CHỦ ĐỀ: HÌNH TƯỢNG NGƯỜI LÍNH TRONG BÀI THƠ “ĐỒNG CHÍ” CỦA CHÍNH HỮU VÀ “ BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH” CỦA PHẠM TIẾN DUẬT A XÁC ĐỊNH CHUẨN KIẾN THỨC, KĨ NĂNG, THÁI ĐỘ CỦA CHỦ ĐỀ
Trang 1CHỦ ĐỀ: HÌNH TƯỢNG NGƯỜI LÍNH
TRONG BÀI THƠ “ĐỒNG CHÍ” CỦA CHÍNH HỮU VÀ
“ BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH” CỦA PHẠM TIẾN DUẬT
A XÁC ĐỊNH CHUẨN KIẾN THỨC, KĨ NĂNG, THÁI ĐỘ CỦA CHỦ ĐỀ
1, Kiến thức:
- Hs hiểu được vẻ đẹp chân thực, giản dị của những người lính cách mạng qua
hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mĩ Thấy được nét đẹp chung: tinh thần lạc quan bất chấp khó khăn gian khổ, tư thế hiên ngang dũng cảm, quyết tâm tiêu diệt quân thù, tình đồng chí đồng đội yêu thương gắn bó và tình yêu Tổ quốc Đồng thỡi cũng cảm nhận được nét riêng của người lính trong mỗi bài thơ Từ đó khái quát lên vẻ đẹp của anh bộ đội Cụ Hồ, vẻ đẹp của dân tộc trong các cuộc kháng chiến
- Nắm được đặc sắc nghệ thuật của từng bài thơ Bài thơ “ Đồng chí” chi tiết
chân thực, hình ảnh gợi cảm và cô đúc “ Bài thơ về tiểu đội xe không kính” giọng điệu trẻ trung sôi nổi, mạnh mẽ, ngang tàng; ngôn ngữ mang tính khẩu ngữ…
2 Kĩ năng:
- Học thuộc hai bài thơ
- Kĩ năng phân tích các hình ảnh, ngôn ngữ, giọng điệu thơ để viết đoạn văn
cảm nhận về các câu thơ, đoạn thơ
- Vận dụng kiến thức tổng hợp để viết bài văn, đoạn văn biểu cảm về hình
tượng người lính qua hai bài thơ
- Sưu tầm, tìm hiểu các bài thơ khác cùng chủ đề
3, Thái độ;
- Bồi dưỡng tinh thần lạc quan, vượt qua khó khăn, gian khổ
- Bồi dưỡng tình cảm yêu quý, khâm phục, tự hào, noi theo các anh bộ đội
- Bồi dưỡng tình yêu quê hương đất nước
- Bồi dưỡng tình cảm bạn bè.
Trang 2II BẢNG MÔ TẢ MỨC ĐỘ ĐÁNH GIÁ THEO ĐỊNH HƯỚNG NĂNG LỰC
cao
được thể thơ
Chỉ ra đặc điểm của từng bài
Phân tích tác dụng của việc
sử dụng thể thơ của từng bài
Làm các bài thơ theo thể thơ tự do Cảm hứng
sáng tác
Nhận biết được cảm hứng sáng tác của hai bài thơ
Chỉ ra được
sự khác nhau trong cảm hứng sáng tác của mỗi nhà thơ
So sánh với cảm hứng sáng tác của một số bài thơ khác cùng giai đoạn
Biết tự đọc tự khám phá giá trị của một bài thơ khác cùng chủ
đề đề tài không có trong chương trình
Đề tài và chủ
đề
Nêu được đề tài và chủ đề của hai bài thơ
Phân tích những biểu hiện của đề tài và chủ đề qua hai bài thơ
So sánh với các bài thơ cùng đề tài và chủ đề
Giá trị nghệ
thuật( ngôn
ngữ, hình
ảnh, các biện
pháp tư từ,
giọng điệu…)
Chỉ ra được các chi tiết nghệ thuật đặc sắc trong từng nội dung của chủ đề
Lí giải được ý nghĩa tác dụng của các chi tiết nghệ thuật ấy
Viết được đoạn văn cảm nhận
về từng đoạn thơ, về vẻ đẹp của người lính qua hai bài thơ
So sánh đối
chiếu hai bài
Tìm ra được nét riêng về nội dung của hai bài thơ
Thấy được sự khác nhau về hiện thực cuộc sống trong từng giai đoạn
Tính chất, không khí của mỗi thời đại
Cách kiểm
tra đánh giá
Câu hỏi định tính, định lượng: trắc nghiệm khách quan về tác giả tác phẩm, thể loại, chi tiết nghệ thuật
Bài tập thực hành:
-Tập hợp các sản phẩm thự hành
-Bài tập so sánh các tác phẩm theo chủ đề đề tài -Bài tập viết đoạn văm cảm thụ.
