Năm 1975, giải phóng miền Nam, đất nước việt Nam hoàn toàn độc lập, hai miền Nam Bắc thống nhất, cách mạng nước ta chuyển sang giai đoạn mới, đó là cả nước xây dựng chủ nghĩa xã hội (CNXH). Sự lựa chọn con đường đi lên CNXH ở nước ta là sự lựa chọn đúng đắn hay sai lệch? Vì sao không đi theo con đường TBCN mà kiên định đi theo CNXH? Trong khi đây là giai đoạn phát triển kỳ diệu,là thành tựu của nhân loại. Bên cạnh đó lịch sử thế giới đã cho thấy nhiều bài học kinh nghiệm về sự sụp đổ CNXH ở Liên Xô đã tồn tại hơn 70 năm,ở các nước Đông Âu hơn 40 năm kể từ 1945. Đó là những nước đều đạt những thành tựu to lớn về khoa học kỹ thuật,về kinh tế xã hội.Trong khi,xã hội Việt Nam là một nước có nền kinh tế nghèo nàn,lạc hậu ở Đông Nam Á. Vốn là một xã hội phong kiến trong hơn 1000 năm,và chịu ách thống trị của thực dân Pháp trong gần 100 năm, cho nên xã hội Vệt Nam mang tính chất thụôc địa nửa phong kiến. Sau khi dành độc lập, nền kinh tế ở trạng thái kiệt quệ, bộ máy nhà nước cồng kềnh, kém năng động, sáng tạo, hệ thống vật chất kĩ thuật còn thô sơ lạc hậu, đời sống người dân nghèo nàn... Vậy vì sao Đảng ta lại kiên quyết xây dựng đất nước theo con đường CNXH mà không phải con đường nào khác? Nghiên cứu vấn đề này dưới góc độ triết học mà cụ thể là lý luận các hình thái kinh tế xã hội nhằm khẳng định sự lựa chọn của đảng ta hoàn toàn đúng đắn. Thực tế hơn 30 năm đổi mới, những thành tựu về kinh tế, chính trị, khoa học xã hội đã chứng minh một cách hùng hồn nhất về sự lựa chọn của nhân dân ta, của đảng ta là đúng đắn và khẳng định sự lựa chọn con đường xây dựng đất nước theo CNXH là một tất yếu khách quan.
Trang 1MỞ ĐẦU
Năm 1975, giải phóng miền Nam, đất nước việt Nam hoàn toàn độc lập, hai miền Nam Bắc thống nhất, cách mạng nước ta chuyển sang giai đoạn mới, đó là cả nước xây dựng chủ nghĩa xã hội (CNXH) Sự lựa chọn con đường đi lên CNXH ở nước
ta là sự lựa chọn đúng đắn hay sai lệch? Vì sao không đi theo con đường TBCN mà kiên định đi theo CNXH? Trong khi đây là giai đoạn phát triển kỳ diệu,là thành tựu của nhân loại Bên cạnh đó lịch sử thế giới đã cho thấy nhiều bài học kinh nghiệm về sự sụp đổ CNXH ở Liên Xô đã tồn tại hơn 70 năm,ở các nước Đông Âu hơn 40 năm kể từ
1945 Đó là những nước đều đạt những thành tựu to lớn về khoa học kỹ thuật,về kinh tế
xã hội.Trong khi,xã hội Việt Nam là một nước có nền kinh tế nghèo nàn,lạc hậu ở Đông Nam Á Vốn là một xã hội phong kiến trong hơn 1000 năm,và chịu ách thống trị của thực dân Pháp trong gần 100 năm, cho nên xã hội Vệt Nam mang tính chất thụôc địa nửa phong kiến Sau khi dành độc lập, nền kinh tế ở trạng thái kiệt quệ, bộ máy nhà nước cồng kềnh, kém năng động, sáng tạo, hệ thống vật chất kĩ thuật còn thô sơ lạc hậu, đời sống người dân nghèo nàn Vậy vì sao Đảng ta lại kiên quyết xây dựng đất nước theo con đường CNXH mà không phải con đường nào khác?
