1.1. Xuất phát từ vai trò của tổ chuyên môn và quản lý hoạt động tổ chuyên môn trong sự phát triển của nhà trường trung học cơ sởTrong thế kỷ XXI, đất nước ta đang trên đường phát triển và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng. Nhu cầu đào tạo được nguồn nhân lực để phát triển kinh tế xã hội đã đặt ra cho ngành giáo dục nhiều khó khăn và thách thức. Chính điều đó, đòi hỏi ngành giáo dục phải không ngừng đổi mới, phát triển, nhằm đáp ứng các yêu cầu của thời đại.
Trang 1BỘ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO UBND TỈNH THANH HÓA
TRƯỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC
_
NGUYỄN THANH MAI
QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN
TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THÀNH PHỐ THANH HÓA, TỈNH THANH HÓA THEO
ĐỊNH HƯỚNG ĐỔI MỚI GIÁO DỤC
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
THANH HÓA – 2017
Trang 2BỘ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO UBND TỈNH THANH HÓA
TRƯỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC
_
NGUYỄN THANH MAI
QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN
TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THÀNH PHỐ THANH HÓA, TỈNH THANH HÓA THEO ĐỊNH HƯỚNG ĐỔI MỚI GIÁO DỤC
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
Chuyên ngành: Quản lí giáo dục
Mã số: 60.14.01.14
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Trần Kiểm
THANH HÓA, NĂM 2017
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan luận văn này không trùng lặp với các khóa luận, luận văn, luận án và các công trình nghiên cứu đã công bố.
Người cam đoan
Nguyễn Thanh Mai
Trang 4
LỜI CẢM ƠN
Với tình cảm chân thành và lòng biết ơn sâu sắc, tôi xin trân trọng gửi lời cảm ơn tới các cấp lãnh đạo, Ban Giám hiệu; Ban chủ nhiệm khoa Tâm lí – Giáo dục; Phòng Đào tạo sau đại học Trường Đại học Hồng Đức; Phòng Giáo dục và Đào tạo thành phố Thanh Hóa; các thầy giáo, cô giáo và đội ngũ cán bộ quản lý, cùng đông đảo các bạn đồng nghiệp của các trường Trung học cơ sở trên địa bàn thành phố Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa đã tận tình giảng dạy, giúp
đỡ, cung cấp tài liệu, tạo mọi điều kiện thuận lợi về cơ sở thực tế, tham gia đóng góp những ý kiến quý báu cho việc nghiên cứu đề tài.
Đặc biệt, tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS TS Trần Kiểm
- người thầy - người hướng dẫn khoa học đã tận tâm bồi dưỡng kiến thức, phương pháp nghiên cứu, năng lực tư duy và trực tiếp giúp đỡ tận tình, đầy trách nhiệm cho tôi trong suốt thời gian thực hiện và hoàn thành luận văn.
Tôi cũng xin gửi lời tri ân sâu sắc tới bạn bè, đồng nghiệp và gia đình đã động viên, khích lệ, tạo điều kiện và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện và hoàn thành luận văn này
Mặc dù đã có rất nhiều cố gắng trong quá trình nghiên cứu nhưng luận văn chắc chắn sẽ không tránh khỏi những thiếu sót, tôi kính mong nhận được những lời chỉ dẫn quý báu của các thầy giáo, cô giáo, ý kiến đóng góp trao đổi của các bạn đồng nghiệp để luận văn được hoàn thiện hơn.
Xin chân thành cảm ơn!
Thanh Hóa, tháng 7 năm 2017
Tác giả
Nguyễn Thanh Mai
MỤC LỤC
Trang 5- Lời cam đoan i
- Lời cảm ơn………….……… ii
- Mục lục……… ……… iii
- Chữ viết tắt……… iv
- Danh mục các bảng v
- Danh mục biểu đồ vii
MỞ ĐẦU 1
1 Lý do chọn đề tài 1
1.1 Xuất phát từ vai trò của tổ chuyên môn và quản lý hoạt động tổ chuyên môn trong sự phát triển của nhà trường trung học cơ sở 1
1.2 Xuất phát từ thực tiễn việc quản lý hoạt động tổ chuyên môn trường trung học cơ sở trên địa bàn thành phố Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa còn có hạn chế, bất cập 3
2 Mục đích nghiên cứu 4
3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 4
3.1 Khách thể nghiên cứu 4
3.2 Đối tượng nghiên cứu 5
4 Giả thuyết khoa học 5
5 Nhiệm vụ nghiên cứu 5
6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu 5
7 Phương pháp nghiên cứu: 6
7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận 6
7.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn 6
7.3 Phương pháp xử lý dữ liệu thu thập trong nghiên cứu 6
8 Dự kiến đóng góp của đề tài 7
9 Cấu trúc luận văn 7
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THEO ĐỊNH HƯỚNG ĐỔI MỚI GIÁO DỤC 8
Trang 61.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 8
1.1.1 Các công trình nghiên cứu về quản lý hoạt động tổ chuyên môn 8
1.1.2 Các công trình nghiên cứu về quản lý hoạt động tổ chuyên môn trường ở trung học cơ sở 11
1.2 Một số khái niệm cơ bản 14
1.2.1 Quản lý 14
1.2.2 Quản lý giáo dục 18
1.2.3 Quản lý nhà trường THCS 20
1.2.4 Quản lý hoạt động tổ chuyên môn 23
1.3 Tổ chuyên môn trong trường THCS 23
1.3.1 Khái niệm tổ chuyên môn 23
1.3.2 Chức năng, nhiệm vụ của Tổ chuyên môn 24
1.3.3 Hoạt động tổ chuyên môn 25
1.3.4 Tổ trưởng tổ chuyên môn trong trường THCS 27
1.4 Định hướng đổi mới giáo dục với hoạt động tổ chuyên môn 30
1.4.1 Định hướng đổi mới giáo dục phổ thông 30
1.4.2 Định hướng đổi mới hoạt động tổ chuyên môn trong trường trung học cơ sở 33
1.5 Quản lý hoạt động TCM ở trường THCS theo định hướng đổi mới giáo dục 35
1.5.1 Hiệu trưởng trường THCS và tổ chuyên môn 35
1.5.2 Quản lý hoạt động tổ chuyên môn của hiệu trưởng trường THCS theo định hướng đổi mới giáo dục 37
1.6 Những yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường THCS theo định hướng đổi mới giáo dục 40
1.6.1 Các yếu tố bên trong nhà trường 40
1.6.2 Các yếu tố bên ngoài nhà trường 41
Kết luận chương 1 42
Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THÀNH PHỐ THANH HÓA, TỈNH THANH HÓA THEO ĐỊNH HƯỚNG ĐỔI MỚI GIÁO DỤC 43
Trang 72.1 Khái quát về tình hình kinh tế, xã hội và giáo dục - đào tạo thành phố Thanh
Hóa, tỉnh Thanh Hóa 43
2.1.1 Vị trí địa lý 43
2.1.2 Tình hình kinh tế - chính trị, văn hóa - xã hội 44
2.1.3 Tình hình phát triển giáo dục 45
2.1.4 Đặc điểm của các trường THCS trên địa bàn thành phố Thanh Hóa 46
2.2 Thực trạng hoạt động của tổ chuyên môn trường Trung học cơ sở thành phố Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa theo định hướng đổi mới giáo dục 51
2.2.1 Khái quát khảo sát thực trạng 51
2.2.2 Thực trạng hoạt động tổ chuyên môn trường trung học cơ sở thành phố Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa theo định hướng đổi mới giáo dục 53
2.3 Thực trạng quản lý hoạt động tổ chuyên môn trường THCS thành phố Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa theo định hướng đổi mới giáo dục 60
2.3.1 Thực trạng nhận thức của giáo viên và cán bộ quản lý về tầm quan trọng của quản lý hoạt động TCM trong các trường THCS 61
2.3.2 Thực trạng xây dựng kế hoạch hoạt động TCM trường THCS thành phố Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa theo định hướng đổi mới giáo dục 63
2.3.3 Thực trạng tổ chức việc thực hiện kế hoạch HĐ TCM trường THCS thành phố Thanh Hóa theo định hướng đổi mới giáo dục 664
2.3.4 Thực trạng công tác chỉ đạo hoạt động tổ chuyên môn trường THCS thành phố Thanh Hóa theo định hướng đổi mới giáo dục 68
2.3.5 Thực trạng công tác kiểm tra, đánh giá hoạt động tổ chuyên môn trường THCS thành phố Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa theo định hướng đổi mới giáo dục .710
2.4 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động tổ chuyên môn trường THCS thành phố Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa 743
2.5 Đánh giá thực trạng quản lý hoạt động tổ chuyên môn trường THCS thành phố Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa theo định hướng đổi mới giáo dục 776
2.5.1 Những thành công và nguyên nhân 776
Trang 82.5.2 Những hạn chế và nguyên nhân 798
2.5.3 Những bài học kinh nghiệm 810
Kết luận chương 2 82
