm được Ava năm 1752, kết thúc hơn 200 năm của đế chế Miến Điện thứ hai

Thời kỳ Đế chế Miến Điện thứ ba (1752 - 1885): Sau khi chiếm được Ava, người Mon cố sức kiểm soát Miến Điện cho đến khi Alaungpaya, một

trưởng làng người Miến khởi nghĩa đánh bại họ Sau gần 8 năm chiến đấu, Alaungpaya cuối cùng đã thống nhất đất nước và lập ra vương triều Konbaung năm 1759 - Đế chế thứ ba và là Đế chế cuối cùng của Miến Điện Cuộc chiến tranh Xiêm - Miến Điện nổ ra từ năm 1760 - 1767, Xiêm đầu hàng, chấp nhận làm chư hầu cho Miến Điện Sau đó giữa Miến Điện và Xiêm liên tục xảy ra các cuộc chiến tranh, nhưng không bên nào giành thắng lợi Năm 1824, dưới sự trị vì của Vua Bagyidaw Mahabandoola chiếm Assam, sát vùng thuộc địa của Anh ở Ấn Độ, gây nên 3 cuộc chiến tranh Anh

- Miến Điện (1824 - 1826, 1851 - 1852, 1885 - 1886) Năm 1886 toàn bộ Miến Điện trở thành một tỉnh của Ấn Độ thuộc Anh

Thời kỳ là thuộc địa của Anh (1886 - 1947): Từ năm 1886, người Anh chiếm toàn bộ Miến Điện và sáp nhập thành một bang thuộc Ấn Độ và thực hiện nguyên tắc chia để trị, cho phép những nhà lãnh đạo địa phương cai trị các bang thiểu số Ngày 02 tháng 3 năm 1935, Anh quyết định tách Miến Điện ra khỏi Ấn Độ, thành lập chính phủ Miến Điện thuộc Anh từ ngày 01 tháng 4 năm 1937 Trong thời kỳ chiến tranh thế giới lần thứ hai, Miến Điện

là một mặt trận chính tại mặt trận Đông Nam Á, sau những thắng lợi ban đầu trong “chiến dịch Miến Điện”, năm 1943, Nhật bản chiếm đa phần lãnh thổ Miến Điện Sau khi Nhật Bản thất bại, tháng 7 năm 1945 Anh đã chiếm lại toàn bộ vùng đất này và sau đó từng bước trao trả độc lập cho Miến Điện Ngày 17 tháng 10 năm 1947, Thủ tướng Miến Điện và Thủ tướng Anh đồng

ký tên vào bản hiệp ước công nhận nền độc lập của Liên bang Miến Điện

Thời kỳ đất nước giành độc lập: Ngày 04 tháng 01 năm 1948, Liên bang Miến Điện được thành lập và 4 bang vùng thượng Miến Điện Khác với đa số các thuộc địa của Anh, Miến Điện không trở thành một thành viên của Khối thịnh vượng chung, bởi vì họ đã giành lại độc lập trước khi Khối thịnh vượng

chung ra đời Một hệ thống chính trị lưỡng viện tại Miến Điện được thành lập gồm Viện đại biểu và Viện quốc gia

Sau khi giành được độc lập, Myanmar rơi vào tình trạng mất ổn định

do những cuộc nổi dậy của các dân tộc thiểu số đòi tự trị Từ tháng 3 năm

1948, Đảng Cộng sản rút vào hoạt động bí mật chống chính phủ tư sản Tháng 9 năm 1948, một bộ phận người dân tộc Karen đã nổi dậy chống chính quyền U Nu, nhằm tách khu vực của người Karen ra khỏi Liên bang Miến Điện và lập nên Nhà nước Karen tự trị với quân đội riêng Trước xu hướng ly khai mới, Chính phủ U Nu không đưa ra giải pháp cụ thể nào Nhằm ngăn chặn nguy cơ phá vỡ Liên bang do việc Chính phủ U Nu có thể cho phép người Shan và các dân tộc khác ly khai, ngày 02 tháng 3 năm

1962, lực lượng quân đội do tướng Ne Win đã tiến hành đảo chính Cuộc đảo chính đã hủy bỏ chế độ dân chủ Đại nghị, từ đó quân đội kiểm soát quyền lực Năm 1974, bản Hiến pháp mới được thông qua và Miến Điện trở thành Liên bang Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Miến Điện Năm 1981, Ne Win thôi giữ cương vị Chủ tịch nước

Myanmar dưới thời của Tướng Saw Maung (1988 - 1992): Sau đảo chính, Đại tướng Saw Maung được Hội đồng Khôi phục Trật tự và Luật pháp Quốc gia (SLORC) bầu làm Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Quốc phòng

và Bộ trưởng Ngoại giao Tháng 05.1989, SLORC quyết định đổi tên nước Miến Điện thành Myanmar với lý do không nên dùng tên do thực dân Anh đặt mà dùng tên gốc bản xứ Ngày 26.09.1988, SLORC công bố quy định

về đăng ký thành lập các đảng phái chính trị để tham gia tổng tuyển cử Trong các lực lượng tham gia tranh cử thì Liên đoàn Quốc gia vì Dân chủ (NLD) có nhiều uy tín nhất, được đông đảo nhân dân ủng hộ Tuy nhiên, ngày 19 tháng 7 năm 1989, SLORC đã ra lệnh bắt giữ bà Aung San Suu Kyi với cáo buộc gây nguy hiểm cho thống nhất dân tộc và quản thúc bà tại

nhà riêng Ngày 27.5.1990, cuộc tổng tuyển cử được tiến hành với sự tham gia của 2.392 ứng cử viên của hơn 110 đảng, theo đó: NLD đã giành chiến thắng với 392 ghế trong Quốc hội (chiếm 79,8%) Tuy nhiên, SLORC kiên quyết không chuyển giao quyền lực cho Quốc hội mới Ngày 20 tháng 12 năm 1990, Chính quyền của Tướng Saw Maung ký lệnh giải tán đảng NLD, đồng thời ban lệnh giới nghiêm, bắt giam tất cả những ai chống đối Trước tình hình trên, Liên hợp quốc (UN), Mỹ và các nước phương Tây đã thực hiện lệnh cấm vận, trừng phạt kinh tế đối với Myanmar

Myanmar dưới thời của Tống tướng Than Shwe (1992 - 2010): Ngày

24 tháng 4 năm 1992, Đại tướng Than Shwe lên thay Tướng Saw Maung, với

uy tín và thực quyền trong quân đội, Than Shwe đã được Hội đồng tướng lĩnh Myanmar tôn làm thống tướng nắm toàn quyền lãnh đạo Quân đội và Chính phủ Thống tướng Than Shwe tuyên bố: Quân đội sẽ trao quyền cho nhân dân vào thời điểm thích hợp; ra lệnh rỡ bỏ thiết quân luật ở hầu hết các địa điểm nóng; trả tự do cho những người bị giam giữ vì lý do chính trị, nay không còn gây nguy hiểm cho an ninh quốc gia, riêng Aung San Suu Kyi vẫn bị giam lỏng; mở cửa trở lại các trường đại học và cao đẳng đã bị đóng cửa trước đó Năm 1993 và 1996, Chính phủ Myanmar đã hai lần triệu tập Đại hội quốc dân, gồm các đại biểu trúng cử trong cuộc bầu cử tháng 5 năm 1990 để bàn về các vấn đề còn tồn tại của đất nước Nhằm tập hợp lực lượng ủng hộ để thực thi đường lối chính sách của Chính phủ, Than Shwe cho thành lập Hiệp hội đoàn kết và phát triển liên bang (USDA) Ngày 15 tháng 11 năm 1997, SLORC đổi tên thành Hội đồng hòa bình và phát triển liên bang (SPDC) do Thống tướng Than Shwe làm chủ tịch Tháng 02 năm 2003, Chính quyền của Than Shwe công bố “Lộ trình dân chủ 7 bước” về việc chuyển giao quyền lực

từ chính quyền quân sự sang chính phủ dân sự do dân bầu, như sau:

Bước 1: Phục hồi triệu tập Đại hội Quốc dân

Bước 2: Từng bước tiến hành những bước đi cần thiết cho việc xây dựng một chế độ dân chủ thực sự và có kỷ cương

Bước 3: Soạn thảo Hiến pháp mới dựa trên những nguyên tắc căn bản

và chi tiết mà Đại hội quốc dân thông qua

Bước 4: Tổ chức cuộc trưng cầu dân ý để thông qua Hiến pháp mới Bước 5: Tổ chức cuộc tổng tuyển cử một cách tự do, dân chủ, công bằng để bầu ra Quốc hội theo quy định của Hiến pháp mới

