Bài giảng chuyên đề Địa Lý 5 bài: Châu Á

Phòng giáo dục và đào tạo thành phố hải d ơng Chuyên đề H ớng dẫn học sinh khai thác kiến thức từ bản đồ L ợc đồ, bảng số liệu, biểu đồ... Mục TIÊU DạY HọC địA Lý LớP 4- 5 - Hình thành

Phòng giáo dục - đào tạo

thành phố hải d ơng

Tổ 4 + 5 – Tr ờng TH đặng Quốc Chinh

Phòng giáo dục và đào tạo

thành phố hải d ơng

Chuyên đề

H ớng dẫn học sinh khai thác kiến thức từ bản đồ (L ợc đồ),

bảng số liệu, biểu đồ

A/đặt vấn đề

I Cơ sở lí luận:

1 Mục TIÊU DạY HọC địA Lý LớP 4- 5

- Hình thành cho học sinh một số biểu t ợng, khái niệm, mối quan hệ

địa lí đơn giản thông qua những sự vật, hiện t ợng địa lí cụ thể của

vùng, miền, đất n ớc và Thế giới (các châu lục, khu vực đông Nam á,

n ớc tiêu biểu cho các châu lục)

- Tiếp tục hỡnh thành và rèn luyện cho học sinh một số kĩ năng địa lí

nh : kĩ năng quan sát sự vật, hiện t ợng địa lí; kĩ năng sử dụng bản đồ; kĩ

năng nhận xét, so sánh phân tích bằng số liệu, biểu đồ; kĩ năng phân tích các mối quan hệ địa lí đơn giản

- Góp phần bồi d ỡng và phát triển ở học sinh thái độ và thói quen: ham hiểu biết, yêu đất n ớc, thiên nhiên, con ng ời, có ý thức và hành động bảo vệ môi tr ờng

2 Ch ơng trình:

- Tăng c ờng rốn luyện kĩ năng địa lí và vận dụng kiến thức, kĩ

năng địa lí để tỡm hiểu về địa lí đất n ớc và những nét tiêu biểu của các châu lục, quốc gia

- Giảm tải, phù hợp với trỡnh độ nhận thức, tránh đ ợc sự trùng lặp kiến thức với các cấp học trên

3 sáCH GIáO KHOA:

- Số l ợng kênh hỡnh tăng Sự sắp xếp xen kẽ giữa kênh hỡnh và

kênh chữ một cách hợp lí tạo điều kiện để GV tổ chức các hoạt

động tỡm tòi, phát hiện kiến thức mới của HS thông qua làm việc với bản đồ (l ợc đồ), bảng số liệu, biểu đồ, tranh ảnh, hỡnh vẽ,

đồng thời phát hiện kĩ năng địa lí của HS

- Gợi ý cho GV các hỡnh thức tổ chức và ph ơng pháp dạy học một bài học theo h ớng phát huy tích cực của học sinh

4 Nh Ữ ng nội dung chính của phần địa lí lớp 4

4.1- Làm quen với bản đồ.

4.2- Thiên nhiên và hoạt động sản xuất của con ng ời ở miền núi

và vùng trung du( dãy Hoàng Liên Sơn, Tây Nguyên, trung du Bắc Bộ)

4.3-Thiên nhiên và hoạt động sản xuất của con ng ời ở đồng bằng

( đồng bằng Bắc Bộ, đồng bằng Nam Bộ)

4.4- Thiên nhiên và hoạt động sản xuất của con ng ời ở miền

duyên hải ( dải đồng bằng duyên hải miền Trung)

4.5- Biển đông, các đảo và quần đảo.

