MÔN XÃ HỘI HỌC GIA ĐÌNH VẤN ĐỀ LỰA CHỌN LẼ SỐNG CỦA GIỚI TRẺ

Việc lựa chọn lẽ sống của giới trẻ cũng bởi thế mà ảnh hưởng không nhỏ cả về mặt tích cực lẫn tiêu cực.. Tổng quan tài liệu Không phải tới bây giờ, xã hội mới nhận thức được tầm quan trọ

BÀI THU HOẠCH MÔN XÃ HỘI HỌC GIA ĐÌNH VẤN ĐỀ LỰA CHỌN LẼ SỐNG CỦA GIỚI TRẺ

Tính cấp thiết

Mỗi người đều có lẽ sống của riêng mình Xác định lẽ sống là lựa chọn cho mình con đường đi trong cuộc đời Đây là lựa chọn quan trọng bậc nhất, có khả năng ảnh hưởng tới những lựa chọn còn lại của mỗi con người Lẽ sống khác nhau sẽ tạo ra những con người khác nhau, cuộc đời khác nhau và số phận khác nhau Giới trẻ là tương lai của xã hội, của nhân loại; là một nhóm đối tượng có khả năng tiếp xúc với những cái mới rất nhanh, linh hoạt trước sự biến đổi to lớn của quá trình giao lưu văn hóa thời hiện đại Những tác động nhiều hướng của

xu thế toàn cầu đó đặt thế hệ trẻ trước những đòi hỏi, thách thức mới Việc lựa chọn lẽ sống của giới trẻ cũng bởi thế mà ảnh hưởng không nhỏ cả về mặt tích cực lẫn tiêu cực

Tổng quan tài liệu

Không phải tới bây giờ, xã hội mới nhận thức được tầm quan trọng của việc lựa chọn lẽ sống, nhất là sự lựa chọn của những người trẻ tuổi Một số tài liệu đã đề cập đến vấn đề này từ rất sớm, trong đó có thể kể đến hai tựa sách là: Man's Search For Meaning: An Introduction to Logotherapy và Cách sống – Từ bình thường đến phi thường

Trước tiên, cuốn sách “Man's Search For Meaning : An Introduction to Logotherapy” của Viktor Frankl được ra mắt năm 1946 đã giúp người đọc có một số nhận thức về lẽ sống Đây là một trong những quyển sách kinh điển của thời đại Thông qua các suy ngẫm và trải nghiệm của bản thân, Frankl đã tập trung vào tìm hiểu nhiệm vụ lớn lao nhất của mỗi người là tìm ra ý nghĩa trong cuộc sống của mình Theo tác giả, về cơ bản, đời người có 3 vấn đề cần quan tâm: thành tựu trong công việc, sự quan tâm chăm sóc đối với những người thân

yêu và lòng can đảm khi đối mặt với những thời khắc gay go của cuộc sống Trong cuốn sách, Frankl có viết rằng “ có thể giữ vững lòng quả cảm, phẩm giá

và sự bao dung, hoặc người ấy có thể quên mất phẩm giá của con người và tự đặt ngang hàng loài cầm thú trong cuộc đấu tranh khắc nghiệt để sinh tồn” Từ thâm tâm của mình, tác giả cũng phải thừa nhận chỉ một số ít người có thể giữ được những phẩm chất ấy Tuy nhiên, như thế cũng đủ để minh chứng cho việc lựa chọn được con đường đúng đắn, thì dù có chỉ là bằng sức mạnh bên trong con người cũng có thể đưa người ấy vượt lên số phận nghiệt ngã của mình Tiếp đến,ta tìm hiểu cuốn sách Cách sống – Từ bình thường trở nên phi thường của Inamori Kazuo Ông đem đến cho người đọc những tư tưởng về cách sống được đúc rút từ thực tế sao bao năm gian nan cuộc đời Là một người sinh

ra và trưởng thành trong xã hội Nhật Bản, khi mà con người ngày càng đánh mất

đi giá trị cuộc sống, Inamori Kazuo đưa ra một yêu cầu bức thiết là phải nhìn lại

“lẽ sống” của con người thời hiện đại Lẽ sống qua cái nhìn của tác giả không phải là cái gì xa vời mà là những điều giản đơn, những giá trị gần gũi hay những thói quen hằng ngày: “những nguyên tắc đạo đức chân phương” Cụ thể hơn, theo quan điểm của tác giả thì lẽ sống liên quan tới 5 hành động cụ thể là: biến suy nghĩ thành hiện thực, suy nghĩ từ nguyên lí và nguyên tắc, mài giũa nhân cách và nâng cao tâm hồn, sống với lòng vị tha và hòa hợp với dòng chảy vũ trụ