Bước 6: Triệu tập họp Quốc hội theo quy định của Hiến pháp mới Bước 7: Xây dựng đất nước phát triển, hiện đại và dân chủ

Trong những năm tiếp theo, Chính quyền do Thống tướng Than Shwe đứng đầu tiến hành nhiều biện pháp nhằm ổn định tình hình an ninh-xã hội, chính trị đất nước Liên tiếp trong các kỳ họp Đại hội quốc dân (2004 - 2007) đã bàn thảo nhiều vấn đề lớn của đất nước như sửa đổi Quốc hiệu, Quốc huy, Hiến pháp, luật bầu cử…Ngày 24 tháng 5 năm 2008, Myanmar tiến hành trưng cầu dân ý về Hiến pháp mới của Liên bang Ngày 26 tháng 5 năm 2008, Hiến pháp mới chính thức được thông qua với tỷ lệ 92,48% tổng số cử tri ủng hộ

Thời kỳ từ năm 2010 đến nay: Tiếp theo Lộ trình dân chủ, ngày 17 tháng 3 năm 2010, Myanmar thành lập Ủy ban Bầu cử Liên bang Myanmar (UEC); công bố luật bầu cử, cho phép các đảng phái chính trị đăng ký bầu cử Ngày 29 tháng 3 năm 2010, Chính phủ quân sự Myanmar chính thức giải thể USDA và thành lập đảng Đoàn kết và Phát triển Liên bang (USDP), với nòng cốt là các thành viên cũ của USDA Ngày 22 tháng 10 năm 2010, Chính phủ Myanmar quyết định đổi tên nước thành Cộng hòa liên bang Myanmar và thay đổi quốc kỳ mới Ngày 15 tháng 9 năm 2010, UEC ra thông báo chính thức có 42 đảng gửi đơn tham gia tranh cử, trong đó có 37 đảng đủ điều kiện tranh cử, với trên 3.000 ứng cử viên

Theo đúng kế hoạch, ngày 07 tháng 3 năm 2010, cuộc Tổng tuyển cử bầu chính phủ dân sự của Myanmar đã diễn ra với sự tham gia của 29 triệu cử tri Hơn 3.000 ứng cử viên từ 37 chính đảng tranh cử 1.159 ghế Quốc hội Cuộc bầu cử diễn ra trong không khí hòa bình, ổn định, dân chủ và tự do Ngày 17 tháng 11 năm 2010, UEC công bố kết quả bầu cử, theo đó: Đảng USDP giành chiến thắng áp đảo với 883 ghế (259/330 ghế Hạ viện, 129/168 ghế Thượng viện và 495/661 ghế Nghị viện bang, vùng) Kết quả bầu cử của Myanmar đã nhận được sự ủng hộ của các nước ASEAN, Trung Quốc và nhiều quốc gia khác; Mỹ và phương Tây tuy không ủng hộ nhưng không phản đối kết quả trên

Ngày 31 tháng 01 năm 2011, Myanmar khai mạc phiên họp Quốc hội

ba cấp đầu tiên (Hạ viện, Thượng viện, và 14 cơ quan lập pháp) để bầu ra Chính phủ mới Với sự tham gia của các nghị sỹ thuộc 11 đảng phái chính trị khác nhau, Quốc hội đã bầu Thein Sein làm Tổng thống; Tin Aung Min làm Phó Tổng thống thứ nhất; Sai Mau Kham làm Phó Tổng thống thứ hai; Thura

U Swe Man làm Chủ tịch Hạ viện; Khin Aung Min làm Chủ tịch Thượng viện Theo đệ trình của Tổng thống Theis Sein, ngày 09 tháng 02 năm 2011, Quốc hội Myanmar thông qua danh sách thành viên Chính phủ mới Theo đó,

cơ cấu Chính phủ gồm 34 bộ Ngoài ra, theo Hiến pháp 2008, Tổng thống kiêm chức Chủ tịch Hội đồng An ninh Quốc gia, với vai trò là cơ quan giám sát, đảm bảo việc thực thi đường lối chính trị của người đứng đầu đất nước phát huy được hiệu quả Sau khi lên nắm quyền, Tổng thống Thein Sein tiến hành một loạt chương trình cải cách đất nước theo đường lối mở cửa tích cực

cả về kinh tế, chính trị và đối ngoại Về chính trị, Chính phủ thúc đẩy mạnh

mẽ các biện pháp hòa hợp dân tộc: Thành lập Ủy ban hòa bình và Ủy ban nhân quyền quốc gia, nhằm bảo vệ quyền lợi của công dân theo Hiến pháp 2008; liên tục cử đại diện các cấp (Tổng thống, Bộ trưởng) tiến hành đối thoại

với lãnh đạo đảng đối lập NLD bà Aung San Suu Kyi, nhằm gác lại bất đồng

và tìm kiếm biện pháp hợp tác vì lợi ích quốc gia, dân tộc Đặc biệt, Chính phủ tổ chức cuộc bầu cử Quốc hội bổ sung vào ngày 01 tháng 4 năm 2012, đảng NLD đã giành được 43/45 ghế, bà Aung San Suu Kyi trở thành nghị sỹ Quốc hội, Chính phủ Myanmar đã chứng minh được quyết tâm thực hiện cải cách dân chủ, từ đó nâng cao uy tín của Chính phủ ở cả trong và ngoài nước; cho phép các đối tượng chống đối đang sống lưu vong được về nước; thả tù nhân chính trị; đàm phán hòa bình với các nhóm vũ trang dân tộc thiểu số… Bên cạnh đó, Chính phủ của Tổng thống Thein Sein còn ban hành các đạo luật, chính sách mới theo hướng cởi mở hơn quyền lợi dân chủ cho người dân như Luật về Công đoàn và Đình công; điều chỉnh luật đảng phái; dỡ bỏ lệnh cấm truy cập vào các trang thông tin điện tử của phe đối lập và nước ngoài; cho phép báo chí nước ngoài vào Myanmar hoạt động… Về kinh tế, Myanmar chủ trương đẩy mạnh kinh tế đối ngoại, thu hút đầu tư nước ngoài, kết hợp với thúc đẩy loại hình kinh tế tư nhân và mở cửa hệ thống ngân hàng… nhằm tạo điều kiện cho đầu tư và trao đổi thương mại phát triển Về đối ngoại, Myanmar điều chỉnh chính sách đối ngoại theo hướng tự chủ, cân bằng quan hệ với các nước lớn, cởi mở hơn với phương Tây, thúc đẩy quan hệ truyền thống, đặc biệt là các nước ASEAN và Việt Nam

Tháng 11 năm 2015, UEC, cho biết có khoảng 80% trong tổng số trên

32 triệu cử tri đã đi bỏ phiếu Ngày 20 tháng 11 năm 2015, UEC công bố kết quả cuộc Tổng tuyển cử: (1) Thượng viện, Đảng NLD được 135/168 ghế; Đảng USDP được 12/168 ghế; (2) Hạ viện, NLD được 255/330 ghế; USDP được 30/330 ghế Các ghế còn lại thuộc về các đảng nhỏ khác Như vậy, NLD

đã giành chiến thắng trong cuộc Tổng tuyển cử 2015 với số ghế áp đảo, đủ quyền tự thành lập Chính phủ mới

Một số vấn đề còn tồn tại trong xã hội Myanmar:

Tình hình xung đột tôn giáo diễn biến phức tạp: Vấn đề này đã tồn tại

và kéo dài trong suốt lịch sử xây dựng và phát triển đất nước của Myanmar Bằng chứng là, xung đột giữa người Hồi giáo Rohingda và người Arakan theo Phật giáo tại bang Rakhine Phần lớn người Hồi giáo Rohingda có nguồn gốc

di cư trái phép từ Bangladet, Ấn Độ vào Myanmar, nên họ không nhận được

sự quan tâm, bảo vệ thực sự từ phía Chính quyền Myanmar Trong thời kỳ Myanmar còn là thuộc địa của Anh, người Hồi giáo Rohingda bị bắt đi lính cầm súng đàn áp người Miến Do đó, họ bị người Miến xem như kẻ thù Ngoài ra, trước làn sóng nhập cư bất hợp pháp của người Hồi giáo Rohingda