Trang 3III CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP MINH HỌA
Xác định thể thơ Chỉ ra đặc điểm
cụ thể của thể thơ trong mỗi bài thơ
Tác dụng của thể thơ trong việc thể hiện nội dung, chủ đề Xác định cảm hứng
sáng tác của hai bài
thơ
Nêu ra cách khai thác chất thơ trong từng bài Xác định đề tài và chủ
đề của hai bài thơ
Một số bài thơ khác cùng đề tài, cùng chủ đề cùng tác giả hoặc của tác giả khác
Xác định những nét
chung của người
lính Tìm các câu thơ
hay nhất làm rõ từng
nét chung đó Xác
định được nhưng đặc
sắc nghệ thuật trong
từng dẫn chứng
Phân tích ý nghĩa tác dụng của những đặc sắc nghệ thuật để có
sự hiểu biết cụ thể chi tiết về từng chung
Viết đoạn văn cảm thụ từng đoạn thơ, đoạn văn biểu cảm về
vẻ đẹp chung của người lính
Khái quát được hình tượng người lính qua hai cuộc kháng chiến của dân tộc và bày tỏ cảm xúc suy nghĩ về họ
Xác định những nét
riêng của người lính
Tìm các câu thơ hay
nhất làm rõ từng nét
riêng đó Xác định
được nhưng đặc sắc
nghệ thuật trong từng
dẫn chứng
Phân tích ý nghĩa tác dụng của những đặc sắc nghệ thuật
Viết đoạn văn cảm thụ đoạn thơ, viết đoạn văn cảm nhận về nét riêng của người lính
Xác định cảm hứng
sáng tác
Cách khai thác chất thơ của mỗi bài
So sánh với một số bài thơ khác cùng thời Nhan đề Ý nghĩa nhan đề Mối quan hệ
giữa nhan đề và cảm hứng
Trang 4Tiết 46 – 47: CHỦ ĐỀ
HÌNH TƯỢNG NGƯỜI LÍNH
TRONG BÀI THƠ “ĐỒNG CHÍ” CỦA CHÍNH HỮU VÀ
“ BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH” CỦA PHẠM TIẾN DUẬT
A Mục tiêu cần đạt:
1, Kiến thức:
- Hiểu được vẻ đẹp chân thực, giản dị của những người lính cách mạng qua
hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mĩ Thấy được nét đẹp chung: tinh thần lạc quan bất chấp khó khăn gian khổ, tư thế hiên ngang dũng cảm, quyết tâm tiêu diệt quân thù, tình đồng chí đồng đội yêu thương gắn bó và tình yêu Tổ quốc của những người lính Đồng thời cũng cảm nhận được nét riêng của người lính trong mỗi bài thơ Từ đó khái quát lên vẻ đẹp của anh
bộ đội Cụ Hồ, vẻ đẹp của dân tộc trong các cuộc kháng chiến
- Nắm được đặc sắc nghệ thuật của từng bài thơ Bài thơ “ Đồng chí” chi tiết
chân thực, hình ảnh gợi cảm và cô đúc “ Bài thơ về tiểu đội xe không kính” giọng điệu trẻ trung sôi nổi, mạnh mẽ, ngang tàng; ngôn ngữ mang tính khẩu ngữ…
2 Kĩ năng:
Trang 5- Học thuộc hai bài thơ
- Kĩ năng phõn tớch cỏc hỡnh ảnh, ngụn ngữ, giọng điệu thơ để viết đoạn văn
cảm nhận về cỏc cõu thơ, đoạn thơ
- Vận dụng kiến thức tổng hợp để viết bài văn, đoạn văn biểu cảm về hỡnh
tượng người lớnh qua hai bài thơ
- Sưu tầm, tỡm hiểu cỏc bài thơ khỏc cựng chủ đề
3, Thỏi độ;
- Bồi dưỡng tinh thần lạc quan, vượt qua khú khăn, gian khổ
- Bồi dưỡng tỡnh cảm yờu quý, khõm phục, tự hào, noi theo cỏc anh bộ đội
- Bồi dưỡng tỡnh yờu quờ hương đất nước
- Bồi dưỡng tỡnh cảm bạn bố.
