Mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân trong tư tưởng chính trị hồ chí minh

Thắng lợi trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, giành độc lập dân tộc là điều kiện, tiền đề xây dựng xã hội dân chủ và mang lại hạnh phúc cho nhân dân dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng s

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

*****

NGUYỄN VĂN NGUYÊN

MỐI QUAN HỆ GIỮA ĐỘC LẬP DÂN TỘC VỚI DÂN CHỦ VÀ HẠNH PHÚC CỦA NHÂN DÂN TRONG TƯ TƯỞNG CHÍNH TRỊ HỒ CHÍ MINH

LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHÍNH TRỊ HỌC

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

*****

NGUYỄN VĂN NGUYÊN

MỐI QUAN HỆ GIỮA ĐỘC LẬP DÂN TỘC VỚI DÂN CHỦ VÀ HẠNH PHÚC CỦA NHÂN DÂN TRONG TƯ TƯỞNG CHÍNH TRỊ HỒ CHÍ MINH

Chuyên ngành: Chính trị học Mã số: 62 31 02 01

LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHÍNH TRỊ HỌC

Người hướng dẫn khoa học: PGS TS Phạm Ngọc Anh

Hà Nội – 2017

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, những kết quả nghiên cứu khoa học được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng để bảo vệ ở bất kỳ học vị nào Các thông tin trích dẫn trong luận án này đều được chỉ rõ nguồn gốc xuất xứ rõng ràng

Hà Nội, ngày tháng năm 2017

Tác giả

Nguyễn Văn Nguyên

MỤC LỤC

Trang

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 3

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận án 4

5 Đóng góp mới của luận án 5

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án 5

7 Kết cấu của luận án 5

Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 6

1.1 Những nghiên cứu liên quan đến cơ sở hình thành tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân 6

1.2 Những nghiên cứu liên quan đến nội dung tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân 8

1.3 Những nghiên cứu liên quan đến việc đánh giá ý nghĩa, vận dụng tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân 17

1.4 Khái quát kết quả nghiên cứu từ các công trình được công bố và các vấn đề đặt ra luận án cần tiếp tục giải quyết 20

Tiểu kết chương 1 23

Chương 2: CƠ SỞ HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG CHÍNH TRỊ HỒ CHÍ MINH VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA ĐỘC LẬP DÂN TỘC VỚI DÂN CHỦ VÀ HẠNH PHÚC CỦA NHÂN DÂN 24

2.1 Cơ sở khách quan 24

2.1.1 Bối cảnh quốc tế và trong nước ảnh hưởng đến sự hình thành tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân 24

2.1.2 Những tiền đề tư tưởng - lý luận hình thành tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của

nhân dân 31

2.2 Nhân tố chủ quan - các phẩm chất của Hồ Chí Minh 49

2.2.1 Lòng yêu nước, thương dân sâu sắc 49

2.2.2 Tư duy độc lập, tự chủ, sáng tạo và sự nhạy cảm với cái mới 51

2.2.3 Ý chí và nghị lực phi thường của Hồ Chí Minh trong đấu tranh giành độc lập dân tộc, tự do, ấm no, hạnh phúc cho nhân dân 54

2.2.4 Năng lực hoạt động thực tiễn 55

Tiểu kết chương 2 57

Chương 3: NỘI DUNG TƯ TƯỞNG CHÍNH TRỊ HỒ CHÍ MINH VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA ĐỘC LẬP DÂN TỘC VỚI DÂN CHỦ VÀ HẠNH PHÚC CỦA NHÂN DÂN 58

3.1 Vị trí của mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân trong hệ thống tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh 58

3.1.1 Khái quát tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh 58

3.1.2 Mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân - nội dung cốt lõi của tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh 59

3.2 Tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc, dân chủ và hạnh phúc của nhân dân 62

3.2.1 Quan niệm của Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc 62

3.2.2 Quan niệm của Hồ Chí Minh về dân chủ 68

3.2.3 Quan niệm của Hồ Chí Minh về hạnh phúc của nhân dân 73

3.3 Mối quan hệ biện chứng giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân 79

3.3.1 Mối quan hệ giữa độc lập dân tộc và dân chủ 79

3.3.2 Mối quan hệ giữa độc lập dân tộc và hạnh phúc của nhân dân 84

3.3.3 Mối quan hệ giữa dân chủ và hạnh phúc của nhân dân 88

3.3.4 Sự thống nhất giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân 92

3.4 Cách thức Hồ Chí Minh giải quyết mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân

chủ và hạnh phúc của nhân dân trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam 100

3.4.1 Thời kỳ từ 1920-1930 100

3.4.2 Thời kỳ từ 1930-1945 102

3.4.3 Thời kỳ từ 1945-1954 104

3.4.4 Thời kỳ từ 1954-1969 105

Tiểu kết chương 3 107

Chương 4: GIẢI QUYẾT MỐI QUAN HỆ GIỮA ĐỘC LẬP DÂN TỘC VỚI DÂN CHỦ VÀ HẠNH PHÚC CỦA NHÂN DÂN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY THEO TƯ TƯỞNG CHÍNH TRỊ HỒ CHÍ MINH 108

4.1 Đánh giá khái quát giá trị tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân 108

4.1.1 Giá trị lý luận 108

4.1.2 Giá trị thực tiễn 111

4.2 Thực hiện tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân ở Việt Nam hiện nay 116

4.2.1 Các nhân tố tác động đến mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân ở Việt Nam hiện nay 116

4.2.2 Nội dung thực hiện tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân ở Việt Nam hiện nay 121

4.3 Các điều kiện đảm bảo giải quyết thành công mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân ở Việt Nam hiện nay theo tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh 135

4.3.1 Xây dựng Đảng Cộng sản Việt Nam cầm quyền trong sạch, vững mạnh - điều kiện quyết định giải quyết thành công mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân 136

4.3.2 Xây dựng và nâng cao hiệu quả quản lý của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân - điều kiện cơ bản giải quyết thành công mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân 139

4.3.3 Mở rộng và phát huy sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân tộc - điều kiện chủ yếu đảm bảo giải quyết thành công mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân 142 4.3.4 Kết hợp và phát huy hiệu quả sức mạnh dân tộc và sức mạnh thời đại trong quá trình giải quyết mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân 144

Tiểu kết chương 4 148 KẾT LUẬN 149 DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 151 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 152

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Độc lập dân tộc, Dân chủ, Hạnh phúc của nhân dân là những giá trị tiến bộ

và là mục tiêu phấn đấu của bất cứ quốc gia nào trong thời đại ngày nay Quá trình xây dựng và phát triển, các quốc gia cần phải đề ra được đường lối đúng đắn nhằm

hiện thực hóa những giá trị tiến bộ, cốt lõi đó Thực hiện thành công Độc lập dân

tộc, Dân chủ, Hạnh phúc của nhân dân là chìa khóa cho sự phát triển biền vững của

các quốc gia Việt Nam cũng vậy, việc kiên định các giá trị đó trong quá trình xây dựng và phát triển đất nước là cơ sở đảm bảo sự phát triển bền vững trong giai đoạn hiện nay

Tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh đặc biệt nổi bật ở các giá trị Độc lập dân

tộc, Dân chủ, Hạnh phúc của nhân dân Những giá trị đó được Hồ Chí Minh luận

giải một cách sâu sắc, có tính hệ thống và quan hệ biện chứng trong phát triển xã hội Hồ Chí Minh từng nói ham muốn tột bậc của đời mình là làm sao cho nước Việt Nam được hoàn toàn độc lập, nhân dân Việt Nam được hoàn toàn tự do, ai cũng có cơm ăn, áo mặc ai cũng được học hành Từ ham muốn ấy trở thành mục đích: độc lập cho Tổ quốc và hạnh phúc của quốc dân Chính ham muốn, mục đích

ấy đã thôi thúc Hồ Chí Minh ra đi tìm đường cứu nước, giải phóng dân tộc, mang lại dân chủ và hạnh phúc cho nhân dân Ngày đến với chủ nghĩa Mác - Lênin, tìm thấy con đường giải phóng dân tộc cũng là ngày mà dân tộc Việt Nam và hàng triệu đồng bào đã tìm thấy ánh sáng, nhìn thấy tương lai, thấy được viễn cảnh tươi sáng của cả dân tộc dù thực hiện nó vô cùng gian nan, vất vả, phải đổ máu và chấp nhận

hy sinh Con đường cách mạng được Hồ Chí Minh lựa chọn và sau đó là dân tộc Việt Nam lựa chọn là độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội với nội dung cốt lõi là độc lập cho dân tộc, xây dựng một xã hội dân chủ, người dân được ấm no, tự

do, hạnh phúc

Cách mạng Việt Nam từ khi có Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo đã dần dần hiện thực hóa những nội dung cơ bản trong tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh, nhất là các giá trị độc lập dân tộc, dân chủ và hạnh phúc của nhân dân Đất nước đã được giải phóng, đã giành được độc lập, người dân được tự do, dân chủ đã được

thực hiện và hạnh phúc của nhân dân đang ngày càng hiện hữu Để xây dựng một nước Việt Nam hòa bình, độc lập, thống nhất, dân chủ và giàu mạnh, có thể sánh vai với các cường quốc năm châu, đòi hỏi Đảng Cộng sản Việt Nam phải xác định được con đường và mục tiêu đúng đắn Vì vậy, tại Đại hội Đại biểu toàn quốc của Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ VI (tháng 12 năm 1986), sau khi đánh giá thực trạng kinh tế - xã hội trong nước và những diễn biến mới của tình hình thế giới đã quyết định cần phải tiến hành công cuộc đổi mới toàn diện Ba mươi năm qua, thực hiện đường lối đó, Việt Nam đã đạt được những thành tựu quan trọng trên tất cả các lĩnh vực, góp phần tích cực cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, tạo cơ sở để tiến hành công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Thắng lợi trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, giành độc lập dân tộc là điều kiện, tiền đề xây dựng xã hội dân chủ và mang lại hạnh phúc cho nhân dân dưới

sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam đã chững minh giá trị của tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân đối với cách mạng Việt Nam Có thể nói, tư tưởng đó có sức hút to lớn đối với nhân dân Việt Nam và nhân loại tiến bộ thế giới; là cơ sở để nhân dân Việt Nam đoàn kết nhằm thực hiện thắng lợi mục tiêu “Độc lập - Tự do - Hạnh Phúc”

Hiện nay, tình hình thế giới và khu vực đang có những chuyển biến rất nhanh chóng, tác động mạnh mẽ đến tất cả các quốc gia, đòi hỏi các nước phải thường xuyên điều chỉnh chính sách thích hợp để đạt các mục tiêu đề ra trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội, an ninh quốc phòng, chủ quyền quốc gia, lãnh thổ

Cuộc cách mạng khoa học - công nghệ trong những năm qua đang diễn ra mạnh mẽ cả chiều rộng lẫn chiều sâu và sự tác động của nó tới đời sống xã hội loài người hết sức rộng lớn Đặc biệt, trong lĩnh vực kinh tế, những tác động đó đã ảnh hưởng sâu sắc đến sự phát triển của lực lượng sản xuất, phân công lao động xã hội, làm cho phân công lao động trở nên rộng khắp trên toàn cầu, xu thế toàn cầu hóa và khu vực hóa phát triển càng mạnh, theo đó trên thế giới đã ra đời hàng loạt các tổ chức liên kết thương mại toàn cầu, khu vực, liên kết khu vực… Trong quá trình liên kết, hội nhập vào đời sống thế giới, các quốc gia phải thích ứng với những nguyên tắc chung, phải bảo vệ chủ quyền quốc gia, lãnh thổ, bảo vệ lợi ích chính đáng của

dân tộc, đồng thời chủ động vượt qua những thách thức, khai thác những nhân tố tích cực, tranh thủ những điều kiện thuận lợi để phát triển đất nước