Ở mỗi quan điểm đó, tác giả đưa ra những dẫn chứng, những câu chuyện từ thực thế có sức thuyết phục cao Những điều Inamori Kazuo đề cập trong quyển sách

là những kinh nghiệm quý báu mà ông muốn chia sẻ, giáo dục giới trẻ

Còn nhiều hơn những nghiên cứu, những tác phẩm nói về lẽ sống , về việc lựa chọn lẽ sống, nhưng có thể thấy, lẽ sống là một phạm trù tuy lớn nhưng lại

có quan hệ gần gũi với những điều bình dị, đơn sơ trong cuộc sống Và việc lựa chọn lẽ sống của giới trẻ có sức ảnh hưởng không hề nhỏ tới nhiều mặt trong đời sống xã hội

Phương pháp nghiên cứu:

 Điều tra bảng hỏi;

 Phỏng vấn;

 Tài liệu

Quá trình nghiên cứu tới nhóm 50 đối tượng Trong đó có 25 nam, 25 nữ

15 người dưới 18 tuổi; 20 người từ 18 đến 24 tuổi; 15 người từ 24 đến 20 tuổi

1 Nhận thức về lẽ sống

1.1 Theo quan điểm của các nhà nghiên cứu

Lẽ sống là khái niệm rất rộng, không dễ định nghĩa chính xác Một số nhà nghiên cứu đã tìm hiểu và đưa ra các lí luận sát nhất để định nghĩa về lẽ sống Tìm hiểu khái niệm này từ xa xưa, Trang Tử đã có những cái nhìn nhất định về nó Trang Tử vốn được biết tới là một nhà triết học, đồng thời cũng là một nhà văn tài hoa xuất chúng Lẽ sống mà ông giải nghĩa cũng được thể hiện bởi chính cuộc đời mình

Trang Tử sẵn sàng sống trong cơ hàn suốt đời để được sống thảnh thơi giữa trời đất Giá trị triết lý Trang Tử ở vào ý nghĩa tồn tại của con người Lẽ sống cuối cùng của Trang Tử là mở ra một khung cảnh mới mẻ cho nhân sinh được

mô tả nhiều khía cạnh trong tân cảnh giới nhân sinh đó như sau :

- Sống như bậc Thần mà ngao du ngoài bốn biển

- Là bậc Thánh, chẳng phải lo việc phàm tục ngao du ngoài cõi trần ai

- Tinh thần thông đạt bốn phương, chẳng nơi nào không tới được

- Trời đất sống chung với ta, vạn vật cùng ta là một

- Tinh thần giao cảm vãng lai với trời đất, nhưng không coi thường vạn vật

- Cá quên mọi thứ nhờ có sông ngòi, người quên mọi việc nhờ có đạo thuật (thuật tu tiên)

Vậy lẽ sống mà Trang Tử muốn nói tới ở đây, đó là một lẽ sống tự do thư thái, tương xứng với giá trị con người

Tuy nhiên, hiện nay, trong các quan điểm của đạo đức học hiện đại về lẽ sống, thì khái niệm đó đã có những biến đổi Theo như Tiến sĩ TS Hồ Thiệu Hùng thì có thể phân loại lẽ sống ở bốn loại:

Vì mình và chỉ vì mình ;

Vì mình và phù hợp với lợi ích XH ;

Vì XH trong đó có vì mình ;

Vì XH, không vì bản thân

Các nghiên cứu còn đưa ra các khái niệm khác nhau về lễ sống, nhưng tóm lại, có thể định nghĩa lẽ sống theo cách đơn giản nhất, đó là: Lẽ sống là hoài bão,

sứ mệnh của cuộc đời; là giá trị nền tảng, chuẩn hành xử của mỗi người Việc xác định lẽ sống cũng đồng nghĩa với việc trả lời cho câu hỏi: “ mình là ai, mình sống cho cái gì?”

