Toán 3 rèn kĩ năng nhân chia số tự nhiên

Nghiên cứu thực trạng của “Hình thành củng cố kỹ năng nhân, chia các số tự nhiên cho học sinh lớp 3”...3 2.1 Một số phương pháp dạy học thường được sử dụng trong dạy học Toán ở Tiểu học.

PHßNG GI¸O DôC Vµ §µO T¹O QUËN THANH XU¢N

Trêng tiÓu häc nh©n chÝnh

**********************

HÌNH THÀNH CỦNG CỐ KỸ NĂNG NHÂN, CHIA

SỐ TỰ NHIÊN CHO HỌC SINH LỚP 3



Tµi liÖu kÌm theo: §Üa CD

N¨m häc 2013-2014

MỤC LỤC

Trang

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài và mục đích nghiên cứu 1

2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2

3 Nhiệm cụ của đề tài nghiên cứu 2

NỘI DUNG 3

1 Một số vấn đề lý luận cơ bản của đề tài nghiên cứu 3

1.1 Căn cứ của đề tài nghiên cứu đổi mới phương pháp dạy học môn Toán ở Tiểu học 3

1.2 Khái niệm cơ bản của đổi mới phương pháp dạy học ở Tiểu học 3

2 Nghiên cứu thực trạng của “Hình thành củng cố kỹ năng nhân, chia các số tự nhiên cho học sinh lớp 3” 3

2.1 Một số phương pháp dạy học thường được sử dụng trong dạy học Toán ở Tiểu học 3

2.2 Nội dung và phương pháp dạy học phép nhân, phép chia các số tự nhiên trong sách giao khoa toán lớp 3 3

3 Thực trạng dạy học phép nhân, phép chia các số tự nhiên ở lớp 3 8

3.1 Vấn đề giảng dạy của giáo viên 8

3.2 Một số thuận lợi và khó khăn, sai lầm học sinh thường gặp khi học phép nhân, phép chia các số tự nhiên ở lớp 3 8

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 13

1 Kết luận 13

2 Khuyến nghị 13

Tµi liÖu tham kh¶o 15

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài và mục đích nghiên cứu

Dựa vào thực tế qua những năm làm công tác giảng dạy khối 3 và tình hình học sinh lớp học 3A2 mà tôi làm chủ nhiệm năm học 2013-2014, tôi nhận thấy môn toán là một trong những môn học quan trọng, nó là cơ sở, nền móng cho các môn học khác vì nếu các em học tốt môn toán thì nó giúp các em cũng học tập tốt các môn học còn lại Mặt khác, kiến thức kỹ năng toán học của lớp là tiêu đề để các em học tốt môn toán lớp 4 và toán lớp 5 Chính vì vậy, đối với học sinh lớp 3, học tốt môn toán là một việc rất cần thiết không thể thiếu

Phép nhân, phép chia các số tự nhiên là nội dung cơ bản, quan trọng trong nội dung số học Nhiệm vụ trọng yếu của môn toán Tiểu học là hình thành cho học sinh kỹ năng tính toán – một kỹ năng rất cần thiết trong cuộc sống, lao động

và học tập của học sinh Vì vậy, giáo viên cần tìm hiểu, nghiên cứu để dạy tốt cho học sinh bộ môn này Để dạy tốt nội dung phép nhân, phép chia các số tự nhiên: trước hết giáo viên cần nắm được bản chất Toán học của những kiến thức này Như chúng ta đã biết: “có kiến thức toán học cơ bản chuẩn của nghề nghiệp giáo viên tiểu học về kiến thức đối với giáo viên Giáo viên tiểu học phải: hiểu đúng đắn các khái niệm, định nghĩa Toán học; có khả năng chứng minh các quy tắc, công thức, tính chất Toán học được dạy ở Tiểu học dựa trên toán học hiện đại; có khả năng giải bài tập toán ở Tiểu học tốt” Do vậy cần giúp giáo viên Tiểu học năm được bản chất toán học của phép nhân, phép chia các số tự nhiên Sách giáo khoa Toán ở Tiểu học có rất nhiều đổi mới về cấu trúc nội dung, cách thể hiện nội dung nhằm đổi mới phương pháp day học Rất nhiều giáo viên tiểu học vẫn chưa cập nhật vấn đề này, dẫn đến việc dạy học Toán ở Tiểu học nói chung, việc dạy nội dung phép nhân phép chia các số tự nhiên nói riêng vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu cơ bản của đổi mới phương pháp dạy học