Thực tiễn Việt Nam hiện nay, chịu tác động mạnh mẽ của tình hình thế giới

và khu vực, đe dọa đến việc bảo đảm độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc Bên cạnh đó, trong quá trình xây dựng và phát triển đất nước,

ở một số nơi còn vi phạm dân chủ, tình trạng tham ô, tham nhũng, lãng phí còn trầm trọng, đời sống của nhân dân nhiều ở nơi, nhiều vùng còn gặp khó khăn, làm giảm lòng tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội Do đó, việc mở rộng dân chủ, đem lại hạnh phúc cho nhân dân trở thành mối quan tâm hàng đầu của Việt Nam hiện nay Thực hiện thành công độc lập dân tộc, dân chủ và hạnh phúc của nhân dân là cơ sở cho sự phát triển bền vững của Việt Nam trong thế kỷ XXI

Trước tình hình đó, việc nghiên cứu tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân là rất cần thiết

và có ý nghĩa đặc biệt quan trọng Bởi vì, cho đến nay, tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân vẫn còn nhiều khoảng trống cần phải tiếp tục đi sâu nghiên cứu Với ý nghĩa và lý

do đó, tôi chọn đề tài “Mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc

của nhân dân trong tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh” làm luận án tiến sĩ chuyên

ngành Chính trị học Luận án sẽ góp phần làm rõ hơn những nội dung cơ bản trong

tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân, từ đó vận dụng vào giải quyết mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân ở Việt Nam giai đoạn hiện nay; giúp cho Đảng và Nhà nước Việt Nam tiếp tục hoàn thiện, triển khai đường lối xây dựng và bảo vệ Tổ quốc một cách có hiệu quả nhằm tiếp tục củng cố hòa bình, bảo

vệ độc lập dân tộc, xây dựng nền dân chủ và hạnh phúc cho nhân dân

2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu làm rõ những nội dung cơ bản trong tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh

về mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân, từ đó vận

dụng vào giải quyết mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân ở Việt Nam hiện nay

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích nêu trên, đề tài có nhiệm vụ làm rõ:

- Nêu và phân tích cơ sở hình thành tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh về mối quan

hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân;

- Phân tích những nội dung cơ bản về độc lập dân tộc, dân chủ và hạnh phúc của nhân dân trong tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh;

- Luận giải mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân trong tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh;

- Vận dụng vào giải quyết mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân ở Việt Nam hiện nay

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Hệ thống những quan điểm về mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ

và hạnh phúc của nhân dân trong tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh; quá trình hiện thực hóa tư tưởng đó trong điều kiện Việt Nam hiện nay

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Trong giới hạn của luận án này, tác giả tập trung nghiên cứu làm rõ mối quan

hệ tương tác giữa các giá trị độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân trong tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh (được khảo sát từ bộ Hồ Chí Minh Toàn tập, từ tập 1 đến tập 15 và thực tiễn hoạt động của Hồ Chí Minh từ 1920-1969), làm nổi bật

mối quan hệ giữa các giá trị Độc lập dân tộc - Dân chủ - Hạnh phúc của nhân dân, từ

đó làm cơ sở lý luận cho việc vận dụng giải quyết mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân ở Việt Nam giai đoạn hiện nay (từ năm 1986 đến 2016)

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận án

4.1 Cơ sở lý luận của luận án

Luận án được thực hiện trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, đường lối của Đảng và Nhà nước về độc lập dân tộc, dân chủ và hạnh phúc của nhân dân, về việc kế thừa có chọn lọc tinh hoa văn hóa nhân loại cùng những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc

4.2 Phương pháp nghiên cứu của luận án

Luận án sử dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học của chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử, đặc biệt là phương pháp thống nhất giữa lôgíc và lịch sử, phương pháp phân tích hệ thống, so sánh - đối chiếu, phương pháp tổng kết thực tiễn… Các phương pháp nghiên cứu trên giúp luận giải một cách sâu sắc, hệ thống những nội dung cơ bản về mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân trong tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh

5 Đóng góp mới của luận án

- Luận án làm rõ cơ sở hình thành tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh về mối

quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân;

- Luận án góp phần luận giải những nội dung cơ bản về mối quan hệ giữa

độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân, đồng thời chỉ ra sự thống nhất giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân trong tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh;

- Luận án nêu việc kế thừa, vận dụng và phát triển tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân trong giai đoạn hiện nay;

- Luận án xác định một cách hệ thống những điều kiện để đảm bảo cho độc lập dân tộc gắn với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân hiện nay

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

Những vấn đề luận án đề cập, giải quyết góp phần làm sáng tỏ việc nghiên cứu tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân

Luận án sau khi hoàn thiện có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo phục

vụ cho công tác nghiên cứu, giảng dạy và học tập tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh

về mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân

7 Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận án được kết cấu làm 4 chương và 13 tiết

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

Nghiên cứu tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân không chỉ khảo sát các công trình khoa học, các sách, báo viết về cuộc đời, tư tưởng và sự nghiệp Hồ Chí Minh mà còn phải hiểu được những tiền đề tư tưởng - lý luận hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh, đặc biệt là quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về vấn đề dân tộc, về quyền dân tộc, quyền tự do của mỗi cá nhân và chủ nghĩa Tam dân của Tôn Trung Sơn - tiền

đề có ảnh hưởng lớn đối với Hồ Chí Minh về “Độc lập - Tự do - Hạnh phúc” Nghiên cứu tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân cũng phải hiểu được quá trình Đảng Cộng sản Việt Nam vận dụng và phát triển sáng tạo tư tưởng đó như thế nào trong quá trình giải quyết mối quan hệ đó đối với cách mạng Việt Nam, nhất là trong giai đoạn hiện nay Từ đó, thấy được giá trị, sức sống của tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân trong thực tiễn cách mạng Việt Nam Vì vậy, có thể chia các công trình khoa học, các sách, báo viết về mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân thành các nhóm để thuận lợi cho việc khảo cứu, đánh giá

1.1 Những nghiên cứu liên quan đến cơ sở hình thành tư tưởng chính trị

Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc

của nhân dân

- Luận án tiến sĩ chuyên ngành triết học, Sự hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh

về cách mạng giải phóng dân tộc (1911-1945) của Nguyễn Đình Thuận [134] Luận án

đã nêu rõ những nhân tố ảnh hưởng đến sự hình thành tư tưởng về cách mạng giải phóng dân tộc của Hồ Chí Minh Trong đó có vấn đề độc lập dân tộc, dân chủ, hạnh phúc như là mục tiêu của cách mạng giải phóng dân tộc Từ đó, khẳng định giá trị lý luận và giá trị thực tiễn của tư tưởng Hồ Chí Minh về cách mạng giải phóng dân tộc

- "Nguồn gốc - cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh" do PGS.TS Trần

Minh Trưởng chủ biên [146] Cuốn sách làm rõ cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung, nhưng ở một số góc độ, cuốn sách cũng đã làm nổi bật một số nội

dung cơ sở hình thành tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân Đó là: giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam, được thể hiện ở truyền thống yêu nước; truyền thống đại đoàn kết; truyền thống ngoại giao hòa bình hữu nghị; truyền thống thân dân, lấy dân làm gốc; đó còn là tinh hoa văn hóa phương Đông với các tiền đề Nho giáo, Phật giáo, chủ nghĩa Tam dân và tinh hoa văn hóa phương Tây với tư tưởng dân chủ tư sản

- "Góp phần nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh" của PGS Nguyễn Văn

Trung [145] Cuốn sách là tập hợp các bài viết của tác giả đề cập đến các nội dung khác nhau về tư tưởng Hồ Chí Minh Trong đó, tác giả cũng đã dành một phần nội dung của cuốn sách viết về nguồn gốc hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh Ở nội dung này, tác giả cũng đã nêu lên những cơ sở dẫn đến việc hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh như: truyền thống văn hóa Việt Nam mà nổi bật là chủ nghĩa yêu nước; là tinh hoa văn hóa phương Đông và phương Tây; là nhân cách và phẩm chất của Hồ Chí Minh Những nội dung nêu trên phần nào đó có liên quan đến cơ sở hình thành

tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân

- "Phát huy chủ nghĩa yêu nước Hồ Chí Minh trong thời kỳ hội nhập quốc

tế” do PGS.TS Bùi Đình Phong chủ biên [109] Cuốn sách đi sâu phân tích những

nhân tố ảnh hưởng đến chủ nghĩa yêu nước Hồ Chí Minh, đó là: chủ nghĩa yêu nước truyền thống Việt Nam; là tinh thần đấu tranh yêu nước và tư tưởng giành độc lập,

tự do, hạnh phúc của các dân tộc phương Đông và phương Tây; ảnh hưởng của chủ nghĩa Mác - Lênin đến việc hình thành chủ nghĩa yêu nước Hồ Chí Minh Cuốn sách cũng làm nổi bật những nội dung chủ yếu của chủ nghĩa yêu nước Hồ Chí Minh, đó là tư tưởng lấy dân làm gốc, gắn bó chặt chẽ dân với nước; là “không có

gì quý hơn độc lập, tự do”; là bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ quốc gia, thống nhất Tổ quốc, Cuốn sách khẳng định vai trò của chủ nghĩa yêu nước Hồ Chí Minh trong cách mạng Việt Nam, được thể hiện trong công cuộc cứu nước, giải phóng dân tộc

và trong xây dựng nền văn hóa mới Việt Nam Trong thời kỳ hội nhập quốc tế, việc phát huy chủ nghĩa yêu nước Hồ Chí Minh là cần thiết nhằm xây dựng, phát triển đất nước, bảo vệ, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc

Ngoài những công trình nghiên cứu trên, còn một số công trình khác nghiên cứu về cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh dưới những góc độ khác nhau, như:

“Chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc” của PGS.TS

Nguyễn Thế Thắng [126] Nội dung cuốn sách đã nêu lên những quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về vấn đề dân tộc như: Quyền dân tộc tự quyết, quyền bình đẳng giữa các dân tộc; tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc Đây là những vấn đề phần nào đó giúp giải quyết nội dung cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân Cuốn

“Tư tưởng Hồ Chí Minh - Di sản văn hóa dân tộc” [147] Trong cuốn sách này, ở

phần tư tưởng Hồ Chí Minh và con đường cách mạng Việt Nam, đã dành một chương nghiên cứu về nguồn gốc tư tưởng Hồ Chí Minh Các tác giả nêu lên hai nội dung lớn: thứ nhất, là nguồn gốc lý luận - tư tưởng Ở nội dung này, cuốn sách đề cập đến những yếu tố như truyền thống văn hóa Việt Nam, nổi bật là chủ nghĩa yêu nước được hun đúc qua hàng ngàn năm đấu tranh chống giặc ngoại xâm bảo vệ độc lập của dân tộc và bảo tồn nền văn hiến của đất nước, chống mọi âm mưu đồng hóa của ngoại bang; đó còn là tinh hoa văn hóa phương Đông, phương Tây; là chủ nghĩa Mác - Lênin - nguồn gốc lý luận quyết định bước phát triển mới về chất của tư tưởng Hồ Chí Minh Thứ hai, là nhân cách và phẩm chất của Hồ Chí Minh, được nêu lên với những phẩm chất tiêu biểu như: sống có hoài bão, lý tưởng yêu nước thương dân sâu sắc; thông minh, sắc sảo, nhạy bén với cái mới, ham học hỏi; có lòng tin mãnh liệt ở nhân dân; có ý chí, nghị lực phi thường

