Trước hết, người ta thường xem xét hệ thống chính trị ở cơ sở như là một hệ thống về mặt tổ chức và chức năng của các bộ phận hợp thành đó là tổ chức Đảng, chính quyền gồm có Hội đồng nh
Trang 1A.LỜI NÓI ĐẦU
Trong những năm gần đây nhiều vấn đề bức xúc đã và đang đặt ra cho
hệ thống chính trị cấp cơ sở Việc nâng cao chất lượng hoạt động và đổi mới,tăng cường hệ thống chính trị cấp cơ sở là vấn đề quan trọng để đảm bảo sựphát triển toàn diện, ổn định lâu dài của nông thôn Việt Nam Đổi mới vànâng cao chất lượng hệ thống chính trị ( HTCT) ở cơ sở xã, phường, thị trấn
là một chủ trương lớn của Đảng ta Vì thế ngày 01/11/ 2002 Tỉnh uỷ Bình
thuận đã ra nghị quyết số 11- NQ/TU “ Về đổi mới và nâng cao chất lượng HTCT ở cơ sở xã, phường, thị trấn” Riêng đối với các xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS), tỉnh uỷ còn có thêm Nghị quyết 04 - NQ/TU “Phát triển toàn diện dân sinh, kinh tế - xã hội” và Nghị quyết 05- NQ/TU về “Xây dựng đội ngũ cán bộ dân tộc thiểu số, cán bộ huyện Phú Quý đến năm 2005”
Trong thời gian thực hiện các nghị quyết trên; 11 xã ( Phan Dũng, PhanSơn, Phan Lâm, Phan Điền, Phan Tiến, Đông Tiến, Đông Giang, La Dạ, La
Ngâu, Hàm Cần, Mỹ Thạnh) thuần đồng bào dân tộc thiểu số vùng cao (gọi tắt là các xã vùng cao và viết tắt XVC) ở tỉnh Bình Thuận có chuyển biến
đáng kể Tuy nhiên, trước yêu cầu mới, các xã trên còn khó khăn và hạn chếnhiều mặt, nhất là HTCT chưa đủ mạnh, chưa ngang tầm để lãnh đạo sựnghiệp phát triển dân sinh, kinh tế - xã hội Chính vì lý do đó để đánh giáđúng thực trạng và đề ra giải pháp khả thi nhằm đổi mới nâng cao chất lượngHTCT của 11 XVC, để mỗi cơ sở đủ sức lãnh đạo, tổ chức phát triển dânsinh, kinh tế, xã hội, nhằm phát triển một cách toàn diện các XVC của tỉnhBình Thuận; qua đó giảm bớt sự chênh lệch giữa miền núi, vùng cao có đồngbào DTTS với vùng đồng bằng và miền xuôi, đồng thời tạo cơ sở tiền đề cho
sự nghiệp CNH HĐH nông nghiệp, nông thôn; ổn định tình hình kinh tế chính trị - xã hội - quốc phòng an ninh và đặc biệt góp phần thực hiện ngàymột tốt hơn chính sách dân tộc của Đảng và Nhà nước Đây là việc làm vừa
-có ý nghĩa lý luận, vừa mang tính thực tiễn, vừa cấp bách vừa cơ bản lâu dài
Trang 2Chính từ những lý do trên: “ Nâng cao chất lượng hoạt động của hệ thống chính trị cấp xã thuần đồng bào dân tộc thiểu số vùng cao tỉnh Bình Thuận hiện nay.” Làm tiểu luận hết môn, vì phạm vi nghiên cứu giới hạn chỉ
xin trình bày những nội dung cơ bản sau:
Thứ nhất: Một số vấn đề cơ bản về HTCT ở cơ sở.