B Chuẩn bị
1, Giỏo viờn
ảnh nhà thơ Chớnh Hữu, Phạm Tiến Duật
T liệu về tác giả, tác phẩm
Bài soạn đầy đủ theo cỏc bước theo hướng dẫn chung
2, Học sinh :
- Đọc hai bài thơ, tỡm hiểu về tỏc giả, tỏc phẩm và soạn bài theo định hướng cõu hỏi và bài tập cụ giỏo đó xõy dựng
- Chuẩn bị tõm thế tốt để chủ động tớch cực tham gia hoạt động học tập trờn lớp
C Tiến trình tổ chức hoạt động dạy và học
1 ổn định tổ chức
2 Kiểm tra bài cũ: Kiểm tra việc chuẩn bị bài của học sinh
3 Bài mới
Hoạt động I: Đọc, tỡm hiểu chung
Trỡnh bày những nột đặc sắc nhất về hai tỏc giả?
Slide về chõn dung tỏc giả cựng một số tỏc phẩm tiờu
biểu của hai ụng
* Chớnh Hữu, sinh năm 1926 mất 2005
- Là nhà thơ quõn đội
- Quờ Can Lộc - Hà Tĩnh
- 20 tuổi tũng quõn, là chiến sĩ trung đoàn thủ đụ
- Đề tài viết chủ yếu về người chiến sĩ
*Phạm Tiến Duật sinh năm 1941 mất 2007
Quờ: Phỳ Thọ
- Nhà thơ trẻ, trưởng thành trong khỏng chiến chống Mỹ
- Chiến đấu ở binh đoàn vận tải Trường Sơn
- Phong cỏch: sụi nổi, hồn nhiờn, sõu sắc
- Đoạt giải nhất về cuộc thi thơ của tuần bỏo Văn nghệ,
1970
I, Tỡm hiểu chung
1, Tỏc giả Đều là cỏc nhà thơ chiens sĩ
Trang 6- Tác phẩm chính:
+ Vầng trăng quầng lửa (1971)
+ Thơ một chặng đường (1994)
GV: Mỗi bài thơ được sáng tác vào thời điểm nào?
HS trình bày hoàn cảnh sáng tác của bài thơ
- Chiến dịch Việt Bắc thu - đông 1947, Chính Hữu cùng
đơn vị tham gia chiến đấu, hoàn cảnh chiến đấu thiếu
thốn, khó khăn, nhờ có tình đồng chí giúp họ vượt qua
những khó khăn
Tác giả viết bài thơ Đồng chí vào đầu năm 1948, tại nơi
ông phải nằm điều trị bệnh
- Lúc đầu đăng trên tờ báo của đại đội, sau đó đăng trên
báo Sự thật (báo nhân dân ngày nay)
Bài thơ được Minh Quốc phổ nhạc “ Tình đồng chí”
“Bài thơ về tiểu đội xe không kính” được viết năm 1969,
giai đoạn cuộc kháng chiến chống Mĩ đang diễn ra quyết
liệt nhất là trên tuyến đường Trường Sơn, in trong tập thơ
“Vầng trăng quầng lửa”
Hai bài thơ viết về đề tài nào? Em có biết thêm bài thơ
nào, của ai về đề tài này không?