Các công trình trên chủ yếu đề cập đến cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung, nhưng ở góc độ và phương diện nào đó, có liên quan đến cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ

và hạnh phúc của nhân dân `

1.2 Những nghiên cứu liên quan đến nội dung tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân

- Sách “Tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã

hội ở Việt Nam” của PGS.TS Hoàng Trang và PGS.TS Phạm Ngọc Anh đồng chủ

biên [142] Cuốn sách là công trình nghiên cứu công phu của tập thể tác giả đề cập

nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam Phần hai của cuốn sách đã phân tích những nội dung cơ bản của tư tưởng

Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam Trong

đó, các tác giả đã làm rõ vị trí của vấn đề độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội trong tư tưởng Hồ Chí Minh; khẳng định độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa

xã hội là quy luật vận động của cách mạng Việt Nam; làm rõ mối quan hệ biện chứng giữa độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội trong cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân; sự gắn bó hữu cơ giữa độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội trong cách mạng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam; Những điều kiện đảm bảo độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội theo tư tưởng Hồ Chí Minh Quan điểm Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, xét về mặt nội dung phần nào cũng đề cập đến sự gắn bó hữu cơ giữa độc lập dân tộc, dân chủ và hạnh phúc của nhân dân Bởi vì, trong bản thân chủ nghĩa xã hội với tư cách là mục tiêu về chế độ xã hội đã hàm chứa các giá trị độc lập, tự do, dân chủ, hạnh phúc

- Sách “Tư tưởng Hồ Chí Minh – Di sản văn hóa dân tộc” [147] Cuốn sách

là tập hợp một số sản phẩm công trình khoa học trong Chương trình khoa học - công nghệ cấp Nhà nước KX.02 cùng một số công trình khoa học độc lập đã được các tác giả công bố Cuốn sách đề cập đến những nội dung tư tưởng lớn trong hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh như: Con đường giải phóng dân tộc, các tác giả đã làm nổi bật nội dung con đường cách mạng Hồ Chí Minh là đấu tranh cho độc lập, tự do của dân tộc; làm rõ mối quan hệ giữa dân và nước, giữa các giai cấp và dân tộc trong sự nghiệp cách mạng giải phóng dân tộc Cuốn sách cũng đã làm rõ cơ sở và quá trình hình thành chiến lược đại đoàn kết Hồ Chí Minh, khẳng định đại đoàn kết

là nhân tố quyết định thắng lợi của sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc (thắng lợi của cách mạng tháng Tám, thắng lợi của sự nghiệp kháng chiến kiến quốc) và trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ chủ nghĩa xã hội Nội dung xây dựng nhà nước của dân, do dân, vì dân cũng được các tác giả nghiên cứu, phân tích từ đó kế thừa, vận dụng vào xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong sạch, vững mạnh, thật sự của dân, do dân, vì dân

- Sách “Góp phần nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về bảo vệ Tổ quốc Việt

Nam xã hội chủ nghĩa” [45] Cuốn sách là tập hợp các bài viết của các đồng chí

lãnh đạo Đảng và Nhà nước, các tướng lĩnh và các nhà khoa học đã công bố trên các sách, báo và hội thảo khoa học Cuốn sách được chia ra làm hai phần chính Phần một với tiêu đề: Bảo vệ độc lập dân tộc luôn luôn gắn liền với bảo vệ chủ nghĩa xã hội Ở phần này, các bài viết đã tiếp cận nhiều khía cạnh khác nhau trong việc bảo vệ độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội nhưng đều thống nhất ở sự khẳng định: dựng nước đi đôi với giữ nước, bảo vệ độc lập dân tộc luôn gắn liền với bảo

vệ chủ nghĩa xã hội, đó là quy luật tồn tại và phát triển của dân tộc Việt Nam Phần hai cuốn sách đề cập đến sức mạnh bảo vệ Tổ quốc là sức mạnh tổng hợp của đất nước, là xây dựng tiềm lực mọi mặt của đất nước, trong đó các lực lượng vũ trang giữ vai trò nòng cốt Các bài viết ở phần này đã làm toát lên nội dung cơ bản đó là: sức mạnh bảo vệ Tổ quốc là sức mạnh tổng hợp của nền quốc phòng toàn dân, xây dựng tiềm lực mọi mặt về chính trị, kinh tế, quân sự gắn với an ninh, đối ngoại, văn hóa xã hội… Củng cố quốc phòng, giữ vững an ninh quốc gia là nhiệm vụ chung của cả dân tộc Khẳng định, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc và phát huy sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc dưới sự lãnh đạo của Đảng là thượng sách giữ nước Bên cạnh đó, cần phải đào tạo, bồi dưỡng thế hệ trẻ là nhiệm vụ trọng yếu trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

- Sách “Tư tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ” do PGS.TS Phạm Hồng Chương

chủ biên [17] Cuốn sách là một công trình nghiên cứu chuyên sâu của tác giả về tư tưởng dân chủ Hồ Chí Minh Những quan điểm của Hồ Chí Minh về dân chủ được tác giả cuốn sách luận giải một cách hệ thống, từ cơ sở, quá trình hình thành và phát triển của tư tưởng đến những nội dung cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ như: dân là chủ và dân làm chủ; vị trí, vai trò của dân chủ; dân chủ trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa – xã hội; những yêu cầu thực hành dân chủ như giáo dục ý thức dân chủ, xây dựng môi trường dân chủ hay con người trong thực hành dân chủ; việc hiện thực hóa tư tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ và đưa tư tưởng dân chủ Hồ Chí Minh vào cuộc sống

- Sách “Tư tưởng Hồ Chí Minh về dựng nước đi đôi với giữ nước” [149]

Cuốn sách đã làm rõ tư tưởng Hồ Chí Minh về dựng nước đi đôi với giữ nước được hình thành và phát triển trong cuộc đấu tranh của nhân dân Việt Nam và nhân loại

tiến bộ chống mọi chế độ người bóc lột người, giải phóng dân tộc, tiến lên con đường ấm no, tự do, hạnh phúc trong quá trình hoạt động cách mạng của Hồ Chí Minh Tư tưởng Hồ Chí Minh về dựng nước đi đôi với giữ nước đã tiếp thu, vận dụng và phát triển sáng tạo tinh hoa văn hóa dân tộc, tinh hoa nhân loại, đặc biệt là chủ nghĩa Mác – Lênin Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về dựng nước đi đôi với giữ nước được cuốn sách nêu lên đó là tư tưởng về độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội; xây dựng chính quyền đi đôi với bảo vệ chính quyền; kháng chiến đi đôi với kiến quốc; xây dựng và bảo vệ miền Bắc xã hội chủ nghĩa đi đôi với đấu tranh giải phóng miền Nam Những nội dung đó góp phần làm sâu sắc thêm tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc, dân chủ Bên cạnh đó, cuốn sách cũng làm

rõ sự vận dụng và phát triển sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về dựng nước đi đôi với giữ nước trong giai đoạn mới của cách mạng - giai đoạn cả nước đi lên xây

dựng chủ nghĩa xã hội

- Sách "Chủ tịch Hồ Chí Minh - Những cống hiến về lý luận và thực tiễn

trong sự nghiệp đấu tranh vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội trong thế kỷ XX" của PGS.TS Nguyễn Bá Linh [88] Cuốn sách tập hợp nhiều bài

viết đề cập đến nhiều mảng trong cuộc đời và sự nghiệp, những cống hiến về lý luận

và thực tiễn cho công cuộc đấu tranh giành độc lập tự do cho dân tộc của Chủ tịch

Hồ Chí Minh Cuốn sách đã phần nào làm sáng tỏ tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc; về sự thống nhất giữa giải phóng dân tộc với giải phóng giai cấp, giải phóng con người; về độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội

- Sách “Hồ Chí Minh - Nhà tư tưởng lỗi lạc” của GS Song Thành [124]

Cuốn sách là công trình nghiên cứu rất công phu, luận giải sâu sắc nhiều nội dung lớn trong hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh Một phần nội dung của cuốn sách đã luận giải tư tưởng về con đường cách mạng Việt Nam của Hồ Chí Minh: từ độc lập dân tộc đi lên chủ nghĩa xã hội, đó là con đường đi từ độc lập dân tộc đến dân chủ và hạnh phúc của nhân dân Tác giả cuốn sách cho rằng, sự khủng hoảng về đường lối cứu nước cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX chứng tỏ sự bất lực của hệ tư tưởng phong kiến

và tư sản trước nhiệm vụ lịch sử là đấu tranh giành độc lập dân tộc, tự do, dân chủ và hạnh phúc của nhân dân Chính thực tiễn đó, đã đưa Hồ Chí Minh từ chủ nghĩa yêu

nước đến với chủ nghĩa Mác - Lênin, tìm thấy con đường đấu tranh giải phóng dân tộc Việc lựa chọn con đường đấu tranh giải phóng dân tộc theo con đường cách mạng vô sản cũng là sự lựa chọn con đường phát triển lên chủ nghĩa xã hội cho dân tộc Việt Nam Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội có mối quan

hệ biện chứng, phụ thuộc và tác động qua lại lẫn nhau; đó còn là tư tưởng về xây dựng nhà nước của dân, do dân, vì dân Khẳng định, tất cả quyền lực của Nhà nước và trong

xã hội đều thuộc về nhân dân, nhân dân là chủ thể của quyền lực Nhà nước Đó là bản chất của một xã hội dân chủ.v.v

- Sách “Tư tưởng Hồ Chí Minh - Không có gì quý hơn độc lập, tự do - ngọn

cờ dẫn đến thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước” của PGS.TS

Nguyễn Bá Linh [89] Nội dung cuốn sách được tác giả trình bày 12 vấn đề cốt lõi của cách mạng Việt Nam Một số vấn đề được tác giả luận án quan tâm như: thống nhất giữa giải phóng dân tộc với giải phóng giai cấp, xã hội, giải phóng con người – cốt lõi của tư tưởng Hồ Chí Minh Ở vấn đề này, cuốn sách đã phần nào phân tích

cơ sở để giải phóng giai cấp, xã hội, giải phóng con người là giải phóng dân tộc và việc lựa chọn con đường cách mạng vô sản là cơ sở đảm bảo sự thống nhất đó Khẳng định, cách mạng giải phóng dân tộc càng triệt để bao nhiêu thì sự nghiệp giải phóng giai cấp, xã hội và giải phóng con người càng thuận lợi bấy nhiêu Thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước là thắng lợi của tư tưởng Hồ Chí Minh, không có gì quý hơn độc lập, tự do Khẳng định “không có gì quý hơn độc lập, tự do” không chỉ là tư tưởng mà còn là lẽ sống, là học thuyết cách mạng của Hồ Chí Minh Tác giả cuốn sách đã chỉ ra rằng, độc lập, tự do là quyền thiêng liêng của các dân tộc, trong đó có dân tộc Việt Nam “Không có gì quý hơn độc lập, tự do” đã cổ

vũ, thôi thúc nhân dân Việt Nam tiến hành đấu tranh và giành thắng lợi trong các chiến lược chiến tranh của đế quốc Mỹ, giải phóng miền Nam thống nhất đất nước Cuốn sách cũng làm rõ độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội trong tư tưởng