Chương 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN TRƯỜNG THCS THÀNH PHỐ THANH HÓA, TỈNH THANH HÓA THEO ĐỊNH HƯỚNG ĐỔI MỚI GIÁO DỤC 82
3.1 Nguyên tắc đề xuất biện pháp 83
3.1.1 Đảm bảo tính mục tiêu 83
3.1.2 Đảm bảo tính đồng bộ 83
3.1.3 Đảm bảo tính thực tiễn 84
3.1.4 Đảm bảo tính hiệu quả 84
3.1.5 Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa 84
3.2 Các biện pháp đề xuất 85
3.2.1 Chỉ đạo việc xây dựng kế hoạch hoạt động Tổ chuyên môn trong nhà trường trung học cơ sở 85
3.2.2 Đổi mới việc quản lý hoạt động của TCM trong nhà trường THCS 86
3.2.3 Đổi mới việc quản lý hoạt động bồi dưỡng và tự bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ, năng lực quản lý cho tổ trưởng TCM ở trường THCS 89
3.2.4 Đổi mới quản lý hoạt động sinh hoạt của tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học 92
3.2.5 Quản lý chỉ đạo công tác kiểm tra, đánh giá giáo viên dựa trên chuẩn nghề nghiệp 96
3.2.6 Quản lý các điều kiện để nâng cao chất lượng hoạt động TCM trường THCS thành phố Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa 100
3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 105
3.4 Khảo nghiệm về mặt nhận thức tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất 106
3.4.1 Mục tiêu khảo nghiệm 106
3.4.2 Nội dung khảo nghiệm 106
Trang 93.4.3 Mẫu khách thể khảo nghiệm 106
3.4.4 Tiêu chí và thang đánh giá kết quả 106
3.4.5 Kết quả khảo nghiệm tính cần thiết của các biện pháp 107
Kết luận chương 3 112
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 113
1 Kết luận 113
2 Kiến nghị 114
2.1 Đối với Bộ Giáo dục và đào tạo 114
2.2 Đối với Sở Giáo dục và đào tạo 114
2.3 Đối với các Phòng Giáo dục và đào tạo 115
2.4 Đối với Ban Giám Hiệu nhà trường 115
2.5 Đối với các tổ trưởng tổ chuyên môn 115
Tài liệu tham khảo
Phụ lục
Trang 10DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
Trang 11DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1 Thống kê số lượng giáo viên THCS thành phố Thanh Hóa 47
Bảng 2.2 Thống kê giáo viên bộ môn THCS thành phố Thành phố Thanh Hóa chia theo trình độ đào tạo (năm học 2016 – 2017) 48
Bảng 2.3 Kết quả đánh giá giáo viên theo chuẩn nghề nghiệp giữa các trường THCS và Phòng GD&ĐT thành phố Thanh Hóa năm học 2016 – 2017……… 50
Bảng 2.4 Bảng thống kê xếp loại học sinh THCS năm học 2016-2017 49
Bảng 2.5 Tình hình đội ngũ CBQL trường THCS thành phố Thanh Hóa 50
Bảng 2.6 Thống kê số tổ chuyên môn cấp THCS thành phố Thanh Hóa 51
Bảng 2.7 Thống kê CBQL, CBGV và trình độ được khảo sát 52
Bảng 2.8 Tầm quan trọng của hoạt động tổ chuyên môn ở các trường THCS 54
Bảng 2.9 Vai trò của hoạt động tổ chuyên môn ở các trường THCS hiện nay 55
Bảng 2.10 Mức độ thực hiện các hình thức hoạt động TCM ở nhà trường 56
Bảng 2.11 Hiệu quả thực hiện các hình thức hoạt động TCM ở nhà trường 58
Bảng 2.12 Tầm quan trọng của các biện pháp QL HĐ TCM ở các trường THCS 61
Bảng 2.13 Thực trạng công tác xây dựng kế hoạch HĐ TCM ở trường THCS 63
Bảng 2.14 Thực trạng tổ chức việc thực hiện kế hoạch TCM ở trường THCS 66
Bảng 2.15 Thực trạng công tác chỉ đạo HĐ TCM ở trường THCS 69
Bảng 2.16 Thực trạng công tác kiểm tra, đánh giá HĐ TCM ở trường THCS 72
Bảng 2.17 Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động TCM ở trường THCS. 75
Bảng 3.1 Kết quả khảo nghiệm tính cần thiết của các biện pháp đề xuất 108
Bảng 3.2 Kết quả khảo nghiệm tính khả thi của các biện pháp đề xuất 109
Bảng 3.3 Bảng 3.3 Mối quan hệ giữa tính cần thiết và khả thi của biện pháp quản lý 109
Trang 12DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 2.1 Tầm quan trọng của các biện pháp quản lý hoạt động TCM 63
Biểu đồ 2.2 Thực trạng xây dựng kế hoạch hoạt động tổ chuyên môn 66
Biểu đồ 2.3 Tổ chức thực hiện kế hoạch hoạt động TCM ở trường THCS 69
Biểu đồ 2.4 Chỉ đạo hoạt động tổ chuyên môn ở trường THCS TP Thanh Hóa… 72Biểu đồ 2.5 Kiểm tra, đánh giá HĐ TCM ở trường THCS TP Thanh Hóa 75
Biểu đồ 2.6 Các yếu tố ảnh hưởng đến HĐ TCM ở trường THCS………77
Biểu đồ 3.1: Tương quan giữa mức độ cần thiết và mức độ khả thi của các biện
pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn 112
Trang 13Trong chiến lược phát triển giáo dục, việc chú trọng đổi mới công tácquản lí giáo dục, nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý luônđược Đảng và Nhà nước coi là khâu trọng tâm hàng đầu Để thực hiện mục tiêuđổi mới trong giáo dục hiện nay, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều văn bảnquy phạm pháp luật liên quan đến phát triển giáo dục nhằm tạo ra những chuyển
biến về chất lượng đào tạo Điều 2 Luật Giáo dục khẳng định: “Mục tiêu GD là
đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa
xã hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”[23] Chỉ thị số 40-
CT/TW, ngày 15 tháng 6 năm 2004 của Ban Bí thư TW Đảng đã nhấn mạnh:
“Mục tiêu là xây dựng đội ngũ nhà giáo và CBQLGD được chuẩn hoá, đảm bảo chất lượng, đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu ( ) nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực, đáp ứng những đòi hỏi ngày càng cao của sự nghiệp CNH - HĐH đất nước”[1] Nghị quyết số 29 - NQ/TW ngày 4/11/2013 của Hội nghị
TW8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo cũng nhấn mạnh
“Đổi mới căn bản công tác quản lý giáo dục ”[ 2].
Trong số những công tác cần được đổi mới trong quản lý giáo dục thì việcđổi mới quản lý hoạt động của TCM trong nhà trường phổ thông là vô cùng cầnthiết Bởi vì, trong trường phổ thông, công tác chuyên môn là hoạt động quan
Trang 14trọng, chủ yếu, quyết định sự tồn tại và phát triển của nhà trường TCM là một bộphận cấu thành trong bộ máy tổ chức, quản lý của trường THCS, là cơ sở gắn bóvới người GV giảng dạy, nơi thực thi trực tiếp nhiệm vụ dạy học và giáo dục họcsinh Trong nhà trường, các tổ, nhóm chuyên môn có mối quan hệ hợp tác vớinhau, phối hợp với các bộ phận nghiệp vụ khác và các tổ chức Đảng, đoàn thểnhằm thực hiện chiến lược phát triển của nhà trường, thực hiện chương trình giáodục và các hoạt động khác, hướng tới mục tiêu giáo dục Mặt khác, TCM cũng lànơi người giáo viên có thể chia sẻ mọi tâm tư, nguyện vọng cũng như những vấn
đề có liên quan đến nghề nghiệp, đời sống vật chất và tinh thần của mình Đối vớitrường trung học cơ sở, động lực quan trọng để phát triển chính là do yếu tố tăngtrưởng chất lượng giáo dục của đơn vị tổ quyết định
Hoạt động của TCM ở trường THCS là một yêu cầu bắt buộc và hết sứccần thiết, là một quy định trong Điều lệ trường trung học do Bộ GD & ĐT banhành Quản lý TCM, nhất là về chuyên môn nghiệp vụ, việc thực hiện kế hoạchgiảng dạy của GV trong tổ sẽ phản ánh được các mặt hoạt động chuyên môn củanhà trường về chất lượng GD và các mặt hoạt động khác Nâng cao chất lượnghoạt động của TCM trong các nhà trường sẽ phát huy được tinh thần nỗ lực sángtạo của GV trong tập thể sư phạm, tính đoàn kết nội bộ, năng lực điều hành hoạtđộng của tổ trưởng TCM cũng được nâng cao, đồng thời tạo một động lực thôithúc GV trong các TCM phát huy nhiều sáng kiến, kinh nghiệm của mình tronglĩnh vực giảng dạy và giáo dục Mặt khác, TCM có vai trò quan trọng trong việcgóp phần bồi dưỡng đội ngũ GV tại chỗ thông qua hoạt động dự giờ, trao đổi rútkinh nghiệm các tiết dạy, sinh hoạt chuyên đề, thao giảng, hội giảng để góp phầnnâng cao chất lượng giáo dục nói chung và chất lượng dạy và học nói riêng
Đổi mới quản lý hoạt động TCM ở trường THCS, nhằm từng bước nângcao chất lượng giảng dạy và học tập trong các nhà trường là vấn đề quan trọng
và cấp thiết trong giai đoạn hiện nay, khi toàn ngành giáo dục đang thực hiệnđổi mới nội dung chương trình giáo dục phổ thông, SGK mới và đổi mới
Trang 15phương pháp dạy học (PPDH), nhằm phát huy năng lực chủ động sáng tạo tronghọc tập của học sinh.