1.2Theo nhận thức của giới trẻ

Các bạn trẻ hiện nay luôn quan tâm về con đường mình sẽ đi, có khó khăn

và thách thức gì Rất nhiều bạn trẻ hiện nay sớm nhận thức được trách nhiệm của mình và muốn biết bản thân cần làm gì để vươn tới những mục đích đã đặt

ra Nhưng khi được hỏi "lẽ sống" của họ là gì, thì nhiều người lại chưa có nhận thức rõ ràng về việc này Trong 1 cuộc khảo sát giới trẻ để trả lời cho câu hỏi

“Lẽ sống là gì”, câu trả lời của 50 đối tượng khảo sát được tổng hợp ở bảng sau

Là những điều cao xa, lớn lao, khó xác định 5

Là sống đơn giản , thuận tự nhiên 20

Là sống theo lí tưởng, hoài bảo của bản

thân

10

Là sống theo xu hướng của xã hội 35

Như vậy, khảo sát sơ bộ về nhận thức của giới trẻ cho thấy gần 1/3 tổng số đối tượng chọn “Không có ý kiến” Có thể những đối tượng này vẫn đang thực hiện một lẽ sống nào đó, nhưng họ không định nghĩa được chính xác đó có phải

là lẽ sống hay không Một số ít thì cho rằng “lẽ sống” là điều khó xác định, mơ

hồ Đa số người còn lại thì đã có phần nào định hình được thế nào là lẽ sống, mặc dù đó vẫn chưa phải là khái niệm sát nhất do các nhà nghiên cứu đưa ra Theo kết quả này, giới trẻ đa phần hiểu lẽ sống là các phương hướng mà mỗi cá nhân lựa chọn để tồn tại trong xã hội Đây là nhận định có tính chung nhất sau quá trình khảo sát sơ bộ

2 Thực trạng của việc lựa chọn lẽ để sống của giới trẻ

Xét cho cùng, việc chọn lẽ sống cũng như chọn cách đối mặt xã hội, với cuộc đời Lẽ sống không phải là điều gì quá phức tạp, quá to lớn, có thể dễ dàng nhận thấy qua cách biểu hiện trong giao tiếp, ứng xử và thái độ hàng ngay của thanh niên Họ có thể sống vì những lợi ích chung, cho tập thể khi tham gia các hoạt động xã hội Các chiến dịch như “Mùa đông không lanh” hay “Áo ấm cho em” của Đoàn Thanh niên, của các tổ chức, câu lạc bộ người trẻ tuổi hẳn không còn xa lạ với mỗi người, đặc biệt là trong sinh viên Mùa đông đến, các hoạt động này diễn ra thật sự sôi nổi Chúng ta không khó để có thể bắt gặp những màu áo xanh tình nguyện đi tuyên truyền, vận động từng gia đình ở từng ngõ xóm, từng con phố Rồi bằng tinh thần tương thân tương ái,không ngại điều kiện khó khăn, họ đưa những nhu yếu phẩm đó đến với các vùng thiếu thốn, đói nghèo cần được giúp đỡ Việc làm của họ đã phần nào tiếp thêm sức sống cho những mảnh đời bất hạnh vẫn tồn tại trong xã hội Câu khẩu hiệu “ Đâu cần thanh niên có, đâu khó có thanh niên” đã rất quen thuộc, kể cả ở những vùng sâu , vùng xa nơi miền núi, hải đảo Điều đó cho thấy một bộ phận giới trẻ hiện nay đang phát huy hết sức trẻ nhằm phục vụ cộng đồng một cách không vụ lợi

Hình ảnh trong chương trình “Tôn vinh văn hóa dân tộc 2014”, tuyên dương các tổ chức tham gia giúp đỡ đồng bào vùng cao

Biểu hiện trong lẽ sống của thanh niên không chỉ thể hiện ở những việc làm tình nguyện, vì cộng đồng và xã hội mà còn thông qua chính nỗ lực của bản thân

họ Những tấm gương tự vươn lên trong học tập, làm việc, rèn luyện , đóng góp công sức của mình cho công cuộc xây dựng và phát triển đất nước, biểu hiện qua những thành công cá nhân mà họ đạt được

Hình ảnh “Kỉ niệm 55 năm ngày thành lập trường ĐH Văn hóa Hà Nội”, giao lưu giữa các khoa, khen thưởng các sinh viên nổi bật