Hồ Chí Minh là ngọn cờ bách chiến, bách thắng của cách mạng Việt Nam

- Sách “Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ trong sự nghiệp xây

dựng tổ chức công đoàn Việt Nam hiện nay” do PGS.TS Nguyễn Viết Vượng chủ

biên [162] Cuốn sách dành một chương luận giải những nội dung tư tưởng Hồ Chí

Minh về dân chủ Ở chương này, tác giả tập trung làm rõ “dân chủ” trong tư tưởng

Hồ Chí Minh là “dân làm chủ” - khẳng định vị thế của dân trong xã hội là làm chủ Trong xây dựng nền dân chủ nhân dân, dân chủ phải gắn liền với nâng cao đời sống của nhân dân Quyền dân chủ của nhân dân phải được thể hiện trên tất cả các lĩnh vực như chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội; thể hiện ở quyền tự do tư tưởng của nhân dân; thực hành dân chủ là chìa khóa vạn năng có thể giải quyết mọi khó khăn Bên cạnh đó, để mở rộng dân chủ, phát huy dân chủ cần phải chống lại những biểu hiện, những tật bệnh làm cản trở việc thực thi dân chủ, đó là chủ nghĩa cá nhân đồng thời xây dựng đạo đức cách mạng

- Sách "Mối quan hệ biện chứng giữa độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội

trong tư tưởng Hồ chí Minh" của PGS.TS Nguyễn Bá Linh [90] Nội dung cuốn

sách đã luận giải một cách khoa học về quá trình hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh, những nội dung cốt lõi trong tư tưởng của Người về độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, đồng thời phân tích sâu sắc về hoàn cảnh ra đời, ý nghĩa to lớn của cương lĩnh đầu tiên của Đảng Cộng sản Việt Nam do Hồ Chí Minh khởi thảo

- Sách "Hồ Chí Minh - Tinh hoa và khí phách của dân tộc" của Phạm Văn

Đồng [39] Cuốn sách tập hợp các bài viết của tác giả về Chủ tịch Hồ Chí Minh từ năm 1948 đến tác phẩm cuối cùng hoàn thành năm 1998, trong đó có những nhận xét đánh giá rất sâu sắc về tư tưởng Hồ Chí Minh, nhất là quan điểm về nhân dân với nội dung nổi bật là gắn bó mật thiết với dân, dựa vào dân, chăm lo đến đời sống của nhân dân, phát huy vai trò của nhân dân, dân làm chủ

- Sách “Hồ Chí Minh với sự nghiệp độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội ở

Việt Nam” do PGS.TS Vũ Đình Hòe và PGS.TS Bùi Đình Phong đồng chủ biên

[57] Cuốn sách được các tác giả chia làm 3 phần lớn Phần thứ nhất với tiêu đề: Hồ

Chí Minh với sự nghiệp độc lập dân tộc ở Việt Nam Ở phần này, cuốn sách tập trung làm rõ tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc là cơ sở lý luận cho sự nghiệp đấu tranh giành độc lập dân tộc của nhân dân Việt Nam Những quan điểm của Hồ Chí Minh đã giải quyết một cách đúng đắn và sáng tạo những vấn đề đặt ra đối với cách mạng Việt Nam Tư tưởng xuyên suốt như triết

lý phát triển của xã hội Việt Nam của Hồ Chí Minh là trong hoàn cảnh một nước

thuộc địa thì nhiệm vụ trước tiên là đấu tranh giành độc lập dân tộc, nhưng độc lập

dân tộc phải gắn với tự do, ấm no, hạnh phúc của nhân dân Phần thứ hai với tiêu

đề: Hồ Chí Minh với sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam Ở phần này, các tác giả tập trung phân tích hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội, làm rõ đó là cơ sở lý luận xây dựng và hoàn thiện chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam

Phần thứ ba với tiêu đề: Di sản Hồ Chí Minh với sự nghiệp độc lập dân tộc và chủ

nghĩa xã hội trong thời đại ngày nay Cuốn sách đã làm rõ giá trị lý luận và thực tiễn cũng như việc Đảng Cộng sản Việt Nam vận dụng di sản Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội đưa cả nước đi lên chủ nghĩa xã hội

- Sách "Hồ Chí Minh với cuộc đấu tranh vì hòa bình và tiến bộ của nhân loại"

do PGS.TS Lê Văn Tích chủ biên [139] Trong cuốn sách này, tác giả đã làm rõ một số vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến những cống hiến của Hồ Chí Minh đối với cuộc đấu tranh vì hòa bình và tiến bộ của nhân loại, như tư tưởng về một nền hòa bình chân chính, về quan hệ hòa bình và hữu nghị bền vững giữa các dân tộc Ở chương 2 của cuốn sách, tác giả dành một phần nói về cống hiến của Hồ Chí Minh trong công cuộc giải phóng dân tộc, giải phóng xã hội và giải phóng con người Cuốn sách là một

sự khẳng định những cống hiến của Hồ Chí Minh không chỉ mang lại hòa bình, tiến bộ cho Việt Nam mà còn thúc đẩy quá trình hiểu biết lẫn nhau và góp phần vào cuộc đấu tranh chung của các dân tộc vì hòa bình, độc lập, dân chủ và tiến bộ xã hội

- Sách “Hồ Chí Minh - nhà tư tưởng thiên tài” của GS Trần Nhâm [100] Đây

là công trình nghiên cứu về Hồ Chí Minh khá công phu, tập trung phân tích một cách toàn diện một số vấn đề lý luận cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh Những vấn đề cuốn sách nêu lên có ý nghĩa quan trọng trong việc nghiên cứu về Hồ Chí Minh, được thể hiện qua các nội dung: độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội - sợi chỉ đỏ xuyên suốt tư tưởng Hồ Chí Minh, là tổng hợp những quan điểm có ý nghĩa chiến lược đối với cách mạng Việt Nam, đưa đến thắng lợi của cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân ở Việt Nam; Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước của dân, do dân,

vì dân được cuốn sách tập trung làm rõ ở các luận điểm “bao nhiêu lợi ích đều vì dân”, bao nhiêu “quyền hành và lực lượng đều ở nơi dân”, một nhà nước “việc gì có lợi cho dân, ta phải hết sức làm Việc gì hại đến dân, ta phải hết sức tránh”

- Sách "Phát huy các nguồn lực của dân làm lợi cho dân theo tư tưởng Hồ Chí Minh" do PGS.TS Phạm Ngọc Anh chủ biên [3] Cuốn sách được chia làm 2

chương Chương 1 của cuốn sách tập trung làm rõ tư tưởng Hồ Chí Minh về phát huy các nguồn lực của dân làm lợi cho dân Trong đó, những vấn đề đã được làm rõ như: quan niệm về vai trò của nhân dân trong lịch sử; quan niệm về nhu cầu và lợi ích của nhân dân; quan niệm về nguồn lực và những biện pháp phát huy nguồn lực của dân làm lợi cho dân; giá trị và các điều kiện để phát huy tư tưởng Hồ Chí Minh Chương 2 của cuốn sách làm rõ thực trạng và các giải pháp chủ yếu vân dụng, phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh về phát huy các nguồn lực của dân làm lợi cho dân trong công cuộc đổi mới Ở chương này của cuốn sách đã làm rõ các nhân tố tác động và nhu cầu của công cuộc đổi mới ở Việt Nam đòi hỏi phải phát huy các nguồn lực của dân làm lợi cho dân; thực trạng, mục tiêu và những giải pháp phát huy các nguồn lực của dân làm lợi cho dân trong quá trình đổi mới ở nước ta

- Sách "Hồ Chí Minh với con đường giải phóng dân tộc" [59] Cuốn sách tập

hợp nhiều bài viết của nhiều tác giả được trình bày tại Hội thảo “Hồ Chí Minh với con đường giải phóng dân tộc” do Nhà xuất bản Chính trị quốc gia – sự thật phối hợp với Bảo tàng Hồ Chí Minh, Khu Di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch

và trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức Nội dung cuốn sách đã phân tích, làm sáng tỏ bối cảnh lịch sử, mục đích và hành trình cứu nước của Hồ Chí Minh; Phân tích những nội dung cốt lõi của con đường giải phóng dân tộc - độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội trong tư tưởng Hồ Chí Minh

- Sách “Độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội trong sự nghiệp Hồ Chí Minh”

của PGS TS Bùi Đình Phong [110] Cuốn sách là tập hợp các bài viết của tác giả, chủ yếu bàn về chủ đề độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội trong tư tưởng Hồ Chí Minh Các bài viết đó đã phần nào làm rõ độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội là sự lựa chọn của lịch sử, sức mạnh của độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa

xã hội đã đưa đến thắng lợi cho cách mạng Việt Nam Những khía cạnh được tác giả luận giải trong cuốn sách có giá trị sâu sắc trong việc nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, đó là tư tưởng “không có gì quý

hơn độc lập, tự do” soi sáng sự nghiệp xây dựng xã hội dân giàu, nước mạnh, công bằng, dân chủ, văn minh; là tư tưởng dân chủ Hồ Chí Minh,v.v Đặc biệt, cuốn sách có một số bài khẳng định giá trị thời đại trong di sản Hồ Chí Minh, được thể hiện ở tư tưởng độc lập dân tộc, dân chủ, chủ nghĩa xã hội

- Sách “Tư tưởng Hồ Chí Minh và con đường cách mạng Việt Nam” do Đại

tướng Võ Nguyên Giáp chủ biên [42] Cuốn sách đã đi sâu phân tích tư tưởng Hồ Chí Minh về con đường cách mạng Việt Nam – những vấn đề chiến lược và sách lược Trong đó, tác giả làm rõ các nội dung như tư tưởng chiến lược cách mạng không ngừng: giải phóng dân tộc, xây dựng chế độ dân chủ nhân dân, tiến lên chủ nghĩa xã hội Ở nội dung này, cuốn sách đề cập đến con đường cách mạng Việt Nam đi theo “con đường cách mạng vô sản” theo tư tưởng Hồ Chí Minh Quá trình

Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam phân tích và giải quyết mối quan hệ giữa dân tộc và giai cấp, giải quyết nhiệm vụ dân tộc và giai cấp trong cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân Cuốn sách cũng làm rõ nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc và chế độ dân chủ nhân dân Về nội dung độc lập dân tộc, tác giả khẳng định là khát vọng mang tính phổ biến của các dân tộc chịu sự thống trị của ngoại bang, độc lập trong tư tưởng Hồ Chí Minh khác hoàn toàn so với độc lập dưới chế

độ phong kiến, đó là độc lập thật sự, hoàn toàn, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ Nền độc lập ấy chỉ có giá trị khi người dân được hạnh phúc, tự do Khi đấu tranh giành được độc lập dân tộc rồi thì phải xây dựng chế độ dân chủ mới – chế độ dân chủ nhân dân