đã làm cho người Myanmar bị ảnh hưởng vả về công ăn việc làm và sự ổn định tình hình an ninh, an toàn cuộc sống Từ đó đến nay, cứ là người Hồi giáo Rohingda sinh sống tại Myanmar đều bị người dân theo đạo Phật kỳ thị, không chấp nhận họ là người Myanmar Do vậy, mâu thuẫn dẫn đến xung đột giữa hai dòng giáo phái thường xuyên diễn ra Trong cuộc xung đột từ tháng 5 đến tháng 6 năm 2012, đã làm cho 77 người thiệt mạng và 109 người bị thương; 4.822 ngôi nhà, 17 nhà thờ Hồi giáo, 15 tu viện và 3 trường học bị phá hủy

Lực lượng vũ trang dân tộc thiểu số chống đối Chính phủ: Kể từ khi Myanmar giành được độc lập cho đến nay, các nhóm vũ trang dân tộc thiểu số luôn tiến hành các hoạt động quân sự chống lại quân đội chính phủ, nhằm đòi thành lập Nhà nước độc lập riêng Dưới chủ trương chính sách của chính quyền mới, hiện nay cơ bản các nhóm vũ trang dân tộc thiểu số đã ký thỏa thuận ngừng bắn với Chính phủ Tuy nhiên, các nhóm còn lại vẫn có lực lượng quân đội và vũ khí trang bị khá mạnh Gần đây, các nhóm này tăng cường liên kết, thành lập Hội đồng Liên minh Quốc gia nhằm chống đối chính phủ; kêu gọi quốc tế can thiệp vào vấn đề nhân quyền tại Myanmar; chúng lợi dụng tuyến biên giới giữa Myanmar với Trung Quốc để làm chỗ dựa chống

lại chính phủ; chúng sử dụng vũ khí quân sự tấn công vào các công trình kinh

tế trọng điểm của đất nước… buộc quân đội chính phủ phải tiến hành các hoạt động trấn áp Tình trạng xung đột giữa quân đội Chính phủ và các nhóm vũ trang dân tộc thiểu số còn lại thường xuyên diễn ra, khiến tình hình an ninh tại một số khu vực bất ổn, đời sống nhân dân gặp nhiều khó khăn

1.1.2 Những lực lượng chính trên chính trường Myanmar

Theo thông báo của UEC, tính đến thời điểm diễn ra cuộc Tổng tuyển

cử năm 2015, Myanmar có hơn 70 đảng hợp pháp và đủ điều kiện tham gia tranh cử Ngoài ra, Myanmar còn có nhiều đảng chính trị khác hoạt động trong và ngoài nước nhưng không được chính quyền công nhận Một số nét về các chính đảng lớn tại Myanmar như sau:

Đảng Đoàn kết và Phát triển Liên bang Myanmar

Lịch sử hình thành và phát triển: Tiền thân của USDP là USDA USDA được thành lập ngày 15 tháng 9 năm 1993, có vai trò như là tổ chức xã hội nhằm xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc, tạo thuận lợi cho Chính quyền mới lúc đó triển khai các chính sách lãnh đạo đất nước Cơ cấu tổ chức USDA, bao gồm: Trung ương hội, 17 phân hội ở cấp bang/vùng/thành phố và 66 chi hội cấp huyện, xã USDA có khoảng 24 triệu hội viên trên toàn quốc Đầu năm 2010, để thành lập chính đảng tham gia cuộc Tổng tuyển cử bầu ra Chính phủ dân sự, USDA chính thức tuyên bố giải thể Ngày 04 tháng 5 năm 2010, các thành viên lãnh đạo chủ chốt của USDA đứng ra thành lập chính đảng mới lấy tên là USDP Trong cuộc tổng tuyển cử năm 2010, USDP đã giành chiến thắng áp đảo 388/498 ghế tại Quốc hội và đứng ra thành lập chính phủ dân sự Trong cuộc tổng tuyển cử năm 2015, USDP đã không giành được thắng lợi với 42/498 ghế tại Quốc hội

Cơ cấu tổ chức: Cương lĩnh và điều lệ USDP chỉ rõ, Đại hội Đảng trung ương có nhiệm kỳ 05 năm và đóng vai trò lãnh đạo tối cao trong Đảng; mọi cơ

quan, ủy ban, đảng viên trong Đảng phải tuyệt đối chấp hành nghị quyết do Đại hội biểu quyết và thông qua Sau khi triệu tập Đại hội khóa mới, các Đại biểu Đại hội sẽ bầu ra Ban trung ương gồm 200 thành viên (có 50 thành viên dự khuyết) Là cơ quan trực tiếp triển khai thực hiện các nghị quyết, nhiệm vụ do Đại hội thông qua Ban trung ương đề ra các chính sách, chương trình hành động, các điều lệ, hướng dẫn áp dụng trong toàn Đảng Ban trung ương có quyền thành lập ra các Ủy ban cấp dưới như Ủy ban (kiểm tra, điều lệ, tổ chức, chính sách)… Sau khi thành lập Ban trung ương sẽ bầu ra Ban chấp hành trung ương, với tư cách là cơ quan chịu trách nhiệm trực tiếp trước Ban trung ương trong việc thực hiện các nhiệm vụ được quy định theo cương lĩnh của Đảng

Cương lĩnh, đường lối: Cương lĩnh USDP nêu rõ tôn chỉ hoạt động, gồm: Củng cố Liên bang Myanmar, khuyến khích tình yêu thương và sự hiểu biết giữa các dân tộc trong nước; củng cố chủ quyền; đảm bảo thống nhất lãnh thổ, phát triển đất nước và xây dựng một Nhà nước hiện đại, hòa bình Bên cạnh đó, USDP cũng đề ra 05 mục tiêu, gồm: (1) Không giải tán Nhà nước; (2) Không làm mất đi tính thống nhất quốc gia; (3) Giữ vững chủ quyền; (4) Thúc đẩy và gìn giữ tự hào dân tộc; (5) Xây dựng một Liên bang hòa bình, thịnh vượng và hiện đại

Đảng Liên đoàn Quốc gia vì Dân chủ

Lịch sử hình thành và phát triển: Năm 1988, Aung San Suu Kyi từ Luân Đôn/Anh trở về Myanmar thăm mẹ ốm Sau khi tận mắt chứng kiến tình hình chính trị rối ren của đất nước, bà đã quyết định ở lại trong nước hoạt động với mục đích nhằm cải thiện tình hình chính trị đất nước Theo đó, ngày

27 tháng 8 năm 1988, Aung San Suu Kyi đã cùng với một số cựu quan chức

bị thất sủng của Chính quyền Thủ tướng U Nu sáng lập ra đảng NLD do Aung Gi - cựu thiếu tướng làm Chủ tịch, Tin U - cựu Bộ trưởng Quốc phòng làm Phó chủ tịch và Aung San Suu Kyi làm Tổng thư ký Ngay khi thành lập,

NLD đã yêu cầu đối thoại trực tiếp với chính quyền quân sự của tướng Ne Win, đòi bầu cử tự do để thành lập một chính phủ dân cử hợp hiến Yêu cầu trên của NLD được các nước phương Tây khuyến khích; nhân dân Myanmar

và nhiều nhà chính trị cùng thế hệ với Tướng Aung San ủng hộ Tiếp đó, NLD đã giành thắng lợi áp đảo với 396/485 ghế (79,8%) đại biểu Quốc hội trong cuộc bầu cử năm 1990 Tuy nhiên, SLORC đã không công nhận kết quả bầu cử và tuyên bố “vì nhiều đơn khiếu nại của nhân dân về gian lận bầu cử cho nên tân Quốc hội chưa nhóm họp được và quyền điều hành đất nước vẫn không thay đổi” Trước tình hình đó, Chủ tịch Aung Gi và một số đảng viên NLD đã thỏa hiệp với quan điểm của SLORC và tách ra khỏi Đảng Ngày 20 tháng 12 năm 1990, chính quyền của Thủ tướng So Maung ký lệnh hủy bỏ tính hợp pháp NLD, đồng thời tiến hành bắt giữ nhiều thành viên của đảng (bao gồm cả Aung San Suu Kyi) với cáo buộc chống đối đoàn kết dân tộc Tháng 7 năm 1995, sau khi ổn định tình hình đất nước, Chính phủ Myanmar trả tự do cho bà Aung San Suu Kyi, khuyến khích bà tham dự các hoạt động của Quốc dân đại hội Tuy nhiên, Aung San Suu Kyi coi hành động này của chính phủ là nhằm xoa dịu phương Tây và thu hút đầu tư nước ngoài Bà lại phát động cuộc đối đầu với chính phủ vào ngày 28 tháng 11 năm 1995 bằng việc rút các đại biểu NLD ra khỏi Quốc dân đại hội