ở Tiểu học Vì vây, cần giúp giáo viên năm được cấu trúc nội dung của phép nhân, phép chia các số tự nhiên trong chương trình Toán tiểu học, nội dung và cách thể hiện nội dung phép nhân, phép chia các số tự nhiên Bên cạnh đó giáo viên cũng nắm được phương pháp dạy học các nội dung này theo hướng đổi mới

về phương pháp dạy học Toán Điều này giúp cho việc dạy học phép nhân, phép chia các số tự nhiên đạt được chất lượng cao hơn

Vì những lý do trên, đồng thời để nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp

vụ sư phạm cho bản thân mình, tôi đã chọn đề tài: “Hình thành củng cố kỹ

năng nhân, chia các số tự nhiên cho học sinh lớp 3”.

2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

2.1 Giáo viên và học sinh khối 3 Trường Tiểu học Nhân Chính

2.2 Biện pháp tổ chức bồi dưỡng cho học sinh theo chuyên đề: “Hình

thành củng cố kỹ năng nhân, chia các số tự nhiên cho học sinh lớp 3”.

2.3 Trong khuôn khổ nghiên cứu sáng kiến kinh nghiệm do thời gian có

hạn, tôi chỉ nghiên cứu: “Hình thành củng cố kỹ năng nhân, chia các số tự

nhiên cho học sinh lớp 3”.

3 Nhiệm cụ của đề tài nghiên cứu

3.1 Nghiên cứu một số vấn đề lý luận làm cơ sở khoa học cho “Hình thành củng cố kỹ năng nhân, chia các số tự nhiên cho học sinh lớp 3”

3.2 Nghiên cứu thực trang của “Hình thành củng cố kỹ năng nhân, chia các số tự nhiên cho học sinh lớp 3”

NỘI DUNG

1 Một số vấn đề lý luận cơ bản của đề tài nghiên cứu

1.1 Căn cứ của đề tài nghiên cứu đổi mới phương pháp dạy học môn Toán ở Tiểu học

Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh

1.2 Khái niệm cơ bản của đổi mới phương pháp dạy học ở Tiểu học

Dạy học dựa trên cơ sở tổ chức các hoạt động học tập của học sinh Thông qua hoạt động học tập này, học sinh được phát huy tính tích cực, chủ động trong học tập, tự trải nghiệm khám phá, phát hiện vấn đề và tự chiếm lĩnh kiến thức

2 Nghiên cứu thực trạng của “Hình thành củng cố kỹ năng nhân, chia các

số tự nhiên cho học sinh lớp 3”

2.1 Một số phương pháp dạy học thường được sử dụng trong dạy học Toán

ở Tiểu học

Căn cứ vào đặc điểm nhận thức của học sinh Tiểu học, đặc điểm các kiến thức Toán học và phương pháp nhận thức Toán học, các phương pháp dạy học thường được sử dụng trong dạy học Toán ở Tiểu học gồm: phương pháp trực quan, phương pháp thực hành – luyện tập, phương pháp gợi mở – vấn đáp, phương pháp giảng giải – minh họa

Để thực hiện định hướng đổi mới phương pháp dạy học Toán ở Tiểu học, hiện nay người ta chú trọng sử dụng các phương pháp dạy học theo phương hướng phát huy tích cực, chủ động, sáng tạo của người học

2.2 Nội dung và phương pháp dạy học phép nhân, phép chia các số tự nhiên trong sách giao khoa toán lớp 3

2.2.1 Mục tiêu dạy học phép nhân, phép chia các số tự nhiên

ở lớp 3 giúp học sinh:

- Học thuộc các bảng tính nhân 6, 7, 8, 9; bảng chia 6, 7, 8, 9

- Hoàn thiện bảng nhân, bảng chia

- Biết tính nhẩm trong phạm vi các bảng tính hoặc trong các trường hợp đơn giản, thường gặp về nhân, chia

- Biết thực hiện phép nhân số có 2, 3, 4, 5 chữ số với số có 1 chữ số; phép chia số có 2, 3, 4, 5 chữ số cho số có 1 chữ số (chia hết hoặc chia có dư)

- Biết tính giá trị các biểu thức số có đến hai dấu phép tính (hoặc không

có dấu ngoặc)

- Biết tìm một thành phần chưa biết trong phép tính

2.2.2 Thông qua việc dạy học phép nhân, phép chia ở lớp 3 giúp học sinh:

- Phát triển khả năng tư duy: so sánh, lựa chọn, phân tích, tổng hợp, trừu tượng hóa, khái quát hóa

- Diễn đạt ngắn gọn, rõ ràng thông tin

- Chăm chỉ, cẩn thận, tự tin, hứng thú trong học tập và thực hành toán

2.2.3 Nội dung dạy học phép nhân, phép chia các số tự nhiên trong chương trình Toán lớp 3

Phép tính Biểu thức Bài tập

- Củng cố các bảng nhân với 2, 3, 4, 5 (tích

không quá 50)

- Lập các bảng nhận với 6, 7, 8, 9 (tích không

quá 100) và các bảng chia cho 6, 7, 8, 9 (số bị

chia không quá 100)

- Hoàn thiện các bảng nhân và các bảng chia

- Nhân, chia ngoài bảng:

+ Nhân số có số có 2, 3, 4, 5 chữ số với số có

1 chữ số (có nhớ không quá 2 lần liên tiếp và

tích không quá 100 000)

+ Chia số có 2, 3, 4, 5 chữ số cho số có 1 chữ

số (chia hết và chia có dư)

- Thực hành tính nhẩm, chủ yếu trong phạm

vi các bảng tính: nhân số tròn nghìn với số có

1 chữ số (không nhớ); chia số tròn nghìn, tròn

chục nghìn cho số có 1 chữ số và chia hết

- Tính giá trị của các biểu thức số có hai dấu phép tính,

không có dấu ngoặc

- Giải các bài tập dạng “Tìm

x , biết: a: x = b (với a, b là các

số trong phạm vi

đã học)

Như vậy: Các biện pháp nhân, chia ngoài bảng được xây dựng trên cơ sở

những kiến thức và kỹ năng về: cấu tạo thập phân của số; tính chất phân phối của phép nhân và chia đối với phép cộng; các bảng nhân, chia; quan hệ giữa nhân và chia Do đó, mỗi khi học mỗi biện pháp tính nên ôn lại các tính chất liên quan để xây dựng nó

Yêu cầu cơ bản để dạy các phép nhân, phép chia ngoài bảng chủ yếu là nắm được thuật tính và thực hành tính thông thạo Vì vậy phương pháp chung được sử dụng là giáo viên hướng dẫn và thực hiện trực tiếp trên ví dụ cụ thể Từ

đó khái quát hình thành các bước thực hiện

2.2.4 Một số lưu ý về phương pháp dạy học các nội dung về phép nhân, phép chia các số tự nhiên ở lớp 3

Qua việc tìm hiểu nội dung, phương pháp dạy học các nội dung về phép nhân, phép chia các số tự nhiên ở lớp 3, tôi thấy: Để dạy tốt các nội dung này, giáo viên cần lưu ý những điều sau:

2.2.4.1 Về việc dạy giai đoạn chuẩn bị:

Trước khi học phép tính mới (phép nhân, phép chia) học sinh đều có giai đoạn chuẩn bị Đây là cơ sở cho việc hình thành kiến thức mới, cầu nối giữa kiến thức đã học và kiến thức sẽ học Vì vậy khi dạy học các bài học trong giai đoạn này, giáo viên cần chuẩn bị tốt kiến thức cho học sinh đề làm cơ sở vững chắc cho các em học những kiến thức mới tiếp theo Cụ thể là:

- Học sinh được học bài “Tổng của nhiều số” trước khi học bài “Phép

nhân” Ở đây học sinh được tính tổng các số hạng bằng nhau Giáo viên phải

lưu ý để nhận ra các tổng này đều có các số hạng bằng nhau để giúp học sinh học bài phép nhân, tính kết quả của các phép nhân trong các bảng nhân (nhất là các bảng nhân đầu tiên)

- Học sinh được học bài “Phép nhân” và các bài về Bảng nhân trước khi học bài “Phép chia” và các bài về Bảng chia Giáo viên lưu ý học sinh phải

thuộc bảng nhân để làm cơ sở học các bảng chia, vì các bảng chia đều được xây dựng từ các bảng nhận tương ứng

- Việc nhân chia trong bảng thành thạo cũng là cơ sở để học sinh học tốt nhân, chia ngoài bảng

2.2.4.2 Về việc sử dụng đồ dùng trực quan trong từng giai đoạn lập bảng nhân, bảng chia:

Kỹ thuật chung của nhân, chia trong bảng là: Học sinh thao tác trên các tấm bìa có các chấm tròn Vì vậy, sử dụng đồ dùng trực quan ở đây là rất quan trọng Tuy nhiên mức độ trực quan không giống nhau ở mỗi giai đoạn:

Ở lớp 3 (học kỳ I): học sinh tiếp tục học các bảng nhân, bảng chia 6, 7, 8,

9 Lúc này các em đã có kinh nghiệm sử dụng đồ dùng học tập (các miếng bìa với số chấm tròn như nhau), đã quen và thành thạo với cách xây dựng phép nhân

từ những miếng bìa đó Hơn nữa, lên lớp 3 trình độ nhận thức của học sinh phát triển hơn trước (khi học lớp 2) nên khi hướng dẫn học sinh lập bảng các bảng nhân hoặc bảng chia, giáo viên vẫn yêu cầu học sinh sử dụng các đồ dùng học tập nhưng ở một mức độ nhất định, phải tăng dần mức độ khái quát để kích thích trí tưởng tượng, phát triển tư duy cho học sinh Chẳng hạn:

Giáo viên không cùng học sinh lập các phép tính như ở lớp 2 mà chỉ nêu lệnh để học sinh thao tác trên tấm bìa với các chấm tròn để lập 3, 4 phép tính trong bảng, các phép tính còn lại học sinh phải tự lập dựa vào phép đếm thêm hoặc dựa vào các bảng nhân đã học

Ví dụ: Khi hướng dẫn học sinh tự lập Bảng nhân 7, giáo viên yêu cầu học sinh sử dụng các tấm bìa, mỗi tấm bìa có 7 chấm tròn để lập các phép tính:

7 được lấy 1 lần, ta có: 7 x 1 = 7

- 7 được lấy 2 lần, ta có: 7 x 2 = 14

- 7 được lấy 3 lần, ta có: 7 x 3 = 21

Sau đó cho học sinh nhận xét để từ 7 x 2 = 14 suy ra được 7 x 3 = 21 Cụ thể là: Với 3 tấm bìa: Học sinh nêu: “7 được lấy 3 lần, ta có 7 x 3”

Mặt khác cũng từ 3 tấm bìa này ta thấy 7 x 3 chính là 7 x2 + 7

Vậy 7 x 3 = 7 x 2 + 7 = 21

Bằng cách như vậy, học sinh có thể không dùng tấm bìa mà vẫn tự tìm được kết quả của phép tính:

7 x 4 = 7 x 3 + 7 = 28

7 x 5 = 7 x 4 + 7…

Hoặc dựa trên bảng nhân đã học:

7 x 4 = 4 x 7 = 28

7 x 5 = 5 x 7 …

Như vậy, giáo viên cần lưu ý sử dụng đồ dùng trực quan hợp lý, đúng mức để không chỉ giúp học sinh nắm được kiến thức mà còn phát triển tư duy