- Sách “Hồ Chí Minh – lấy dân làm gốc” của PGS.TS Bùi Đình Phong

[111] Cuốn sách tập hợp các bài nghiên cứu trong những năm gần đây của tác giả Nội dung cuốn sách phần lớn tập trung xoay quanh chữ “dân”, tư tưởng “lấy dân làm gốc” ở Hồ Chí Minh Lấy dân làm gốc được tác giả khẳng định là tư tưởng lớn

và xuyên suốt trong tư tưởng Hồ Chí Minh, điều này được đề cập đến nhiều lần trong nhiều bài nói, bài viết với các cụm từ “dân là gốc”, “nước lấy dân làm gốc”,

“dân là chủ, dân làm chủ” Tác giả cũng làm rõ dân là ai? Và những thành tố nào là gốc trong dân theo tư tưởng Hồ Chí Minh Vấn đề “dân làm gốc” được thể hiện qua Hiến pháp Cuốn sách cũng đã làm rõ lôgíc trong tư tưởng Hồ Chí Minh đó là dân,

dân chủ và dân vận Đây là lôgíc trong sự phát triển Khẳng định chân lý là cái gì có lợi cho dân và cốt yếu trong văn hóa lãnh đạo là làm đầy tớ trung thành của nhân dân Mất lòng tin của dân là mất tất cả, do đó, cần phải tăng cường mối quan hệ giữa Đảng với dân, phải phát huy dân chủ, sao cho được lòng dân

Ngoài những công trình trên, còn một số công trình khoa học khác ở trong nước và nước ngoài cũng đã nghiên cứu một số khía cạnh tư tưởng Hồ Chí Minh

về mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân như: “Tư tưởng Hồ Chí Minh về dựng nước và giữ nước” [149]; “Chủ tịch Hồ Chí Minh, người chiến sĩ tiên phong trên Mặt trận giải phóng dân tộc” do Hùng Thắng - Nguyễn Thành chủ biên [127]; “Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh với con đường cách mạng Việt Nam” [157]; “Di sản Hồ Chí Minh trong thời đại ngày nay” [56]; “Hồ Chí Minh - Nhân văn và Phát triển” của Nguyễn Đài Trang [143]; “Tư tưởng Hồ Chí Minh - Giá trị nhân văn và phát triển” [58]; “Ho Chi Minh, story told on the Trail” [159]; “Ho Chi Minh, a Journey” [160]; “Ho Chi Minh alife” [161].v.v Các công trình trên đã làm rõ tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc, dân chủ và cũng phần nào gợi mở về mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ, độc lập dân tộc và hạnh phúc của nhân dân trong tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh

1.3 Những nghiên cứu liên quan đến việc đánh giá ý nghĩa, vận dụng tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân

- “Phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa, xây dựng Nhà nước của dân, do dân,

vì dân, trong sạch, vững mạnh” của nguyên Tổng Bí thư Đỗ Mười [95] Cuốn sách

đã đi sâu phân tích vị trí, vai trò và bản chất Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam Làm rõ những yêu cầu khách quan và tính tất yếu của việc phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa, xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam; khẳng định những quan điểm, nội dung và yêu cầu trong việc xây dựng Nhà nước của dân, do dân, vì dân Đồng thời, phê phán một số nhận thức sai lệch về vai trò lãnh đạo của Đảng, chức năng của Nhà nước, những nhận thức không đúng về dân chủ: phát huy quyền làm chủ và mở rộng dân chủ trong nhân

dân Cuốn sách cũng khẳng định, để phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa, xây dựng Nhà nước trong sạch, vững mạnh cần phải đặc biệt coi trọng xây dựng đội ngũ cán

bộ, công chức phù hợp với yêu cầu, nhiệm vụ của thời kỳ mới, phải coi trọng cả đức

và tài

- Luận án tiến sĩ Lịch sử, Chủ tịch Hồ Chí Minh với việc giải quyết vấn đề

dân tộc - dân chủ trong cách mạng Việt Nam (từ 1930-1954) của tác giả Chu Đức

Tính [137] Luận án đã làm rõ bối cảnh lịch sử Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế

kỷ XX và việc Hồ Chí Minh cùng với Đảng ta giải quyết mối quan hệ giữa việc thực hiện hai nhiệm vụ dân tộc và dân chủ, chống đế quốc và chống địa chủ phong kiến, giành độc lập dân tộc và ruộng đất cho dân cày Luận án một mặt trình bày chủ trương và chỉ đạo của Hồ Chí Minh giải quyết nhiệm vụ dân tộc; mặt khác còn chú trọng giải quyết vấn đề dân chủ - mà cụ thể là vấn đề ruộng đất - trong mối quan hệ với việc giải quyết nhiệm vụ dân tộc trong cách mạng Việt Nam từ khi thành lập Đảng đến năm 1954, mốc đánh dấu cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân đã được căn bản hoàn thành trên một nửa đất nước Qua đó, tác giả muốn chứng minh sự chỉ đạo của Hồ Chí Minh trong việc tập trung toàn bộ sức mạnh dân tộc cho nhiệm vụ giải phóng đất nước, với chủ trương: nhiệm vụ giải phóng dân tộc là trung tâm, mọi nhiệm vụ khác đều phải phụ thuộc vào nhiệm vụ trung tâm đó

- “Mối quan hệ Đảng - Nhà nước - Dân trong cuộc sống” của Nguyễn Khánh

[78] Nội dung của cuốn sách đã đề cập đến phương thức lãnh đạo của Đảng trong cách mạng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, nhất là việc đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng trong giai đoạn hiện nay Tác giả cho rằng, để tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng trong thời kỳ mới cần phải hiểu rõ và giải quyết mối quan

hệ giữa Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý và nhân dân làm chủ Việc giải quyết đúng đắn mối quan hệ này là cơ sở để xây dựng các tổ chức chính trị, kinh tế và xã hội, bố trí và sử dụng các lực lượng cách mạng một cách đầy đủ, chính xác, hiệu quả, nhằm thực hiện thắng lợi đường lối chính trị của Đảng, đưa công cuộc đổi mới đất nước đi đến thành công Tác giả cuốn sách cũng làm rõ những vấn đề xây dựng tư tưởng, đạo đức, lối sống và đời sống văn hóa lành mạnh trong xã hội Khẳng định vai trò quản lý của Nhà nước trong lĩnh vực văn hóa, xã hội, xây dựng con người mới,

chính sách xã hội… Đặc biệt, tác giả chú ý đến mối quan hệ giữa phát triển kinh tế với phát triển văn hóa, công bằng xã hội

- "Những nhân tố mới tác động đến triển vọng của chủ nghĩa xã hội ở Việt

Nam" của PGS.TS Nguyễn An Ninh [105] Nội dung cuốn sách tác giả đề cập đến

những nhân tố tác động đến Việt Nam trong quá trình phát triển bao hàm cả những thuận lợi và khó khăn, thử thách Chính điều đó, đòi hỏi Đảng và Nhà nước ta phải đổi mới tư duy để chớp lấy cơ hội, vượt qua những thách thức trên con đường đi lên xây dựng chủ nghĩa xã hội, mang lại cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho nhân dân Tác giả đã

đề cập đến những thách thức khách quan như: mặt trái của toàn cầu hóa, của cơ chế thị trường, của "diễn biến hòa bình", của an ninh thế giới và khu vực Những thách thức chủ quan là chênh lệch giàu nghèo, là nghèo đói, bất bình đẳng trong tiếp cận cơ hội, là mất dân chủ, là tham nhũng, suy thoái đạo đức, lối sống, là ức hiếp quần chúng, kìm hãm sản xuất và triệt tiêu động lực phát triển

- "Một số vấn đề lý luận mới về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ

nghĩa xã hội ở Việt Nam hiện nay" do GS.TS Lê Hữu Tầng chủ biên [122] Mở đầu

cuốn sách tác giả đặt ra câu hỏi: Chủ nghĩa xã hội là gì và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam? Từ đó tác giả có giải thích các cách tiếp cận về chủ nghĩa

xã hội Cuốn sách cũng đề cập về một số thành tố trong "Mục tiêu cuối cùng" hay

"Mục tiêu chung của toàn dân tộc" trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội, những mục tiêu đó được tác giả đã trình bày là: dân giàu, nước mạnh; dân chủ; công bằng; văn minh

- Sách “Tổng kết những vấn đề lý luận và thực tiễn qua 30 năm đổi mới”

[75] Trong tài liệu này, qua thực tiễn 30 năm đổi mới, nhóm nghiên cứu đã rút ra những bài học lớn, trong đó, có bài học về giải quyết mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với chủ nghĩa xã hội, giữa độc lập dân tộc với tự do và hạnh phúc của nhân dân Đây là lần đầu tiên qua quá trình đổi mới Đảng Cộng sản Việt Nam xác định Độc lập - Tự do - Hạnh phúc là ba hệ giá trị của sự phát triển bền vững, tạo nên sự hòa hợp, hài hòa xã hội theo tinh thần tư tưởng Hồ Chí Minh

Luận án tiến sĩ Triết học, “Vận dụng tư tưởng và phương pháp dân chủ của

Hồ Chí Minh trong quá trình thực hiện dân chủ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam” của

Phạm Văn Bính [11] Luận án được chia làm 3 chương, trong đó, chương 1 của luận

án nghiên cứu nội dung tư tưởng và phương pháp dân chủ Hồ Chí Minh Ở chương này, tác giả đã làm rõ nội dung tư tưởng dân chủ Hồ Chí Minh bao gồm: quan niệm của Hồ Chí Minh về dân chủ với nội dung cốt lõi là “dân là chủ” và “dân làm chủ”; không có gì quý hơn độc lập tự do – nội dung tổng quát, xuyên suốt tư tưởng dân chủ của Hồ Chí Minh; dân chủ trên các lĩnh vực như chính trị, kinh tế, văn hóa - tinh thần Luận án cũng đã làm rõ phương pháp dân chủ Hồ Chí Minh trên các nội dung: Dân vận - một phương pháp dân chủ cơ bản của Hồ Chí Minh; thực hành dân chủ trong lãnh đạo là từ trong quần chúng ra và trở về nơi quần chúng; thực hiện quyền tự do tư tưởng là một yêu cầu của phương pháp dân chủ Hồ Chí Minh; tuân thủ nguyên tắc làm việc tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách Chương 2 của luận án nghiên cứu quá trình thực hiện dân chủ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam theo tư tưởng

và phương pháp dân chủ Hồ Chí Minh Ở chương này, luận án chia quá trình thực hiện dân chủ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam theo tư tưởng và phương pháp dân chủ

Hồ Chí Minh làm hai thời kỳ, cụ thể: thời kỳ trước đổi mới (1945-1985); thời kỳ từ đổi mới 1986 đến 2002 Chương 3, Luận án làm rõ sự vận dụng tư tưởng và phương pháp dân chủ của Hồ Chí minh Tác giả luận án nêu lên các điều kiện và yêu cầu của sự hoàn thiện nền dân chủ xã hội chủ nghĩa cũng như phương hướng tiếp tục thực hiện dân chủ xã hội chủ nghĩa theo tư tưởng Hồ Chí Minh ở nước ta