Thứ hai: Thực trạng chất lượng hoạt động của HTCT cấp xã thuần
đồng bào dân tộc thiểu số vùng cao tỉnh bình thuận
Thứ ba: Một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao chất lượng hoạt động
của HTCT các xã vùng cao tỉnh Bình Thuận
Trang 3hai yêu cầu sau: Một là Phục vụ cho mục đích nhận thức về hệ thống các tổ
chức Thiết chế có vai trò thực tế và được thừa nhận trong việc thực hiện quyền
lực chính trị hoăc tham gia quyền lực chính trị một cách thường xuyên Hai, phải
đủ tính khái quát để không chỉ phản ánh hiện thực chính trị ở một hay một nhómnước mà còn phản ánh được hiện thực chính trị ở nhiều quốc gia có chế độ chínhtrị - xã hội khác nhau
Xuất phát từ yêu cầu trên: “ HTCT là tổ chức có tính chỉnh thể các thiết chế chính trị (các cơ quan quyền lực nhà nước, các đảng chính trị các tổ chức và phong trào xã hội)…được xây dựng trên các quyền và các chuẩn mực xã hội, phân bố theo một kết cấu chức năng nhất định, vận hành theo những nguyên tắc, cơ chế và quan hệ cụ thể, nhằm thực thi quyền lực chính
trị.”[Đề cương bài giảng chính trị học HVCTQG HCM năm 2005].
1.1.2 Khái nệm HTCT ở cơ sở
Khi nghiên cứu về hệ thống chính trị ở cơ sở có nhiều cách tiếp cận
khác nhau Trước hết, người ta thường xem xét hệ thống chính trị ở cơ sở như
là một hệ thống về mặt tổ chức và chức năng của các bộ phận hợp thành đó là
tổ chức Đảng, chính quyền (gồm có Hội đồng nhân dân và Uỷ ban nhân dân),Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân ở xã, thị trấn, phường Mỗi bộphận hợp thành trong hệ thống chính trị cơ sở có, vị trí, vai trò, chức năng,
thẩm quyền khác nhau Cách tiếp cận thứ hai, không chỉ về mặt tổ chức pháp
Trang 4lý mà còn bao gồm cả các yếu tố thể hiện bản chất của hệ thống chính trị nóichung và những điều kiện đảm bảo cho các bộ phận của hệ thống đó vận hànhđược Ở nghĩa này hệ thống chính trị cơ sở được hiểu theo tính chất của việcthực hiện dân chủ ở cơ sở, thực hiện quyền lực của nhân dân.
Qua phân tích những cách tiếp cận trên, có thể hiểu: “ HTCT cơ sở là toàn bộ các thiết chế chính trị như tổ chức Đảng, chính quyền, các đoàn thể nhân dân được tổ chức và hoạt động theo những nguyên tắt nhất định và gắn bó hữu cơ với nhau nhằm thực hiện sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước và phát huy quyền dân chủ của nhân dân ở cơ sở.”[ Hệ thống chính trị cơ
sở, thực trạng và một số giải pháp đổi mới Nxb Chính trị quốc gia HCM.]
1.2 Cơ cấu của hệ thống chính trị cơ sở.
Ở nước ta, hệ thống chính trị là một thể thống nhất, toàn vẹn bao gồmnhiều tổ chức, nhiều bộ phận hợp thành: Đảng cộng sản Việt Nam, Nhà nướccộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam và các đoàn thể chính trị - xã hội củaquần chúng tham gia vào Mặt trận với tư cách là thành viên, như: Tổng Liênđoàn lao động Việt Nam, Hội Nông dân Việt Nam, Đoàn Thanh niên cộngsản Hồ Chí Minh, Hội liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Hội Cựu chiến binh ViệtNam Mô hình này được thành lập giống nhau theo hệ thống 4 cấp gắn với 4cấp hành chính
Ở cơ sở, hệ thống chính trị gồm: Hệ thống tổ chức Đảng (Đảng bộ, chi
bộ xã); Chính quyền (HĐND và UBND); Mặt trận tổ quốc (Mặt trận xã) vàcác đoàn thể chính trị - xã hội (Hội Thanh niên, Hội Phụ nữ, Hội Nông dân,Công đoàn, Hội cựu chiến binh) Mỗi tổ chức có vị trí vai trò khác nhau và cómối quan hệ mật thiết với nhau
Gắn liền với tổ chức bộ máy và tạo thành tổ chức bộ máy của HTCT đó
là con người, do cơ cấu bộ máy hệ thống chính trị gồm nhiều thành tố, cónhiều tổ chức đoàn thể, nên ở cấp xã hiện nay, số định biên theo qui định là
17 - 25 người Ngoài ra, để đảm bảo HTCT vận hành được thông suốt, cóhiệu lực và hiệu quả các địa phương còn bố trí thêm một số chức danh khôngchuyên trách
Trang 51.3 Vị trí, vai trò của các bộ phận trong hệ thống chính trị cơ sở
Trên cơ sở vị trí, vai trò của các bộ phận trong HTCT nói chung, theo
đó, vị trí của các bộ phận trong HTCT cơ sở được biểu hiện như sau:
-Vị trí vai trò của tổ chức Đảng.
