.Đối với Việt Nam nền kinh tế đang trong quá trình chuyển đổi từ kinh tế kế hoạch hoá tập trung sang kinh tế thị trường với định hướng xã hội chủ nghĩa. Do xuất phát chậm, chúng ta cần kế thùa có chọn lọc các thành tựu về quản lý mà loài người đã đạt được, đồng thời tự mình tổng kết, rút kinh nghiệm sáng tạo phương thức quản lý thích hợp. Chính vì vậy mà trong quá trình học môn quản lý, em đã dần làm quen và nghiên cứu đề tài: “Phân tích những nội dung, ưu điểm và hạn chế của các phương pháp quản lý trong nội bộ doanh nghiệp”
Trang 1
I PHẦN MỞ ĐẦU
Quản lý là một trong những hoạt động cơ bản nhất của con người, xét từ phạm vi cá nhân, tập đoàn đến quốc gia hoặc nhóm quốc gia Đây cũng là một hoạt động có ý nghĩa quyết định mang tính chất sống còn của các chủ thể tham dự vào các hoạt động, xã hội và nhân loại Quản lý đúng dẫn đến thành công, tồn tại ổn định và phát triển bền vững, còn quản lý sai sẽ dẫn đến thất bại, suy thoái, lệ thuộc, biến chát và đổ vỡ
Khoa học quản lý như ta thấy ngày nay là kết quả của cả một quá trình nhiều năm tổng kết từ thực tiễn quản lý và không ngừng được bổ sung, nâng cao nhằm đáp ứng yêu cầu của sự phát triển kinh tế – xã hội Đó là một ngành khoa học luôn luôn sáng tạo, được vận dụng phù hợp với đặc điểm kinh tế, chính trị, văn hoá của mỗi nước ở từng thời kỳ khác nhau Ngay ở cả các nước phát triển cao vẫn đang còn không ít vấn đề quản lý cần tiếp tục nghiên cứu tranh luận để làm sáng tỏ và phong phú thêm Đối với Việt Nam nền kinh tế đang trong quá trình chuyển đổi từ kinh tế kế hoạch hoá tập trung sang kinh tế thị trường với định hướng xã hội chủ nghĩa Do xuất phát chậm, chúng ta cần kế thùa có chọn lọc các thành tựu về quản
lý mà loài người đã đạt được, đồng thời tự mình tổng kết, rút kinh nghiệm sáng tạo phương thức quản lý thích hợp Chính vì vậy mà trong quá trình học môn quản lý,
em đã dần làm quen và nghiên cứu đề tài: “Phân tích những nội dung, ưu điểm và hạn chế của các phương pháp quản lý trong nội bộ doanh nghiệp”
Trang 2II PHẦN NỘI DUNG
Để quản lý có hiệu quả một tổ chức, cùng với việc tuân thủ đúng các nguyên tắc quản lý các nhà quản lý cần phải vận dụng sáng tạo và linh hoạt các phương pháp quản lý
Phương pháp quản lý là tổng thể những cách thức tác động có hướng đích của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý (cấp dưới và các tiềm năng của tổ chức)
và khách thể quản lý (các hệ thống khác, các ràng buộc của môi trường…) trên cơ
sở lựa chọn những công cụ và phương tiện thích hợp nhằm thực hiện mục tiêu của
tổ chức
Có thể thể phân loại các phương pháp quản lý theo nhiều cách như: (1) Căn
cứ vào phương thức tác động, có phương pháp trực tiếp và phương pháp gián tiếp; (2) căn cứ vào chức năng quản lý, có các phương pháp kế hoạch hoá, phương pháp
tổ chức, phương pháp kiểm tra, hạch toán…; (3) căn cứ vào nội dung và cơ chế hoạt động quản lý, có các phương pháp kinh tế, phương pháp hành chính – tổ chức,
và phương pháp tâm lý – xã hội/giáo dục; (4) căn cứ vào phạm vi, đối tượng tác động có các phương pháp quản lý nội bộ hệ thống và các phương pháp tác động lên các hệ thống khác
Ở đây chúng ta cùng tìm hiểu các phương pháp quản lý theo nội dung và cơ chế hoạt động Theo đó ta chia thành các nhóm phương pháp quản lý chủ yếu như sau:
– Nhóm phương pháp hành chính – tổ chức tổ chức
– Nhóm phương pháp kinh tế
– Nhóm phương pháp tâm lý - xã hội
– Nhóm phương pháp tâm lý - giáo dục
I Nhóm phương pháp hành chính - tổ chức
1 Khái niệm: Đây là phương pháp dùng quyền lực hành chính để tác động
vào đối tượng quản lý
2 Đặc điểm:
- Dựa vào quyền lực, quyền uy để quản lý Người cấp dưới phải phục tùng mệnh lệnh của cấp trên Phương pháp này có tính cưỡng bức, bát buộc, dựa vào con dấu và chữ ký
- Phương pháp này có hiệu ứng trực tiếp và mạnh mẽ Tuy nhiên nó có tính máy móc, không phát huy được sáng tạo của cấp dưới
Trang 3- Phương pháp này được sử dụng phố biến trong các trường hợp sau:
+ Thiết lập bộ máy tổ chức Quy định chức năng, trách nhiệm, quyền hạn của các cấp, các khâu quản lý
+ Các tác động điều chỉnh hoạt động, bảo đảm sự phối hợp nhịp nhàng giữa các bộ phận
+ Thực hiện chức năng kiểm tra, đánh giá
3 Yêu cầu:
Một là, Người ra quyết định phải am hiểu tình hình thực tế; phải cân nhắc
các lợi ích và tính đến khả năng thi hành của cấp dưới
Hai là, Thu thập đủ thông tin cần thiết cho việc ra quyết định, bảo đảm quyết định có căn cứ Dự đoán được những tác dụng tích cực và tiêu cực khi quyết định
được thi hành Từ đó có biện pháp phát huy mặt tích cực, hạn chế mặt tiêu cực nếu có
Ba là, Phải gắn chặt quyền hạn với trách nhiệm của người ra quyết định.Ngĩa là ở cấp càng cao, phạm vi tác động của quyết định càng rộng, nếu quyết
định không đúng thì tổn thất và tác hại càng lớn Cho nên người ra quyết định cần chịu trách nhiệm đầy đủ về quyết định của mình
4 Ưu, nhược điểm và vận dụng:
* Ưu điểm
– Sử dụng mệnh lệnh, quyền lực buộc cấp dưới thực thiện nhiệm vụ nhất định Giúp duy trì kỷ cương trật tự cho môi trường tổ chức
– Khi sử dụng không cần phải đi kèm những phương pháp khác mà vẫn đảm bảo hiệu quả
* Nhược điểm:
– Tạo ra áp lực, sức ép tâm lý, làm giảm khả năng sáng tạo
– Lạm dụng quá mức sẽ dẫn đến quan liêu trong tổ chức dẫn đến hậu quả xấu
– Nhà quản lý phải là những người rất có bản lĩnh để quan sát nắm bắt được đối tượng để có sự tác động chuẩn xác, phù hợp thì mới có hiệu quả cao
* Vận dụng:
Việc ban hành các quy chế chuyên môn, nội quy cơ quan, các quy định về giờ giấc, hồ sơ sổ sách … chính là việc vận dụng phương pháp hành chính – tổ chức Phương pháp này được vận dụng thường xuyên trong suốt quá trình hoạt
Trang 4động của đơn vị.
II Nhóm phương pháp kinh tế
1 Định nghĩa: Đây là phương pháp dựa vào lợi ích kinh tế để tác động đến
đối tượng quản lý nhằm đạt các mục tiêu quản lý
2 Đặc điểm:
Thứ nhất, đối tượng quản lý tự tính toán thiệt hơn, từ đó điều chỉnh hành vi
và tự lựa chọn phương án hành động có lợi cho mình Đồng thời nhà quản lý cũng đạt được mục tiêu, mà không cần sự thúc đẩy bằng những biện pháp hành chính
của tổ chức Ví dụ: áp dụng lương khoán có thưởng thay cho lương thời gian Công
nhân hăng hái làm việc không phải vì mệnh lệch, mà vì lợi ích của chính họ Anh ta làm việc hoàn toàn tự nguyện
Trên bình diện xã hội, việc áp dụng cơ chế thị trường, Nhà nước không cần phải ra các mệnh lệnh về sản xuất cái gì, sản xuất như thế nào và sản xuất cho ai
Chính cơ chế bàn tay vô hình, thông qua lợi ích kinh tế của các chủ thể sản xuất, đã điều khiển toàn bộ nền sản xuất xã hội
- Thứ hai, Tính chất tác động của phương pháp kinh tế là tác động gián tiếp.