Nghiên cứu vấn đề này dưới góc độ triết học mà cụ thể là lý luận các hình thái kinh tế xã hội nhằm khẳng định sự lựa chọn của đảng ta hoàn toàn đúng đắn Thực tế hơn 30 năm đổi mới, những thành tựu về kinh tế, chính trị, khoa học xã hội đã chứng minh một cách hùng hồn nhất về sự lựa chọn của nhân dân ta, của đảng ta là đúng đắn
và khẳng định sự lựa chọn con đường xây dựng đất nước theo CNXH là một tất yếu khách quan
Trang 2PHẦN NỘI DUNG Chương I: Lý luận hình thái kinh tế xã hội
1-Khái niệm hình thái kinh tế - xã hội
Hình thái kinh tế - xã hội là một phạm trù của chủ nghĩa duy vật lịch sử, dùng
để chỉ xã hội ở từng nấc thang lịch sử nhất định, với một kiểu quan hệ sản xuất đặc trưng cho xã hội đó, phù hợp với một trình độ nhất định của lực lượng sản xuất và với một kiến trúc thượng tầng tương ứng được xây dựng trên những quan hệ sản xuất ấy
2- Sự phát triển của các hình thái kinh tế - xã hội là quá trình lịch sử tự nhiên
Xã hội đã phát triển trải qua nhiều giai đoạn kế tiếp nhau, ứng với mỗi giai đoạn của sự phát triển là một hình thái kinh tế - xã hội nhất định Các hình thái kinh tế
- xã hội vận động và phát triển do tác động của các quy luật khách quan, đó là quá trình tự nhiên của sự phát triển C Mác viết: “Tôi coi sự phát triển của những hình thái kinh tế - xã hội là một quá trình lịch sử tự nhiên” , tức là muốn nói đến quy luật khách quan của lịch sử, quy luật đó được coi là sự phát triển của quá trình sản xuất vật chất, xét đến cùng là do mâu thuẫn bên trong giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất,
do tính tất yếu kinh tế quy định Các quy luật xã hội chính là hiện thân của các quy luật tự nhiên được con người sử dụng nó để kiến tạo nên xã hội loài người
Tiến trình lịch sử là quá trình phát triển biện chứng vừa bao hàm sự phát triển đứt đoạn và liên tục Trong quá trình sản xuất, con người có những quan hệ với nhau,
đó chính là quan hệ sản xuất Những quan hệ sản xuất đó do trình độ của lực lượng sản xuất quy định đến lượt nó quan hệ sản xuất lại quy định các quan hệ xã hội khác như: chính trị, luật pháp, đạo đức… Khi lực lượng sản xuất phát triển đến một mức độ nào đó thì những thay đổi về chất mâu thuẫn gay gắt với những quan hệ sản xuất có, dẫn đến đòi hỏi khách quan là thay đổi quan hệ sản xuất cũ bằng quan hệ sản xuất mới thông qua cuộc cách mạng xã hội Quan hệ sản xuất thay đổi thì toàn bộ các quan
hệ sản xuất khác cũng thay đổi Như vậy, phương thức sản xuất thay đổi, các quan hệ
xã hội, chính trị, tinh thần thay đổi dẫn đến sự thay đổi của hình thái kinh tế - xã hội Chính vì thế, V.I.Lênin viết: “Chỉ có đem quy những quan hệ xã hội vào những quan
hệ sản xuất, và đem quy những quan hệ sản xuất vào trình độ của những lực lượng sản xuất thì người ta mới có thể có được những cơ sơ vững chắc để quan niệm sự phát triển của những hình thái xã hội là một quá trình lịch sử - tự nhiên.”