1.2 Xuất phát từ thực tiễn việc quản lý hoạt động tổ chuyên môn trường trung học cơ sở thành phố Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa còn có hạn chế, bất cập
Thực tế hiện nay cho thấy, hoạt động chuyên môn của TCM đang là mộthoạt động thiết yếu, chủ lực cho tất cả hoạt động giáo dục ở các trường THCStrên địa bàn thành phố Thanh Hóa Vai trò quản lý của tổ trưởng đã góp phầnkhông ít vào việc nâng cao chất lượng hoạt động của tổ Mọi công tác chuyênmôn đã được bàn bạc, thống nhất và đi đến việc thực hiện đều qua các sinh hoạtgiữa các thành viên trong tổ, nhằm đảm bảo hiệu quả đúng theo mọi tiến độ của
kế hoạch năm học (KHNH) đã được xây dựng
Trong thời gian qua, để thực hiện chủ đề “Thay đổi căn bản và toàn diện
nền giáo dục”; tiếp tục thực hiện có hiệu quả các cuộc vận động: “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”, “Mỗi thầy cô giáo là một tấm gương đạo đức, tự học và sáng tạo” , các trường THCS tỉnh Thanh Hóa nói
chung và thành phố Thanh Hóa nói riêng đã quyết tâm dạy tốt, học tốt, tạo sựchuyển biến mạnh mẽ và đã phần nào nâng cao được chất lượng dạy học Hoạtđộng của TCM trường THCS trên địa bàn Thành phố Thanh Hóa đã được thựchiện khá tốt, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh
Tuy nhiên, để đáp ứng được yêu cầu đổi mới “căn bản, toàn diện” củagiáo dục hiện nay thì hoạt động này vẫn còn bộc lộ nhiều vấn đề bất cập cầnphải thay đổi Những điều kiện cung ứng cho nhu cầu con người và hoạt độngcòn nhiều mâu thuẫn; Công tác quản lý TCM trong nhiều năm chưa được đề cậptới trong lý luận quản lý; Tổ trưởng TCM không được đào tạo một cách bài bản,chủ yếu còn quản lý theo “chủ nghĩa kinh nghiệm”, chưa phát huy hết vai tròcủa mình trong việc nâng cao chất lượng hoạt động TCM Bên cạnh đó, việc tổchức sinh hoạt chuyên môn còn mang tính hình thức, chưa thật sự có chất lượng;nội dung sinh hoạt chưa phong phú, hình thức còn đơn điệu, gò bó, chưa thực sựchú trọng đến việc tổ chức sinh hoạt chuyên môn theo hướng đổi mới (nghiên
Trang 16cứu bài học, dạy học tích hợp, phát huy năng lực dạy học, sinh hoạt chuyên môntrực tuyến ) Ngoài ra, các giải pháp quản lý của Hiệu trưởng chưa đạt đích yêucầu, các điều kiện phục vụ cho hoạt động của TCM chưa thực sự đảm bảo Vậy,
để thực hiện tốt nhiệm vụ đặt ra của các cấp, của ngành thì trước hết phải đổimới công tác quản lý và công việc ấy cần được bắt đầu từ việc đổi mới quản lýhoạt động của các tổ chức TCM
Với những đánh giá trên, chúng tôi nhận thấy, nội dung của đề tài là rất cầnthiết, đòi hỏi sự nghiên cứu công phu góp phần nâng cao chất lượng đào tạo củabậc THCS trên địa bàn thành phố Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa
Hơn nữa, trong những năm qua, có nhiều đề tài khoa học đề cập đến vấn
đề QL hoạt động TCM ở các bậc học, tuy nhiên cho đến nay, vẫn chưa có mộtcông trình nào nghiên cứu về việc quản lý hoạt động TCM ở cấp THCS theođịnh hướng giáo dục phổ thông mới trên địa bàn thành phố Thanh Hóa, tỉnhThanh Hóa Một số đề tài mới xuất hiện gần đây hầu hết viết về biện pháp quản
lý ở cấp Tiểu học và THPT, những cấp học có đặc điểm rất khác biệt với cấpTHCS Với mong muốn tìm hiểu sâu sắc hơn về hoạt động của TCM, phục vụcho công tác quản lý, nhằm góp phần nâng cao chất lượng đào tạo ở bậc THCS
trên địa bàn thành phố Thanh Hóa, chúng tôi chọn đề tài: “Quản lý hoạt động
tổ chuyên môn trường trung học cơ sở thành phố Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa theo định hướng đổi mới giáo dục” làm hướng nghiên cứu
2 Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và phân tích thực trạng công tác quản lýhoạt động TCM, đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động TCM theo địnhhướng đổi mới giáo dục nhằm nâng cao chất lượng hoạt động của TCM, gópphần nâng cao hiệu quả giáo dục trong các trường THCS thành phố ThanhHóa, tỉnh Thanh Hóa
3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu
3.1 Khách thể nghiên cứu
Trang 17Quản lý hoạt động TCM ở các trường THCS theo định hướng đổi mớigiáo dục.
3.2 Đối tượng nghiên cứu
Biện pháp quản lý hoạt động TCM ở các trường THCS thành phố ThanhHóa, tỉnh Thanh Hóa theo định hướng đổi mới giáo dục
4 Giả thuyết khoa học
Trong thời gian, qua công tác quản lý hoạt động TCM ở các trường THCStrên địa bàn thành phố Thanh Hóa đã đạt kết quả nhất định, đáp ứng nhiệm vụđược giao Tuy nhiên công tác này vẫn còn có những hạn chế, chưa đáp ứng tốtyêu cầu đổi mới toàn diện giáo dục Nếu đề xuất được một số biện pháp quản lýhoạt động TCM phù hợp và có tính khả thi thì chất lượng dạy học ở các trườngTHCS thành phố Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa sẽ được nâng lên, góp phần thựchiện tốt nhiệm vụ chính trị của thành phố Thanh Hóa nói chung và của cáctrường THCS nói riêng
5 Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý hoạt động TCM trường THCStheo định hướng đổi mới giáo dục
- Nghiên cứu thực trạng hoạt động của TCM trường THCS thành phố Thanh
Hóa, tỉnh Thanh Hóa theo định hướng đổi mới giáo dục, xác định các nguyênnhân và rút ra bài học
- Nghiên cứu thực trạng quản lý hoạt động TCM trường THCS thànhphố Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa theo định hướng đổi mới giáo dục
- Đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động TCM trường THCS thànhphố Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa theo định hướng đổi mới giáo dục
6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu
- Giới hạn đối tượng nghiên cứu: Quản lý hoạt động TCM trường THCS
Thành phố Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa theo định hướng đổi mới giáo dục
- Giới hạn địa bàn nghiên cứu: Các nghiên cứu thực tiễn được triển khai tại
4 trường THCS trên địa bàn thành phố Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa (THCS
Trang 18Minh Khai, THCS Lý Tự Trọng, THCS Đông Thọ, THCS Quang Trung) trongnăm học 2016 - 2017.
- Giới hạn về khách thể nghiên cứu:
+ Nhóm cán bộ quản lý lãnh đạo của các trường THCS
+ Nhóm cán bộ quản lý là tổ trưởng, tổ phó TCM đã và đang công tác
ở vị trí đó
+ Nhóm CBGV: 168 người
- Giới hạn về chủ thể quản lý: Hiệu trưởng các trường THCS TP Thanh
Hóa, tỉnh Thanh Hóa
7 Phương pháp nghiên cứu:
Trong quá trình nghiên cứu đề tài, nhiều phương pháp nghiên cứu khácnhau được sử dụng như:
7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận
- Thu thập, nghiên cứu, phân tích các tài liệu liên quan đến đề tài;
- Hệ thống hóa các vấn đề lý luận về quản lý, quản lý hoạt động TCMtrường phổ thông nói chung và trường THCS nói riêng qua các tài liệu có liênquan đến đề tài nghiên cứu
- Nghiên cứu hệ thống các văn bản pháp quy, những quy chế của Chínhphủ, các quy định của ngành Giáo dục liên quan đến công tác quản lý giáo dục,quản lý TCM trong nhà trường
7.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
Bằng việc quan sát, điều tra, phỏng vấn và xin ý kiến chuyên gia, lấy ýkiến các lãnh đạo phụ trách chuyên môn, các tổ trưởng TCM của các nhàtrường, nhóm phương pháp này được sử dụng nhằm khảo sát và đánh giá thựctrạng quản lý hoạt động TCM trường THCS thành phố Thanh Hóa, tỉnh ThanhHóa, đồng thời kiểm chứng mức độ hợp lý và tính khả thi của các biện pháp
quản lý được đề xuất trong luận văn này.
7.3 Phương pháp xử lý dữ liệu thu thập trong nghiên cứu
Trang 19Sử dụng các phép toán cơ bản và ứng dụng công nghệ thông tin trong việc
xử lý các dữ liệu thu thập trong nghiên cứu nội dung đề tài
8 Dự kiến đóng góp của đề tài
- Hệ thống hoá cơ sở lý luận về quản lý, quản lý hoạt động TCM, quản lýhoạt động TCM trường THCS đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục
- Báo cáo về thực trạng quản lý hoạt động TCM trường THCS thành phốThanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa theo định hướng đổi mới giáo dục
- Đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động TCM trường THCS thànhphố Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa theo định hướng đổi mới giáo dục
9 Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, kiến nghị và tài liệu tham khảo, nội dungluận văn được trình bày trong 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động TCM ở các trường THCS
theo định hướng đổi mới giáo dục
Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động TCM trường THCS thành phố
Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa theo định hướng đổi mới giáo dục
Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động TCM trường THCS thành phố
Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa theo định hướng đổi mới giáo dục
Trang 20Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THEO ĐỊNH HƯỚNG ĐỔI MỚI
GIÁO DỤC 1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề
1.1.1 Các công trình nghiên cứu về quản lý hoạt động tổ chuyên môn
Thực chất của công tác quản lý hoạt động chuyên môn trong nhà trường