- Thứ ba, Các phương pháp kinh tế mở rộng quyền hạn và tăng trách nhiệm
của cấp dưới, phát huy tinh thần chủ động, sáng tạo, ý thức tự giác của cấp dưới Giúp doanh nghiệp giảm được các công việc sự vụ trong quản lý
- Thứ tư, phương pháp kinh tế đòi hỏi phải sử dụng bổ sung một số công cụ
pháp lý để thể chế hoá các điều kiện lợi ích mà nhà quản lý muốn sử dụng
Ví dụ: muốn áp dụng lương khoán, cần phải có quyết định chuyển chế độ lương sang lương khoán Mọi người phải thực hiện
Thứ năm, phương pháp kinh tế thường được áp dụng trong các trường hợp
sau:
Khuyến khích cấp dưới hoàn thành nhiệm vụ; áp dụng chế độ thưởng, phạt, trách nhiệm vật chất để khuyến khích, răn đe cấp dưới
Thứ sáu, Hiệu lực tác động của phương pháp kinh tế không mạnh như
phương pháp hành chính- tổ chức do tính chất tác động gián tiếp của nó
3 Yêu cầu:
- Áp dụng phương pháp kinh tế luôn gắn với việc sử dụng các đòn bẩy kinh
tế như: giá cả, tiền lương, tiền thưởng, lãi suất, thuế, trợ cấp, tín dụng…
- Các công cụ này có tác dụng đa chiều và tinh tế Do vậy người quản lý phải
Trang 5có đủ năng lực và kinh nghiệm xử lý các vấn đề phát sinh.
- Phải có sự phân cấp, phân quyền phù hợp
- Cần có các hình thức pháp lý phù hợp Cần phải xác định đúng các hình thức pháp lý để thể chế hoá các phương pháp kinh tế
4 Ưu, nhược điểm và vận dụng
* Ưu điểm:
– Mỗi người tự mình quyết định cách làm việc sao co có thu nhập vật chất cao nhất sẽ giúp hiệu quả công việc đạt được cao nhất
– Tác động lên đối tượng quản lý một cách nhẹ nhàng, không gây ra sức ép tâm lý, tạo ra bầu không khí thoaỉ mái, dễ được chấp nhận
– Tính dân chủ rất cao, các đối tượng quản lý có quyền lựa chọn hành động theo ý mình
– Nó kích thích khả năng sáng tạo, phát huy tính sáng tạo trong công việc, mang lại hiệu quả rất cao
– Có thể áp dụng linh hoạt, phù hợp với nhiều đối tượng trong nhiều điều kiện hoàn cảnh và trong nhiều lĩnh vực
* Nhược điểm:
– Nếu coi nó là duy nhất sẽ lệ thuộc vào vật chất, quên các giá trị tinh thần, đạo đức, truyền thống văn hóa, hủy hoại môi trường sống…
– Không có sự dảm bảo thực hiện cao vì nó không bắt buộc
– Dễ bị đối tượng quản lý xem thường nếu không kèm theo các phương pháp tác động khác
* Vận dụng:
Tại cơ quan của mình, các phương pháp quản lý kinh tế được vận dụng như:
Có chế độ đãi ngộ đối với giáo viên, nhân viên (được hưởng thêm 50% lương); thưởng các tổ chuyên môn và cá nhân bồi dưỡng học sinh giỏi có giải quốc gia; thưởng các tổ chuyên môn có học sinh đỗ thủ khoa tốt nghiệp, đại học…
III Nhóm phương pháp tâm lý – xã hội
1 Khái niệm
Đây là phương pháp tác động đến đối tượng thông qua các quan hệ tâm lý
xã hội Nhờ đó nâng cao nhiệt tình, ý thức trách nhiệm, tinh thần sáng tạo, niềm say
mê, phấn khởi, tính tích cực của đối tượng trong việc thực hiện các công việc của
Trang 6tổ chức với hiệu suất và hiệu quả cao hơn.