Trang 3Quá trình tự nhiên của sự phát triển lịch sử được chia ra thành những bậc thang lịch sử khác nhau, ứng với một trình độ kinh tế, kỹ thuật nhất định trong từng phương thức sản xuất nhất định Thực tiễn đã cho thấy, loài người đã, đang và sẽ trải qua 5 hình thái kinh tế - xã hội theo thứ tự từ thấp đến cao Đó chính là quá trình tự nhiên của sự phát triển lịch sử, thể hiện tính liên tục của lịch sử Tuy nhiên, đối với mỗi nước cụ thể, do những điều kiện khách quan và chủ quan riêng thì một nước nào đó, một dân tộc nào đó có thể “bỏ qua” những chế độ xã hội nhất định Sự khác nhau về trật tự phát triển ở phạm vi toàn nhân loại vẫn là quá trình lịch sử - tự nhiên, còn đối với từng quốc gia, dân tộc cụ thể bỏ qua những “ nấc thang ” nhất định V.I.Lênin viết: “…tính quy luật chung của sự phát triển trong lịch sử toàn thế giới đã không loại trừ mà trái lại, còn bao hàm một số giai đoạn phát triển mang những đặc điểm hoặc về hình thức, hoặc về trình tự của sự phát triển đó”
Thực tế lịch sử của một số nước đi theo con đường XHCNđã chứng minh tính đúng đắn, khoa học của hình thái kinh tế - xã hội và lý luận về khả năng “bỏ qua” một chế độ xã hội nhất định
Từ việc nghiên cứu học thuyết hình thái kinh tế - xã hội chúng ta có thể rút ra một số điểm có ý nghĩa phương pháp luận sau:
- Việc vạch ra nguồn gốc, động lực bên trong của sự phát triển xã hội, những nguyên nhân và cơ sở của sự xuất hiện, biến đổi của các hiện tượng xã hội đã biến đổi xã hội học thành một khoa học thực sự, khắc phục mọi quan điểm duy tâm về lịch sử Từ đó
có một cách nhìn đúng đắn, thấy được vai trò thực sự của LLSX, QHSX, mối quan hệ biện chứng giữa chúng và các mối quan hệ khác trong quá trình phát triển xã hội
- Là công cụ lý luận giúp chúng ta nhận thức những quy luật phổ biến đang tác động và chi phối sự vận động của xã hội Vũ trang cho chúng ta phương pháp khoa học để nghiên cứu xã hội và chỉ đạo thực tiễn ở tầm vĩ mô và vi mô
- Là cơ sở lý luận của việc hoạch định các đường lối cách mạng của Đảng Cộng Sản là cơ sở lý luận cho việc triển khai đường lối, chính sách ở tầm quốc gia và mỗi địa phương nhằm thực hiện thành công sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước
- Giúp chúng ta một cái nhìn biện chứng về sự phát triển liên tục của các hình thái kinh tế - xã hội, của các giá trị văn hoá, khoa học, kĩ thuật và của chính bản thân thế hệ con người Từ đó giúp chúng ta không nóng vội chủ quan, không đốt cháy giai đoạn, biết kế thừa những thành tựu chung của văn minh nhân loại
Trang 4- Học thuyết hình thái kinh tế – xã hội đòi hỏi chúng ta phải thấu triệt nguyên lý
đó, vận dụng một cách chủ động sáng tạo và kiến thức tổng quát của nhiều môn khoa học khác vào công việc hàng ngày của mỗi người, mỗi địa phương phải nhìn nhận các vấn đề trong dòng chảy liên tục của nó
Trang 5Chương II:
Sự lựa chọn con đường xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam
1 Qúa độ lên CNXH bỏ qua chế độ TBCN ở nước ta
Từ hình thái kinh tế - xã hội này chuyển sang hình thái kinh tế - xã hội khác có một giai đoạn lịch sử đặc biệt với độ dài ngắn khác nhau, kết cấu và hình thức biểu hiện khác nhau, đó là “thời kỳ quá độ”
Tuỳ theo điều kiện tự nhiên kinh tế xã hội của mình mà các nước các dân tộc sẽ thực hiện sự quá độ lên CNXH dưới những hình thức, bước đi khác nhau, do trình độ xuất phát khác nhau Có thể khái quát thành 3 loại nước tương ứng với 3 kiểu quá độ:
- Những nước TBCN phát triển cao
- Những nứơc đạt trình độ phát triển TBCN ở mức trung bình thấp
- Những nước chưa trải qua giai đoạn TBCN của sự phát triển lịch sử
Nước ta thuộc loại nước thứ ba Do toàn bộ những điều kiện khách quan và nhân
tố chủ quan quy định, nước ta đi theo con đường xã hội chủ nghĩa là một tất yếu của lịch sử Để “nhận dạng”con đường đi lên của nước ta, trước hết cần phân tích đầy đủ
và chính xác điểm xuất phát từ đó nước ta quá độ lên CNXH Để xác định con đường
đi lên của mình, cụ thể trong điều kiện hiện nay chính là thực hiện sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước thì điều cần thiết là phải xuất phát từ thực trạng kinh tế xã hội của đất nước, xuất phát từ đặc điểm LLSX và QHSX ở nước ta để lựa chọn đúng hình thức kinh tế cho hiệu quả, xác định rõ những bước đi cụ thể theo mục tiêu đã chọn Nghị quyết Trung ương 5 về văn hoá và Nghị quyết Trung ương 6 (lần1) khoá VIII về kinh tế gần đây đã khẳng định cần phải đẩy mạnh việc phát huy nội lực kinh tế, tăng cường chuyển dịch cơ cấu kinh tế, mở rộng thị trường tiêu thụ, mạnh dạn hội nhập vào thị trường khu vực và thế giới Đó chính là những nghị quyết sát thực với cuộc sống, đã khuyến khích QHSX phát triển trên cơ sở phù hợp với trình độ của LLSX ở nước ta hiện nay
2 Sự lựa chọn con đường xây dựng CNXH ở nước ta
- Định hướng XHCN ở nước ta: Đúng hay chệch?