Từ năm 1996 - 2000, thông qua nhiều biện pháp và hình thức khác nhau, Aung San Suu Kyi và NLD liên tục phát động những chiến dịch chống lại chính phủ, yêu cầu: Thành lập Ủy ban đại diện Nghị viện nhân dân; hủy bỏ các sắc lệnh do SLORC ban hành từ năm 1988; kêu gọi quân đội chống lại Chính phủ; tẩy chay họp Đại hội quốc dân; kích động sinh viên, thanh niên biểu tình chống chính phủ… Do vậy, tháng 9 năm 2010, Chính phủ tiếp tục ra lệnh quản thúc bà tại gia, giám sát trụ sở và nhà riêng các lãnh đạo NLD với cáo buộc liên quan đến các hoạt động chống đối chính phủ Tháng 5 năm

2002, với sự can thiệp của UN, Aung San Suu Kyi được trả tự do Sau đó, bà tiếp tục phát động các phong trào tẩy chay, chống đố chính phủ và lại bị quản thúc từ tháng 02 năm 2003 Các hoạt động chống đối của NLD trong thời gian này đã dẫn đến nhiều cuộc đụng độ đẫm máu giữa dân thường và lực lượng quân đội chính phủ Tháng 5 năm 2004, chính phủ chính thức ký quyết định

ra lệnh quản thúc bà tại gia với thời hạn 5 năm Kể từ đó ảnh hưởng và lực lượng của NLD, cũng như vai trò của Aung San Suu Kyi bị suy giảm Tháng

5 năm 2009, ngay sát với ngày hết hạn lệnh quản thúc tại gia, Aung San Suu Kyi tiếp tục bị tòa án Yangoon đưa ra xét xử với tội danh che dấu một công dân Mỹ và bị phạt 18 tháng tù giam Sự kiện trên đã khiến bà không thể tham

dự cuộc Tổng tuyển cử vào năm 2010 Trong cuộc Tổng tuyển cử này, Aung San Suu Kyi và NLD tuyên bố tẩy chay bầu cử và không đăng ký tranh cử Ngày 13 tháng 11 năm 2010, một tuần sau bầu cử Quốc hội, với sự can thiệp của Mỹ, Chính phủ Myanmar quyết định trả tự do cho Aung San Suu Kyi

Ngày 19 tháng 8 năm 2011, trong cuộc đối thoại giữa Chính phủ của Tổng thống Thein Sein và Aung San Suu Kyi, hai bên đã đạt được cam kết 4 điểm, gồm: (1) Chính phủ Myanmar đồng ý cho NLD hoạt động hợp pháp tại Myanmar nhưng NLD phải nộp đơn xin phép hoạt động lên UEC theo quy định và phải tuân thủ theo Hiến pháp hiện hành của Myanmar; (2) Chính phủ Myanmar sẵn sàng tiếp thu những ý kiến trái chiều, ý kiến phản hồi và ý kiến

tư vấn của bà Aung San Suu Kyi nói riêng cũng như của các tổ chức, cá nhân đối lập nói chung trên toàn lãnh thổ Myanmar nhằm tìm kiến biện pháp tốt nhất để tái hòa hợp dân tộc và thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển; (3) Chính phủ Myanmar sẵn sàng thảo luận và đối thoại trực tiếp với bà Aung San Suu Kyi cũng như các tổ chức, cá nhân đối lập trong và ngoài nước nhằm tìm kiếm và tranh thủ sự ủng hộ của các tổ chức, cá nhân nước ngoài vào tiến trình phát triển kinh tế - xã hội của Myanmar; (4) Chính phủ Myanmar cam

kết duy trì các cuộc đối thoại trực tiếp với bà Aung San Suu Kyi thông qua đại diện là Bộ trưởng Bộ Lao động Như vậy, lịch sử phát triển của NLD đã bước sang một giai đoạn mới, có vai trò và đóng góp tích cực hơn vào đời sống chính trị và phát triển đất nước

Vị trí, vai trò: Trong suốt quá trình tồn tại và phát triển của mình, NLD

và Aung San Suu Kyi đóng vai trò là lực lượng chính trị đối lập mạnh nhất tại chính trường Myanmar Mặc dù, tổ chức không lớn, nhưng NLD lại nhận được sự ủng hộ của đông đảo người dân Myanmar, các tổ chức quốc tế, đặc biệt là Mỹ, phương Tây Đáng chú ý, trong cuộc bầu cử Quốc hội bổ sung (01.4.2012), NLD đã giành chiến thắng áp đảo với tổng số 43/45 ghế Theo

đó, Aung San Suu Kyi và các thành viên của NLD đã tham gia Chính phủ, đánh dấu bước tiến vượt bậc trong đời sống chính trị của đất nước ASSK là nhân tố quan trọng và tích cực trong việc kêu gọi Mỹ và phương Tây xóa bỏ lệnh cấm vận đối với Myanamar Ngày 20 tháng 11 năm 2015, UEC công bố kết quả cuộc Tổng tuyển cử: (1) Thượng viện, Đảng NLD được 135/168 ghế; (2) Hạ viện, NLD được 255/330 ghế Như vậy, NLD đã giành chiến thắng trong cuộc Tổng tuyển cử 2015 với số ghế áp đảo, đủ quyền tự thành lập Chính phủ mới

Cương lĩnh, đường lối: Mục tiêu xuyên suốt của NLD là đấu tranh đòi thành lập chính quyền hợp hiến do dân bầu, dân chủ, tự do, công bằng theo tiêu chuẩn phương Tây thông qua các biện pháp chính trị

Đảng Dân chủ Dân tộc Shan

Đảng Dân chủ Dân tộc Shan (SNDP) là đảng chính trị đại diện cho quyền lợi của dân tộc thiểu sốShan Trong kỳ bầu cử Quốc hội năm 1990, đảng giành thắng lợi lớn, xếp thứ 2 trong Quốc hội với 23/485 ghế, nhưng Quốc hội đã không được phép triệu tập Trong cuộc tổng tuyển cử ngày 07 tháng 11 năm 2010, SNDP giành được 57 ghế tại Quốc hội

Quân đội Myanmar

Quân đội Myanmar ra đời trong phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc khỏi ách đô hộ của thực dân phương Tây Mặc dù, trải qua nhiều biến động với những tên gọi khác nhau, Quân đội Độc lập Miến Điện (Burma Independence Army-BIA) chính thức được thành lập ngày 28 tháng 12 năm 1941 tại Thái Lan với khoảng 200 người, gồm thanh niên kiều dân Myanmar, nhóm “ba mươi đồng chí” và một số người Nhật thuộc tổ chức Tình báo Minami Kikan Quân đội Độc lập Miến Điện cải tổ thành Quân đội phòng thủ Myanmar (Burma Defense Army-BDA) ngày 27 tháng 7 năm 1942, với nhiệm vụ chính

là phòng thủ vùng biên giới và trong nước Sau khi những người lãnh đạo phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc thức tỉnh, Quân đội Miến Điện đã chuyển sang chống phát xít, chống lại sự chiếm đóng của người Nhật và người Anh, đấu tranh cho một nước Myanmar độc lập hoàn toàn Ngày 15 tháng 9 năm 1943, Hội đồng Quốc phòng tối cao của Myanmar độc lập đã triệu tập phiên họp đầu tiên Tại cuộc họp này, Aung San được bầu làm Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Đại tá Ne Win được cử làm Tổng Tư lệnh; đồng thời tuyên bố đổi tên Quân đội Phòng thủ Miến Điện thành Quân đội Quốc gia Miến Điện (Burma National Army-BNA) Hiện, cơ cấu Quân đội Myanmar gồm Bộ Tư lệnh tối cao toàn quân; Bộ Tư lệnh Lục quân; Bộ Tư lệnh Không quân; Bộ Tư lệnh Hải quân; Tổng Bộ Tình báo Hải, Lục, Không quân Quân đội được bố trí thành 12 quân khu; 7 căn cứ Hải quân; 9 căn cứ Không quân

Myanmar thực hiện chế độ quân dịch tự nguyện Mọi Nam công dân Myanmar có đủ tiêu chuẩn có thể đăng ký tham gia quân đội có thời hạn hoặc không có thời hạn Quân đội Myanmar có khoảng 500.000 quân Ngoài ra, còn có 60.000 Bộ đội cảnh sát

Hiến pháp 2008 của Myanmar quy định: Nhiệm vụ chủ yếu của Quân đội Myanmar trong tương lai phải là một đội quân hiện đại, hùng mạnh và duy nhất Quân đội có quyền quản lý độc lập tất cả những công việc liên quan đến các lực lượng quân sự Tổng Tư lệnh các lực lượng vũ trang là chỉ huy tối cao của các lực lượng vũ trang Quân đội có quyền quản lý sự tham gia của toàn dân vào công tác quốc phòng và an ninh của đất nước Quân đội chịu trách nhiệm chính đảm bảo không để tan vỡ liên bang, không để chia rẽ đoàn kết dân tộc và bảo vệ chủ quyền quốc gia Quân đội có trách nhiệm chính trong bảo vệ Hiến pháp