là việc Hiệu trưởng chỉ đạo tổ trưởng các TCM quản lý hoạt động chuyênmôn của GV Chất lượng hoạt động của TCM trong nhà trường phụ thuộc rấtnhiều vào quá trình quản lí của người tổ trưởng TCM đối với tổ Tất cả các hoạtđộng chuyên môn triển khai đến từng giáo viên đều thông qua TCM Vì vậy,việc nghiên cứu công tác quản lý hoạt động TCM là một vấn đề hết sứcquan trọng và cần thiết trong giai đoạn hiện nay
Đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về quản lý hoạt động TCM ở cáccấp học khác nhau:
- Ở bậc giáo dục mầm non:
Tác giả Tạ Quang Thắng trong bài viết “Quản lý hoạt động bồi dưỡng
chuyên môn theo chủ đề cho giáo viên mầm non huyện Lâm Thao, Phú Thọ” đã
đi sâu nghiên cứu thực trạng hoạt động bồi dưỡng chuyên môn theo chủ đề củagiáo viên mầm non huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ, đồng thời cũng chỉ rõ nhữngthuận lợi, khó khăn khi tiến hành tổ chức bồi dưỡng chuyên môn cho GV theochủ đề [28]
Cũng đi sâu tìm hiểu về vấn đề này, tác giả Nguyễn Thị Thu có bài báo
“Quản lý hoạt động bồi dưỡng chuyên môn theo chủ đề cho giáo viên mầm non
tư thục quận Bắc Từ liêm thành phố Hà Nội” Trong bài báo, tác giả đã nêu rõ
thực trạng quản lý hoạt động bồi dưỡng chuyên môn theo chủ đề của GV mầmnon tư thục quận Bắc Từ Liêm thành phố Hà Nội còn có những hạn chế, bất cập,đồng thời cũng đề xuất những biện pháp nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động
Trang 21bồi dưỡng chuyên môn theo chủ đề cho GV mầm non tư thục quận Bắc
Từ liêm thành phố Hà Nội nói riêng và GV mầm non tư thục nói chung [31]
Tập trung vào chủ đề này, tác giả Nguyễn Thị Thu Huyền có bài
viết“Biệp pháp quản lý hoạt động TCM ở các trường mầm non quận Hoàng
Mai” Trên cơ sở nghiên cứu thực trạng và các yếu tố ảnh hưởng đến thực trạng
quản lý hoạt động TCM ở các trường mầm non quận Hoàng Mai, tác giả đề xuất
5 biện pháp nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động TCM ở các trường mầm nonquận Hoàng Mai, góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục của nhà trường [17]
Cũng trong năm 2016, tác giả Doãn Thị Thanh Phương bảo vệ thành công
luận văn thạc sỹ “Các biện pháp quản lý hoạt động TCM của hiệu trưởng các
trường Mầm non Quận Cầu Giấy - Thành phố Hà Nội”, trong đó tác giả đi sâu
nghiên cứu về hoạt động TCM của các trường Mầm non Quận Cầu Giấy –Thành phố Hà Nội Đề tài nghiên cứu này không chỉ áp dụng trong khu vựcThành phố Hà Nội mà nó có thể áp dụng rộng rãi cho đại đa số các trường mầmnon trong cả nước
- Ở bậc giáo dục tiểu học:
Có nhiều công trình nghiên cứu về quản lý hoạt động TCM ở bậc tiểuhọc, có thể kể đến:
Bài viết của tác giả Hà Huy Giáp về“Quản lý hoạt động tổ chuyên môn
trường tiểu học theo nghiên cứu bài học ở tỉnh Bắc Giang”, trong đó tác giả đi
sâu nghiên cứu thực trạng quản lý hoạt động TCM trường tiểu học theo NCBH ởtỉnh Bắc Giang, đồng thời cũng chỉ ra những thuận lợi và khó khăn trong quản
lý hoạt động TCM trường tiểu học theo NCBH ở tỉnh Bắc Giang [12]
Trong bài báo“Biện pháp vận hành mối quan hệ quản lý hoạt động
chuyên môn của các trường tiểu học ở tỉnh Hải Dương” tác giả Lê Xuân
Trường đã chỉ rõ thực trạng hoạt động chuyên môn, quản lý hoạt động chuyênmôn của các trường tiểu học ở tỉnh Hải Dương và chỉ rõ biện pháp vận hànhmối quan hệ quản lý hoạt động chuyên môn của các trường tiểu học ở tỉnhHải Dương [33]
Trang 22Tác giả Lê Văn Dũng, trong bài báo “Đánh giá của giáo viên và cán bộ
quản lý về công tác quản lý của hiệu trưởng đối với tổ chuyên môn tại một số trường tiểu học thuộc thành phố Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang”, đã từ khảo sát thực
tế để tổng kết, phân tích những đánh giá của CBQL và GV về công tác quản lýcủa hiệu trưởng đối với tổ trưởng TCM tại một số trường tiểu học thuộc thànhphố Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang; đồng thời đề xuất một số kiến nghị nhằm giúphiệu trưởng nâng cao hiệu quả quản lý đội ngũ tổ trưởng TCM, đáp ứng yêu cầugiáo dục hiện nay với tư cách là cán bộ phòng Giáo dục có nhiều kinh nghiệmtrong quản lý nhà trường [8]
- Ở bậc trung học phổ thông:
Trong luận văn thạc sỹ QLGD năm 2005 của tác giả Nguyễn Mạnh Hà
“Biện pháp quản lý, bồi dưỡng nâng cao năng lực cho tổ trưởng bộ môn trường THPT tỉnh Yên Bái”, tác giả đã phân tích, đánh giá kỹ về thực trạng
việc quản lý bồi dưỡng nâng cao năng lực cho tổ trưởng bộ môn trường THPTtỉnh Yên Bái, từ đó đề xuất một số biện pháp bồi dưỡng nâng cao năng lực cho
tổ trưởng bộ môn trường THPT tỉnh Yên Bái Tuy nhiên luận văn lại chưanghiên cứu sâu về các nội dung quản lý của tổ trưởng TCM, công việc quản lýchính của tổ trưởng, nơi cụ thể hoá năng lực cho tổ trưởng bộ môn
Luận văn thạc sỹ QLGD năm 2012 của tác giả Nguyễn Minh Đăng “Biện
pháp quản lý TCM của hiệu trưởng trường THPT huyện Tam Dương tỉnh Vĩnh Phúc” đã tập trung nghiên cứu thực trạng hoạt động TCM và thực trạng quản lý
hoạt động TCM của 3 trường THPT huyện Tam Dương từ đó đề xuất 5 biệnpháp quản lý hoạt động TCM, các biện pháp chỉ đạo TCM xây dựng kế hoạch
HĐ và chỉ đạo đổi mới sinh hoạt TCM được trình bày rất khoa học và manh tínhkhả thi cao, có thể áp dụng rộng rãi trong quản lý hoạt động TCM
Cũng tìm hiểu về hoạt động TCM nhưng triển khai theo hướng NCBH,
tác giả Phùng Xuân Dự đi sâu nghiên cứu “Quản lý sinh hoạt chuyên môn theo
nghiên cứu bài học ở trường trung học phổ thông” Trong đó nêu rõ quản lý
sinh hoạt chuyên môn theo NCBH ở trường THPT là sự tác động có mục đích,
Trang 23có tổ chức, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý để thực hiệncác bước (quy trình) NCBH một cách khoa học nhằm nâng cao chất lượng dạy
và học trong nhà trường THPT Quản lý sinh hoạt chuyên môn theo NCBH ởtrường THPT bao gồm nhiều nội dung và giữa các nội dung có mối quan hệ chặtchẽ với nhau Muốn đạt hiệu quả cao trong SHCM theo NCBH nhằm nâng caochất lượng dạy và học đòi hỏi cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cá nhân, đơn
vị, bộ phận với nhau, trong đó, người tổ trưởng TCM có vị trí và vai trò đặc biệtquan trọng [9]
Ngoài ra, còn phải kể đến công trình nghiên cứu của tác giả Nguyễn
Thành Chung với đề tài “Quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở các trường
THPT thị xã Tam Điệp tỉnh Ninh Bình” (2015) Từ việc đi sâu nghiên cứu cơ sở
lý luận và phân tích thực trạng công tác quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở cáctrường THPT thị xã Tam Điệp tỉnh Ninh Bình, tác giả đã đề xuất 6 biện phápnhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý TCM của các trường THPT trên địabàn Thị xã Tam Điệp - Tỉnh Ninh Bình
1.1.2 Các công trình nghiên cứu về quản lý hoạt động tổ chuyên môn trường
ở trung học cơ sở
Hoạt động chủ yếu trong nhà trường là hoạt động chuyên môn Các TCM
là tổ chức quan trọng và nòng cốt trong các nhà trường Hoạt động của TCMtrong nhà trường là nhân tố có ảnh hưởng lớn đến chất lượng dạy học, giáo dục,
có vai trò quan trọng đối với sự phát triển của nhà trường nói riêng và sự pháttriển giáo dục nói chung Thực chất công tác quản lý hoạt động chuyên môntrong nhà trường THCS là việc Hiệu trưởng chỉ đạo tổ trưởng các TCM quản lýhoạt động chuyên môn của GV Chất lượng hoạt động của TCM trong nhàtrường phụ thuộc rất nhiều vào quá trình quản lí của người tổ trưởng TCM Việcnghiên cứu công tác quản lý hoạt động TCM là một vấn đề hết sức quan trọng
và cần thiết trong giai đoạn hiện nay Bởi các hoạt động chuyên môn triểnkhai đến GV thông qua TCM Tổ trưởng TCM là người chỉ đạo các hoạt độngchuyên môn của tổ theo sự chỉ đạo của hiệu trưởng, theo kế hoạch của
Trang 24nhà trường, chịu trách nhiệm về chất lượng chuyên môn của tổ Cũng như cáccấp học khác, vấn đề quản lý hoạt động TCM ở trường THCS được nhiều tác giả
đi sâu nghiên cứu Một số công trình nghiên cứu có liên quan đến việc quản líhoạt động TCM ở trường THCS có thể kể ra như:
Công trình nghiên cứu của tác giả Hoàng Đức Minh về “Nâng cao chất
lượng đội ngũ giáo viên THCS vùng đặc biệt khó khăn thông qua sinh hoạt chuyên môn theo chuyên đề ở cụm trường”, đã chỉ rõ những khó khăn trong sinh
hoạt chuyên môn ở các cụm trường lẻ của các trường THCS vùng đặc biệt khókhăn, từ đó đề xuất biện pháp tổ chức sinh hoạt chuyên môn phù hợp với điềukiện các nhà trường, góp phần nâng cao chất lượng đội ngũ GV THCS [24]
Tác giả Hoàng Sỹ Hùng trong bài viết“Bồi dưỡng năng lực quản lý cho
tổ trưởng chuyên môn ở trường Trung học cơ sở tại tỉnh Thanh Hóa”, trên cơ sở
nghiên cứu thực trạng và các yếu tố ảnh hưởng đến thực trạng quản lý hoạt độngTCM ở trường THCS tại tỉnh Thanh Hóa, tác giả đề xuất một số biện pháp nângcao năng lực quản lý hoạt động TCM ở trường THCS tại tỉnh Thanh Hóa, gópphần nâng cao chất lượng đào tạo của tỉnh nhà [19]
Cũng đi sâu tìm hiểu về vấn quản lý hoạt động TCM ở các trường THCS,
tác giả Ngô Thị Phương Thảo có bài viết “Thực trạng quản lý hoạt động tổ