Trong hệ thống chính trị cơ sở, Đảng bộ, chi bộ cơ sở là hạt nhân chính trịlãnh đạo toàn diện việc thực hiện đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật củaNhà nước Căn cứ vào các chủ trương, chính sách nghị quyết của Đảng và Nhànước cấp trên, xuất phát từ thực tế của địa phương, từ nguyện vọng và lợi íchcủa quần chúng, các Đảng bộ, chi bộ cơ sở đề ra nghị quyết, chủ trương chươngtrình hành động với những biện pháp cụ thể, thiết thực để lãnh đạo nhân dân địaphương, xây dựng, phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội, an ninh, quốc phòng; xâydựng Đảng chính quyền, công tác tổ chức và cán bộ, công tác vận động quầnchúng trên địa bàn đẩy mạnh sản xuất, xoá đói giảm nghèo, tạo việc làm, tăngthu nhập cho nhân dân trong từng thời gian cụ thể
Bên cạnh đó cấp uỷ Đảng thông qua hệ thống tổ chức Đảng, đảng viên,các đoàn thể và trực tiếp cùng nhân dân kiểm tra, giám sát hoạt động củaChính quyền, phát hiện sai lầm, khuyết điểm trong tổ chức và điều hành củachính quyền để cải tiến nội dung, phương thức lãnh đạo của cấp uỷ Đảng lãnhđạo Mặt trận, các đoàn thể đổi mới nội dung, phương thức hoạt động cho sátđối tượng, gắn chặt với nguyện vọng, lợi ích và điều kiện sinh hoạt của từng
tổ chức, hướng dẫn các đoàn thể hoạt động đúng hướng, đúng điều lệ, đúngluật, có hiệu quả
- Vị trí vai trò của chính quyền.
Chính quyền là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, do nhân dânbầu ra, là công cụ chủ yếu để quản lý mọi mặt hoạt động của đời sống xã hội,
để nhân dân thực hiện quyền dân chủ cơ sở Chính quyền cơ sở là người chấphành các quyết định quản lý của cơ quan nhà nước cấp trên, vừa là người cụthể hoá những nghị quyết của cấp uỷ Đảng thành chương trình hành động ở
cơ sở, trực tiếp tổ chức thực hiện chương trình đó theo pháp luật, chịu tráchnhiệm pháp lý với cơ quan nhà nước cấp trên, chịu sự kiểm tra, giám sát củanhân dân ở cơ sở
Trang 6Với tư cách là người quản lý, chính quyền cơ sở đảm bảo cho các chủtrương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước đi vào cuộc sống, đảmbảo nghĩa vụ, quyền lợi công dân đối với nhà nước, giải quyết đúng đắn mốiquan hệ giữa quyền lợi và nghĩa vụ, lợi ích địa phương, cả nước và lợi íchchung của xã hội; đồng thời chính quyền thay mặt nhân dân đưa ra nhữngkiến nghị kịp thời đối với cấp uỷ Đảng, cung cấp tình hình để cấp uỷ Đảng đề
ra phương hướng lãnh đạo đúng, quyết định những chủ trương sát hợp, vớitình hình thực tế
- Vị trí, vai trò của Mặt trận và các đoàn thể chính trị - xã hội.