5 / Nh Ữ ng nội dung chính của phần địa lí lớp 5

* địa lí Việt Nam

- Vị trí và một số đặc điểm nổi bật của khu vực đông Nam á

- Vị trí, thủ đô và đặc điểm nổi bật của một số quốc gia tiêu biểu ở các châu lục: Trung Quốc, Lào, Cam – pu – chia, Liên Bang Nga, Pháp, Ai Cập, Hoa Kỡ, Ô-xtrây-li-a

II Cơ sở thực tiễn

a) Thực trạng của giáo viên:

đội ngũ cán bộ giáo viên trong nhà tr ờng nhiệt tỡnh, tích cực đổi mới

ph ơng pháp dạy học Song trỡnh độ của một số giáo viên còn hạn chế Thể hiện:

- Kĩ năng sử dụng các thiết bị dạy học môn Địa lí còn hạn chế nh các

kĩ n ng chỉ bản đồ:ă

+ Chỉ vùng, miền, lãnh thổ

+ Chỉ sông, dãy núi…

+ Chỉ điểm

- kĩ n ng phân tích bản đồ, l ợc đồ, xác lập mối quan hệ giă Ữa các yếu

tố tự nhiên nh quan hệ giỮa địa hỡnh với khí hậu, sông ngòi, đặc điểm dân c , hoạt động sản xuất…

- khi soạn bài, Giáo viên cần nghiên cứu kĩ nội dung của thiết bị dạy học và xây dựng hệ thống câu hỏi, bài tập t ơng đối

chuẩn xác để h ớng dẫn HS làm việc với các thiết bị đó, trên cơ sở đó

mà lĩnh hội kiến thức, rèn luyện kĩ năng, hình thành ph ơng pháp học tập bộ môn

- Giáo viên cũng cần giúp HS nắm đ ợc trình tự các b ớc làm việc với các thiết bị dạy học và trình bày kết quả làm việc dựa vào các thiết bị dạy học

II Cách h ớng dẫn học sinh khai thác kiến thức từ thiết bị dạy học

địa lí

1 H ớng dẫn HS khai thác kiến thức từ bản đồ (l ợc đồ)

a) Bản đồ địa lí: Là hình vẽ thu nhỏ bề mặt Trái đất hoặc một bộ

phận của bề mặt Trái đất trên mặt phẳng dựa vào các ph ơng pháp

toán học, ph ơng pháp biểu hiện bằng kí hiệu để thể hiện các thông

tin cần thiết về địa lí

Trong tr ờng hợp không yêu cầu tính chính xác cao và nội dung

cũng cần giản l ợc thì ng ời ta dùng l ợc đồ

b) Một số điều kiện để h ớng dẫn học sinh khai thác kiến thức từ bản

đồ (l ợc đồ)

* Về phía GV cần:

+ Xác định kiến thức trong bài mà học sinh cần nắm qua bản đồ, l ợc

đồ sao cho phù hợp để HS có thể sử dụng kiến thức, kĩ n ng đã học, ă

tự phát hiện ra kiến thức mới

+ Soạn một hệ thống câu hỏi dựa trên bản đồ, l ợc đồ trong SGK và trỡnh độ HS dẫn dắt HS tự khám phá kiến thức Các câu hỏi nên thể hiện d ới nhiều hình thức: tự luận, test (câu đúng sai, câu nhiều lựa

chọn, câu điền )

+ Nắm đ ợc nguyên tắc chung khi chỉ bản đồ, l ợc đồ:

- T thế đứng của giáo viên khi chỉ bản đồ: đứng ở bên phải bản đồ thì

cầm que chỉ ở tay trái và ng ợc lại Khi đứng giáo viên cần chú ý sao

cho mọi học sinh đều nhìn thấy đối t ợng cần quan sát trên bản đồ, l ợc

- Chỉ dãy núi: Chỉ theo h ớng núi

- Chỉ đỉnh núi, vị trí của nhà máy…chỉ điểm

- Về phía HS:

B ớc 1: Nắm đ ợc mục đích làm việc với bản đồ.

B ớc 2: đọc bản chú giải để biết cách ng ời ta thể hiện đối t ợng đó

trên bản đồ nh thế nào? Bằng kí hiệu gì? Bằng các màu sắc gì?

