Giáo án Đại số 9 cả năm - Sách Giải CHUONG II

NHẮC LẠI VÀ SỔ SUNG CÁC KHÁI NIỆM VỀ • Biết cách tính nhanh các giá trị của hàm số khi cho trước biến số, biểu diễn các cặp số x;y trên mặt phẳng tọa độ, vẽ thành thạo ĐTHS y = ax.. Chuẩ

Trang 1

Ngày soạn: 5/ 11/ 2005 Ngày dạy: 8/11/ 2005

Tuần

10:

Tiết

19:

CHƯƠNG II: HÀM SỐ BẬC NHẤT

§1 NHẮC LẠI VÀ SỔ SUNG CÁC KHÁI NIỆM VỀ

• Biết cách tính nhanh các giá trị của hàm số khi cho trước biến số, biểu diễn các cặp số (x;y) trên mặt phẳng tọa độ, vẽ thành thạo ĐTHS y = ax.

II Chuẩn bị của giáo viên và học sinh:

- GV: Giáo án, bảng phụï, phấn màu, thước, máy tính bỏ túi.

- HS: Chuẩn bị, ôn lại kiến thức đã học ở lớp 7, bảng nhóm và bút viết, máy tính bỏ túi

III Tiến trình bài dạy:

HOẠT ĐỘNG CỦA

Hoạt động 1 : Đặt vấn đề và giới thiệu nội dung chương 2 (3

phút )

-GV: Ở lớp 7 chúng ta

đã được làm quen với

các khái niệm hàm số,

một số ví dụ hàm số …

Ở lớp 9 ngoài ôn tập

các kiến thức trên ta

còn bổ sung một số

khái niệm : Hàm số

đồng biến, nghịch biến ,

đường thẳng song song

và xét kỹ hàm số y =

ax + b (a ≠ 0) Tiết học

hôm nay sẽ bổ sung

các khái niệm đó

-HS nghe GV trình bày,mở phần phụï lục Tr

129 để theo dõi

Hoạt động 2 :Khái niệm hàm số (20 phút ).

? Khi nào đại lượng y đgl

hàm số của đại lượng x

thay đổi

? Hàm số có thể được

cho bằng mấy cách

Hãy liệt kê

-GV yêu cầu HS nghiên

-HS: Nếu đại lượng yphụï thuộc vào đạilượng thay đổi x saocho với mỗi giá trịcủa x ta luôn xácđịnh được một giá trịtương ứng của y thì yđgl hàm số của x và

x đgl biến số

-HS: … bằng bảng vàcông thức

1/

Khái niệm hàm số

-Nếu đại lượng y phụï thuộc vào đại lượng thay đổi x sao cho với mỗi giátrị của x ta luôn xác địnhđược một giá trị tương ứng của y thì y đgl hàm số của x và x đgl biến số

- Hàm số có thể được cho bằng bảng hoạc

Trang 2

y = 2x f(x)=2 Series 1 Series 2

1 2 3 4 5 6

x f(x)

cứu ví dụ 1(a,b) Tr 124

SGK

? Hãy giải thích vì sao y

là hàm số của x

? Hãy giải thích vì sao

công thức y = 2x là

một hàm số

? Tương tự các công

thức khác

-HS: Đại lượng y phụïthuộc vào đại lượngthay đổi x sao cho vớimỗi giá trị của x taluôn xác định đượcmột giá trị tương ứngcủa y

-HS trả lời như trên

công thức

-Ví dụ (SGK)

? Bẳng này có xác định

y là hàm số của x

không, vì sao

-GV: Biểu thức 2x xác

định với mọi giá trị của

x, nên hàm số y= 2x,

biến số x có thể lấy

các giá trị tùy ý

-GV: Hướng dẫn HS xét

các công thức còn lại

-GV: Giới thiệu cách viết

y = f(x) =2x

? Em hiểu như thế nào

về f(0), f(1)…, f(a)

-GV: Yêu cầu HS làm ? 1

? Thế nào là hàm hằng,

ví dụ (nếu HS không nhớ

GV gợi ý : Công thức y =

0.x +2 có gì đặc biệt)

-HS: Không, vì ứngvới một giá trị x = 3

ta có hai giá trị tươngứng của y là 6 và 4

-HS: Là giá trị củahàm số tại x = 0; 1; 2;

… a-HS: f(0) = 5; f(a) = 0,5a+ 5

f(1) = 5,5-Khi x thay đổi mà yluôn nhận một giátrị không đổi thì hàmsố y đgl hàm hằng Vídụ y = 2

HS làm ? 1

-HS: f(0) = 5; f(a) = 0,5a + 5f(1) = 5,5

-Khi x thay đổi mà y luônnhận một giá trị khôngđổi thì hàm số y đgl hàmhằng Ví dụ y = 2

Hoạt động 3 :Đồ thị hàm số (10 phút ).

-GV: Yêu cầu HS làm ? 2

(kẻ sẵn 2 hệ trục tọa

độ)-Gọi 2 HS đồng thời lên

bảng mỗi HS làm câu a,

b

-Yêu cầu HS dưới lớp

làm vào vở

-GV cùng HS kiểm tra bài

của hai HS trên bảng

? Thế nào là đồ thị

-1

1 2 3 4 5 6

x f(x)

O

A

B

C D E

F

A

O

y=2x

Trang 3

Hoạt động 4 : Hàm số đồng biến, hàm số nghịch biến (10 phút ).