Trong hệ thống chính trị cơ sở, Mặt trận và các đoàn thể nhân dân, lànhững tổ chức quần chúng rông rãi, đại diện cho lợi ích và nguyện vọng củacác tầng lớp nhân dân, các tổ chức này có vị trí rất quan trọng, thể hiện việcphát huy quyền làm chủ của nhân dân
Nhiệm vụ của đoàn thể là chăm lo giáo dục, động viên tổ chức quầnchúng thực hiện các chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước, nghị quyếtcủa Đảng bộ, chi bộ, nghị quyết của HĐND, các qui định của chính quyền cơ
sở, bồi dưỡng tính tích cực, ý thức công dân cho đoàn viên, hội viên, phát huytinh thần tương thân, tương ái, giúp đỡ nhau trong nội bộ cũng như đối vớicác đoàn thể khác, đi sâu, đi sát quần chúng, nắm bắt tâm tư, nguyện vọng củaquần chúng để phản ánh và góp ý kịp thời với tổ chức Đảng và chính quyền,đấu tranh ngăn chặn những vi phạm dân chủ và những hành vi phạm phápngay tại cơ sở Vận động nhân dân thực hiện các phong trào hành động cáchmạng và mang lại lợi ích hợp pháp, chính đáng cho họ; thực hiện quy chế dânchủ ở cơ sở
Tóm lại: Vị trí, vai trò của các bộ phân trong HTCT được thể hiện và
thực hiện đầy đủ hay không phải thông qua đội ngũ cán bộ, đây là nhân tố có
ý nghĩa quyết định đến chất lượng của từng bộ phận trong HTCT cũng như cảHTCT đủ khả năng lãnh đạo, điều hành quản lý và tổ chức cho nhân dân thựchiện thắng lợi nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội
Trang 72 Thực trạng chất lượng hoạt động của HTCT cấp xã thuần đồng bào dân tộc thiểu số vùng cao tỉnh Bình Thuận.
Bình thuận có 11 XVC thuộc 5 huyện với diện tích tự nhiên: 183.892ha; giữ vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng về quốc phòng, an ninh; là căn cứcách mạng trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ.Địa hình khá phức tạp, chủ yếu là đồi núi, với địa hình dạng lượng sóng dốcthẳm; bị chia cắt nhiều bởi các sông, suối và đồi núi nên gặp nhiều khó khăntrong việc bố trí mạng lưới giao thông, thuỷ lợi
Khí hậu 11 XVC nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, mang đặctrưng khí hậu khô hạn và bán khô hạn của vùng cực Nam Trung bộ
Tổng diện tích 11 XVC hiện nay là 4.733 ha, bình quân 1,52 ha/hộ, hầuhết các xã đã phát triển chăn nuôi (bò,dê) và các loại cây như điều, bắp lai, lúanước, cao su…Kết cấu hạ tầng, điện, đường, trường học, trạm y tế, bưu điệnvăn hoá, nhà văn hoá hệ thống thuỷ lợi v.v phát triển khá toàn diện
Tính đến cuối năm 2006, trong 11 XVC có: 2.974 hộ; với tổng số:14.796 khẩu, có 8 thành phần dân tộc thiểu số (chiếm 90%), chủ yếu là K’ Ho,RắcLây và Rai còn lại là Tày, Nùng, Thái, Chăm, Khơ me, Hoa, Kinh
Từ những đặc điểm tự nhiên, xã hội vừa nêu ở trên HTCT cấp xã vùngcao tỉnh Bình Thuận đã có những kết quả đạt được và những hạn chế tồn tạicủa như sau:
Trang 8- Về hoạt động của đội ngũ cấp uỷ.