Tuy nhiên, khi đề cập đến lẽ sống hay các vấn đề liên quan đến đạo đức thì không thể bỏ qua mặt tiêu cực Sự tiêu cực này xuất hiện không phải bởi cách chọn lẽ sống mà nó là quá trình tha hóa, xói mòn các giá trị của lẽ sống Biểu hiện chủ yếu thường gặp của sự biến đổi này chúng ta bắt gặp ở các căn bệnh như bệnh vô tâm, bệnh thực dụng Bệnh này thể hiện ở chỗ không hề động lòng trước những nỗi đau của người khác, cũng như không hề phẫn nộ trước những tệ nạn xã hội xảy ra trước mắt Con người hầu như trở nên vô tình trước cuộc sống của người khác, để “Mạnh ai nấy sống”, “Phải ai tai nấy”.Trên đường phố ngày nay, vẫn còn rất nhiều những cách hành xử vô tâm theo kiểu nhìn cụ già không dám đi qua đường vì xe cộ đông mà không giúp; thấy một phụ nữ loay hoay mãi không lấy được xe máy từ bãi gửi xe, các cậu thanh niên đi qua lại vẫn không đoái hoài; hay tà áo dài của cô gái bị cuộn vào bánh xe trở thành trò đùa chỉ trỏ nhau của giới trẻ thậm chí cho đến khi cô ngã xuống đường cũng chưa chắc nhận được sự quan tâm…

Poster của tổ chức Amnesty International về sự thờ ơ của con người (st) Đặt những giá trị vật chất lên trên trong học tập, công việc cũng như trong cuộc sống đang là một lối sống khá phổ biến và khiến giới trẻ đánh mất đi nhiều thứ Ngay trong mối quan hệ bạn bè, chọn người yêu cũng được tính toán trên tiêu chí tiền bạc Những biến động của xã hội bây giờ cũng đang kéo các bạn trẻ rời xa với những giá trị tinh thần tốt đẹp cũng như chính gia đình, người thân và bạn bè mình Những lời hỏi thăm, quan tâm đến bố mẹ đang dần bị lãng quên; những bữa cơm gia đình thường xuyên vắng mặt, thời gian ở nhà rất ít chính là những biểu hiện của việc không để tâm đến chính ngôi nhà của mình

Việc chọn được lẽ sống phù hợp cũng đem lại vai trò định hướng cho giới trẻ, hướng họ đi theo con đường đúng đắn, tích cực, ngăn chặn những cạm bẫy, mặt tiêu cực

3 Sự lựa chọn lẽ sống của giới trẻ

Để dễ dàng định hướng cho các đối tượng khảo sát, nên bài thu hoạch đã sử dụng sự phân loại của TS Hồ Thiệu Hùng , lẽ sống ở bốn loại: vì mình và chỉ vì mình ; vì mình và phù hợp với lợi ích xã hội ; vì xã hội trong đó có vì mình ; vì

xã hội, không vì bản thân

Sau khi được giải thích về khái niệm lẽ sống và giới thiệu qua sự phận loại của

TS Hồ Thiệu Hùng, nhóm đối tượng khảo sát đã cho ra kết quả tổng hợp ở biểu

đồ trên Nhận thấy, đa số chọn lẽ sống vì mình vẫn là trên hết Điều này chứng

tỏ ý thức cá nhân và lợi ích cá nhân rất được đề cao trong giới trẻ hiện nay Xét

về góc độ nào đó, đây là nguyên nhân của căn bệnh vô cảm đang dần hình thành,từ kết quả của lối sống thực dụng ngày càng ăn sâu vào suy nghĩ của thanh thiếu niên Các giá trị sống, giá trị đạo đức tinh thần, lòng bao dung nhân ái, tình thương yêu đồng loại, sự hy sinh vì tập thể đang dần bị thế chỗ bởi chủ nghĩa vật chất và lợi ích cá nhân

Biểu đồ 1: Sự lựa chọn lẽ sống trong giới trẻ (%)

26%

38%

28%

8%

Vì mình và chỉ vì mình

Vì mình và phù hợp với lợi ích xã hội

Vì xã hội trong đó có

vì mình

Vì xã hội, không vì bản thân

Tuy nhiên, ta vẫn thấy ở đây có một bộ phận nhỏ chọn lẽ sống vì xã hội mà không vì bản thân Lẽ sống này bản chất rất khó thực hiện Bởi lẽ không cá nhân nào có thể toàn tâm toàn ý cống hiến hết mình cho xã hội Vậy nên, chỉ số người chọn lẽ sống này không nhiều (kể cả ở các biểu đồ dưới đây) nhưng rất đáng để chúng ta trân trọng