Quân đội Myanmar đóng vai trò quan trọng trong đời sống chính trị đất nước Ngay sau khi giành được độc lập, Myanmar liên tục rơi vào tình trạng nội chiến và khủng hoảng triền miên Đặc biệt, mâu thuẫn dân tộc không được giải quyết dứt điểm đã làm cho vấn đề vốn rất nhạy cảm ở đất nước Myanmar càng trở nên nghiêm trọng Dưới sự điều hành của quân đội, tình hình đất nước vẫn không được cải thiện Năm 1959, khi chính phủ ép các ông hoàng người San từ bỏ đặc quyền, 2 trong số 12 ông hoàng đã sử dụng lực lượng vũ trang chống lại chính phủ Trong cuộc bầu cử theo Hiến pháp quy định tiến hành vào tháng 4 năm 1960, chính đảng do quân đội hậu thuẫn đã không giành được thắng lợi, do đó phải trao lại quyền điều hành đất nước cho Đảng Liên bang của U Nu Tháng 3 năm 1962, Đại tướng Ne Win làm đảo chính quân sự Ngày 30 tháng 4 năm 1962, Quân đội Myanmar công bố cương lĩnh Con đường Miến Điện tiến lên chủ nghĩa xã hội Để thực hiện mục tiêu, lý tưởng của mình, ngày 4 tháng 7 năm 1962, quân đội đã thành lập một

đảng chính trị riêng, lấy tên là Đảng cương lĩnh xã hội chủ nghĩa Myanmar Sau cuộc đảo chính, Chính quyền quân sự của Ne Win lên nắm quyền điều hành đất nước Tuy nhiên, do thực thi chính sách đối ngoại đóng cửa không thành công, Myanmar liên tục rơi vào tình trạng hỗn loạn Năm 1988, Ne Win buộc phải từ chức

Ngày 18 tháng 9 năm 1988, tướng Xomong, Tư lệnh lực lượng vũ trang Myanmar tuyên bố thành lập SLORC, gồm 21 thành viên là các sĩ quan cao cấp trong quân đội Theo cơ chế mới, Chủ tịch SLORC đồng thời là Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Quốc phòng, Tổng Tư lệnh các lực lượng vũ trang Từ năm 1989 đến 2010, quân đội Myanmar là lực lượng điều hành đất nước

trong những năm gần đây, quân đội Myanmar rất chú trọng đến công việc xây dựng các học thuyết và chiến lược quân sự nhằm xây dựng và phát triển quân đội theo hướng chính quy, tinh nhuệ, hiện đại Trước đây, học thuyết quân sự của Myanmar luôn bị chi phối bởi các yêu cầu an ninh trong nước là chính Hiện nay, các lực lượng Myanmar bắt đầu quan tâm nhiều đến vai trò phòng thủ thông thường Chiến lược quân sự được xây dựng trên cơ sở nhiệm vụ giữ vững sự thống nhất đất nước, bảo vệ chủ quyền và chống mối

đe dọa bên ngoài

Trước năm 2001, nhiệm vụ quân đội Myanmar chủ yếu tập trung vào việc ngăn chặn, trấn áp hoạt động vũ trang của các nhóm dân tộc thiểu số chống đối Từ năm 2001 đến nay, Myanmar chủ trương cải cách quân đội, nâng cấp và mua sắm vũ khí trang bị, tăng cường huấn luyện nâng cao khả năng sẵn sàng chiến đấu, chuyển từ nhiệm vụ trấn áp các cuộc nổi loạn trong nước sang bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ và giữ vững ổn định liên bang, dân tộc, góp phần phá thế bao vây, cấm vận kinh tế của Mỹ và phương Tây Để thực hiện chủ trương trên, Myanmar đang đẩy mạnh cải cách quân đội, trong đó tập trung vào không quân và hải quân

Có thể nói, Quân đội Myanmar có tầm ảnh hưởng rất lớn đối với chính trường, các vị trí chủ chốt trong chính phủ và trong quân đội đều do các sỹ quan quân sự nắm giữ Từ năm 1948 đến nay, Myanmar có 69 năm độc lập trải qua 11 đời Tổng thống trong đó có 7 người là quân nhân, có 11 đời thủ tướng thì 9 người là sỹ quan quân đội Quân đội nắm quyền điều hành đất nước 50 năm Quân đội đã thực hiện hai cuộc đảo chính vào tháng 3 năm

1962 và tháng 8 năm 1988

1.1.3 Các nhóm vũ trang dân tộc thiểu số

Do đặc điểm đất nước Myanmar đa sắc tộc và tiến trình lịch sử của đất nước, hiện nay Myanmar có hàng chục các nhóm vũ trang dân tộc thiểu số hoạt động với quy mô lớn nhỏ khác nhau Các nhóm này bắt đầu hình thành

từ cuộc nội chiến năm 1948 giữa Chính phủ Myanmar và dân quân du kích của các nhóm dân tộc thiểu số nổi dậy đòi thành lập Nhà nước riêng Địa bàn hoạt động của các nhóm này chủ yếu ở khu vực biên giới giáp Trung Quốc và Thái Lan, những nơi có địa hình rừng núi hiểm trở, khó kiểm soát Nguồn thu chính của các lực lượng này chủ yếu là từ buôn lậu, sản xuất ma túy và khai thác đá quý Kể từ khi bắt đầu hình thành cho đến nay, các nhóm vũ trang dân tộc thiểu số không ngừng tiến hành các hoạt động chống phá Chính phủ nhằm

ly khai dân tộc và thành lập Nhà nước độc lập của riêng mình theo tinh thần của kết quả Hội nghị Panlong và Hiến pháp 1947, trong đó cho phép các dân tộc thiểu số có quyền ly khai sau 10 năm kể từ khi Hiến pháp 1947 có hiệu lực Từ năm 1992 cho đến nay, bằng các chính sách mềm dẻo và linh hoạt, Chính quyền quân sự của Thống tướng Than Swe và Chính phủ dân sự của Tổng thống Thein Sein đã vận động được đa số các nhóm vũ trang thiểu số giải giáp vũ khí và tham gia lực lượng biên phòng dưới sự quản lý của Quân đội Chính phủ Các nhóm đã đầu hàng được Chính phủ cho hưởng chính sách khoan hồng, đãi ngộ, được cung cấp trang thiết bị sinh hoạt; cho phép quản lý

một khu vực địa lý hành chính và một số đặc quyền về kinh tế Một số nhóm cũng được phép giữ lại một phần vũ khí cá nhân để giữ an ninh khu vực quản

lý dưới sự chỉ đạo trực tiếp của quân đội Chính phủ trong khu vực hành chính Tuy nhiên, hiện vẫn còn một số nhóm thuộc Hội đồng Liên minh Quốc gia (UNFC) chưa giải giáp vũ khí và vẫn tiến hành các hoạt động quân sự chống đối chính phủ, gồm: Liên minh dân tộc Karen (KNU); Liên hiệp quốc gia Karen (KIO); Tổ chức quốc gia Kachin (KNO); đảng Phát triển quốc gia Karen (KNPP); Liên minh dân chủ Lahu (LDU); Mặt trận giải phóng quốc gia Palaung (PSLF); Tổ chức giải phóng quốc gia Pa O (PNLO); Quân đội bang Shan (SSA); Tổ chức quốc gia Wa (WNO)

1.2 Những nhân tố tác động đến sự thay đổi chính trị ở Myanmar

từ 2010 đến 2015

1.2.1 Nguyên nhân bên trong

Những yếu tố về chính trị nội bộ, kinh tế, xã hội, an ninh, đối ngoại, vai trò cá nhân và sự nới lỏng kiểm soát quyền lực của Quân đội là những nguyên nhân chủ yếu, quan trọng nhất và có ý nghĩa quyết định cho những thay đổi

về chính trị tại Myanmar Mặc dù, những cải cách chính trị gần đây đã được chuẩn bị và tính toán từ trước, là bước cuối (xây dựng quốc gia hiện đại, phát triển và dân chủ) trong Lộ trình dân chủ 7 bước do Chính quyền quân sự Myanmar đưa ra năm 2003, nhưng những thay đổi mạnh mẽ nhất kể từ năm

2010 đến nay xuất phát từ một số nguyên nhân chính sau:

Thứ nhất, chính trị - an ninh: Xuất phát từ sự thay đổi trong nhận thức

của ban lãnh đạo Myanmar và giới quân sự cầm quyền, đặc biệt là Chính quyền của Tổng thống Thein Sein về nhu cầu cấp thiết phải cải cách Chính phủ đã thúc đẩy các chính sách cải cách mạnh mẽ trong bối cảnh Myanmar đang đứng trước nhiều khó khăn nghiêm trọng, nhất là về chính trị (mâu thuẫn chính trị gay gắt, đứng trước nguy cơ khủng hoảng, trong khi xung đột

tôn giáo, sắc tộc kéo dài), về kinh tế (là nước kém phát triển, bị bao vây, cấm vận) và đối ngoại (bị cô lập trên trường quốc tế)

Thúc đẩy cải cách cũng giúp duy trì vai trò cầm quyền đất nước và giữ

ổn định chính trị - xã hội Thực hiện “Lộ trình dân chủ” đi đôi với việc chính quyền quân sự và các tướng lĩnh phải từ bỏ một phần quyền lực và lợi ích độc tôn, vốn được hưởng trong một thời gian dài Điều này là một thách thức lớn cho một chế độ được coi là độc tài quân sự, từng kiểm soát hoàn toàn đời sống chính trị, kinh tế tại Myanmar và thẳng tay đàn áp các phong trào dân chủ Trên thực tế, chủ trương thúc đẩy cải cách chính trị tại Myanmar theo

“Lộ trình dân chủ 7 bước” là hoàn toàn do chính quyền quân sự chủ động xây dựng, triển khai và chủ yếu để phục vụ những lợi ích sau của chính quyền quân sự

Việc bị Mỹ và phương Tây bao vây, cấm vận từ những năm 1988 và buộc phụ thuộc vào Trung Quốc đã khiến Myanmar gần như bị cô lập trên trường quốc tế và tách khỏi các hoạt động đời sống chính trị kinh tế của khu vực và thế giới Do đó, chính quyền quân sự Myanmar thúc đẩy tiến trình cải cách nhằm phá thế bao vây, cấm vận, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ; thu hút nguồn vốn đầu tư từ bên ngoài nhằm phát triển kinh tế đất nước

Ngoài ra, trong nhiều năm qua, tình hình an ninh của Myanmar luôn trong tình trạng bất ổn Do đó, quá trình cải cách chính trị sẽ giúp chính quyền Myanmar có vị thế và điều kiện tốt hơn trong việc giải quyết cuộc xung đột sắc tộc kéo dài tại quốc gia này

Thứ hai, về kinh tế - xã hội: Tuy là một nước giàu tài nguyên thiên

nhiên, lại nằm ở vị trí địa chiến lược quan trọng, có nguồn nhân lực dồi dào, nhưng Myanmar lại là một nước nghèo nhất khu vực Tổng sản phẩm quốc nội của Myanmar thấp, thu nhập bình quân đầu người thấp, cơ sở hạ tầng kém

phát triển, quan hệ kinh tế quốc tế hạn chế1 Từng là một trong hai nền kinh tế hàng đầu ở Đông Nam Á vào đầu thập niên 1960, sau khi chuyển sang điều hành đất nước theo chế độ quân sự, tình hình Myanmar ngày càng trở nên khó khăn, do sự không hiệu quả của các chính sách kinh tế, lệnh bao vây cấm vận của Mỹ và phương Tây khiến Myanmar không xuất khẩu được hàng hóa và nhận được đầu tư nước ngoài, trong khi chính sách đối ngoại “nhất biên đảo” với Trung Quốc không hỗ trợ nhiều cho sự phát triển kinh tế của Myanmar

Trên thực tế, với mô hình kinh tế lai ghép, không phải là nền kinh tế xã hội chủ nghĩa, không phải nền kinh tế hỗn hợp hay định hướng thị trường; không có ranh giới rõ ràng của các tác nhân tham gia nền kinh tế là nhà nước hay phi nhà nước…2; kinh tế vĩ mô không ổn định; cơ cấu kinh tế lạc hậu3; khu vực tài chính chưa phát triển và thể chế yếu kém đã làm cho nền kinh tế Myanmar ngày càng tụt hậu Theo báo cáo phát triển con người của Chương trình Phát triển UN (2012), Myanmar đứng thứ 5 trong tổng số 10 quốc gia có chỉ số HDI thấp nhất châu Á và châu Đại Dương, đứng thứ 149 trong tổng số

187 nền kinh tế được thống kê Bên cạnh đó, tình trạng tham nhũng ở Myanmar lại diễn ra tràn lan

Thứ ba, vai trò cá nhân: (1) Thống tướng Than Shwe: Giữ vị trí là

người đứng đầu Chính phủ quân sự Myanmar từ năm 1992 đến năm 2010, là

“tác giả” của Lộ trình dân chủ 7 bước, tạo sự thay đổi mang tính lịch sử đối với Myanmar Vào thời gian Myanmar công bố Lộ trình dân chủ 7 bước dự kiến thực hiện trong 7 năm, nhưng dư luận trong và nước đều hoài nghi, thậm chí cho rằng đó là trò mị dân của Chính phủ quân sự, nhưng Than Shue đã

1 Theo hãng truyền thông Australia ABC, thu nhập bình quân đầu người của Myanmar dưới 450 USD/năm, tốc độ tăng trưởng kinh tế chỉ khoảng 2-3%/năm và chủ yếu phụ thuộc vào việc xuất khẩu khí tự nhiên.3/4 dân số nước này sống nhờ vào ngành nông nghiệp đang tụt dốc

2 Xem Larkin, Stuart (2012), Myanmar at the Crossroads: Rapid Industrial Development or

De-Industrialization, January, p.40

3 Các ngành gồm nông-lâm nghiệp, thủy sản chiếm tới 36,4%, thu hút 60-70% việc làm và khoảng 2/3 dân số sống ở khu vực nông thôn với năng suất lao động thấp (ADB,Interim Country Partnership Strategy, Myanmar

quyết liệt thực hiện chính sách này Theo đó, ngày 7/11/2010, Myanmar đã tiến hành Tổng tuyển cử, chuyển đổi từ Chính quyền quân sự sang Chính phủ dân sự Đồng thời, Than Shwe cũng chính là người đưa Myanmar gia nhập ASEAN vào tháng 7 năm 1997 Sau khi bàn giao quyền lực cho Chính phủ dân sự, ông đã nghỉ hưu, không xuất hiện trước công chúng Tuy nhiên, tầm ảnh hưởng của ông trên chính trường Myanmar vẫn rất lớn

(2) Ông Thein Sein: Làm quyền Thủ tướng Myanmar (4/2007 -

24/10/2007), sau đó giữ chức Thủ tướng (24/10/2007 - 04/02/2011) và làm Tổng thống (03/2011 - 01/2016) Thein Sein có tư tưởng cởi mở với chủ trương cải cách kinh tế để phát triển đất nước Trước cuộc tổng tuyển cử (7/11/2010), ông cùng 20 tướng lĩnh khác đã từ bỏ các chức vụ trong quân đội, thành lập đảng USDP để tham gia tranh cử với tư cách chính trị gia dân

sự và là Chủ tịch đảng USDP Với tư cách là Tổng thống Myanmar, ông Thein Sein đã đưa ra nhiều quyết định và biện pháp cải cách chính trị quan trọng như nới lỏng kiểm duyệt báo chí, thả tù nhân chính trị4, trong đó có bà Aung San Suu Kyi và cho phép đảng đối lập NLD hoạt động hợp pháp và tham gia tranh cử trong bầu cử Quốc hội bổ sung vào tháng 4.2012; tiến hành hòa giải dân tộc, ký thỏa thuận ngừng bắn với các nhóm sắc tộc vũ trang… đã đem lại cuộc sống ấm no cho người dân, được cộng đồng khu vực và quốc tế đánh giá cao, nhất là được Mỹ và phương Tây đã cổ súy cho tiến trình cải cách , mở cửa của Myanmar

(3) Bà Aung San Suu Kyi: Luôn được coi là “đấu sĩ dân chủ” hoàn hảo

trong quan niệm giá trị của phương Tây Cha bà, tướng quân Aung San là người cha của đất nước Myanmar, đã lãnh đạo phong trào thanh niên khi còn