Trước đây, sau mấy năm khôi phục kinh tế và thực hiện cải tạo XHCN, công cuộc xây dựng CNXH trên đất nước ta có thể nói xuất phát từ khái niệm đơn giản, duy ý chí về CNXH Chúng ta tưởng rằng có thể thực hiện được ngay mọi đặc trưng
Trang 6của CNXH sau khi tiến hành quốc hữu hoá, công hữu hoá những tư liệu sản xuất cơ bản mà không cần biết nền sản xuất xã hội hoá ấy thực hiện như thế nào
Dần dần từ thực tiễn khủng hoảng và trì trệ về kinh tế chúng ta mới hay rằng: không thể thực hiện được ngay mọi đặc trưng của CNXH trên cơ sở một nền sản xuất
xã hội hoá theo kiểu hình thức, một nền sản xuất gọi là”xã hội hoá”nhưng trình độ của LLSX còn rất thấp, còn xa mới đạt tới xã hội hoá được coi như một tất yếu kinh tế Mức độ thực hiện những đặc trưng của CNXH không thể áp đặt theo ý muốn chủ quan
mà phải căn cứ vào trình độ thực tế của LLSX và năng suất lao động trong từng thời kỳ lịch sử cụ thể Nghĩa là: chỉ có thể thực hiện từng bước những đặc trưng của CNXH
Với ý nghĩa trên, định hướng XHCN chính là sự quay trở về với luận điểm sau của Lênin: “… danh từ nước Cộng hoà xô viết XHCN có nghĩa là chính quyền xô viết quyết tâm thực hiện bước chuyển lên CNXH, chứ hoàn toàn không có nghĩa là đã thừa nhận chế độ kinh tế mới là chế độ XHCN” Bởi vậy, quá trình định hướng XHCN trên đất nước ta là quá trình xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật của CNXH - cốt lõi của quá trình xã hội hoá sản xuất trong thực tế Để có được nền móng của CNXH, chúng ta chỉ có thể rút ngắn cái phải trải qua theo quy luật lịch sử tự nhiên, chứ không thể bỏ qua cái phải trải qua Cái phải trải qua ấy là gì? Là phát triển mạnh LLSX , là
xã hội hoá sản xuất trong thực tế thông qua các quá trình chuyển hoá từ nền kinh tế nông nghiệp sang nền kinh tế công nghiệp, từ mô hình nông thôn sang mô hình đô thị,
từ tổ chức cộng đồng xóm sang cộng đồng dân tộc, quốc tế… Cũng vì vậy, quá trình định hướng XHCN ở nước ta tất yếu phải là một quá trình đan xen giữa nhiệm vụ trực tiếp và gián tiếp xây dựng CNXH, là quá trình còn nhiều mâu thuẫn, nghịch lý, bất công mà tạm thời phải chấp nhận, và cuộc vận động của lịch sử CNXH trên thực tế sẽ xoá bỏ dần những mâu thuẫn, nghịch lý, bất công ấy Sự định hướng XHCN còn chứa đựng một vấn đề cơ bản không thể né tránh Đó là thời kỳ “ai thắng ai” Cho nên, không chỉ có khả năng đi đúng hướng mà còn có khả năng đi chệch hướng Chệch hướng là một nguy cơ có thật Quá trình đi theo con đường XHCN quyết không phải
là sự chuyển động phẳng lặng theo một chiều mong muốn, đặc biệt cơ chế thị trường được coi là phương tiện khách quan để xây dựng CNXH Nó là phương tiện để phát triển kinh tế, nhưng sự phát triển ấy lại tiềm ẩn nguy cơ CNXH bị huỷ hoại
Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên CNXH của Đảng đã xác định 6 đặc trưng của xã hội XHCN mà nhân dân ta xây dựng Nói định hướng XHCN nghĩa là nói mục tiêu chúng ta đạt tới Đó cũng là hành lang của sự phát triển ,
sự sáng tạo