2 Đặc điểm:
- Tác động vào nhận thức, tâm lý và tình cảm của đối tượng, qua đó nâng cao tính tự nguyện, tự giác và nhiệt tình của đối tượng, làm cho đối tượng có thêm niềm tin, lòng tự hào, sự kiêu hãnh…trong việc thực hiện nhiệm vụ
- Hiệu ứng tác động của phương pháp này không mạnh bằng phương pháp hành chính Nhưng nếu sử dụng tốt phương pháp này sẽ phát huy được những tiềm năng của con người Từ đó có được những động lực to lớn, với những hiệu quả lâu bền, sâu sắc
- Phương pháp này đòi hỏi cần có môi trường quản lý thân thiện, cởi mở Trong đó người quản lý phải là tấm gương, có uy tín, có sức thuyết phục, lôi cuốn Hiện nay phương pháp này có xu hướng phổ biến trong việc khơi dậy những tiềm năng ẩn giấu trong nhân tố con người và là thước đo tài năng, nghệ thuật của cán
bộ quản lý
3 Ưu, nhược điểm và vận dụng
* Ưu điểm:
– Bền vững
– Không gây sức ép tâm lý cho đối tượng, trái lại đói tượng cảm thấy được quan tâm nên sẽ tạo ra được sự phấn khởi, hăng hái, không khí làm việc sôi nổi, đôi khi mang lại những kết quả vượt xa sự mong đợi
* Nhược điểm:
– Tác động chậm, cầu kỳ, không đảm bảo thực hiện chắc chắn, nên khi sử dụng vẫn cần phải có kết hợp đi kèm các phương pháp khác
– Phương pháp này yêu cầu cho người quản lý phải là người có đủ uy tín, có điều kiện và có thời gian quan tâm chăm sóc, động viên cấp dưới
* Vận dụng
Tuyên truyền, phân tích để mọi người cùng biết những khó khăn thách thức,
cơ hội của công việc hiện tại để cùng giúp nhau vượt qua khó khăn
Bằng cách xây dựng niềm tự hào về chất lượng giảng dạy, học tập và những
nề nếp sinh hoạt văn hóa cho giáo viên, học sinh nhà trường đã hun đúc tinh thần tự học, tự rèn của cả thầy và trò làm cho chất lượng giáo dục được ngày một nâng cao
và bền vững
Thể hiện sự quan tâm, đánh giá đúng năng lực của giáo viên và học sinh để
Trang 7khen thưởng, tôn vinh kịp thời cũng là biện pháp được áp dụng thành công và có tác dụng lớn tại đơn vị Kịp thời chấn chỉnh những cá nhân có tư tưởng chưa đúng đắn để tránh hiện tượng tâm lý lây lan bất lợi
IV Nhóm tâm lý – giáo dục
1 Khái niệm Đây là phương pháp tác động đến đối tượng thông qua các
quan hệ tâm lý xã hội Nhờ đó nâng cao nhiệt tình, ý thức trách nhiệm, tinh thần sáng tạo, niềm say mê, phấn khởi, tính tích cực của đối tượng trong việc thực hiện các công việc của tổ chức với hiệu suất và hiệu quả cao hơn
2 Đặc điểm:
- Tác động vào nhận thức, tâm lý và tình cảm của đối tượng, qua đó nâng cao tính tự nguyện, tự giác và nhiệt tình của đối tượng, làm cho đối tượng có thêm niềm tin, lòng tự hào, sự kiêu hãnh…trong việc thực hiện nhiệm vụ
- Hiệu ứng tác động của phương pháp này không mạnh bằng phương pháp hành chính Nhưng nếu sử dụng tốt phương pháp này sẽ phát huy được những tiềm năng của con người Từ đó có được những động lực to lớn, với những hiệu quả lâu bền, sâu sắc
- Phương pháp này đòi hỏi cần có môi trường quản lý thân thiện, cởi mở Trong đó người quản lý phải là tấm gương, có uy tín, có sức thuyết phục, lôi cuốn Hiện nay phương pháp này có xu hướng phổ biến trong việc khơi dậy những tiềm năng ẩn giấu trong nhân tố con người và là thước đo tài năng, nghệ thuật của cán
bộ quản lý
3 Yêu cầu
Thứ nhất, Cần có những kiến thức sâu rộng về tâm lý và vận dụng nó tinh
tế, khéo léo