Ngoài những công trình trên, nghiên cứu sự đánh giá và vận dụng tư tưởng

Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân còn một số công trình khoa học khác như: “Một số vấn đề về độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam” của GS.TS Trần Hữu Tiến [138]; “Học thuyết Mác – Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh và sự vận dụng của Đảng ta trong công cuộc xây dựng và bảo vệ tổ quốc” của PGS.TS Nguyễn Bá Dương [27].v.v

1.4 Khái quát kết quả nghiên cứu từ các công trình đƣợc công bố và các vấn đề đặt ra luận án cần tiếp tục giải quyết

Các công trình khoa học nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc, dân chủ và hạnh phúc của nhân dân, về mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với

dân chủ và hạnh phúc của nhân dân trong những năm qua được đăng tải với số lượng ngày càng nhiều, chất lượng cũng ngày càng được nâng cao; với nhiều cách tiếp cận khác nhau; nội dung các công trình đã đề cập đến nhiều vấn đề Có thể khái quát trên hai mặt sau:

Thứ nhất, những kết quả đạt được

Nhìn tổng thể, những công trình liên quan đến phạm vi nghiên cứu của luận

án đã tập trung làm rõ các nội dung sau đây:

- Một là, đấu tranh giành độc lập dân tộc, mang lại hạnh phúc cho nhân dân

là xuất phát điểm nhận thức, là tiêu chuẩn lựa chọn học thuyết, là hạt nhân chi phối hành động lý luận và thực tiễn, là mục tiêu phấn đấu của Hồ Chí Minh

- Hai là, cơ sở hình thành tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh về mối quan hệ

giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân phần nào đó đã được một số công trình nghiên cứu về tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung đề cập đến trên một số nội dung như: giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tinh hoa văn hóa nhân loại, chủ nghĩa Mác – Lênin và phẩm chất cá nhân Hồ Chí Minh

- Ba là, quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ, độc lập dân tộc với hạnh

phúc của nhân dân được hiện thực hóa qua hai giai đoạn cách mạng Việt Nam: cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân và cách mạng xã hội chủ nghĩa

- Bốn là, phân tích được một số nội dung vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về

độc lập dân tộc, dân chủ và hạnh phúc của nhân dân trong giai đoạn hiện nay

Những kết quả trên làm cơ sở cho việc nghiên cứu tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân

mà tôi lựa chọn làm đề tài luận án

Thứ hai, những vấn đề đặt ra luận án cần giải quyết

Bên cạnh những kết quả đạt được, các công trình khoa học đã được công bố, vẫn còn nhiều vấn đề liên quan đến tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân chưa được nghiên cứu đầy đủ và sâu sắc Có thể kể ra một số vấn đề sau:

- Một là, các công trình mới chỉ làm rõ cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí

Minh nói chung, chưa phân tích sâu cơ sở hình thành tư tưởng chính trị Hồ Chí

Minh về mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân

- Hai là, các công trình mới phần nào đề cập đến mối quan hệ giữa độc lập

dân tộc với dân chủ hay độc lập dân tộc với hạnh phúc của nhân dân, mà chưa đi sâu phân tích để làm rõ mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân một cách hệ thống Chưa đề cập đến sự thống nhất giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân trong tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh

- Ba là, các công trình mặc dù đã phân tích nội dung độc lập dân tộc, dân chủ

và hạnh phúc của nhân dân, nhưng lại chưa phân tích một cách sâu sắc sự vận dụng

tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân ở nước ta giai đoạn hiện nay

- Bốn là, các công trình chưa đưa ra những quan điểm một cách hệ thống về

những điều kiện để đảm bảo thực hiện thành công mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân ở nước ta giai đoạn hiện nay

Trong quá trình nghiên cứu, học tập và giảng dạy tư tưởng Hồ Chí Minh, những vấn đề nêu trên đã thôi thúc tác giả luận án phải đi sâu phân tích, làm rõ tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân để thấy được giá trị lý luận và thực tiễn cũng như tầm quan trọng của tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh đối với Việt Nam trong giai đoạn hiện nay Đây chính là những vấn đề đặt ra mà luận án sẽ đi sâu tìm hiểu và giải quyết

Tiểu kết chương 1

Hiện nay, đã có rất nhiều các công trình nghiên cứu về tư tưởng Hồ Chí Minh được tiếp cận và giải quyết dưới nhiều góc độ khác nhau Các công trình đã luận giải nhiều nội dung trong tư tưởng Hồ Chí Minh, nhất là nội dung về độc lập, dân chủ hay hạnh phúc Tổng quan những công trình khoa học có liên quan đến nội dung đề tài luận án để thấy rõ, các công trình trên đã nghiên cứu đã giải quyết được

ở những mức độ khác nhau tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh nói chung và phần nào

đó đề cập đến mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân nói riêng, qua đó, xác định những nhiệm vụ mà đề tài cần phải tập trung nghiên cứu làm rõ

Đến nay, dưới góc độ chính trị học, không có nhiều công trình nghiên cứu sâu, toàn diện về mặt lý luận và sự vận dụng tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân Đặc biệt, chưa có các công trình nghiên cứu lớn, hay luận văn, luận án hướng vào luận bàn trực tiếp, phân tích, tìm hiểu, làm rõ một cách có hệ thống nội dung mối quan

hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân trong tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh và sự vận dụng tư tưởng đó vào giải quyết mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay Vì vậy, rất cần thiết phải tiếp tục nghiên cứu chuyên sâu để làm rõ những nội dung cơ bản trong tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh về mối quan

hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân, thấy được giá trị của tư tưởng đó đối với cách mạng Việt Nam giai đoạn hiện nay Chính vì vậy, tác

giả đã lựa chọn đề tài “Mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh

phúc của nhân dân trong tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh” làm luận án tiến sĩ

chính trị học cũng nhằm mục đích đó

Chương 2

CƠ SỞ HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG CHÍNH TRỊ HỒ CHÍ MINH

VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA ĐỘC LẬP DÂN TỘC VỚI DÂN CHỦ

VÀ HẠNH PHÚC CỦA NHÂN DÂN

2.1 Cơ sở khách quan

2.1.1 Bối cảnh quốc tế và trong nước ảnh hưởng đến sự hình thành tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân

2.1.1.1 Bối cảnh quốc tế

Trong lúc Việt Nam đang chìm trong đêm tối, con đường đấu tranh giành độc lập dân tộc bế tắc, tình cảnh dân tộc giống như không lối thoát thì lịch sử thế giới trong giai đoạn này có những chuyển biến to lớn

Thứ nhất, chủ nghĩa đế quốc đã đẩy mạnh xâm lược thuộc địa và xác lập được sự thống trị trên phạm vi thế giới

Nửa cuối thế kỷ XIX, chủ nghĩa tư bản Âu – Mỹ bước vào giai đoạn đế quốc chủ nghĩa, thực hiện các cuộc xâm lược vũ trang để thiết lập hệ thống thuộc địa tại hầu khắp các nước ở châu Á, châu Phi và Mỹ Latinh Chính sách xâm lược thuộc địa của chủ nghĩa đế quốc đã dẫn tới sự xuất hiện của hệ thống thuộc địa trải dài từ Bắc xuống Nam, từ Đông sang Tây

Các nước Đông Nam Á cũng không nằm ngoài cảnh ngộ đó Mã Lai, Miến Điện là thuộc địa của Anh Pháp chiếm Việt Nam, Lào, Campuchia Tây Ban Nha rồi Mỹ chiếm Philippines Hà Lan và Bồ Đào Nha thôn tính Inđônêxia Chỉ duy nhất có Xiêm thoát khỏi tình trạng thuộc địa nhưng cũng bị phụ thuộc chặt chẽ vào các nước đế quốc phương Tây, nhất là Anh và Pháp

Quá trình xâm lược thuộc địa của chủ nghĩa đế quốc không chỉ tạo nên một hệ thống các nước thuộc địa, mà còn tạo nên một hệ thống mâu thuẫn mới của thời đại mới: mâu thuẫn giữa chủ nghĩa đế quốc và hệ thống các nước thuộc địa Xuất phát từ mâu thuẫn ấy thế giới cũng hình thành một lực lượng mới đấu

tranh chống chủ nghĩa đế quốc, đó là các dân tộc thuộc địa Bước sang thế kỷ

XX, tiếng chuông của cách mạng Tháng Mười đã đánh thức toàn nhân loại, thôi thúc mạnh mẽ phong trào đấu tranh giải phóng của các dân tộc trên thế giới

Thứ hai, sự ra đời, truyền bá và phát triển của chủ nghĩa Mác – Lênin đã ảnh hưởng sâu rộng tới phong trào cách mạng thế giới

Chủ nghĩa Mác ra đời vào những năm 40 của thế kỷ XIX Đó là thời kỳ ở Anh, Pháp cũng như một số nước Tây Âu và Mỹ đã hình thành chế độ tư bản chủ nghĩa, phương thức sản xuất và trao đổi tư bản công nghiệp châu Âu phát triển mạnh gắn liền với tiến bộ của công nghiệp cơ khí Giai cấp tư sản và giai cấp công nhân tăng nhanh về số lượng, trở thành hai giai cấp cơ bản trong xã hội, vừa nương tựa vào nhau cùng tồn tại, vừa có mâu thuẫn đối kháng về lợi ích Cuộc đấu tranh giữa hai giai cấp này ngày càng phát triển và chiếm vị trí hàng đầu trong lịch sử chính trị ở các nước tư bản phát triển Sự phát triển của phong trào công nhân một mặt đòi hỏi phải có lý luận cách mạng khoa học dẫn đường, mặt khác chính nó đã tạo ra những điều kiện cho sự ra đời một lý luận khoa học Đó là tiền đề kinh tế - xã hội có ý nghĩa hàng đầu trong sự ra đời chủ nghĩa Mác

Mốc đánh dấu sự ra đời của chủ nghĩa Mác là sự xuất hiện của tác phẩm

“Tuyên ngôn của Đảng cộng sản” năm 1848 Với tính cách mạng và khoa học của

nó, Tuyên ngôn đã trở thành kim chỉ nam cho hành động của phong trào cộng sản

và công nhân quốc tế Tuyên ngôn ra đời đã chấm dứt thời kỳ đấu tranh không có đường lối của phong trào công nhân Từ đây phong trào cách mạng thế giới có một bước phát triển vượt bậc Từ cuối thế kỷ XIX, do nhu cầu thực tiễn, chủ nghĩa Mác

đã được bổ sung chủ nghĩa Lênin, thành chủ nghĩa Mác – Lênin

Chủ nghĩa Mác – Lênin ra đời đã ảnh hưởng sâu rộng tới phong trào cách

mạng thế giới Sức ảnh hưởng to lớn của chủ nghĩa Mác – Lênin đã lay chuyển, lôi

cuốn nhân dân, những thành phần ưu tú, tích cực ở những nước thuộc địa vào phong

trào cộng sản Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: không có lý luận cách mạng, không có cách mệnh vận động; không có lý luận cách mạng như người không có trí khôn, tàu không có bàn chỉ nam

Thứ ba, cách mạng Tháng Mười Nga (1917) thành công đã cổ vũ các dân tộc đứng lên đấu tranh giải phóng mình khỏi ách thống trị của đế quốc, thực dân

Cách mạng Tháng Mười (1917), không chỉ có ý nghĩa to lớn với nước Nga

mà còn có ý nghĩa thời đại sâu sắc Sau thắng lợi của cách mạng Tháng Mười Nga, Nhà nước Xô Viết ra đời đã mở ra mô ̣t th ời đại mới “thời đại cách mạng chống đế quốc, thời đại giải phóng dân tộc”