B ớc 3: Dựa vào kí hiệu, màu sắc trên bản đồ tìm vị trí địa lí của đối

t ợng trên bản đồ

B ớc 4: Quan sát đối t ợng trên bản đồ, nhận xét và nêu đặc điểm đơn

giản của đối t ợng

B ớc 5: Dựa vào bản đồ, kết hợp với kiến thức địa lí đã học, vận

dụng các thao tác t duy để phát hiện các đặc điểm hoặc xác lập mối quan hệ địa lí đơn giản không thể hiện trực tiếp trên bản đồ, đó là mối quan hệ gĩ a các yếu tố và các thành phần nh địa hình và khí

hậu; địa hình, khí hậu, sông ngòi; thiên nhiên và hoạt động sản xuất của con ng ời

d) Ví dụ minh hoạ: Bài17- Châu á ( Lịch sử- địa lí lớp 5 trang 102)

*.Những kiến thức trong bài HS cần khai thác qua l ợc đồ h ỡnh 1.+ Nhận biết 6 châu lục và 4 đại d ơng

+ Biết vị trí giới hạn của châu á

*.Hệ thống câu hỏi để dẫn dắt HS làm việc với l ợc đồ:

Quan sát l ợc đồ hỡnh 1:

Câu 1: Nêu tên và chỉ các châu lục, đại d ơng trên l ợc đồ.

Câu 2: Chỉ vị trí của châu á trên l ợc đồ và cho biết châu á gồm những phần nào? Em có nhận xét gỡ về vị trí của châu á?

Câu 3: Các phía của châu á tiếp giáp với các châu lục và đại d ơng nào?

*.Những kiến thức trong bài HS cần khai thác qua l ợc đồ hỡnh 3.

+ Nhận biết 6 khu vực của châu á

+ địa hỡnh của châu á

+ Nhận biết và chỉ đ ợc một số dãy núi và đồng bằng lớn của châu á.Giáo viên treo l ợc đồ các khu vực châu á, yêu cầu HS nêu tên l ợc

đồ và cho biết l ợc đồ đó thể hiện nội dung gỡ

*.Hệ thống câu hỏi để dẫn dắt HS làm việc với l ợc đồ:

Quan sát hỡnh 3:

Câu 1:Châu á đ ợc chia thành mấy khu vực?

Câu 2: Chỉ vùng núi và đồng bằng của châu á So sánh diện tích đồi núi và diện tích vùng đồng bằng của châu á

Câu 3: điền thông tin thích hợp và bảng sau:

STT Khu vùc C¸c d·y nói

2 H ớng dẫn HS khai thác kiến thức từ bảng số liệu

a) Các số liệu đ ợc tập hợp thành bảng gọi là bảng số liệu

* Khi h ớng dẫn HS khai thác kiến thức từ bảng số liệu GV cần:+ Xác định kiến thức trong bài mà HS cần nắm qua bảng số liệu.+ Soạn một hệ thống các câu hỏi dựa vào bảng số liệu và trình độ của HS để gợi ý cho HS tự khám phá ra kiến thức mới Các câu hỏi đ ợc thể hiện d ới nhiều hình thức: Tự luận, test

* Giáo viên cần bồi d ỡng cho HS làm việc với bảng số liệu để các em thực hiện đ ợc các b ớc sau:

+ Nắm đ ợc mục đích làm việc với bảng số liệu

b) Ví dụ minh hoạ: Bài 8 – Dân số n ớc ta ( Sách giáo khoa Lịch sử

- địa lí lớp 5 tr 83)

*.Những kiến thức trong bài HS cần khai thác qua bảng số liệu

+ Nhận biết đ ợc dân số n ớc ta

+ So sánh số dân n ớc ta với số dân các n ớc trong khu vực

*.Hệ thống câu hỏi gợi ý HS làm việc với bảng số liệu

Câu 1: đọc tên các cột trong bảng số liệu

Câu 2: Các số liệu trong bảng đ ợc ghi vào thời gian nào? Và đ ợc

biểu thị theo đơn vị nào?

Câu 3: Dân số Việt Nam năm 2004 là bao nhiêu?

Câu 4: Dân số n ớc ta đứng hàng thứ mấy trong các n ớc đông Nam

á?