chuyên môn ở các trường THCS ở Thành phố Hà Nội theo hướng phát triển năng lực dạy học”, trong đó tác giả đi sâu nghiên cứu thực trạng quản lý hoạt
động TCM ở các trường THCS ở Thành phố Hà Nội theo hướng phát triển nănglực dạy học, đồng thời cũng chỉ ra những thuận lợi và khó khăn trong quản lýhoạt động TCM ở các trường THCS ở Thành phố Hà Nội theo hướng phát triểnnăng lực dạy học [30]
Bên cạnh đó, còn phải kể đến các công trình nghiên cứu là luận văn thạc
sỹ của nhiều tác giả về vấn đề này:
Luận văn thạc sỹ QLGD năm 2007 của tác giả Nguyễn Thanh Cao “Biện
pháp quản lý của hiệu trưởng đối với hoạt động TCM các trường THCS huyện Phổ Yên - Thái Nguyên”, trong đó tác giả đã phân tích, đánh giá những biện
Trang 25pháp quản lý hoạt động của TCM trong các nhà trường THCS ở huyện Phổ Yên,
từ đó đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động TCM Tuy nhiên, trong luậnvăn này, tác giả giới hạn địa bàn nghiên cứu thành hai vùng miền khác nhau làvùng đồng bằng và miền núi cho nên khó có thể áp dụng rộng rãi
Tác giả Huỳnh Hùng Châu cũng nghiên cứu vào vấn đề này trong đề tài
“Quản lí hoạt động TCM ở các trường THCS thành phố Rạch Giá Tỉnh Kiên Giang theo yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay”(2008) Từ việc đi sâu nghiên
cứu cơ sở lý luận và phân tích thực trạng công tác quản lý hoạt động tổ chuyênmôn ở các trường THCS thành phố Rạch Giá Tỉnh Kiên Giang theo yêu cầu đổimới giáo dục hiện nay, tác giả đã đề xuất 5 biện pháp nhằm nâng cao hiệu quảcông tác quản lý TCM ở các trường THCS thành phố Rạch Giá Tỉnh Kiên Giangtheo yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay
Tác giả Đặng Hải Tâm với đề tài“Biện pháp quản lí hoạt động CM ở các
trường THCS trên địa bàn thị xã Phú Thọ”(2011), trên cơ sở phân tích thực
trạng công tác quản lý hoạt động TCM ở các trường THCS trên địa bàn thị xãPhú Thọ, tác giả đã nêu ra những thuận lợi, khó khăn trong công tác quản lí hoạtđộng TCM môn ở các trường THCS trên địa bàn thị xã Phú Thọ, từ đó đề xuấtcác biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý TCM ở các trườngTHCS trên địa bàn thị xã Phú Thọ
Như vậy, Trong các công trình nghiên cứu trên, các tác giả đã đánh giáthực trạng quản lý hoạt động TCM ở các trường THCS, chỉ ra những hạn chếcủa quản lý hoạt động TCM ở các trường THCS tại địa phương, từ đó đề xuấtcác biện pháp quản lý hoạt động TCM ở các trường THCS, góp phần nâng caochất lượng dạy học nói chung và dạy học trong nhà trường THCS ở địa phươngnói riêng Tuy nhiên, ở mỗi địa phương lại có những điều kiện tự nhiên, điềukiện KT-XH khác nhau, nên nội dung các biện pháp quản lý hoạt động TCMtrường THCS ở các địa phương khác nhau cũng có những sắc thái khác nhau Ởthành phố Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa, việc quản lý hoạt động TCM ở các trườngTHCS được Hiệu trưởng và các CBQL các nhà trường THCS rất quan tâm, tuy
Trang 26nhiên những vấn đề mang tính lý luận và thực tiễn về quản lý hoạt động TCMtrong nhà trường THCS chỉ mới tồn tại như những kinh nghiệm, những phát hiệnđược thể hiện trong các sáng kiến kinh nghiệm hoặc báo cáo tổng kết mà chưa cómột đề tài nào nghiên cứu một cách tổng thể, toàn diện Vì vậy việc lựa chọn
nghiên cứu “Quản lý hoạt động tổ chuyên môn trường THCS trên địa bàn thành
phố Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa theo định hướng đổi mới giáo dục” là hết sức
cần thiết, nhằm góp phần nâng cao chất lượng giáo dục của bậc THCS cũng nhưgóp phần phát triển sự nghiệp giáo dục của địa phương phù hợp với xu thế pháttriển và yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay
1.2 Một số khái niệm cơ bản
1.2.1 Quản lý
1.2.1.1 Khái niệm
Theo quy luật tự nhiên, mọi loài động vật trên trái đất này, bé như đàn kiến,đàn ong, lớn như đàn trâu, đàn voi đều phải sống thành từng bầy, từng đàn.Trong mỗi bầy đàn đó đều có một con đầu đàn chuyên làm nhiệm vụ “thủ lĩnh”hướng dẫn cả đàn sinh sống, chống chọi với kẻ thù…
Loài người cũng vậy, ngay từ khi xuất hiện, bao giờ cũng có thủ lĩnh để chỉhuy tập đoàn người sinh sống và chống chọi với kẻ thù, sau này, khi xã hội pháttriển thì tập hợp người trở thành các làng, xã, huyện, tỉnh, dân tộc… người đứngđầu của các làng, xã, huyện… được gọi là già làng, lý trưởng, quan huyện, quantỉnh, vua… Ngày nay người ta gọi các thủ lĩnh là nhà quản lý, người lãnh đạo
Hoạt động quản lý phát huy thế mạnh của các cá nhân và tập thể lao độngsản xuất Quản lý vừa là hoạt động độc lập với tri thức và sức lao động, vừa có ýnghĩa là sự kết hợp vận dụng giữa tri thức và lao động để phát triển xã hội
Lao động xã hội ngày càng phát triển đa dạng phong phú thì khoa họcquản lý ngày càng phát triển theo nội tại của mọi quá trình lao động Quản lý làmột khoa học sử dụng tri thức của nhiều môn khoa học tự nhiên, xã hội, thống
kê, tâm lý học, giáo dục học, xã hội học… Nó còn là một nghệ thuật đòi hỏi sựkhôn khéo và tinh tế cao độ để đạt được mục đích
Trang 27Chính vì vậy có thể tiếp cận khái niệm quản lý với nhiều cách khác nhau:
Theo từ điển tiếng Việt: “Quản lý là tác động của con người tác động vào
tập thể người khác để phối hợp điều chỉnh phân công thực hiện mục tiêu chung”
[34]
Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang thì:“Quản lý là sự tác động có mục
đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể những người lao động (khách thể quản lý) nhằm thực hiện những mục tiêu dự kiến” [26].
Tác giả Đặng Vũ Hoạt và Hà Thế Ngữ cho rằng: “Quản lý là một quá
trình định hướng, quá trình có mục tiêu, quản lý có hệ thống là quá trình tác động đến nhằm đạt được những mục tiêu nhất định Những mục tiêu này đặc trưng cho trạng thái mới của hệ thống mà người quản lý mong muốn” [25].
Theo tác giả Trần Kiểm và Bùi Minh Hiền “Quản lí là những tác động
của chủ thể quản lí trong quá trình huy động, phát huy, kết hợp, sử dụng, điều chỉnh, điều phối các nguồn lực (Nhân lực, vật lực, tài lực) trong và ngoài tổ chức (chủ yếu là nội lực) một cách tối ưu nhằm đạt mục đích của tổ chức với hiệu quả cao nhất” [20].
Mặc dù có những khái niệm khác nhau về quản lý, song những quan điểmtrên đều có những nét chung đó là: Quản lý là hoạt động được tiến hành trongcác tổ chức xã hội Quản lý là tác động vừa có tính khoa học, vừa có tính nghệthuật vào hệ thống con người, nhằm đạt được các mục tiêu Quản lý là hoạt động
có mục đích tạo nên chất lượng mới cao hơn Quản lý là những sự tác động phốihợp nỗ lực của các cá nhân thành sức mạnh tập thể Quản lý là một quá trình tácđộng có định hướng, có tổ chức dựa trên những thông tin về tình trạng của đốitượng và môi trường nhằm giữ cho sự vận hành của đối tượng được ổn định vàphát triển với mục tiêu đã định Quản lý là các hoạt động để đảm bảo mục đíchchung là hoàn thành công việc qua nỗ lực của các cá thể trong tổ chức Đốitượng tác động của quản lý là một hệ thống xã hội hoàn chỉnh như một cơ thểsống gồm nhiều yếu tố liên kết hữu cơ theo một quy luật nhất định, tồn tại trongmột thời gian, không gian cụ thể Quản lý cũng phải tuân theo những quy tắc
Trang 28nhất định hướng tới mục tiêu đó là đảm bảo sự phối hợp chặt chẽ và ăn ý những
nỗ lực của cá thể nhằm đạt được mục đích chung của tổ chức hay nói cách khác
là nguyên tắc đảm bảo phát huy cao độ năng lực của các cá nhân trong tổ chức
để đạt được mục đích chung
Hệ thống quản lý gồm hai phân hệ là: Chủ thể quản lý và khách thể quản
lý Tác động quản lý là tác động có định hướng, có tổ chức mang tính tổng hợpbao gồm nhiều giải pháp khác nhau thông qua cơ chế quản lý để sử dụng có hiệuquả cao nhất nguồn lực sẵn có của tổ chức trong điều kiện nhất định nhằm đảmbảo cho hệ thống ổn định phát triển và đạt được mục tiêu đã định
Như vậy, bản chất của quản lý là một loại lao động để điều khiển laođộng Đó là quá trình tác động có định hướng của chủ thể quản lý đến khách thểquản lý nhằm sử dụng có hiệu quả các tiềm năng, các cơ hội của tổ chức đặt ratrong điều kiện biến động của môi trường Xã hội ngày càng phát triển các loạihình lao động ngày càng phong phú, phức tạp, tinh vi thì hoạt động quản lý càng
có vai trò quan trọng và quyết định để tổ chức hướng tới đích bằng con đườngngắn nhất, hiệu quả nhất với bản chất là một khoa học và nghệ thuật trong việcđiều khiển và phối hợp sự nỗ lực của con người vì mục tiêu chung Trong xã hộihiện đại, tính khoa học và nghệ thuật của quản lý được đề cao
Căn cứ vào những nét chung đó và từ kinh nghiệm thực tiễn quản lý, chúngtôi đồng tình và sử dụng trong đề tài này định nghĩa của tác giả Trần Kiểm và Bùi
Minh Hiền:“Quản lí là những tác động của chủ thể quản lí trong quá trình huy
động, phát huy, kết hợp, sử dụng, điều chỉnh, điều phối các nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài lực) trong và ngoài tổ chức (chủ yếu là nội lực) một cách tối ưu nhằm đạt mục đích của tổ chức với hiệu quả cao nhất” [20].