Trang 7Cương lĩnh vạch ra những phương hướng cơ bản chỉ đạo quá trình thực hiện những đặc trưng của CNXH trên đất nước ta Những phương hướng đó vừa mang tính bảo đảm không chệch hướng XHCN, vừa quán triệt tinh thần đổi mới cho phép không lặp lại những sai lầm cũ, tinh thần từng bước thực hiện những đặc trưng của CNXH Chẳng hạn, trong cách mạng QHSX, sự định hướng XHCN có nghĩa là thiết lập từng bước QHSX XHCN phù hợp với sự phát triển của LLSX Do đó, QHSX XHCN sẽ được hình thành từ thấp đến cao, rồi sự đa dạng về hình thức sở hữu
Sau cương lĩnh, các hội nghị của Trung ương Đảng từ Đại hội VII đến nay đã
cụ thể hoá thêm một bước sự định hướng XHCN trên các mặt đời sống xã hội Sau 12 năm đổi mới, đất nước ta đã ra khỏi khủng hoảng kinh tế xã hội, đã thu được những thành tựu to lớn có ý nghĩa rất quan trọng Đất nước ta, nhờ đó có thể chuyển sang thời kỳ mới: đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước
Nhận định chung về quá trình định hướng XHCN sau 12 năm đổi mới Đảng ta khẳng định: về cơ bản việc hoạch định và thực hiện đường lối đổi mới những năm qua
là đúng đắn, đúng định hướng XHCN Tuy nhiên trong quá trình thực hiện có một số khuyết điểm, lệch lạc kéo dài, dẫn đến chệch hướng ở mức độ này hay mức độ khác Nhận định đó là đúng đắn và sáng suốt, phản ánh tinh thần đầy trách nhiệm của Đảng
ta đối với vận mệnh của dân tộc, của hàng triệu quần chúng nhân dân lao động - nền tảng của chế độ ta
Từ đó, một mặt cổ vũ cho nhân dân ta phát huy tinh thần tự lực tự cừơng để đưa đất nước ra khỏi cảnh nghèo nàn lạc hậu, mặt khác đòi hỏi mọi người phát huy tinh thần trách nhiệm khắc phục mọi trở ngại trên con đường đi tới một chế độ do nhân dân lao động làm chủ
Như vậy, con đường đi lên CNXH là con đường đúng đắn mặc dù còn nhiều khó khăn trước mắt nhưng dưới sự lãnh đạo của Đảng, nhân dân ta không chịu lùi bước trước bất cứ khó khăn, thử thách nào
Trang 8Chương III Quá trình vận dụng lý luận về hình thái kinh tế - xã hội Cộng sản chủ
nghĩa ở Việt Nam
Đi lên CNXH đã được xác định trong Cương lĩnh năm 1930: Cách mạng Việt Nam sẽ trải qua 2 giai đoạn - Cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân (giành độc lập cho dân tộc, ruộng đất cho nông dân), sau đó sẽ tiến lên chủ nghĩa cộng sản mà giai đoạn đầu là CNXH Nói cách khác: mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với CNXH đã được xác định nhất quán từ ngày thành lập Đảng đến nay
Kiên định với mục tiêu đó, sau chiến thắng Điện Biên Phủ (1954) miền Bắc hoàn toàn được giải phóng, Đảng Cộng sản Việt Nam đã lãnh đạo miền Bắc đi lên CNXH, đồng thời tiếp tục cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân ở miền Nam Miền Bắc quá độ lên CNXH làm hậu phương vững chắc cho miền Nam tiếp tục cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước
Xây dựng CNXH ở miền Bắc chính là quá trình Đảng Cộng sản Việt Nam vận dụng lý luận về cách mạng XHCN, trong đó có lý luận về hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa, hiện thực hóa thành chế độ xã hội XHCN