Cấp uỷ ở các xã vùng cao được đề cập ở đây bao gồm Bí thư, Phó bíthư, Đảng Ủy viên của đảng bộ và Bí thư, Phó bí thư, Chi Uỷ viên của các chi
bộ cơ sở 11 xã vùng cao hiện có 63 cấp Uỷ viên, trong đó có 01 nữ chiếm tỉ
lệ 1,59% Được phân bổ như sau: Khối Đảng 20, khối Chính quyền 26, khốiđoàn thể 10 và Thôn, Trường học là 07
Đại đa số cấp uỷ viên là người dân tộc thiểu số (58/63) người, đặc biệt
có 10/11 bí thư là cán bộ dân tộc thiểu số người tại chỗ, đây là một chỉ số có ýnghĩa rất là quan trọng đối với các xã vùng cao Đa số cán bộ cấp uỷ có phẩmchất đạo đức trong sáng, trung thực, thật thà thẳng thắn đấu tranh chống cáchiện tượng tiêu cực, tệ nạn xấu, tác phong giản dị gần dân, nói đi đôi với làm
Các cấp uỷ đã từng bước nhận thức và thực hiện đúng nguyên tắc tậptrung dân chủ trong tổ chức sinh hoạt đảng, trong bầu cử, trong thảo luận,tranh luận, biểu quyết nghị quyết Trong đấu tranh tự phê bình và phê bìnhmột số cấp uỷ làm rất nghiêm túc
2.1.2 Chất lượng tổ chức chính quyền
- Về tổ chức bộ máy và hoạt động.
Bộ máy 11 XVC có HĐND và UBND, 9/11 XVC thành lập được 26thôn, bản, trong đó có 2 xã chưa thành lập thôn, bản Như vậy, về tổ chức bộmáy cơ bản được thành lập theo đúng qui định của pháp luật
Hoạt động của HĐND: Trong những năm qua có những bước tiến bộđáng ghi nhận, hầu hết các xã đã tổ chức kỳ họp HĐND đúng thời hạn, côngviệc chuẩn bị nội dung và tài liệu cho kỳ họp có sự tiến bộ rõ rệt, do đó chấtlượng kỳ họp được nâng cao hơn trước, các nghị quyết của HĐND xã banhành bảo đảm thực hiện đường lối chủ trương của Đảng, đồng thời đảm bảo
đi sát thực tế địa phương, hoạt động giám sát của HĐND các XVC bước đầu
có những chuyển biến nhất định và được thể hiện trong các kỳ họp HĐND
Hoạt động của UBND: Trong những năm qua, chất lượng hoạt độngcủa UBND các XVC của tỉnh Bình Thuận đã từng bước được nâng lên Điều
đó được thể hiện qua kết quả đạt được trong việc thực hiện nhiệm vụ, quyềnhạn trên các lĩnh vực kinh tế - xã hội, về quốc phòng, an ninh, về dân tộc, tôngiáo, về thi hành pháp luật
Trang 9- Về đội ngũ cán bộ, công chức.
11/11 XVC bố trí đủ Chủ tịch, Phó Chủ tịch HĐND, UBND và cácthành viên của UBND cơ bản bảo đảm đúng quy định của Nghị định số121/2003/NĐ-CP ngày 21/10/2003 của Chính phủ và hướng dẫn của tỉnh.Nhìn chung đội ngũ cán bộ công chức được trẻ hoá, có sức khoẻ, mặc dù thựctiễn chưa nhiều, trình độ năng lực công tác còn hạn chế nhưng đã thể hiện tinhthần trách nhiệm cao trong công tác, hoàn thành tốt công việc họ đang đảmnhiệm, gần gũi với nhân dân Về phẩm chất của đa số đội ngũ cán bộ, chínhquyền các XVC luôn trung thành với tổ quốc, tin tưởng vào sự lãnh đạo củaĐảng, có tinh thần cảnh giác trước âm mưu, thủ đoạn phá hoại của các thế lựcthù địch Như vậy, về phẩm chất đạo đức của phần lớn cán bộ, công chứcchính quyền xã về cơ bản là tốt, không có biểu hiện dao động về lập trườngchính trị, sa sút về phẩm chất đạo đức
Tóm lại: Công chức cấp xã đã hoàn thành nhiệm vụ trên các lĩnh vực