GV: Dân tộc ta trải qua bốn nghì năm licjs sử với bao
nhiêu công chống ngoại xâm anh hùng Trong suốt chiều
dài lích sử ấy hính ảnh người lính đã đi vào ca dao dân ca
cùng rất nhiều các tác phẩm văn học Trong hai cuộc
kháng chiến trường kì chống Pháp và chống Mĩ thì hình
ảnh anh bộ đội Cụ Hồ là hình ảnh “ con người đẹp nhât”
đáng yêu nhất trong thơ văn và trong lòng dân tộc, niềm
tự hào của dân tộc Có rất nhiều bài thơ cùng đề tài này
Cùng với “ Đồng chí” còn có bài thơ “ Cá nước”, “ Phá
đường” của Tố Hữu
Các bài thơ của Phạm Tiến Duật như “ Trường Sơn Đông
– Trường Sơn Tây”, “Lửa đèn” ,
Cả hai bài thơ đều được viết theo thể thơ tự do Bải thơ “
Đồng chí” có 20 dòng thơ, còn “ Bài thơ về tiểu đội xe
không kính” gồm 7 khổ, số dòng trong mỗi khổ không
giống nhau nhưng chủ yếu mỗi khổ 4 dòng Các dòng thơ
trong cả hai bài dài ngắn không đều nhau, điều đó thuận
lợi cho việc thể hiện tư tưởng cảm xúc của nhà thơ
Mỗi bài thơ được viết theo mạch cảm xúc nào?
Bài” Đồng chí” từ nguồn gốc xuất thân của người lính
2, Hoàn cảnh ra đời:
Bài thơ “ Đồng chí”: 1948 giai đoạn đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp
“ Bài thơ về tiểu đội xe không kính” : 1969 giai đoạn cuộc kháng chiến chống Mĩ đang diễn ra ác liệt
3, Đề tài: người lính
-Đề tài: Người lính trong
chiến tranh
4, Thể thơ Thể thơ tự do
5, Mạch cảm xúc
Trang 7đến cơ swor hình thành nên tình đồng chí của họ từ đó
làm sáng lên vẻ đẹp và sức mạnh của tình đồng chí, đồng
đội
Bài thơ về tiểu đội xe không kính đi từ hình ảnh những
chiếc xe không kính, từ hiện thực khốc liệt của chiến
tranh để làm nổi bật nên vẻ đẹp của người chiến sĩ lái xe
Từ mạch cảm xúc ấy của bài thơ, em có nhận xét gì về
giọng điệu của từng bài thơ?
Bài thơ đồng chí giọng điệu chậm, trầm lắng thể hiện
được cảm xúc lắng đọng, nhẹ nhàng
Bài thơ …giọng điệu nhanh dồn dập để thấy được sự
khốc liệt của chiến trường, thấy được cái trẻ trung sôi nổi
của người lính
Về nhan đề và chủ đề bài thơ:
Chủ đề của mỗi bài thơ là gì?
Nhan đề của mỗi bài thơ có ý nghĩa ra sao? Tại sao câu
thơ cuối của bài đồng chí là hình ảnh đẹp được dùng làm
nhan đề cho cả tập thơ mà kg dùng làm nhan đề cho bài
thơ? Tại sao rõ ràng bài thơ về tiểu đội xe không kính là
thơ lại còn thêm hai chữ bài thơ vào làm gì?
GV hướng dẫn HS đọc:
Bài thơ “ Đồng chí” đọc nhịp thơ chậm, diễn tả tình cảm,
cảm xúc được lắng lại,dồn nén, chú ý giọng đọc 3 câu
cuối nhịp chậm hơn, lên giọng để khắc hoạ rõ hình ảnh
vừa cụ thể vừa giàu ý nghĩa biểu tượng
Hướng dẫn đọc “ Bài thơ về tiểu đội xe không kính” lời
thơ gắn với lời nói thường, lời đối thoại với giọng tự
nhiên, có vẻ ngang tang, sôi nổi của tuổi trẻ dung cảm bất
chấp nguy hiểm, khó khăn: giọng đọc vui tươi, sôi nổi,
thể hiện tinh thần lạc quan
( GV đọc mẫu một bài, cho hai hs đọc hai bài thơ, gọi học
sinh nhận xét và có thể cho đọc lần 2)
Em có nhận xét gì về cấu trúc của mồi bài thơ?