Ở thời kỳ này, Đảng Cộng sản Việt Nam đã cố gắng vận dụng những quan điểm khái quát nhất của chủ nghĩa Mác - Lênin về mô hình XHCN với các đặc trưng (tiêu chí) trên các phương diện kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, chính sách đối nội, đối ngoại của Đảng Cộng sản và Nhà nước XHCN
Về phương diện kinh tế: Vận dụng các quan điểm Mác - Lênin về xây dựng
cơ sở vật chất - kỹ thuật cho CNXH - giai đoạn đầu của hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa, Đảng Cộng sản Việt Nam đã chủ trương xây dựng một nền kinh tế quốc dân “có công nghiệp hiện đại, nông nghiệp hiện đại; khoa học, kỹ thuật tiên tiến”
Về phương diện chính trị: Quan điểm nhất quán của Đảng Cộng sản Việt Nam
là luôn luôn gắn độc lập dân tộc với CNXH, coi đó là hai nhiệm vụ chiến lược trong điều kiện Việt Nam còn chia làm 2 miền với các nhiệm vụ chính trị khác nhau Đây là điểm rất sáng tạo trong thực hiện cách mạng XHCN ở Việt Nam Hậu phương lớn được xác lập, tạo niềm tin vững chắc vào thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mỹ
Trang 9Về phương diện văn hóa: Đảng Cộng sản Việt Nam đã vận dụng các quan
điểm mácxít về cách mạng tư tưởng và văn hóa để xây dựng nền văn hóa Việt Nam mới: văn hóa XHCN
Về phương diện xã hội: Đảng Cộng sản Việt Nam đã cố gắng thực hiện, giải
quyết các vấn đề công bằng, bình đẳng xã hội; chủ trương lấy phân phối theo lao động làm nguyên tắc chủ yếu Trong quan hệ tộc người luôn giữ những nguyên tắc bình đẳng, cùng tiến bộ trong quốc gia đa dân tộc
Về con người: Xây dựng con người mới XHCN với những yêu cầu mới đặt ra
ở Việt Nam Giáo dục tấm gương đạo đức con người mới XHCN được quan tâm
Về chính sách đối ngoại: Việt Nam chủ trương tranh thủ sự ủng hộ, giúp đỡ
của các nước trong phe XHCN và các lực lượng yêu chuộng hòa bình, dân chủ trên thế giới Giữ vững các nguyên tắc đối ngoại theo quan điểm chủ nghĩa quốc tế của giai cấp công nhân
Tuy nhiên, những nhận thức, vận dụng lý luận mácxít về hình thái kinh tế - xã hội CSCN vào xây dựng CNXH ở Việt Nam thời kỳ này còn nhiều hạn chế, khuyết điểm, thậm chí đã vấp phải những sai lầm trong nắm bắt, kết hợp “cái phổ biến” và
“cái đặc thù” của CNXH và con đường đi lên CNXH để hiện thực hóa xã hội XHCN
ở Việt Nam Những khuyết điểm, sai lầm đó chính là nguyên nhân trực tiếp đưa đất nước đến khủng hoảng kinh tế - xã hội trầm trọng những năm 80 thế kỷ XX
Đại hội VI của Đảng (1986) với phương châm “nhìn thẳng vào sự thật, nói rõ
sự thật” đã nghiêm túc chỉ ra những khuyết điểm sai lầm đó
Văn kiện Đại hội chỉ rõ: những khuyết điểm trong hoạt động tư tưởng, tổ chức