Thắng lợi của cách mạng Tháng Mười đã có ảnh hưởng mạnh mẽ tới phong trào cách mạng thế giới, cổ vũ phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân các nước tư bản, thức tỉnh và cổ vũ các dân tộc thuộc địa bị áp bức

Đối với cách mạng Việt Nam nói chung và Hồ Chí Minh nói riêng, Cách mạng Tháng Mười có ý nghĩa to lớn Trước sự thất bại của các phong trào cứu nước theo khuynh hướng phong kiến và dân chủ tư sản ở Việt Nam, Nguyễn Tất Thành

đã quyết định khước từ các khuynh hướng đó, lựa chọn con đường cách mạng vô sản cho dân tộc Người nói: “Trong thế giới bây giờ chỉ có cách mệnh Nga là đã thành công, và thành công đến nơi, nghĩa là dân chúng được hưởng cái hạnh phúc

tự do, bình đẳng thật, không phải tự do và bình đẳng giả dối như đế quốc chủ nghĩa Pháp khoe khoang bên An Nam” [61, tr.304] Lựa chọn sáng suốt của Người đã đưa cách mạng Việt Nam đến thắng lợi

Thứ tư, sự ra đời của Quốc tế Cộng sản (tháng 3-1919) đã làm cho phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc và phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân thế giới gắn bó mật thiết với nhau

Quốc tế Cộng sản (hay còn gọi là quốc tế thứ ba) ra đời tháng 3 năm 1919 và hoạt động đến năm 1943, thời gian từ năm 1919 đến năm 1924 do Lênin trực tiếp lãnh đạo, sau đó Xtalin kế tục sự nghiệp của Lênin Trong thời gian tồn tại, Quốc tế Cộng sản đã thể hiện vai trò lịch sử to lớn của mình Đó là tạo nên khối đoàn kết rộng lớn giữa nhân dân lao động và các dân tộc bị áp bức với nhau Khối đoàn kết này đã thúc đẩy phong trào đấu tranh cách mạng phát triển mạnh mẽ Quốc tế Cộng sản đã giúp thành lập, củng cố và bồi dưỡng các đảng cộng sản ở các nước và từ đó phát huy vai trò trong phong trào cách mạng mỗi nước Nhờ có sự giúp đỡ của Quốc tế Cộng sản, hàng loạt các Đảng Cộng sản đã ra đời ở các nước như: Đảng

Cộng sản Pháp (1920), Đảng Cộng sản Trung Quốc (1921), Đảng Cộng sản Mỹ (1921),… Đồng thời, Quốc tế Cộng sản đã bảo vệ chủ nghĩa Mác – Lênin, đấu tranh chống mọi khuynh hướng cơ hội, xét lại, phát triển chủ nghĩa Mác – Lênin và tiếp tục truyền bá sâu rộng trong quần chúng

Sau thắng lợi của cách mạng tháng Mười Nga, cùng với sự ra đời của Quốc tế Cộng sản, phong trào công nhân ở các nước tư bản chủ nghĩa phương Tây và phong trào giải phóng dân tộc ở các nước thuộc địa phương Đông càng quan hệ mật thiết với nhau hơn trong cuộc đấu tranh chống kẻ thù chung là chủ nghĩa đế quốc

Quốc tế Cộng sản đã đào tạo cho cách mạng Việt Nam không ít cán bộ cách mạng, nhiều người trong số đó trở thành lãnh tụ của cách mạng Việt Nam: Nguyễn

Ái Quốc, Trần Phú, Lê Hồng Phong… Thời gian học ở trường Đại học phương Đông do sự sắp xếp của Quốc tế Cộng sản đã giúp cho Hồ Chí Minh có nền tảng lý luận vững chắc, để sau này có thể vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác – Lênin phù hợp với thực tiễn cách mạng Việt Nam

2.1.1.2 Bối cảnh trong nước

Bất cứ một tư tưởng, một học thuyết nào ra đời đều xuất phát từ hoàn cảnh lịch sử - xã hội nhất định Chính những điều kiện lịch sử Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX đã ảnh hưởng đến việc hình thành tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân

Trước hết, thực dân Pháp xâm lược và đặt ách thống trị lên đất nước Việt Nam

Năm 1858, thực dân Pháp bắt đầu quá trình xâm lược Việt Nam và đến năm 1884 đã đặt ách thống trị lên đất nước Việt Nam Lúc đầu, Triều Nguyễn đã giương ngọn cờ chống Pháp Song, đã không kiên trì mà trái lại, tỏ ra dao động, hèn nhát vứt bỏ ngọn cờ đó, quay lưng phản bội dân tộc, ký với thực dân Pháp

điều ước bán nước

Ngay sau khi hoàn tất về cơ bản công cuộc xâm lược Việt Nam, thực dân Pháp bắt tay vào công cuộc khai thác thuộc địa Cuộc khai thác lần thứ nhất diễn

ra từ năm 1897 đến năm 1914, lần thứ hai diễn ra từ năm 1919 đến năm 1929

Các cuộc khai thác thuộc địa của thực dân Pháp đã làm cho xã hội Việt

Nam có những biến đổi sâu sắc Từ một xã hội phong kiến cổ truyền mang đặc

trưng của chế độ phong kiến phương Đông đã chuyển thành một xã hội thuộc địa

nửa phong kiến Sự biến đổi đó thể hiện trên tất cả các mặt như kinh tế, chính trị,

văn hóa – giáo dục, xã hội

Chính sách cai tri ̣ của th ực dân Pháp đã tác đô ̣ng m ạnh mẽ làm thay đổi tính chất xã hội Việt Nam Xã hội Việt Nam từ một xã hội phong kiến độc lập thuần tuý

đã trở thành xã hội thuộc địa nửa phong kiến Tính chất xã hội thay đổi đã làm cho mâu thuẫn xã hội và kết cấu giai cấp trong xã hội cũng thay đổi theo Trong lòng xã hội Việt Nam lúc này hình thành thêm mâu thuẫn mới, đó là mâu thuẫn giữa dân tộc Việt Nam với thực dân Pháp và bọn tay sai phản động Đây là mâu thuẫn cơ bản và bao trùm nhất của xã hội Việt Nam thời bấy giờ

Thực tiễn lịch sử Việt Nam lúc này đặt ra hai yêu cầu bức thiết cần phải

giải quyết: một là, phải đánh đuổi thực dân Pháp xâm lược, giành độc lập dân tộc;

hai là, xoá bỏ chế độ phong kiến, giành quyền dân chủ cho nhân dân, chủ yếu là

ruộng đất cho nông dân, đảm bảo cho mọi người Việt Nam có cuộc sống hạnh phúc Trong đó, chống đế quốc giải phóng dân tộc là nhiệm vụ hàng đầu Như vậy, độc lập dân tộc, dân chủ, hạnh phúc của nhân dân là nhu cầu lịch sử khách quan của xã hội Việt Nam

Thứ hai, các phong trào đấu tranh chống thực dân Pháp giành độc lập dân tộc của nhân dân Việt Nam cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX diễn ra sôi nổi nhưng đều thất bại

Hồ Chí Minh đã từng nhận xét: “nhân dân Việt Nam có truyền thống yêu nước nồng nàn Lịch sử ngàn năm của dân tộc Việt Nam đã ghi những trang oanh liệt của nhân dân đấu tranh để xây dựng nước nhà và bảo vệ nền độc lập của Tổ quốc mình” [68, tr.29] Từ khi thực dân Pháp xâm lược, nhân dân Việt Nam đã anh dũng đứng lên chống lại sự xâm lăng của kẻ thù Các phong trào yêu nước cuối thế

kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX có thể chia thành các khuynh hướng sau đây:

Một là, phong trào đấu tranh theo khuynh hướng phong kiến diễn ra rất sôi

nổi nhưng thất bại Tiêu biểu cho khuynh hướng này phải kể đến phong trào Cần Vương và cuộc khởi nghĩa nông dân Yên Thế Phong trào Cần Vương kéo dài từ năm 1885 đến năm 1896, đây là phong trào quy tụ các cuộc khởi nghĩa hưởng ứng

chiếu Cần Vương của vua Hàm Nghi Tiêu biểu trong phong trào phải kể đến ba cuộc khởi nghĩa: Ba Đình, Bãi Sậy, Hương Khê Tuy phong trào thất bại nhưng đã

tô điểm thêm truyền thống anh hùng, bất khuất của dân tộc Việt Nam

Khởi nghĩa nông dân Yên Thế do Hoàng Hoa Thám lãnh đạo, kéo dài từ năm

1884 đến năm 1913 Trong quá trình tồn tại, cuộc khởi nghĩa đã kết hợp được yêu cầu độc lập dân tộc với nguyện vọng dân chủ, bước đầu giải quyết được yêu cầu ruộng đất của nông dân Phong trào chứng tỏ tinh thần đấu tranh anh hùng bất khuất của nông dân Việt Nam và chỉ rõ rằng, nông dân sẽ trở thành lực lượng cách mạng khi được giai cấp tiên tiến dẫn đường

Hai là, phong trào đấu tranh theo khuynh hướng dân chủ tư sản diễn ra sôi

nổi nhưng cũng đều thất bại Các phong trào tiêu biểu theo khuynh hướng này bao gồm: phong trào Đông Du, phong trào Duy tân, Đông kinh nghĩa thục,… Phong trào Đông Du (1904-1908) do Phan Bội Châu khởi xướng và lãnh đạo, nhằm đưa thanh niên Việt Nam sang Nhật học tập, nhờ Nhật giúp đỡ để chống Pháp Nhận thức rõ sự nguy hại có thể ảnh hưởng tới sự thống trị của mình ở Đông Dương, thực dân Pháp đã cấu kết với Nhật trục xuất các du học sinh Việt Nam cùng Phan Bội Châu ra khỏi nước Nhật, phong trào Đông Du tan rã

Phong trào Duy tân do Phan Châu Trinh khởi xướng nhằm “khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh” Chủ trương không dùng bạo lực, ông đã viết thư đề nghị Pháp cải cách, song không được chấp nhận Trong phong trào chống thuế ở Trung kỳ 1908, ông bị bắt và đưa sang Pháp sinh sống

Đông kinh nghĩa thục (1907) là phong trào do Phan Châu Trinh, Lương Văn Can khởi xướng Họ chủ trương lập ra trường Đông kinh nghĩa thục nhằm giáo dục lòng yêu nước, tự hào dân tộc, truyền bá một nền học thuật và văn minh mới Phong trào lan rộng khiến thực dân Pháp lo ngại, cho đây là một “cái lò phiến loạn” cần dẹp bỏ Tháng 12 năm 1907, chúng cho đóng cửa trường

Tầng lớp tiểu tư sản có nhiều hoạt động yêu nước như phong trào quốc gia cải lương 1919 với khẩu hiệu “chấn hưng nội hóa, bài trừ ngoại hóa”, phong trào đòi thả Phan Bội Châu 1925, phong trào để tang Phan Châu Trinh và đón rước Nguyễn An Ninh tháng 3/1926 Giai cấp tư sản nổi tiếng với cuộc khởi nghĩa

Yên Bái (2/1930) do Nguyễn Thái Học lãnh đạo đã thất bại nhanh chóng dưới sự đàn áp của kẻ thù