- Một bài cấu trúc ba phần
- Một bài là xây dựng hai hình ảnh xuyên suot
bài thơ: Những chiếc xe không kính và những
người chiến sĩ lái xe.
Tuy cấu trúc khác nhau ,mạch came xúc khác nhau
nhưng cùng làm nổi bật về hình tượng người lính Qua
hai bài thơ em cảm nhận được điều gì về người lính
6,Nhan đề và chủ đề bài thơ
II Đọc -Tìm hiểu hai bài thơ.
1, Những nét đẹp chung
Trang 8trong từng bài thơ?
Nhiều hs đưa ra ý kiến, các ý kiến có thể khác nhau, giáo viên cho hs nhận xét bổ sung rồi chts lại đưa lên bảng phụ
HS có thể đưa ra nhiều phương án GV tổng kết và khu hẹp các ý kiến Có thể khái quát lại được các ý sau:
(Slide về những nét chung của người lính).
Đồng chí : là những người nông dân hiền lành, chân thật
từ các miền quê nghèo, có lí tưởng ,có tình yêu đất nước,
ra đi theo tiếng gọi của Tổ quốc, có tình đồng đội đoòng chí
Bài thơ về tiểu đội xe không kính:…
Vậy thì nét chung của họ là gì? Nét rieng của họ là gì? Nét chung:
- Cuộc sống chiến đáu khó khăn gian khổ nhưng
họ có tinh thần lạc quan, bất chấp khó khăn gian khổ
- Có tư thế hiên ngang , dũng cảm, quyết tâm
tiêu diệt quân thù, có niền tin vào thắng lợi
- Có tình đồng chí đồng đội thương yêu gắn bó
- Có tình yêu đất nước, yêu quê hương
Nét riêng
Chính Hữu muốn làm nổi bật về nguồn gốc xuất thân của người lính họ là những người nông dân từ mọi miền quê nghéo của đất nước, hội tụ về trong đội ngũ những người lính với vẻ đẹp mộc mạc, giản dị, những con người của lý tưởng Đấy cũng chính là đặc trưng của người lính trong kháng chiến chống Pháp
Còn người lính trong thơ Phạm Tiến Duật là những con người của hành động: trẻ trung, sôi nổi, dũng cảm, hiên ngang mà tinh nghịch ngang tàng bất chấp khó khăn gian khổ Đây là thế hệ của những người lính có học vấn, có bản lĩnh chiến đấu, có tâm hồn nhạy cảm, có tính cách riêng, họ mang trong mình “ chất lính” rất đáng yêu.Họ là những con người đủ khả năng làm chủ những phương tiện chiến tranh hiện đại Sự phát triển ấy của người lính cũng chính là sự trưởng thành và lớn mạnh của quân đội nhân dân Việt Nam Hình ảnh những người lính trong hai bài thơ chính là hình ảnh biểu tượng cho vẻ đẹp của anh bộ đội Cụ Hồ trong kháng chiến
- (Slide về hình ảnh thực của
Trang 9GV cho hs đi khác thác hai bài thơ để làm sáng tỏ những
nét đẹp chung của người lính mà các em đã xác định
được
( Hoạt động theo nhóm, chia lớp học ra làm 4 nhóm,
Mỗi nhóm gồm 3 bàn, các bàn hoạt động độc lập Sau
5 phút đại diện của 1 bàn phát biểu, các bàn khác bổ
sung ý kiến)
Nhóm I:
Cuộc sống chiến đấu đầy khó khăn gian khổ nhưng
những người lính đã vượt qua tất cả nhờ tinh thần lạc
quan, hãy tìm những câu thơ thể hiện điều đó? Trình
bày cảm nhận của em về những câu thơ em đã tìm.
(Slide về những câu thơ mà học sinh xác định và một vài
định hướng về nội dung nghệ thuật)
Hs có thể xác định nhiều câu thơ khác nhau nhưng nên
tập trung tìm hiểu vào những câu thơ sau:
Bài Đồng chí
Anh với tôi biết từng cơn ớn lạnh
Sốt run người vầng trán ướt mồ hôi
Áo anh rách vai
Quần tôi có vài mảnh vá
Miệng cười buốt giá
Chân không giày.