2.2.4.3 Về phương pháp nhân, chia ngoài bảng:

Phương pháp chủ yếu được sử dụng là làm mẫu trên các ví dụ cụ thể Từ

đó hướng dẫn học sinh các đặt tính và tính Đối với những trường hợp cần lưu ý như: phép chia có chữ số 0 ở thương, ước lượng thương chưa hết, nhớ khi nhân chưa đúng giáo viên thường đưa ra các bài tập dưới dạng Test để lưu ý học sinh làm đúng

Tóm lại: Với các nội dung về phép nhân, phép chia các số tự nhiên ở lớp

3, để hình thành kiến thức mới cho học sinh thì phương pháp chủ yếu là trực quan kết hợp làm mẫu; để rèn kỹ năng thì phương pháp chủ yếu là thực hành – luyện tập Tuy nhiên, trong quá trình học sinh thực hành luyện tập, giáo viên phải tăng dần mức độ khó của bài tập; tạo điều kiện cho học sinh tự huy động kiến thức sẵn có để làm bài; đồng thời rèn cho học sinh khả năng tự kiểm tra, đánh giá mình và đánh giá lẫn nhau

Như vây, khi sử dụng phương pháp dạy học phép nhân, phép chia số tự nhiên ở lớp 3 người ta đã quan tâm đến đặc điểm nhận thức của học sinh (tư duy

cụ thể phát triển hơn tư duy trừu tượng, tri giác bằng nhiều giác quan…) và đã

có sử dụng các phương pháp dạy học kích thích tư duy trừu tượng, khả năng so sánh, khái quát hóa, tổng hợp hóa … cho học sinh

3 Thực trạng dạy học phép nhân, phép chia các số tự nhiên ở lớp 3

Qua thực tế tìm hiểu tình hình dạy học phép nhân, phép chia cho học sinh lớp 3 ở Tiểu học tôi rút ra một số nhận xét sau:

3.1 Vấn đề giảng dạy của giáo viên

Quan điểm của giáo viên về cấu trúc nội dung chương trình để rèn luyện

kỹ năng thực hiện phép nhân, chia các số tự nhiên cho học sinh là rất phù hợp Các bài học về phép nhân, phép chia được sắp xếp liền mạch, bài nọ là cơ sở cho bài kia, phù hợp cho cả giáo viên và học sinh trong quá trình luyện tập Nhiều giáo viên cho rằng:

- Nội dung rèn luyện kỹ năng thực hiện tính nhẩm phép nhân, chia trong bảng là rất quan trọng vì nó không chỉ giúp củng cố kiến thức mới mà còn rất thuận lợi cho quá trình dạy nhân, chia ngoài bảng Thiếu kỹ năng nhân nhẩm tốt thì học sinh sẽ rất khó khăn trong việc học phép chia đặc biệt là chia ngoài bảng (chia viết) Chính vì vậy họ cho rằng: nhiệm vụ cơ bản, trọng tâm của việc dạy phép nhân, chia ở lớp 3 là giúp học sinh có kỹ năng thực hiện tốt nhân, chia trong bảng Phép nhân, phép chia là dạng phép tính mới, khó đối với học sinh cho nên phải coi trọng công tác hình thành khái niệm phép tính, cách thực hiện phép tính

- Hệ thống bài tập để rèn luyện kỹ năng thực hiện phép nhân, phép chia như vậy là cần thiết Tuy nhiên, các dạng bải tập còn chưa phong phú về nội dung cũng như hình thức Vì vậy một số giáo viên cho rằng nên cho thêm dạng bài tập tính nhanh

3.2 Một số thuận lợi và khó khăn, sai lầm học sinh thường gặp khi học phép nhân, phép chia các số tự nhiên ở lớp 3

3.2.1 Thuận lợi.

Do các bài học và bài tập về phép nhân, phép chia các số tự nhiên ở lớp 3 được trình bày một cách khoa học, chính xác; cấu trúc các bài tương đối giống nhau nên nếu nghỉ học, nhờ vào việc đọc bài và làm bài tập, học sinh có thể tự rèn luyện kỹ năng tính cho mình

Hết lớp 3 học sinh đã có những kiến thức, kỹ năng cơ bản nhất về phép nhân, phép chia; tự mình có thể đặt tính và tính (nhân, chia) số có đến 5 chữ số với số có 1 chữ số