3 H ớng dẫn HS khai thác kiến thức từ biểu đồ:

Biểu đồ là một ph ơng tiện để cụ thể hoá các mối quan hệ về số liệu bằng hình vẽ

* Khi h ớng dẫn HS khai thác kiến thức từ biểu đồ, GV cần:

+ Xác định kiến thức trong bài mà HS cần nắm đ ợc qua biểu đồ

+ Soạn một hệ thống các câu hỏi phù hợp để tạo điều kiện cho học sinh khai thác kiến thức mới từ biểu đồ Các câu hỏi đ ợc thể hiện d ới nhiều hỡnh thức: Tự luận, test

* Giáo viên cần h ớng dẫn cho HS làm việc với biểu đồ để các em thực hiện đ ợc các b ớc sau:

B ớc 1: Nắm đ ợc mục đích làm việc với biểu đồ.

B ớc 2: đọc tên biểu đồ để biết đ ợc nội dung của biểu đồ.

B ớc 3: Hiểu các giá trị đ ợc biểu hiện ở 2 trục: Trục dọc và trục

ngang

B ớc 4: đọc các số t ơng ứng trên 2 trục.

B ớc 5: So sánh độ cao của các trục và rút ra kết luận.

* Ví dụ minh hoạ: Bài 8 – Dân số n ớc ta ( Sách giáo khoa Lịch sử -

địa lí lớp 5 tr 83)

* Những kiến thức trong bài HS cần khai thác qua biểu đồ

+ Nhận biết số dân từng năm của n ớc ta

+ Nhận biết sự gia tăng dân số của n ớc ta

* Hệ thống câu hỏi gợi ý HS làm việc với biểu đồ

Câu 1: Trục dọc, trục ngang biểu hiện gì? Các số liệu đ ợc biểu thị

bằng đơn vị nào?

Câu 2: Hoàn thành bảng sau:

1979 1989 1999

Câu 3: Khoanh tròn vào chữ cái đặt tr ớc ý đúng:

Dân số n ớc ta tăng:

III Soạn bài:

1 Mục tiêu: - Kiến thức: Mục tiêu cần đạt của bài.

- Kĩ năng: kĩ n ng cần đạt với các đối t ợng học sinh ă

- Thái độ:

2.đồ dùng dạy học: Cần ghi rõ những đồ dùng có thể chuẩn bị đ ợc và thực sự

cần thiết cho tiết dạy, tránh h ỡ nh thức.

3 Các hoạt động dạy học:

a KTBC (không nhất thiết phải có trong tất cả các tiết dạy)

- Câu hỏi chung.

- Câu hỏi cho đối t ợng.

b Dạy bài mới (Luyện tập thực hành)Trong phần này có ghi đề mục nội dung

ứng với các nội dung trong SGK Mỗi nội dung đều thể hiện:

- Nội dung kiến thức, kĩ n ng cần cung cấp ă

- đồ dùng sẽ sử dụng trong phần này.

Ví dụ minh hoạ Bài 2: địa hình và khoáng sản

I Mục tiêu:Sau bài học, HS có thể:

- Dựa vào bản đồ (l ợc đồ) nêu đ ợc một số đặc điểm chính của địa hình, khoáng sản n ớc ta.

- Kể tên và chỉ đ ợc vị trí một số dãy núi, đồng bằng lớn của n ớc ta trên bản

đồ( l ợc đồ).

- Kể tên một số loại khoáng sản của n ớc ta và chỉ trên bản đồ vị trí các mỏ

than, sắt, a-pa-tít, dầu mỏ.

- Bồi d ỡng HS lòng tự hào về sự giàu có của đất n ớc về tài nguyên khoáng sản.

II đồ dùng dạy học:

- Bản đồ địa lí tự nhiên Việt Nam.

- L ợc đồ địa hình Việt Nam và l ợc đồ một số khoáng sản Việt Nam.

-Phiếu học tập.

-III Hoạt động dạy học :

A Kiểm tra bài cũ : 3- 4 phút

- Chỉ vị trí của n ớc ta trên quả địa cầu và trên bản đồ Việt Nam trong khu vực

đông Nam á.