1.2.1.2 Chức năng quản lý
Chức năng quản lý gắn liền với sự xuất hiện của phân công hợp tác laođộng trong quá trình phát triển sản xuất xã hội Trong nền sản xuất thủ côngriêng lẻ, một người thợ khi muốn làm ra sản phẩm thì phải thực hiện cả mộtchuỗi hành động liên tiếp theo quy trình sản xuất từ nguyên liệu đến sản phẩm
Trang 29Chuyển sang nền sản xuất công nghiệp, do áp dụng những tiến bộ của khoa học
kỹ thuật, sự phân công lao động lao động diễn ra theo quá trình chia sản xuấtthành nhiều công đoạn khác nhau, mỗi công đoạn có nhiệm vụ thực hiện mộtdạng hoạt động sản xuất nhất định, được chuyên môn hoá và tạo ra được sốlượng nhiều, chất lượng cao của sản phẩm Phân công, phối hợp, điều chỉnh, liênkết lao động của mỗi cá nhân nhằm đạt được mục tiêu cao nhất của cả hệ thốngtạo thành chức năng quản lý
Như vậy, chức năng là thuộc tính bản chất gắn bó chặt chẽ với sự vật, hiệntượng Chức năng quản lý được hiểu là loại lao động cơ bản như là kế hoạch hoá,
tổ chức, chỉ huy, kiểm tra… Thông qua nó, chủ thể quản lý tác động vào kháchthể nhằm điều khiển sự vận hành của hệ đạt mục tiêu đã xác định
Chức năng quản lý có hai loại đó là: Chức năng chung và chức năngđặc thù
Chức năng chung là chức năng mà bất cứ chủ thể quản lý nào, bất cứ lĩnhvực nào, cấp quản lý nào cũng phải thực hiện Chức năng đặc thù là chức năngchỉ có với mỗi một hệ thống, đơn vị, tổ chức riêng biệt Tuy có nhiều quan điểmkhác nhau, song chức năng chung của quản lý chủ yếu hội tụ ở bốn điểm sau đây:
- Chức năng tổ chức:
Là sắp xếp, bố trí một cách khoa học và phù hợp những nguồn lực (nhân lực,vật lực, tài lực) của hệ thống thành một hệ toàn vẹn nhằm đảm bảo cho chúng tươngtác với nhau để đạt được mục tiêu của hệ thống một cách tối ưu nhất, hiệu quả nhất.Đây là một chức năng quan trọng, đảm bảo tạo thành sức mạnh của tổ chức để thực
Trang 30hiện thành công kế hoạch
- Chức năng chỉ đạo
Đây là chức năng đặc thù của người quản lý, nó biểu hiện rõ nét năng lựccủa người quản lý Đó là sự điều hành, điều chỉnh hoạt động của hệ thống nhằmthực hiện đúng kế hoạch đã đề ra để đạt được mục tiêu đã định Nó đòi hỏingười quản lý phải luôn theo sát các hoạt động, các trạng thái vận hành của hệthống để kịp thời phát hiện ra những lỗi sai trong quá trình vận hành của hệthống và đưa ra những biện pháp điều chỉnh, uốn nắn kịp thời sao cho hệ thốngvận hành không làm thay đổi mục tiêu đã định của hệ thống
- Chức năng kiểm tra đánh giá
Người quản lý muốn hoàn thành được trọng trách của mình một cách cóhiệu quả nhất thì không bao giờ coi nhẹ chức năng này Bởi vì chính chức năngnày giúp cho người quản lý thu thập được những thông tin ngược từ đối tượngquản lý trong quá trình vận hành của hệ thống Nhờ đó mà đánh giá được trạngthái vận hành của hệ thống ra sao so với kế hoạch đã đề ra Và như vậy cũng sẽđánh giá được mức độ khả thi của kế hoạch, nguyên nhân của sự thành công,thất bại, những vấn đề cần điều chỉnh, bổ sung vào nội dung kế hoạch để đạtđược mục tiêu… Và cũng nhờ có chức năng này mà người quản lý rút ra chomình những bài học kinh nghiệm để thực hiện quá trình quản lý tiếp theo đượchiệu quả hơn
Điều cần chú ý đối với người quản lý là khi thực hiện mỗi một chức năng là
đã hoàn thành một giai đoạn trong chu trình quản lý Tuy nhiên sự phân chia chu
kỳ quản lý thành các giai đoạn chỉ có tính chất tương đối để giúp người quản lýđịnh hướng cho hoạt động quản lý của mình Còn trong thực tế, các giai đoạn nàygối đầu lên nhau, bổ sung cho nhau, xâm nhập vào nhau Và một yêu cầu không thểthiếu được để người quản lý thực hiện được các chức năng trên là thông tin Bởi vìthông tin được coi như là một công cụ, hoặc một chức năng đặc biệt trong chutrình quản lý Thiếu thông tin hoặc thông tin sai thì công tác quản lý sẽ gặp rấtnhiều khó khăn, dễ dẫn đến những quyết định sai lầm
1.2.2 Quản lý giáo dục
Trang 31Tính đặc thù của quá trình giáo dục là tạo ra một sản phẩm đặc biệt, đó là nhâncách con người phù hợp với yêu cầu của xã hội Đây là một vấn đề có ý nghĩacực kỳ quan trọng trong sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người Theo
M.I.Kônđacốp: “Giáo dục là một hiện tượng xã hội đặc biệt, bản chất của nó là
sự truyền đạt và lĩnh hội kinh nghiệm lịch sử, xã hội của các thế hệ loài người Nhờ có giáo dục mà các thế hệ nối tiếp nhau phát triển tinh hoa văn hoá dân tộc và nhân loại được kế thừa, bổ sung và trên cơ sở đó mà xã hội loài người không ngừng tiến lên” [22] Điều này khẳng định rằng, trong thời đại ngày nay,
giáo dục trở thành động lực, là nhân tố quyết định, thúc đẩy sự phát triển của xãhội Giáo dục đã trở thành mục tiêu phát triển hàng đầu của các quốc gia trên thếgiới Bởi vì, chỉ có giáo dục mới đào tạo được những người lao động mới - laođộng có trí tuệ cao đáp ứng yêu cầu phát triển của xã hội Chính do vị trí quantrọng như vậy của giáo dục nên các nhà nghiên cứu giáo dục đã đưa ra nhiềuquan niệm khác nhau về QLGD như sau:
Chuyên gia giáo dục Liên Xô M.I.Kônđacốp đã khẳng định:“Quản lý
giáo dục là tác động có hệ thống, có kế hoạch, có hướng đích của chủ thể quản
lý ở tất cả các cấp khác nhau đến tất cả các mắt xích của hệ thống (từ cơ quan quản lý cao nhất là Bộ đến Sở và nhà trường) nhằm mục đích đảm bảo việc hình thành nhân cách cho thế hệ trẻ trên cơ sở nhận thức và vận dụng những quy luật của quá trình giáo dục, của sự phát triển thế hệ và tâm lý trẻ em” [22].
Tác giả Nguyễn Ngọc Quang cho rằng:“Quản lý giáo dục là hệ thống
những tác động có mục đích, có kế hoạch hợp quy luật của chủ thể quản lý nhằm làm cho hệ vận hành theo đường lối và nguyên lý giáo dục của Đảng, thực hiện được các tính chất của nhà trường Xã hội chủ nghĩa Việt Nam, mà tiêu điểm hội tụ là quá trình dạy học, giáo dục thế hệ trẻ, đưa giáo dục tới dự kiến, tiến lên trạng thái mới về chất” [26].
Từ những quan điểm trên chúng ta có thể khái quát rằng:“Quản lý giáo
dục là quá trình tác động có định hướng của người quản lý làm cho đối tượng quản lý là quá trình giáo dục như một hệ thống được vận hành phù hợp với quy
Trang 32luật, nguyên lý giáo dục để đạt tới mục tiêu giáo dục đã được xác định”.
Trong hệ thống giáo dục, con người giữ vai trò trung tâm của mọi hoạtđộng con người vừa là chủ thể, vừa là khách thể quản lý Mọi hoạt động giáo dục
và quản lý giáo dục đều hướng vào việc đào tạo và phát triển nhân cách thế hệ trẻ,bởi vậy con người là nhân tố quan trọng nhất trong quản lý giáo dục
1.2.3 Quản lý nhà trường THCS
Trong bối cảnh hiện đại, nhà trường được thừa nhận rộng rãi như mộtthiết chế chuyên biệt của xã hội để giáo dục, đào tạo thế hệ trẻ thành nhữngcông dân hữu ích cho tương lai Bản chất giai cấp của nhà trường được khẳngđịnh bởi tính mục đích cũng như cách thức vận hành của nó và một điều đượckhẳng định là: Khi nhà trường thực hiện chức năng giáo dục trong một xã hội
cụ thể thì bản sắc văn hoá dân tộc in dấu sâu đậm trong toàn bộ hoạt động củanhà trường
Ở nước ta, trong hệ thống giáo dục quốc dân bao gồm nhiều bậc học đãđược phân cấp quản lý về chuyên môn, nghiệp vụ Trong mỗi bậc học bao gồmcác nhà trường của bậc học đó Nhà trường là cơ sở cơ bản của hệ thống, có ýnghĩa quyết định việc thực hiện mục đích, mục tiêu giáo dục đào tạo thế hệ trẻ
mà kết quả cuối cùng là “Dạy tốt, học tốt”
Có thể nói, nhà trường là thành tố cơ bản của hệ thống giáo dục nên quản
lý nhà trường được hiểu như một bộ phận quan trọng của quản lý giáo dục Thựcchất của quản lý nhà trường là đưa các hoạt động của nhà trường vận hành theođúng mục tiêu giáo dục Trong nhà trường, quản lý nhà trường chủ yếu hướngđến quản lý con người Do đó, quản lý trường học là tác động tối ưu của chủ thểquản lý đến cán bộ, giáo viên và học sinh nhằm phát huy các nguồn lực, thúcđẩy sự phát triển của nhà trường
Trường trung học là cơ sở giáo dục phổ thông của hệ thống giáo dục quốcdân Trường có tư cách pháp nhân, có tài khoản và con dấu riêng Trường THCS
là cơ quan chuyên môn, giúp UBND xã, phường thực hiện quản lý nhà nước vềgiáo dục ở địa phương theo quy định của chính phủ Đồng thời trường THCS
Trang 33chịu sự quản lý của phòng giáo dục huyện, thị về chuyên môn, nghiệp vụ theoquy định của luật giáo dục và điều lệ trường phổ thông của Bộ giáo dục và đàotạo Giáo dục THCS được thực hiện trong bốn năm học, từ lớp 6 đến lớp 9.