chuyên môn ở một mức độ nhất định, góp phần giúp đỡ cho UBND hoàn thànhnhiệm vụ quản lý nhà nước trên các lĩnh vực kinh tế - xã hội ở địa phương
2.1.3 Chất lượng của tổ chức Mặt trận và các đoàn thể nhân dân
+ Các tổ chức đoàn thể nhân dân
Hội Phụ nữ: Tính đến nay, đã xây dựng củng cố hoàn thiện 11/11 BCHHội Phụ nữ xã và 69 tổ hội ở 26 thôn Qua kết quả đánh giá phân loại hàngnăm, Hội phụ nữ các XVC đã có sự chuyển biến khá
Hội Nông dân: Hiện nay đã có 100% tổ chức hội Nông dân xã và có26/26 thôn hình thành được tổ chức chi hội, tổ hội đạt tỉ lệ 100% Đánh giá xếploại hàng năm, xét về bình diện chung, thì chất lượng đạt loại khá ổn định
Hội Cựu chiến binh: Tính đến nay, có 11/11 XVC thành lập được tổchức hội, Bên cạnh đó, 100% thôn hình thành mạng lưới tổ chức chân rết và
đã đi vào hoạt động nề nếp và từng bước được nhân dân đánh giá cao
Trang 10Đoàn TNCS Hồ Chí Minh: Tính đến nay, ở 11/11 XVC thành lập được
tổ chức Đoàn và có 26/26 thôn hình thành được tổ chức chi đoàn trực thuộc
xã đoàn
+ Hoạt động của tổ chức Mặt trận và các đoàn thể nhân dân
Trong những năm gần đây, trên cơ sở thực hiện chỉ đạo trực tiếp, sátthực của Mặt trận và các đoàn thể cấp trên, Mặt trận và các đoàn thể các XVC
đã tổ chức thực hiện một số hình thức hoạt động có hiệu quả và mang lại lợiích thiết thực cho mỗi đoàn viên, hội viên Bên cạnh đó, cùng với Ban, Ngànhcác cấp thực hiện các chính sách dân tộc của Đảng-Nhất là, thực hiện tốt tinhthần Nghị quyết 24-NQ/TW của BCH Trung ương Đảng khoá IX, gắn với đẩymạnh việc thực hiện Nghị quyết 04-NQ/TU của BCH Đảng bộ khoá X về xâydựng và phát triển toàn diện dân sinh, kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS,bước đầu đạt được những hiệu quả nhất định, một mặt giúp đồng bào nơi đâycải thiện, ổn định cuộc sống gia đình, nhiều hộ gia đình đoàn viên, hội viênnghèo từng bước vươn lên hộ khá; mặt khác, đã tạo điều kiện thuận lợi cơ bản
để Mặt trận và các đoàn thể thực hiện công tác vận động, tập hợp quần chúngngày càng tốt hơn
- Về đội ngũ cán bộ.
+ Uỷ ban Mặt trận: Hiện nay, ở 11 XVC có 158 người tham gia UBMTcấp xã Trong đó, có 86 người là đại diện cho các tổ chức thành viên như: Hộiphụ nữ, Hội nông dân, Hội CCB, Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, Hội CTĐ, Hộikhuyến học, Hội người cao tuổi…Và có 72 người là cá nhân tiêu biểu cho cáctầng lớp khác ở địa phương như đại diện các dân tộc chức sắc tôn giáo Trong
158 người là thành viên của UBMT 11 xã, có 21 nữ chiếm 23,29%; cán bộ làngười dân tộc thiểu số 143 người, chiếm 90,5% Đảng viên có 67 ngườichiếm 42,4%, song hầu hết là những người nắm giữ các chức danh Trưởng,Phó UBMT và các tổ chức thành viên của Mặt trận Đặc biệt, cán bộ Mặt trậncác xã hiện nay so với trước đây, tuổi đời ngày càng trẻ hơn
+ Các tổ chức đoàn thể nhân dân Tính đến cuối năm 2006 tổng số cán
bộ tham gia vào Ban chấp hành 4 đoàn thể chính trị - xã hội ( Hội Phụ nữ,Nông dân, CCB và Đoàn Thanh niên) 11 XVC là 261 người Trong đó, có 95