4 Ngày 31/12/2013, Chính phủ Myanmar thông báo là không còn một tù nhân chính trị nào trên đất nước này Tổng thống Thein Sein cùng một lúc ban hành hai lệnh ân xá, qua đó thực hiện đầy đủ lời cam kết, trước cuối năm 2013 sẽ trả tự do cho toàn bộ các tù nhân lương tâm-những người kết án vì tội phản quốc, nổi loạn, biểu tình bất hợp pháp và các tội khác trong khuôn khổ các đạo luật hà khắc được tập đoàn quân sự trước đây sử

trẻ, sau đó lãnh đạo Myanmar giành độc lập khỏi ách thống trị của thực dân Khi Aung San Suu Kyi lên 2 tuổi, tướng quân Aung San bị ám sát Sau khi lấy một giáo sư giảng dạy tại Đại học Oxford, Aung San Suu Kyi sống cuộc sống bình thường của người phụ nữ hỗ trợ chồng, giáo dục con ở nước ngoài Trong một thời gian dài, bà không xuất hiện trên vũ đài chính trị Myanmar

Năm 1988, Aung San Suu Kyi trở về Myanmar thăm mẹ bị ốm nặng, lại đúng vào lúc phong trào sinh viên Myanmar chống chính quyền quân sự ngày càng quyết liệt Bà quyết định tham gia phong trào phản đối và đã thành lập đảng NLD Danh phận - con gái của tướng quân Aung San đã trở thành nguồn vốn chính trị to lớn của bà và sự trấn áp mạnh mẽ của Chính phủ Myanmar cũng khiến cho Aung San Suu Kyi được rất nhiều người ủng hộ Năm 1990, NLD do bà lãnh đạo giành thắng lợi trong cuộc bầu cử, chính quyền quân sự lập tức giam lỏng bà, đồng thời từ chối công nhận kết quả bầu

cử Sự kiện này đã mở ra chuỗi ngày dài bà phải chống trong cảnh tù tội cho đến năm 2010 Trong thời gian bị giam lỏng, Aung San Suu Kyi bị ép phải xa rời người thân trong thời gian dài Chồng và con chỉ được gặp bà vài lần dưới

sự giám sát nghiêm ngặt, năm 1999, khi chồng qua đời bà cũng không được gặp lần cuối

Ngoài phẩm chất kiên cường, phương thức đấu tranh phi bạo lực của bà cũng được mọi người ca ngợi Rất nhiều người đã coi bà như những người anh hùng dân tộc vĩ đại như Nelson Mandela, Mohandas Karamchand Gandhi Hơn nữa, gương mặt tao nhã, cử chỉ đoan trang khiến bà trở thành lãnh tụ được hàng vạn người Myanmar kính trọng, cũng trở thành biểu tượng dân chủ lý tưởng của các nước phương Tây Bà được vinh danh qua hầu hết các giải thưởng quốc tế vì hòa bình và nhân quyền, đặc biệt là năm 1991 bà được trao giải Nobel về hòa bình

Một điểm đáng chú ý là, thời gian gần đây, bà Aung San Suu Kyi có xu hướng phê phán chính phủ một cách gay gắt, đồng thời tham gia vào tiến trình chung của hòa hợp dân tộc và dân chủ hóa ở quốc gia Đông Nam Á này Sau việc gửi đơn khiếu nại lên Tòa án tối cao Myanmar đòi khôi phục vị trí hợp pháp cho NLD thất bại và những lời kêu gọi “đề nghị quốc tế tiếp tục gây sức

ép đối với chính phủ Myanmar về vấn đề dân chủ, nhân quyền”5, bản thân bà Aung San Suu Kyi cũng đã bắt đầu mềm mỏng hơn và chấp nhận đối thoại với chính phủ của Tổng thống Thein Sein

Năm 2010, Chính quyền quân sự Myanmar đã thả bà Aung San Suu Kyi sau hàng chục năm bị giam lỏng Sau đó, bà quay trở lại chính trường, lần lượt đi thăm Mỹ, Nhật Bản và châu Âu, hội kiến với các chính khách quan trọng trên thế giới như Tổng thống Mỹ Barack Obama, Thủ tướng Anh David Cameron, Thủ tướng Ấn Độ Manmohan Singh và Tổng thư ký Liên hợp quốc Ban Ki Moon Xét tới địa vị chính trị khác xa nhau giữa hai bên trong các cuộc hội kiến, lãnh đạo các nước lớn quan trọng trên thế giới này lại nói gặp

gỡ Aung San Suu Kyi là vinh dự của mình Trong cuộc bầu cử quốc hội bổ sung 2 năm sau đó, đảng NLD do Aung San Suu Kyi lãnh đạo đã giành được

43 trên tổng số 45 ghế (Đảng đoàn kết thống nhất và phát triển - USDP cầm quyền chỉ giành được 1 ghế) Từ lúc này, uy tín của Aung San Suu Kyi đã đạt tới đỉnh cao

Thứ tư, Quân đội nới lỏng kiểm soát quyền lực: Quân đội Myanmar đã

sớm thoát khỏi cục diện hỗn loạn và bắt đầu cầm quyền từ năm 1988, từng bước ổn định và củng cố tình hình chính trị trong nước, điều này làm cho các tướng lĩnh quân đội có lý do để tin rằng, không cần lại phải lấy quyền lực quân sự tuyệt đối và toàn bộ quyền lực chính trị để duy trì chế độ độc tài quân

sự Cùng với việc môi trường trong nước, quốc tế ngày càng mở cửa, tốc độ

và khả năng lưu thông của thông tin ngày càng lớn mạnh, cái giá của việc chế

độ độc tài quân sự chủ yếu sử dụng sức mạnh quân sự - quyền lực cứng này làm biện pháp vượt xa cái giá của việc lấy sức mạnh quân sự làm hậu thuẫn, lấy quyền lực mềm làm biện pháp để duy trì sự kiểm soát tương đối đối với chính quyền Sự phát triển của thời đại khiến cho tần suất sử dụng bạo lực quân sự trên phạm vi toàn cầu cũng giảm mạnh, và cùng với sự kéo dài của thời gian thống trị, cuối cùng tỷ lệ “bị lật đổ” của chế độ độc tài quân sự cũng tăng cao Bằng chứng là, các cuộc cách mạng Nhung ở Trung Á vào những năm đầu và giữa Thập kỷ đầu tiên của thế kỷ XXI đã làm cho giới quân sự nắm quyền ở một nước vốn được truyền bá các giá trị dân chủ của phương Tây (thuộc địa Anh) lo ngại rằng, nếu không có sự thay đổi thì số phận của họ

sự phong tỏa về chính trị, ở mức độ nào đó còn có thể cải thiện môi trường quốc tế, giành lấy sự thừa nhận của phương Tây và giành được uy tín chính trị Vì vậy, việc quân đội Myanmar duy trì kiểm soát tương đối với chính quyền sẽ có tính bền bỉ lớn hơn nhiều so với duy trì kiểm soát tuyệt đối - tức

là từ Chính quyền quân sự chuyển sang Chính phủ dân sự, nhưng vẫn giữ được vai trò của quân đội trong đời sống kinh tế, chính trị của Myanmar6

1.2.2 Nguyên nhân bên ngoài

Bên cạnh những nguyên nhân bên trong kể trên, các nguyên nhân bên ngoài cũng có những tác động mạnh đến quá trình cải cách chính trị tại Myanmar từ năm 2003 khi chính quyền quân sự đưa ra lộ trình dân chủ 7 bước Lộ trình này được đưa ra và thực hiện trong bối cảnh thế giới và khu vực liên tiếp có những biến đổi lớn về chính trị - đối ngoại, tác động không nhỏ đến từng giai đoạn cải cách của quốc gia Đông Nam Á này

Thứ nhất, tình hình thế giới: Khi Myanmar tiến hành quá trình dân chủ

hóa và mở cửa đất nước, tình hình địa chính trị và môi trường kinh tế, xã hội khu vực và thế giới cũng đã chứng kiến nhiều chuyển biến to lớn và quan trọng Những chuyển biến này đã buộc Chính quyền Myanmar phải đưa ra những chiến lược cải cách phù hợp với sự thay đổi nói trên và hội nhập với khu vực và thế giới

Về kinh tế, trong khi phục hồi sau khủng hoảng kinh tế - tài chính toàn cầu từ năm 2008 vẫn mong manh, hoạt động kinh tế của các nước công nghiệp chủ chốt tiếp tục trì trệ thì nhiều nước châu Á tiếp tục duy trì được đà tăng trưởng khá cao7 Với sự tăng trưởng kinh tế cực kỳ năng động, thế kỷ hiện nay được coi là “thế kỷ châu Á” khi châu lục này đang trở thành nguồn cầu mới cho nền kinh tế thế giới8, dòng đầu tư và mức tiêu dùng phát triển nhanh Trong bối cảnh đó, Myanmar có nhiều cơ hội để tận dụng mở cửa, phát triển kinh tế, tạo việc làm, giảm tỷ lệ nghèo đói, tiến tới hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường và tăng trưởng bền vững