Những hình ảnh, chi tiết hết sức chân thực, mộc mạc,
giản dị, sự kết hợp giữa các câu thơ ngắn dài khác nhau,
nhịp thơ nhanh hơn, dồn dập hơn, đoạn thơ như dựng lại
vả một thời kỳ lịch sử gian khổ khốc liệt nhất của chiến
tranh những năm đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp :
Vũ khí, trang bị, quân trang, quân dụng, thuốc men… đều
thiếu thốn Những người lính trải qua gian lao, khó khăn
thiếu thốn tột cùng : những cơn sốt rét ác tính, trang phục
phong phanh giữa rừng mùa đông giá lạnh Đây là thời kỳ
cam go khốc liệt nhất của cuộc kháng chiến chống Pháp
Nhưng những gian lao khó khăn ấy càng làm nổi bật vẻ
đẹp của các anh, sáng lên nụ cười của người lính.( miệng
cười buốt giá)
- Chính Hữu đã không hề né tránh, không hề giấu giếm
mà khắc hoạ một cách chân thực rõ nét chân dung anh Bộ
đội Cụ Hồ (Chính Hữu từng tâm sự: không thể viết quá xa
về người lính vì như vậy là vô trách nhiệm với đồng đội,
với những người đã chết và những người đang chiến đấu)
Tinh thần lạc quan, bất chấp khó khăn gian khổ
Trang 10“Bài thơ về tiểu đội xe không kính”:
Không có kính không phải vì xe không có kính Bom giật bom rung kính vỡ đi rồi,,,
,,, Không có kính ừ thì có bụi…
…Mưa ngừng gió lùa khô mau thôi
-Điệp từ “ không” và điệp từ “ bom” cùng những động từ
mạnh “ giật, rung” => sự mất mát, sự hỏng hóc của những chiếc xe, sự ác liệt tàn phá của bom đạn
- Điệp từ, nhịp thơ dồn dập, giọng khoẻ khoắn, tràn đầy
niềm vui, lời thơ như lời nói thường ngày “ không có …ừ thì…” diễn tả đầy đủ nhưng khó khăn gian khổ các anh trải qua: Bụi phun, mưa tuôn, mưa xối, người lính vẫn cười ngạo nghễ (cười ha ha) Cái cười trẻ trung của tuổi mười tám, đôi mươi: Thể hiện tinh thần lạc quan, sôi nổi, vui tươi; bất chấp khó khăn gian khổ, pha chút ngang tàng Từ “ miệng cười buốt giá” của người lính thời chống Pháp đến “ nhìn nhau mặt lấm cười ha ha” của anh lính lai
xe thời chống Mĩ không chỉ là sự lạc quan mà đó còn là khí phách của người anh hùng
Nhóm II: Cùng với tinh thần lạc quan, bất chấp khó khăn gian khổ, những người lính còn rất hiên ngang, dũng cảm, quyết tâm tiêu diệt quân thù
Tìm những câu thơ thể hiệnđiều đó chỉ ra cái hay của những câu thơ này? (Slide về những câu thơ mà học sinh
xác định và một vài định hướng về nội dung nghệ thuật)
Đêm nay rừng hoang sương muối
Đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới
Động từ “ chờ” trong hành động “ chờ giặc tới” của người lính trong khung cảnh thời gian và không gian hết sức khắc nghiệt và nguy hiểm
Với Chính Hữu: ông đã vẽ được bức tranh với hình ảnh
chân thực người chiến sĩ luôn với tư thế chủ động, sát cánh bên nhau “ chờ giặc tới” trong hoàn cảnh đêm đông giá rét, trong không gian rừng hoang sương muối với biết bao nguy hiểm đang rình rập Đó chẳng phải đã toát lên tư thế ung dung, hiên ngang, dũng cảm của các anh hay sao?
Với Phạm Tiến Duật:
Ung dung buồng lái ta ngồi
Nhìn đất nhìn trời nhìn thẳng
…Như sa như ùa vào buồng lái