- Nêu vị trí giới hạn và diện tích lãnh thổ n ớc ta?

- Chỉ và nêu tên một số đảo và quần đảo của n ớc ta.

B Bài mới :

1 Giới thiệu bài : 1-2 phút.

2 Giảng bài:

1.địa hình:(( Hoạt động nhóm đôi 14- 15 phút).

Mục tiêu: Nêu đ ợc một số đặc điểm chính của địa hỡnh n

ớc ta Kể tên và chỉ đ ợc vị trí một số dãy núi, đồng bằng

lớn của n ớc ta trên bản đồ( l ợc đồ).

- GV yêu cầu HS quan sát l ợc đồ địa hình Việt Nam thực

hiện các yêu cầu:

+ Nêu tên và chỉ trên l ợc đồ các dãy núi ở n ớc ta và hoàn

thành phiếu bài tập (STT- Dãy núi – H ớng núi)

- GV nhận xét hoàn thiện câu trả lời.

- GV h ớng dẫn HS nêu đặc điểm của địa hình n ớc ta.

- HS quan sát l

ợc đồ, đọc thầm chú giải và thực hiện yêu cầu theo nhóm đôi.

- HS trình bày kết quả và chỉ trên l ợc đồ treo

t ờng.

2.Khoáng sản: Hoạt động 2: Thảo luận nhóm 4: 13- 14 phút

Mục tiêu: Nêu đ ợc một số đặc điểm chính của khoáng sản n ớc ta

Kể tên một số loại khoáng sản của n ớc ta và chỉ trên bản đồ vị trí

các mỏ than, sắt, a-pa-tít, dầu mỏ.

GV treo l ợc đồ một số khoáng sản Việt Nam và hỏi:

+ đọc tên l ợc đồ và cho biết l ợc đồ cho biết gì?

+ Quan sát l ợc đồ và dựa vào vốn hiểu biết của bản thân, hãy

hoàn thành bài tập sau:

- HS quan sát l ợc

đồ, đọc thầm chú giải và thực hiện yêu cầu theo nhóm 4.

- đại diện các nhóm báo cáo kết quả.

- 1 số HS chỉ trên l

ợc đồ.

- GV gọi HS trình bày kết quả làm việc và chỉ trên l ợc đồ.

- GV nhận xét, hoàn thiện phần trình bày của HS và kết luận về

đặc điểm khoáng sản của n ớc ta

Kết luận

Khi lên lớp, giáo viên thực hiện nội dung dạy học theo từng bài cụ thể trong SGK, theo phân phối ch ơng trình.

Cần quán triệt và nắm vững quan điểm dạy học tích hợp trong môn Lịch sử và

địa lí, liên hệ kiến thức trong bài với kiến thức lịch sử địa lí địa ph ơng làm cho nội dung học tập của HS thêm phong phú, sinh động.

Giáo viên cần quán triệt yêu cầu đổi mới dạy học:

- Tập trung vào dạy cách học, đặc biệt là giúp HS có nhu cầu học và biết cách tự học.

- Coi trọng và khuyến khích dạy học trên cơ sở hoạt động tích cực, chủđộng, sáng tạo của học sinh.

- Khuyến khích giáo viên sử dụng đúng lúc, đúng chỗ các ph ơng pháp và hình thức dạy học truyền thống cũng nh hiện đại để phát huy tối đa các mặt mạnh của từng ph ơng pháp và của sự phối hợp các ph ơng pháp.

Kiến nghị

- Mỗi giáo viên cần tăng c ờng bối d ỡng về chuyên môn nghiệp vụ.

- Từng tổ chuyên môn cần thảo luận th ờng xuyên về cách sử dụng đồ dùng dạy

học thông qua các buổi họp tổ, nhóm chuyên môn.

-Nhà tr ờng trang bị đầy đủ các thiết bị dạy học cần thiết nh bản đồ, l ợc đồ.

- Phòng GD - đT mở lớp bồi d ỡng chuyên môn nghiệp vụ môn địa lí cho GV