Thông tư số: 12/2011/TT-BGDĐT ngày ngày 28 tháng 3 năm 2011 của
Bộ trưởng Bộ GD&ĐT ban hành Điều lệ trường THCS, THPT có nhiều cấp họcghi rõ trường trung học có những nhiệm vụ và quyền hạn sau đây [11]:
1 Tổ chức giảng dạy, học tập và các hoạt động giáo dục khác theo mụctiêu, chương trình giáo dục phổ thông dành cho cấp THCS và cấp THPT do Bộtrưởng Bộ GD&ĐT tạo ban hành
2 Quản lý giáo viên, cán bộ, nhân viên theo quy định của pháp luật
3 Tuyển sinh và tiếp nhận học sinh; vận động học sinh đến trường; quản
lý học sinh theo quy định của Bộ GD&ĐT
4 Thực hiện kế hoạch phổ cập giáo dục trong phạm vi được phân công
5 Huy động, quản lý, sử dụng các nguồn lực cho hoạt động giáo dục.Phối hợp với gia đình học sinh, tổ chức và cá nhân trong hoạt động giáo dục
6 Quản lý, sử dụng và bảo quản cơ sở vật chất, trang thiết bị theo quyđịnh của Nhà nước
7 Tổ chức cho giáo viên, nhân viên, học sinh tham gia hoạt động xã hội
8 Thực hiện các hoạt động về kiểm định chất lượng giáo dục
9 Thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn khác theo quy định của pháp luật
Hoạt động giáo dục trên lớp được tiến hành thông qua việc dạy và học cácmôn học theo quy định trong chương trình giáo dục THCS do Bộ trưởng BộGD&ĐT ban hành
Mục tiêu giáo dục THCS nhằm giúp học sinh củng cố, phát triển những
kết quả của giáo dục Tiểu học; có học vấn phổ thông ở trình độ cơ sở và nhữnghiểu biết ban đầu về kĩ thuật và hướng nghiệp để tiếp tục học Trung học phổthông, trung cấp học nghề hoặc đi vào cuộc sống lao động
N ội dung giáo dục THCS
Trang 34Giáo dục THCS nhằm giúp học sinh củng cố, phát triển những nội dung
đã học ở Tiểu học, bảo đảm cho học sinh có những hiểu biết phổ thông cơ bản
về Tiếng Việt, toán, lịch sử dân tộc; kiến thức khác về khoa học xã hội, khoahọc tự nhiên, pháp luật, tin học, ngoại ngữ; có những hiểu biết cần thiết tối thiểu
về kĩ thuật và hướng nghiệp
Phương pháp giáo dục THCS: Phải phát huy được tính tích cực, tự giác,
chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc trưng môn học, đặc điểm đốitượng học sinh, điều kiện của từng lớp học; bồi dưỡng cho học sinh phươngpháp tự học; khả năng hợp tác; rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thựctiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú và trách nhiệm học tậpcho học sinh
Hình thức tổ chức giáo dục THCS: Bao gồm các hình thức tổ chức dạy
học và hoạt động giáo dục trên lớp, trong và ngoài nhà trường Các hình thứcgiáo dục phải đảm bảo cân đối, hài hòa giữa dạy học các môn học và hoạt độnggiáo dục; giữa dạy học theo lớp, nhóm và cá nhân, bảo đảm chất lượng giáo dụcchung cho mọi đối tượng và tạo điều kiện phát triển năng lực cá nhân của họcsinh Đối với học sinh có năng khiếu, có thể vận dụng hình thức tổ chức dạy học
và hoạt động giáo dục phù hợp nhằm phát triển các năng khiếu đó
Giáo viên cần chủ động lựa chọn, vận dụng các phương pháp và hình thức
tổ chức giáo dục cho phù hợp với nội dung, đối tượng và điều kiện cụ thể
Để thực hiện tốt chức năng của nhà trường đã được xã hội giao phó thìcông tác quản lý nhà trường nói chung và quản lý dạy học nói riêng phải được tổchức thực hiện tốt
Dựa trên chức năng của nhà trường, tác giả Phạm Minh Hạc đã đưa ra
quan niệm về quản lý nhà trường như sau:“Quản lý nhà trường là thực hiện
đường lối của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình, tức là nhà trường vận hành theo nguyên lý giáo dục để tiến tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào tạo đối với ngành giáo dục, với thế hệ trẻ và với từng học sinh” [15].
Quản lý trường học về cơ bản là khác với quản lý các lĩnh vực khác củađời sống xã hội Ở đây không chỉ đơn giản thực hiện phân công, phân phối các
Trang 35lực lượng, các mối quan hệ mà là các vấn đề tác động có tổ chức sư phạm cótính hướng đích đến toàn bộ các mặt của quá trình giáo dục Vì vậy, có thể xemquản lý trường học vừa có bản chất xã hội, vừa có bản chất sư phạm Cho nênkhi thực hiện quản lý trường học của mình, các nhà quản lý phải biết kết hợp hàihoà các khoa học như: giáo dục học, xã hội học, tâm lý học, điều khiển học,khoa học quản lý Hoạt động dạy và học là hoạt động cơ bản nhất, chủ yếu nhấttrong nhà trường hiện nay Như vậy quản lý trường học thực chất là quản lý hoạtđộng dạy học của giáo viên và học sinh, các lực lượng xã hội trong và ngoài nhàtrường, nhằm huy động và phối hợp sức lực, trí tuệ của họ vào việc hoàn thành
có chất lượng và hiệu quả mục tiêu dự kiến
1.2.4 Quản lý hoạt động tổ chuyên môn
Trên cơ sở phân tích và kế thừa quan điểm của các tác giả đi trước về quản
lý, quản lý giáo dục và quản lý nhà trường, chúng tôi đưa ta khái niệm về quản lýhoạt động TCM như sau:
Quản lý hoạt động TCM là quá trình tác động của Hiệu trưởng đến TCM
và GV, giúp GV hợp tác với nhau nhằm tìm ra các giải pháp cải tiến quá trình dạy học để tạo điều kiện tốt nhất phát triển các phẩm chất, năng lực của người học.
Quản lý hoạt động TCM gồm các nội dung: Xây dựng kế hoạch hoạtđộng của TCM; Tổ chức thực hiện kế hoạch của TCM; Chỉ đạo hoạt động củaTCM; Kiểm tra, đánh giá hoạt động TCM
1.3 Tổ chuyên môn trong trường THCS
1.3.1 Khái niệm tổ chuyên môn
Theo Điều lệ trường THCS, trường trung học phổ thông và trường phổthông có nhiều cấp học ban hành theo Thông tư Số: 12/2011/TT-BGD&ĐTngày 28 tháng 3 năm 2011 của Bộ GD&ĐT:
Tổ chuyên môn là một bộ phận cấu thành trong trong bộ máy tổ chức, quản lý của trường THCS, THPT Trong trường, các tổ, nhóm chuyên môn có mối quan hệ hợp tác với nhau, phối hợp các các bộ phận nghiệp vụ khác và các
tổ chức Đảng, đoàn thể trong nhà trường nhằm thực hiện chiến lược phát triển
Trang 36của nhà trường, chương trình giáo dục và các hoạt động giáo dục khác hướng tới mục tiêu giáo dục.
1.3.2 Chức năng, nhiệm vụ của Tổ chuyên môn
1.3.2.1 Chức năng của Tổ chuyên môn
Theo Điều lệ trường THCS, trường trung học phổ thông và trường phổthông có nhiều cấp học ban hành theo Quyết định số 07/2007/QĐ-BGD&ĐTngày 02/4/2007 của Bộ GD&ĐT, TCM có các chức năng sau:
- Giúp Hiệu trưởng điều hành các hoạt động nghiệp vụ chuyên môn liênquan đến dạy và học;
- Trực tiếp quản lý giáo viên trong tổ theo nhiệm vụ quy định
TCM là đầu mối để Hiệu trưởng quản lý nhiều mặt, nhưng chủ yếu vẫn làhoạt động chuyên môn, tức là hoạt động dạy học trong nhà trường
Tổ trưởng TCM phải là người có khả năng xây dựng kế hoạch; điều hành
tổ chức, hoạt động của tổ theo kế hoạch giáo dục, phân phối chương trình mônhọc của Bộ GD&ĐT và kế hoạch năm học của nhà trường; tổ chức bồi dưỡngchuyên môn cho GV trong tổ; đánh giá, xếp loại và đề xuất khen thưởng, kỉ luậtgiáo viên thuộc tổ mình quản lý
Do đó, tổ trưởng TCM phải là người có phẩm chất đạo đức tốt; có nănglực, trình độ, kinh nghiệm chuyên môn; có uy tín đối với đồng nghiệp, HS Tổtrưởng TCM phải là người có khả năng tập hợp giáo viên trong tổ, biết lắngnghe, tạo sự đoàn kết trong tổ, gương mẫu, công bằng, kiên trì, khéo léo tronggiao tiếp, ứng xử
1.3.2.2 Nhiệm vụ của tổ chuyên môn
Theo quy định của Điều lệ trường THCS, THPT ban hành theo Thông tưsố: 12/2011/TT-BGDĐT ngày 28 tháng 3 năm 2011 của Bộ GD&ĐT quy địnhnhư sau:
“Điều 16 Tổ chuyên môn
- Hiệu trưởng, các phó Hiệu trưởng, giáo viên, viên chức thư viện, viênchức thiết bị thí nghiệm của trường trung học được tổ chức thành TCM theo
Trang 37môn học hoặc nhóm môn học ở từng cấp học THCS, THPT Mỗi TCM có tổtrưởng, từ 1 đến 2 tổ phó chịu sự quản lý chỉ đạo của Hiệu trưởng, do Hiệutrưởng bổ nhiệm và giao nhiệm vụ vào đầu năm học.