Nguyên nhân thất bại của các phong trào đấu tranh chống thực dân Pháp nửa cuối thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX là do đường lối chính trị không rõ ràng, đấu tranh quân sự theo những quy mô nhỏ hẹp hoặc tự phát Đường lối và phương pháp đấu tranh không thích hợp Những người lãnh đạo chưa xác định đúng mục tiêu chiến lược và lực lượng cách mạng thiếu sự liên kết, chưa thấy được khả năng đoàn kết với phong trào cách mạng thế giới

Thứ ba, cách mạng Việt Nam bế tắc về con đường và phương pháp đấu tranh

Sau thất bại của các phong trào đấu tranh chống thực dân pháp xâm lược, phong trào giải phóng dân tộc của nhân dân Việt Nam đứng trước cuộc khủng hoảng sâu sắc về đường lối Lịch sử Việt Nam lúc này đặt ra một yêu cầu mới, đó là giải quyết cuộc khủng hoảng về đường lối và giai cấp lãnh đạo cách mạng Chính thực tiễn đất nước đã cung cấp cho Hồ Chí Minh những bài học kinh nghiệm quý báu, nó

đã tác động đến nhận thức của Hồ Chí Minh Đây chính là tiền đề quan trọng để Hồ Chí Minh ra đi tìm đường cứu nước và đến với chủ nghĩa Mác – Lênin, tìm thấy ở đó con đường đúng đắn giải phóng cho dân tộc mình

Việc lựa chọn con đường giải phóng dân tộc đi theo con đường cách mạng vô sản đã giải quyết được yêu cầu bức thiết đặt ra lúc bấy giờ của cách mạng Việt Nam

là con đường và phương pháp cách mạng Hồ Chí Minh đã tích cực hoạt động trong phong trào Cộng sản và công nhân quốc tế, hoạt động ở Quốc tế Cộng sản, nghiên cứu và truyền bá chủ nghĩa Mác – Lênin vào Việt Nam, tích cực chuẩn bị những tiền

đề về chính trị, tư tưởng và tổ chức cho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam vào đầu năm 1930 Con đường đấu tranh đó đã được lịch sử Việt Nam chứng minh hoàn toàn đúng đắn và được toàn dân Việt Nam ủng hộ Chính vì vậy, đã đưa đến những thắng lợi của cách mạng Việt Nam

Quá trình xác định con đường đấu tranh giành độc lập dân tộc, xây dựng chính quyền dân chủ nhân dân và chủ nghĩa xã hội đồng thời là quá trình hình thành những nội dung cơ bản về mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân trong tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh

2.1.2 Những tiền đề tư tưởng – lý luận hình thành tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân

Tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa độc lập dân tộc với dân chủ và hạnh phúc của nhân dân là cả một kho tàng mà chúng ta được thừa hưởng

Và chính cái kho tàng ấy được Người xây dựng nên từ những từ tinh hoa của dân tộc và của thời đại

2.1.2.1 Truyền thống văn hóa Việt Nam

Dân tộc Việt Nam trong hàng ngàn năm lịch sử dựng nước và giữ nước đã tạo lập cho mình một nền văn hóa riêng, phong phú, bền vững với những truyền thống tốt đẹp và cao quý Chính nền văn hóa ấy đã bồi đắp tâm hồn, nhân cách, ý chí, nghị lực phi thường của Hồ Chí Minh trong quá trình đấu tranh cho độc lập dân tộc, tự do, hạnh phúc của nhân dân

Thứ nhất, chủ nghĩa yêu nước, ý chí kiên cường trong đấu tranh bảo vệ độc lập, tự do của dân tộc và cuộc sống của nhân dân

Quá trình dựng nước và giữ nước hàng ngàn năm lịch sử của dân tộc Việt

Nam đã vun bồi tình cảm, tư tưởng yêu nước, ý chí kiên cường trong đấu tranh bảo

vệ độc lập dân tộc và cuộc sống của nhân dân và tư tưởng đó trở thành sợi chỉ đỏ xuyên suốt toàn bộ lịch sử dân tộc từ cổ đại đến hiện đại; là dòng chủ lưu của lịch

sử Việt Nam, là chuẩn mực cao nhất của đạo lý và đứng đầu bảng giá trị dân tộc Chủ nghĩa yêu nước Việt Nam là hạt nhân của sức mạnh dân tộc, tạo thành động lực nội sinh trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước

Chủ nghĩa yêu nước, ý chí kiên cường trong đấu tranh bảo vệ độc lập dân tộc

và cuộc sống của nhân dân truyền thống của dân tộc Việt Nam có thể khái quát bao gồm những nội dung sau: yêu nước gắn với yêu non sông đất nước, dân tộc; yêu nước gắn với yêu độc lập, tự do; yêu nước gắn với thương dân, thân dân; yêu nước gắn với khát vọng sống, khát vọng hòa bình Tất cả những giá trị đó không tách rời nhau mà gắn bó với nhau thành một khối thống nhất, trong đó sự hài hòa giữa lý trí

và tình cảm, tư tưởng và tình cảm, suy nghĩ và hành động Đó là những tinh hoa của chủ nghĩa yêu nước Việt Nam Nó đã trải qua các thời kỳ lịch sử và trở thành giá trị

truyền thống bền vững của dân tộc, là giá trị hạt nhân, là chân giá trị chung nhất, quan trọng nhất của dân tộc ta

Chủ nghĩa yêu nước, ý chí kiên cường trong đấu tranh bảo vệ độc lập dân tộc

và cuộc sống của nhân dân trở thành động lực to lớn trong các cuộc đấu tranh chống quân xâm lược, bảo vệ non sông, bờ cõi của nhân dân Việt Nam Từ thời đại Văn Lang – Âu Lạc, trải qua nghìn năm Bắc thuộc đến kỷ nguyên phong kiến độc lập, thời kỳ phục hưng của nước phong kiến Đại Việt như: Lý, Trần, Lê hay phong trào Tây Sơn đã minh chứng rõ điều đó Nội dung cơ bản của chủ nghĩa yêu nước Việt Nam trong điều kiện nhà nước phong kiến độc lập (từ thế kỷ X đến thế kỷ XIX) là ý thức bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ, ý thức sâu sắc về độc lập dân tộc Những yếu tố tinh thần đó cùng với niềm tự tôn dân tộc đã khơi dậy và động viên đến mức cao nhất sức mạnh toàn dân tộc vào cuộc chiến đấu bảo vệ Tổ quốc

Từ bài thơ “Nam quốc sơn hà” thời Lý, đến “Hịch tướng sĩ” của Trần Quốc Tuấn và “Bình ngô đại cáo” của Nguyễn Trãi là những trang tuyên ngôn về chủ nghĩa yêu nước truyền thống Việt Nam Những tuyên ngôn đó khẳng định quyền độc lập thiêng liêng của dân tộc và vì vậy, kẻ nào đến xâm lược thì kẻ ấy sẽ bị tiêu diệt Lịch sử dân tộc Việt Nam đã ghi danh không biết bao anh hùng dân tộc như Hai Bà Trưng, Bà Triệu, Ngô Quyền, Lý Thường Kiệt, Trần Quốc Tuấn, Nguyễn Trãi, Nguyễn Huệ, và còn đó là những anh hùng vô danh đã ghi tạc, hòa mình vào núi sông, bờ cõi Đó là sự tiếp nối giá trị của truyền thống yêu nước của dân tộc

Nhận xét về chủ nghĩa yêu nước Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nói:

“Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước Đó là một truyền thống quý báu của ta Từ

xưa đến nay, mỗi khi Tổ quốc bị xâm lăng thì tinh thần ấy lại sôi nổi, nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nó lướt qua mọi sự nguy hiểm, khó khăn; nó nhấn chìm tất cả lũ bán nước và lũ cướp nước” [66, tr.38] Chính sức mạnh ấy đã

thúc giục Nguyễn Tất Thành ra đi tìm đường cứu nước Có thể nói, yêu nước chính

là động lực chi phối mọi suy nghĩ, hành động suốt cả cuộc đời hoạt động cách mạng của Hồ Chí Minh

Từ khi còn nhỏ, do được tận mắt chứng kiến cảnh đói khổ của người dân nghèo, cuộc sống xa hoa của bọn thực dân phong kiến; mặt khác, thông qua sự giáo

dục của những người thầy yêu nước tiến bộ, qua việc chứng kiến các cuộc đàm luận của cha mình với các sĩ phu yêu nước trong vùng; lại được tiếp nhận những tư tưởng mới qua “tân văn” nên ý thức dân tộc, tư tưởng cứu nước của Hồ Chí Minh sớm được hình thành Sau này, những hoạt động sôi nổi của phong trào yêu nước của cụ Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh đã ảnh hưởng sâu sắc đến nhận thức về vận nước của Người Với lòng yêu nước tha thiết cùng với nỗi đau của người dân mất nước đã làm nảy sinh khát vọng cứu nước, giải phóng dân tộc, đem lại cuộc sống ấm no cho nhân dân ở Hồ Chí Minh Thủ tướng Phạm Văn Đồng nhận xét: “Hồ Chí Minh đã bắt đầu lớn lên ở một cái nôi của phong trào yêu nước, tiếp thu giáo dục của gia đình, ảnh hưởng của quê hương, bằng sự học tập của bản thân, sự gần gũi quần chúng lao động

và nhờ tác động của phong trào chống Pháp năm 1908, bắt đầu hoạt động cách mạng” [37, tr.12] Chính sức mạnh của truyền thống yêu nước ấy đã trở thành động lực tư tưởng, tình cảm chi phối ngay cả trong cách Người đặt tên cho mình: Nguyễn Ái Quốc – người yêu nước, để luôn nhắc nhở, động viên, cổ vũ bản thân và cổ vũ quốc dân đồng bào Đó cũng chính là cơ sở tư tưởng – lý luận dẫn Người đến với chủ nghĩa Mác – Lênin một cách tự nhiên Đúng như Hồ Chí Minh đã từng viết: “Lúc đầu, chính chủ nghĩa yêu nước, chứ không phải là chủ nghĩa cộng sản đã đưa tôi tin theo Lênin, tin theo Quốc tế thứ ba” [71, tr.563]

Cùng với quá trình dựng nước và giữ nước là quá trình đấu tranh chống giặc ngoại xâm bảo vệ độc lập, tự do cho dân tộc và cuộc sống của nhân dân Kể từ khi hình thành quốc gia, dân tộc đến nay, trải qua hàng ngàn năm, nhân dân Việt Nam

đã kiên cường, bền bỉ chống lại các thế lực xâm lược, đô hộ để giải phóng và bảo vệ

Tổ quốc

Việt Nam là một quốc gia đất không rộng nhưng lại nằm ở vị trí địa lý thuận lợi, là đầu mối thông thương của khu vực, châu lục và thế giới, lại giàu có về tài nguyên thiên nhiên nên luôn là đối tượng bị các nước lớn nhòm ngó, lấn chiếm, xâm lược Đứng trước những kẻ thù to lớn, hung bạo và gian manh nhất thế giới trong các thời đại khác nhau; đồng thời nhận thức rõ quy luật nghiệt ngã của đấu tranh vũ trang là “mạnh được yếu thua”, từ hàng ngàn năm trước, cha ông ta đã xác định phải huy động sức mạnh toàn dân tộc để xây dựng đất nước, để chống giặc