6 Mạng “Thời báo Học tập”, Trung Quốc, 17/11/2015

7 Tỷ lệ của châu Á trong GDP toàn cầu, tính theo sức mua ngang giá (PPP), đã tăng từ 8% năm 1980 lên 30% năm 2010, theo ADB,2011

8 Dự kiến đến 2030, tổng mức tiêu dùng của châu Á đạt 32 nghìn tỷ USD, chiếm 43% tổng tiêu dùng toàn

Về chính trị, các cuộc cách mạng màu và mùa xuân Arap đã có tác động nhất định đến chính quyền quân sự ở Myanmar Nửa đầu thập niên đầu tiên của thế kỷ XX, Cách mạng Bulldozer (Cách mạng anh hùng rơm) ở Nam

Tư (2000), Cách mạng Hoa hồng ở Grudia (2003) và Cách mạng Cam ở Ukraina (2004) đã diễn ra… Sau khi Milosevic bị lật đổ, đến lượt Tổng thống Grudia Eduard Shevardnadze bị thay thế vào tháng 3.2004 sau cuộc bầu cử gây tranh cãi vào năm 2003… đã tạo nên mối quan ngại nhất định đối với chính quyền quân sự ở Myanmar, đặc biệt khi nước này vào năm 2003 đã đặt

ra lộ trình dân chủ 7 bước9

Bên cạnh đó, xu hướng hòa bình, hợp tác và phát triển tại nhiều nơi trên thế giới tiếp tục diễn ra mạnh mẽ Ngày càng nhận thấy tại nhiều nước trên thế giới, dân chủ đời sống xã hội và phát triển kinh tế sẽ tạo điều kiện để nâng cao đời sống nhân dân và tích cực tham gia vào cộng đồng quốc tế Trong bối cảnh đó, việc chính quyền quân sự nhường quyền cho chính phủ dân sự ở Myanmar vào tháng 3.2011 có lẽ là lựa chọn khôn ngoan của giới quân sự nắm quyền ở quốc gia Đông Nam Á này

Thứ hai, tình hình khu vực: Trong bối cảnh đó, cấu trúc an ninh, chính trị

và kinh tế khu vực châu Á - Thái Bình Dương nói chung và Đông Nam Á nói riêng cũng có nhiều thay đổi to lớn và mạnh mẽ Ở khu vực Đông Nam Á, các nước ASEAN đã đạt được tốc độ tăng trưởng kinh tế cao, ưu tiên xây dựng khu vực thương mại tự do và đẩy mạnh hợp tác kinh tế nội khối, coi phát triển kinh

tế bền vững là biện pháp hữu hiệu để duy trì hòa bình, ổn định ở khu vực Tại hội nghị cấp cao không chính thức ASEAN lần 2 họp ở Cuala Lămpơ tháng 12-

1997, các nước trong khu vực cùng nhất trí đề ra tầm nhìn năm 2020 với nội dung chính là: “đến năm 2020, ASEAN sẽ là một nhóm hài hòa các dân tộc

9 Võ Xuân Vinh (Chủ biên, 2015), Biến đổi chính trị, kinh tế ở Myanmar từ 2011 đến nay: Bối cảnh, nội dung

& tác động, tr.42

Đông Nam Á hướng ngoại sống trong hòa bình, ổn định và thịnh vượng, gắn

bó với nhau bằng quan hệ đối tác trong phát triển năng động và trong một cộng đồng các xã hội đùm bọc lẫn nhau” Hội nghị cấp cao ASEAN 9 họp ở Bali năm 2003 đề ra mục tiêu đến năm 2020 sẽ xây dựng thành công Cộng đồng ASEAN với ba trụ cột: Cộng đồng kinh tế, cộng đồng an ninh và cộng đồng văn hóa Tuy nhiên, để đáp ứng đòi hỏi của tình hình mới trong khu vực và trên thế giới, Cấp cao ASEAN 12 năm 2007 đã quyết định đẩy sớm hơn thời hạn hình thành Cộng đồng ASEAN vào năm 2015

Tiếp đó, việc Hiến chương ASEAN chính thức có hiệu lực từ ngày 13/12/2008 là một dấu mốc quan trọng trong tiến trình phát triển của Hiệp hội; thiết lập một cơ sở pháp lý vững chắc, một bộ máy làm việc và có cơ chế hợp tác cho ASEAN tiến tới cộng đồng ASEAN thực sự là một tổ chức

có tư cách pháp nhân, đại diện quyền lợi hợp pháp cho 10 nước thành viên trong quan hệ đối tác với các nước ngoài khu vực Đây là yếu tố hết sức quan trọng tác động đến việc Chính quyền quân sự Myanmar cần thúc đẩy nhanh cải cách chính trị nhằm tích cực tham gia vào công việc chung của khu vực và trên thế giới

Thứ ba, mối lo ngại về việc phụ thuộc quá nhiều vào Trung Quốc: Từ

khi Myanmar bắt đầu được cai trị bằng Hội đồng pháp luật và khôi phục trật

tự nhà nước/Hội đồng hòa bình và phát triển nhà nước (SLORC/SPDC) vào năm 1988, vai trò của Trung Quốc trong chính sách ngoại giao, thương mại

và an ninh của Myanmar đã phát triển nhanh chóng Vai trò này xuất hiện từ

sự cần thiết chứ không phải từ sự kết nối mang tính cảm xúc - bất chấp những tuyên bố của cả hai bên về mối quan hệ láng giềng đặc biệt SLORC/SPDC cần một chiếc phao cứu sinh về kinh tế và ngoại giao nhằm hạn chế các biện pháp trừng phạt và sự lên án của quốc tế về những sự vi phạm nhân quyền của nước này Trung Quốc đem lại chiếc phao cứu sinh đó bằng cách trao đổi

thương mại và đầu tư vào Myanmar, và bằng cách duy trì quyền phủ quyết đối với việc Hội đồng bảo an Liên hợp quốc xem xét kỹ lưỡng nhân quyền của Myanmar Đổi lại, Trung Quốc giành được quyền tiếp cận tới trữ lượng dồi dào dầu mỏ, khí tự nhiên, gỗ và khoáng sản của Myanmar, cũng như tiềm năng về năng lượng thủy điện của nước này, tất cả những thứ hứa hẹn giúp kích thích tăng trưởng kinh tế của Trung Quốc và đặc biệt là sự phát triển của tỉnh Vân Nam Vị trí của Myanmar cũng khiến nước này trở nên quan trọng

về mặt chiến lược, vừa là một giao lộ giữa Trung Quốc, Ấn Độ và Đông Nam

Á, vừa là cửa ngõ vào Vịnh Bengal, một tuyến đường thay thế cho eo biển Malacca để Trung Quốc nhập khẩu dầu mỏ từ Trung Đông

Sự kết hợp giữa việc Myanmar tương đối bị cô lập và lực hút kinh tế của Trung Quốc đã đem lại cho Bắc Kinh sức ảnh hưởng chính trị đáng kể với SLORC/SPDC, được thể hiện bằng việc các doanh nghiệp sở hữu nhà nước Trung Quốc tham gia xây dựng cơ sở hạ tầng then chốt, thặng dư thương mại liên tục có lợi cho Trung Quốc, những khoản mua sắm số lượng lớn vũ khí Trung Quốc của quân đội Myanmar, kể từ năm 1989 Trung Quốc trở thành nhà cung cấp vũ khí chủ yếu cho Myanmar và theo tính toán (đến năm 2010), Trung Quốc đã cung cấp lượng vũ khí và trang thiết bị quân sự cho Myanmar, với trị giá lên tới gần 4 tỷ USD10 Các hoạt động khai thác nguồn tài nguyên đem lại các lợi ích cho Trung Quốc một cách không tương xứng Sự không cân xứng trong mối quan hệ của Myanmar với Trung Quốc được thừa nhận rộng rãi trước khi các cải cách bắt đầu, nhưng trừng nào mà các biện pháp trừng phạt vẫn còn được duy trì thì Myanmar còn thiếu các lựa chọn thay thế Tuy nhiên, trong thời gian này, Trung Quốc vẫn sử dụng chính sách “hai mặt với Myanmar”, một mặt thúc đẩy quan hệ toàn diện trên tất cả các lĩnh vực với Chính quyền quân sự Myanmar; mặt khác, Trung Quốc hỗ trợ cho các

10 Maung Aung Myoe (2011), In the Name of Pauk-Phaw-Myanmar ’ s China Policy since 1948, ISEAS,