Tiếp tục tìm hiểu về sự lựa chọn lẽ sống trong nhóm đối tượng trẻ, nhưng

có sự phân chia giữa giới tính nam và giới tính nữ Đặc điểm giới tính đưa ra kết quả rất khác biệt trong quyết định lựa chọn của từng giới

Nhóm đối tượng nam cho thấy tính cá nhân đặc biệt được đề cao Nếu xét trong sự tương quan giữa môi trường xã hội Việt Nam xưa và nay, thì có lẽ đây

là sự ảnh hưởng bởi tính gia trưởng sâu sắc trong truyền thống Điều này khá bất bình thường khi xã hội hiện nay đang rất phát triển, nhận thức về vai trò và quyền lợi của nam nữ đã bình đẳng hơn

Nhóm đối tượng nữ chọn lẽ sống vì mình và hợp với lợi ích xã hội là nhiều nhất Nữ giới hiện nay, đặc biệt là giới trẻ đã ý thức được vị trí của mình trong

xã hội Họ đang dần thay đổi để phù hợp với những biến đổi của xã hội hiện đại Trong lịch sử Việt Nam, người phụ nữ được ghi nhận là đối tượng có sự hi sinh hết mình từ công việc tề gia nội trợ cho đến quá trình xây dựng, đấu tranh và bảo vệ Tổ quốc Có thể xếp họ vào nhóm “vì xã hội trong đó có vì mình” hoặc

“vì xã hội mà không vì bản thân” Phụ nữ thời xưa gắn chặt với "Tại gia tòng phụ, xuất giá tòng phu, phu tử tòng tử" Phần nào minh chứng cuộc sống của người phụ nữ là phải chịu nhiều áp đặt, không có được cơ hội để phát triển, để được sống cho chính mình Phụ nữ thời chiến tranh lại hết mình vì Tổ quốc, vì dân tộc Họ cống hiến tuổi trẻ để phục vụ công cuộc bảo vệ đất nước; chịu sự mất mát khi người chồng, người con hi sinh nơi trận mạc Vậy nên, dù đã có sự thay đổi trong lẽ sống của các bạn trẻ ngày nay, chúng ta vẫn nhận thấy họ xứng đáng với điều đó

Biểu đồ 2: Sự lựa chọn lẽ sống của hai giới (%)

64 24

8 4

24

52 16

8

Vì mình và chỉ vì mình

Vì mình và phù hợp với lợi ích xã hội

Vì xã hội trong đó có vì mình

Vì xã hội, không vì bản thân

Ngoài ra, khi chia nhóm đối tượng được khảo sát theo độ tuổi, chúng ta thấy sự lựa chọn cũng thay đổi theo từng giai đoạn, thời kì của con người Với nhóm đối tượng dưới 18 tuổi, tương ứng với các bạn trẻ vị thành niên, họ chọn

lẽ sống vì bản thân mình Đến khi trưởng thành hơn, giai đoạn từ 18 đến 24 tuổi (thanh niên và có thể đang học đại học), lựa chọn của nhóm đối tượng này dao động giữa chỉ vì mình và vì lợi ích chung Và nhóm đối tượng cuối, từ 24 đến 30 tuổi (thanh niên và có thể đã đi làm), lựa chọn lẽ sống của họ nghiêng hẳn về vì bản thân và vì cả lợi ích chung của xã hội Từ đây, có thể kết luận ảnh hưởng của nhận thức và môi trường sống và làm việc tác động khá sâu sắc đến việc lựa chọn lẽ sống Khi còn là các cô cậu học sinh, ngồi trên ghế nhà trường và được

sự bao bọc của gia đình, những đối tượng vị thành niên còn mơ hồ về lẽ sống của mình, nhận thức hậu quả những việc làm của bản thân chưa rõ ràng Vậy nên họ luôn khao khát được thể hiện chính mình, mọi suy nghĩ,hành động đều vì bản thân mà không quan tâm đến xung quanh Nhưng khi đã lớn hơn, cả về thể chất lẫn tâm lí, thì con người sẽ có những thay đổi nhất định Sự va chạm với cuộc sống khiến con người dần hình thành lối tư duy tổng quát, xét trên một khoảng thời gian, không gian, có chiều sâu chứ không chỉ nhìn vào tính chất để lựa chọn Ở đây, với các bạn trẻ thuộc lứa tuổi từ 18 đến 24, họ đang dần bước