Thứ hai, Người quản lý phải thực sự là tấm gương về đạo đức, lối sống, tinh
thần trách nhiệm; có uy tín, có khả năng động viên, thuyết phục, khích lệ, lôi cuốn cấp dưới
Thứ ba, Cần kết hợp với các phương pháp khác, đặc biệt phương pháp kinh
tế Kết hợp tuyên truyền, giáo dục, động viên tinh thần với khuyến khích lợi ích vật chất
» Bởi vì, đối tượng chủ yếu và trực tiếp của quan lý là con người- đây là
những thực thể có ý thức, là tổng hòa của nhiều mối quan hệ xã hội đa dạng và tinh
tế Lợi ích của họ không chỉ đơn thuần là lợi ích vật chất mà còn có lợi ích tinh thần
Trang 8» Họ có thể làm việc và lao động với tinh thần hăng hái, tích cực, năng động,
sáng tạo Nhưng cũng không loại trừ những trường hợp tiêu cực, nhất là khi nhu cầu lợi ích vật chất không được thỏa mãn hoặc không công bằng
III PHẦN KẾT LUẬN
Trong thực tiễn quản lý không thể tuyệt đối hoá một phương pháp nào đó mà phải có quan điểm tổng hợp, phải biết kết hợp nhịp nhàng và linh hoạt các phương pháp quản lý với nhau để nâng cao hiệu quả quản lý bởi lẽ:
(1) Đối tượng quản lý là những hệ thống phức tạp bao gồm nhiều yếu tố và
Trang 9nhiều mối quan hệ tồn tại và phát triển trong môi trường luôn biến động;
(2) Tất cả các phương pháp quản lý đều hướng về con người mà bản chất con người là tổng hó các mối quan hệ xã hội, con người hoạt động vì nhiều động cơ nên phải vận dụng tổng hợp các phương pháp;
(3) Mỗi phương pháp quản lý đều có ưu nhược điểm riêng cần kết hợp lại để
bổ sung cho nhau
Chính vì vậy, Phương pháp quản lý kinh doanh trong nội bộ doanh nghiệp có vai trò quan trọng trong hệ thống quản lý, là một yếu tố quyết định sự thành bại của doanh nghiệp Quản lý có hiệu quả cao nhất khi biết lựa chọn đúng đắn và kết hợp linh hoạt các phương pháp quản trị Một nhà quản lý cần phải nắm rõ các phương pháp quản lý và phải biết sử dụng các phương pháp đó một cách linh hoạt, đúng lúc, đúng với tình hình cụ thể, về quản lý kinh doanh vừa mang tính khoa học vừa mang tính nghệ thuật Trong tiểu luận này, em đã nêu lên những lý luận cơ bản về các phương pháp quản lý trong nội bộ doanh nghiệp Mỗi phương pháp có những
ưu điểm và nhược điểm riêng, được áp dụng khác nhau trong các doanh nghiệp hiện nay ở nước ta Bằng những hiểu biết của mình em cũng xin mạnh dạn trình bày việc phân tích các phương pháp quản lý trong nội bộ doanh nghiệp áp dụng trong các doanh nghiệp hiện nay ở nước ta có phê phán, từ những phân tích đó em
đã đưa ra yêu cầu nhằm góp phần nhỏ bé vào việc hoàn thiện, nâng cao tính hiệu quả của các phương pháp quản lý Với thời gian hạn chế và trình độ có hạn, tiểu luận còn có những thiếu sót, em mong các thầy cô trong khoa góp ý cho em để em hoàn thiện thêm về phần lý luận và thực tiễn về các phương pháp quản lý Em xin trân thành cảm ơn
Tài liệu tham khảo chính:
[1] PGS TS Vũ Văn Hân, giảng viên môn Khoa học quản lý Trường Đại học Kinh doanh và công nghệ Hà Nội;
[2] PGS.TS Phạm Ngọc Thanh, Tập bài giảng môn Khoa học quản lý, cao học Đo lường và đánh giá trong giáo dục;
Trang 10[3] TS Nguyễn Thị Doan (1996), Các học thuyết quản lý, NXB Chính trị quốc gia;
[4] Vũ Thế Phú (1999), Quản Trị Học, ĐH Mở bán công – Thành phố HCM; [5] TS Nguyễn Đức Lợi, Giáo trình Khoa học quản lý, ĐH Công nghệ và quản lý Hữu Nghị