và cán bộ là nguyên nhân của các nguyên nhân, “trước những biến động và thử thách của sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội, hoạt động tư tưởng và tổ chức của Đảng đã không theo kịp yêu cầu của cách mạng” Trong lĩnh vực tư tưởng “đã bộc lộ sự lạc hậu về nhận thức lý luận và vận dụng các quy luật đang hoạt động trong thời kỳ quá độ: đã mắc bệnh duy ý chí, giản đơn hóa, muốn thực hiện nhanh chóng nhiều mục tiêu của CNXH trong điều kiện nước ta mới ở chặng đường đầu tiên Chúng ta đã có những thành kiến không đúng, trên thực tế chưa thừa nhận những quy luật của sản xuất hàng hóa đang tồn tại khách quan Do đó không chú ý vận dụng chúng vào việc chế định các chủ trương, chính sách kinh tế Chưa chú ý đến việc tổng kết kinh nghiệm thực hiện của mình và nghiên cứu kinh nghiệm của các nước anh em”
Trang 10Đảng Cộng sản Việt Nam còn chỉ ra rất cụ thể những yếu kém, lạc hậu trong nhận thức về CNXH, về công nghiệp hóa, về cải tạo XHCN, về các cơ chế quản lý, phân phối, lưu thông: “Nhiều năm nay, trong nhận thức của chúng ta về chủ nghĩa xã hội có nhiều quan niệm lạc hậu, nhất là những quan niệm về công nghiệp hóa, về cải tạo xã hội chủ nghĩa, về cơ chế quản lý kinh tế, về phân phối, lưu thông, v.v.”(2)
Từ đó, đổi mới, nhận thức về CNXH đã trở thành vấn đề cốt tử của công cuộc xây dựng CNXH ở Việt Nam
Đánh giá đúng những khuyết điểm, sai lầm trong nhận thức, vận dụng lý luận Mác - Lênin về CNXH và xây dựng CNXH là tiền đề để đổi mới tư duy, lý luận
Trước Đổi mới, chúng ta chỉ căn cứ vào mô hình CNXH kiểu Xôviết (mang tính dập khuôn, máy móc, giáo điều và áp đặt bằng mệnh lệnh, hành chính) mà chưa xác định được đâu là mô hình, diện mạo, các tiêu chí cần đạt tới của xã hội XHCN ở Việt Nam
Ngay cả mục tiêu của CNXH ở Việt Nam cũng không được xác định rõ ràng,
cụ thể, thậm chí coi mục tiêu lâu dài như mục tiêu trước mắt, nôn nóng muốn hiện thực hóa lý tưởng CNXH mà không tính đến đặc điểm tình hình đất nước với những khó khăn của quá độ lên CNXH bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa Ở nhiều lĩnh vực (kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội) đã xa rời các quan điểm Mác - Lênin về sự tồn tại xen kẽ của cái cũ và cái mới, tính chất quá độ phải được nhận thức và vận dụng trong các quy luật kinh tế hàng hóa, nhiều tổ chức kinh tế - xã hội mang tính quá độ Các nhiệm vụ cần thực hiện trong các chặng đường quá độ, các bước trung gian cần thiết của thời kỳ quá độ đã không được xác định rõ Chủ trương xóa bỏ ngay các thành phần kinh tế “phi XHCN” cùng với quan niệm duy ý chí, siêu hình: “lấy quan hệ sản xuất tiên tiến mở đường cho lực lượng sản xuất phát triển” đã kìm hãm, triệt tiêu nhiều động lực để phát triển đất nước
Với thái độ phủ nhận tuyệt đối những thành quả của nhân loại trong giai đoạn phát triển của CNTB, với tư tưởng đối lập một cách máy móc giữa CNXH và CNTB, đối lập cả khoa học, kỹ thuật của CNTB với khoa học, kỹ thuật của CNXH
Hạn chế, khuyết điểm lớn nhất trong nhận thức, vận dụng lý luận về CNXH và xây dựng CNXH ở Việt Nam là không gắn lý luận với thực tiễn, không xuất phát từ thực tiễn của đất nước để xác định rõ mục tiêu, mô hình, bản chất, các nội dung, đặc điểm của CNXH ở Việt Nam và các phương hướng, cách thức, lộ trình đi lên CNXH một cách phù hợp Nhiều quan điểm Mác - Lênin, nhất là quan điểm lịch sử - cụ thể,