Giảm phân: Là hình thức phân chia tế bào xảy ra đối với các tế bào sinh dục ở vùng chín; qua đó mỗi tế bào sinh giao tử tế bào sinh trứng hoặc tế bào sinh tinh trùng có 2n NST trải qua 2
Trang 1GIảM PHÂN Và THụ TINH
I Tóm tắt kiến thức cơ bản:
1 Giảm phân:
Là hình thức phân chia tế bào xảy ra đối với các tế bào sinh dục ở vùng chín; qua đó mỗi tế bào sinh giao tử (tế bào sinh trứng hoặc tế bào sinh tinh trùng) có 2n NST trải qua 2 lần phân bào để tạo ra 4 tế bào con đều chứa bộ NST đơn bội (n)
ở cá thể đực, cả 4 tế bào con nói trên đều trở thành 4 giao tử đực (tinh trùng)
ở cá thể cái, một trong 4 tế bào con nói trên trở thành giao tử cái (trứng)
và 3 tế bào còn lại hình thành 3 thể định hướng sau đó bị tiêu biến
Cũng giống như trong nguyên phân, trong quá trình giảm phân, NST cũng có những biến đổi hình thái và hoạt động mang tính chu kì như: duỗi ra, tự nhân đôi, xếp trên mặt phẳng xích đạo của thoi vô sắc, phân li
về 2 cực tế bào, xoắn lại… Tuy nhiên hoạt động NST trong giảm phân phức tạp hơn so với nguyên phân
2 Thụ tinh:
Là sự kết hợp ngẫu nhiên của một giao tử đực với một giao tử cái tạo thành hợp tử
3 ý nghĩa của giảm phân và thụ tinh:
Trong giảm phân sự tự nhân đôi kết hợp với sự phân li NST là cơ chế dẫn đến tạo ra các giao tử có bộ NST đơn bội (n)
Trong thụ tinh, sự kết hợp giữa giao tử và giao tử cái giúp tạo ra hợp tử chứa bộ NST lưỡng bội (2n)
Như vậy sự kết hợp giữa giảm phân và thụ tinh là cơ chế giúp cho sự ổn định bộ NST đặc trưng của loài qua các cơ thể khác nhau
II Các dạng bài tập và phương pháp giải:
Dạng 1: Tính số NST, số tế bào con và số giao tử tạo ra sau giảm phân
1 Hướng dẫn – công thức:
Biết một tế bào sinh giao tử đực (tế bào sinh tinh) có 2n NST qua giảm phân tạo ra 4 giao tử đực (tinh trùng) đều có n NST
Biết một tế bào sinh giao tử cái (tế bào sinh trứng) có 2n NST qua giảm phân tạo ra 1 giao tử cái (trứng) và 3 thể định hướng đều có n NST
Gọi a là số tế bào sinh tinh (tinh bào bậc 1 hay tinh nguyên bào), b là số
tế bào sinh trứng (noãn bào bậc 1 hay noãn nguyên bào) thì ta có
Số tinh trùng được tạo ra: 4 a
Số NST trong các tinh trùng: 4 a n
Số trứng được tạo ra: b
Số NST có trong trứng: b n
Số thể định hướng (thể cực) tạo ra: 3 b
Trang 2 Số NST bị mất cúng các thể cực ( số NST có trong các tế bào thể cực): 3 b n
2 Bài tập và hướng dẫn giải:
Bài 1: Vịt nhà có bộ NST 2n = 80, có 25 tế bào sinh dục đực và 50 tế bào
sinh dục cái của vịt nhà giảm phân Xác định:
a/ Số tinh trùng được tạo ra cùng với số NST của chúng
b/ Số trứng được tạo ra cùng với số NST của chúng
c/ Số thể định hướng được tạo ra cùng với số NST của chúng
Đáp số:
a/
b/
c/
Bài 2: Sau một đợt giảm phân của 15 tế bào sinh trứng, người ta nhận
thấy đã có tất cả 1755 NST bị tiêu biến cùng với các thể định hướng a/ Xác định bộ NST của loại trên và cho biết tên loài
b/ Cho biết số NST có trong các tinh trùng của loài trên nếu có 4 tế bào dinh tinh giảm phân
Đáp số:
a/
b/
Bài 3: Trong số các tinh trùng được hình thành từ 6 tế bào sinh tinh của
lợn thấy có 456 NST
a/ Xác định bộ NST lưỡng bội của lợn
b/ Nếu trong các trứng tạo ra từ một lợn cái có 228 NST thì hãy xác định
số tế bào sinh trứng đã tạo ra các trứng trên
Đáp số:
a/
b/
Bài 4: ở trâu 2n = 50 NST Quá trình giảm phân được thực hiện từ 8 tế
bào sinh tinh và 14 tế bào sinh trứng của trâu Xác định:
a/ Số tinh trùng được tạo ra cùng với số NST của chúng
b/ Số trứng được tạo ra cùng với số NST của chúng
c/ Số NST bị tiêu biến trong các thể cực
Đáp số:
a/
b/
c/
Dạng 2: Tính số hợp tử được tạo thành qua thụ tinh và hiệu suất thụ tinh của giao tử
1 Hướng dẫn – công thức:
Do một hợp tử được tạo thành từ sự thụ tinh giữa một trứng với một tinh trùng nên:
Trang 3Số hợp tử = số trứng thụ tinh = số tinh trùng thụ tinh
Hiệu suất thụ tinh (HSTT) là tỉ lệ phần trăm số giao tử được thụ tinh với tổng số giao tử được tạo ra Ta cĩ:
Sogiao t thu tinh
Tongso giao t tao ra
á ử ï
å á ử ï
2 Bài tập và hướng dẫn giải:
Bài 5: Trong cơ thể của một chuột đực cĩ 8 tế bào sinh tinh giảm phân.
Tất cả tinh trùng tạo ra đều tham gia vào quá trình thụ tinh và dẫn đến kết quả chuột cái đẻ được 4 chuột con
a/ Tính hiệu suất thụ tinh của tinh trùng
b/ Nếu hiệu suất thụ tinh của trứng là 50% thì đã cĩ bao nhiêu tế bào sinh trứng được huy động cho quá trình trên?
Đáp số:
a/
b/
Bài 6: Một thỏ cái cĩ hiệu suất thụ tinh của trứng là 25% và đã sử dụng
12 tế bào sinh trứng phục vụ cho quá trình thụ tinh Tham gia vào quá trình này cịn cĩ 48 tinh trùng
a/ Tính số hợp tử tạo thành
b/ Tính hiệu suất thụ tinh của tinh trùng và số tế bào sinh tinh đã sử dụng
Đáp số:
a/
b/
Bài 7: Một chuột cái sinh được 6 chuột con Biết tỉ lệ sống của các hợp tử
là 75%
a/ Xác định số hợp tử tạo thành
Nếu hiệu suất thụ tinh của trứng là 50% và của tinh trùng là 6,25% Hãy xác định số tế bào sinh tinh và số tế bào sinh trứng cần cho quá trình trên
Đáp số:
a/
b/
Bài 8: ở một lồi, giả sử một trứng được thụ tinh cần cĩ 100.000 tinh
trùng tham gia Một cá thể cái đẻ được 15 con với tỉ lệ sống của các hợp
tử là 60% Xác định:
a/ Số hợp tử được tạo thành
b/ Số tinh trùng cần thiết cho quá trình thụ tinh
Đáp số:
a/
b/
Bài 9: Với hiệu suất thụ tinh của trứng là 25% và của tinh trùng là 10%
Hãy xác định số tế bào sinh tinh và số tế bào sinh trứng cần thiết để tạo ra
12 hợp tử