- Tổ chuyên môn có những nhiệm vụ sau:
+ Xây dựng kế hoạch hoạt động chung của tổ, hướng dẫn xây dựng vàquản lý kế hoạch cá nhân của tổ viên theo kế hoạch giáo dục, phân phối chươngtrình môn học của Bộ GD&ĐT và kế hoạch năm học của nhà trường;
+ Tổ chức bồi dưỡng chuyên môn và nghiệp vụ; tham gia đánh giá, xếploại các thành viên của tổ theo các quy định của BộGD&ĐT;
+ Giới thiệu tổ trưởng, tổ phó;
+ Đề xuất khen thưởng, kỷ luật đối với GV
- Tổ chuyên môn hoạt động hai tuần một lần và có thể họp đột xuất theoyêu cầu công việc hay khi Hiệu trưởng yêu cầu
Mọi CBQL và GV trong nhà trường đều phải cùng tham gia, sự tham giacủa tất cả mọi người trong nhà trường là đặc biệt cần thiết, nó sẽ biến nhà trườngthành một “cộng đồng học tập” Quán triệt ý nghĩa, tầm quan trọng và thực hiệnđúng kỹ thuật hoạt động chuyên môn mới cho tất cả giáo viên trong trường hiểu
rõ, tin tưởng là vô cùng cần thiết Nếu hiểu và làm đúng, buổi hoạt động TCM
có thể kéo dài từ 4-5 giờ nhưng mọi người tham gia vẫn thấy hào hứng
1.3.3 Hoạt động tổ chuyên môn
Hoạt động TCM là hoạt động được thực hiện thường xuyên theo định kìnhằm bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ, năng lực sư phạm cho giáo viên theochuẩn nghề nghiệp thông qua việc dự giờ, phân tích bài học Hoạt động TCMđược tổ chức thực hiện và duy trì ở các trường phổ thông không chỉ giúp mỗi GVnâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ mà còn gắn kết tình đồng nghiệp, hỗ trợlẫn nhau trong công tác; hình thành môi trường sư phạm tốt đẹp, cũng như truyềnthống, bản sắc văn hóa riêng của mỗi trường
Hoạt động TCM hiện nay thường diễn ra theo hai hình thức: tổ chức theocác chuyên đề và dự giờ trao đổi kinh nghiệm về bài học Ở hình thức thứ nhất,
Trang 38hoạt động TCM bao gồm việc triển khai học tập các văn bản chỉ đạo về chuyênmôn của cấp trên, tập huấn phương pháp dạy học và thường do BGH triển khai.Hoạt động TCM còn trao đổi, thảo luận, học tập các nội dung cụ thể gắn vớinhiệm vụ năm học và đặc điểm tình hình cũng như điều kiện thực tế của mỗi nhàtrường như: nâng cao hiệu quả công tác chủ nhiệm lớp, kinh nghiệm dạy học mộtdạng bài, kiểu bài nào đó, kinh nghiệm bồi dưỡng HS giỏi, phụ đạo HS yếu kém Những nội dung này thường được giao cho các GV nhiều kinh nghiệm và nănglực chuyên môn tốt xây dựng thành các báo cáo chuyên đề hay SKKN Hình thứcthứ hai của hoạt động TCM là dự giờ trao đổi kinh nghiệm về bài học, được cácnhà trường tổ chức thường xuyên hơn Sau khi dự giờ, tổ chuyên môn tiến hànhthảo luận, rút kinh nghiệm và đánh giá xếp loại tay nghề GV dạy.
TCM là đơn vị sản xuất thực hiện mọi quá trình chỉ đạo đổi mới phươngpháp để nâng cao chất lượng dạy và học trong nhà trường Hoạt động của TCMtrong nhà trường THCS gồm có:
- Xây dựng và thực hiện kế hoạch hoạt động của TCM theo định hướngđổi mới giáo dục
- Hướng dẫn xây dựng và quản lý kế hoạch cá nhân của tổ viên theo kếhoạch dạy học
- Tổ chức dạy học và kiểm tra đánh giá HS theo định hướng đổi mới giáo dục.
- Tổ chức sinh hoạt TCM theo định hướng đổi mới giáo dục
- Bồi dưỡng chuyên môn và nghiệp vụ cho các thành viên của tổ và thựchiện các chuyên đề theo định hướng đổi mới giáo dục
- Đánh giá, xếp loại các thành viên của tổ theo quy định của Chuẩn nghềnghiệp GV trung học
- Quản lý các điều kiện phục vụ cho việc dạy và học của TCM theo địnhhướng đổi mới giáo dục
- Đề xuất khen thưởng, kỷ luật đối với giáo viên
- Thực hiện các hoạt động khác của TCM
Để hoạt động TCM có hiệu quả, tránh tình trạng hình thức, hiệu trưởng
Trang 39cần chỉ đạo, định hướng và quản lý tốt nội dung sinh hoạt TCM Thông qua sinhhoạt TCM sẽ xuất hiện nhiều sáng kiến, góp phần nâng cao chất lượng dạy học.
Do vậy, tổ trưởng TCM cần tạo điều kiện để GV nói lên ý tưởng, kinh nghiệmcủa mình Nội dung sinh hoạt TCM cần phải đa dạng phong phú, có sự đổi mới
và phải có chuẩn bị trước về nội dung và cách thức tổ chức thực hiện
1.3.4 Tổ trưởng tổ chuyên môn trong trường THCS
1.3.4.1 Vị trí và vai trò của Tổ trưởng TCM
Thông tư số 12/2011/QĐ-BGD&ĐT ngày 28/3/2011 của Bộ trưởng BộGD&ĐT về việc ban hành Điều lệ trường trung học, quy định ở Điều 16:
“Cán bộ làm công tác tư vấn cho học sinh của trường trung học được tổ
chức thành tổ chuyên môn theo môn học, nhóm môn học hoặc nhóm các hoạt động ở từng cấp học THCS, THPT Mỗi tổ chuyên môn có tổ trưởng, từ 1 đến 2
tổ phó chịu sự quản lý chỉ đạo của Hiệu trưởng, do Hiệu trưởng bổ nhiệm trên
cơ sở giới thiệu của tổ chuyên môn và giao nhiệm vụ vào đầu năm học.”
Như vậy theo quy định của Điều lệ, có thể hiểu:
- TCM là một bộ phận của nhà trường, gồm một nhóm giáo viên (từ 3người trở lên) cùng giảng dạy về một môn học hay một nhóm môn học hay mộtnhóm viên chức làm công tác thư viện, thiết bị giáo dục, tư vấn học đường…được tổ chức lại để cùng nhau thực hiện các nhiệm vụ theo qui định tại khoản 2điều 16 của Điều lệ nhà trường
- Mỗi TCM có tổ trưởng và từ 1-2 tổ phó do hiệu trưởng bổ nhiệm vàođầu năm học
Như vậy, Tổ trưởng TCM là người đứng đầu TCM, do hiệu trưởng bổ nhiệm, chịu trách nhiệm trước hiệu trưởng về phân phối nguồn lực của tổ, hướng dẫn, điều hành việc thực hiện các nhiệm vụ của TCM theo qui định, góp phần đưa nhà trường đạt đến các mục tiêu đã đề ra theo kế hoạch.
* Vị trí và vai trò của Tổ trưởng
TCM Tổ trưởng TCM ở trường trung học theo quy định do Hiệu trưởng bổ
nhiệm vào đầu mỗi năm học Nhiệm kỳ của tổ trưởng TCM theo từng năm học,
Trang 40hết một năm học có thể bổ nhiệm lại hoặc bổ nhiệm mới tùy theo điều kiện vàyêu cầu của từng trường.
- Sau khi có quyết định bổ nhiệm của Hiệu trưởng, tổ trưởng TCM là người
chịu trách nhiệm cao nhất về chất lượng giảng dạy và lao động sư phạm của GVtrong phạm vi các môn học của TCM được phân công đảm trách
- Tổ trưởng TCM là một CBQL được hưởng phụ cấp chức vụ theo các vănbản qui định hiện hành
1.3.4.3 Nhiệm vụ của tổ trưởng TCM
Người tổ trưởng TCM có nhiệm vụ thực hiện các nội dung ở điều 16 của
Điều lệ trường Trung học Trong đó nhấn mạnh đến các nhiệm vụ trọng tâm:
* Quản lý giảng dạy của GV
- Xây dựng kế hoạch hoạt động chung của tổ theo tuần tháng, học kì và cảnăm học nhằm thực hiện chương trình, kế hoạch dạy học và các hoạt động kháctheo kế hoạch giáo dục, phân phối chương trình môn học của Bộ GD&ĐT và kếhoạch năm học của nhà trường
- Xây dựng kế hoạch cụ thể về việc dạy chuyên đề, dạy học tự chọn, dạy
ôn thi tốt nghiệp, dạy bồi dưỡng học sinh giỏi, phụ đạo HS yếu kém
- Xây dựng kế hoạch cụ thể về sử dụng đồ dùng dạy học, thiết bị dạy họcđúng, đủ theo các tiết trong phân phối chương trình
- Hướng dẫn xây dựng và quản lý việc thực hiện kế hoạch cá nhân, soạn
giảng của tổ viên
- Tổ chức bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho giáo viên trong tổ, GV mớituyển dụng
- Điều hành hoạt động của tổ (tổ chức các cuộc họp tổ theo định kì quyđịnh về hoạt động chuyên môn, nghiệp vụ và các hoạt động giáo dục khác; lưutrữ hồ sơ của tổ; thực hiện báo cáo cho Hiệu trưởng theo quy định
- Quản lý, kiểm tra việc thực hiện quy chế chuyên môn của GV (thực hiện
hồ sơ chuyên môn; soạn giảng theo kế hoạch dạy học và phân phối chương trình,