-GV yêu cầu HS làm ? 3

hàm số đồng biến

-GV đưa khái niệm hàm

số nghịch biến

-HS điền vào bảng-HS: Biểu thức 2x + 1xác định với mọi giátrị của x

… cũng tăng

-HS: x tăng -> y giảm-> nghịch biến

3/ Hàm số đồng biến, hàm số nghịch biến:

(SGK)

Hoạt động 5 : Hướng dẫn về nhà ( 2 phút )

+Học bài theo vở ghi và SGK; BTVN: 1 ->3 Tr 45 SGK; 1 – 3 SBT Tr 56

+Chuẩn bị bài mới

• Củng cố các khái niệm hàm số, biến số, ĐTHS, hàm số đồng

biến, hàm số nghịch biến trên R

II Chuẩn bị của giáo viên và học sinh:

- GV: Giáo án, bảng phụïvẽ hệ trục tọa độ, phấn màu, thước,com pa, máy tính bỏ túi.

- HS: Chuẩn bị, ôn lại kiến thức đã học,compa, bảng nhóm và bút viết, máy tính bỏ túi

III Tiến trình bài dạy:

Hoạt động 1 : Bài cũ – chữa bài tập (15 phút )

-HS1: Khái niệm hàm số

và ví dụ hàm số bằng

? Hàm số đã cho nghịch

biến hay đồng biến

-HS3: Vẽ trên cùng một

hệ trục tọa độ đồ thị

hàm số y=2x và y= - 2x

-HS1 nêu như SGK

Giátrịx

Trang 4

f(x)=sqrt(3)*x f(x)=1 Series 1 Series 2 Series 3 Series 4

1 2 3 4 5 -1

1 2 3 4 5 6

x

f(x)=1 Series 1 Series 2 Series 3 Series 4

1 2 3 4 5 -1

1 2 3 4 5 6

x f(x)

-GV nhận xét, đánh

giávàcho điểm

y = -2x

Hoạt động 2 : Luyện tập (28 phút).

? Bài tập 4 Tr 45 SGK

-HS hoạt động nhóm

trong khoảng 6 phút

-Sau đó gọi đại điện lên

trình bày lại các bước

Bài tập 4

-Nếu HS không biết

trình bày cách các

bước thì GV hướng dẫn

-Bài tập 5 Tr 45 SGK

-GV đưa đề bài lên

bảng phụï

-Gọi một HS lên bảng

-GV yêu cầu HS dưới

lớp làm

-GV nhận xét đồ thị HS

vẽ

-GV vẽ đường thẳng

song song với trục Ox

theo yêu cầu đề bài

? Xác định tọa độ điểm

A, B

?Hãy viết công thức

tính chu vi P của tam

giác ABO

? Trên hệ tục Oxy thì AB

-Vẽ hình vuông cạnh 1đơn vị; đỉnh O, đườngchéo OB có độ dàibằng 2 Trên tia Oxđặt điểm C sao cho OC

-Gọi P là chu vi của tamgiác OAB S là diện tíchtam giác OAB ta có :

f(x)=2*x f(x)=-2*x Series 1 Series 2

-3 -2 -1

1 2 3

x

f(x) A

B O

3y=

2

A B C

y=

2

A B C E

A C D

123456

x f(

x)

Trang 5

= …

? Hãy tính OA, OB dựa

vào số liệu ở đề bài

và đồ thị

? Hãy tính diện tích S

của tam giác OAB

? Còn cách nào khác

không

-GV hướng dẫn cách hai

nếu cần thiết

+Oân lại kiến thức đã học

• Thấy được nguồn gốc của toán học xuất phát từ thực tiễn.

II CHUẨN BỊ CỦA GV VÀ HS:

- GV: Giáo án, bảng phụï, phấn màu, thước,com pa, máy tính bỏ túi.

III TIẾN TRÌNH BÀI DẠY:

Hoạt động 1 : Bài cũ ( 5 phút )

? Hàm số là gì, cho ví dụ

về hàm số cho bởi

Trang 6

-GV: Đặt vấn đề để

xét bài toán

-GV: Đưa bài toán lên

? Sau t giờ, ôtô cách

trung tâm HN là : s = …

-GV yêu cầu HS làm ? 2

? Hãy điền vào bảng

S=50t

? Giải thích tại sao đại

lượng s là hàm số của t

? Nếu thay s=y; t=x ta có

công thức nào

? Nếu thay 50=a; 8 =b ta

có công thức nào =>

hàm số bậc nhất

? Vậy hàm số bậc nhất

là gì

-Một vài HS nhắc lại

-HS đọc to đề bài lênmàn hình

-HS: Trả lời-Sau 1 giờ, ô tô điđược 50 (km)

-Sau t giờ, ô tô điđược 50t (km)

-Sau t giờ, ôtô cáchtrung tâm HN là : s =50t + 8 (km)

-HS điền kết quả vàobảng

-Vì đại lượng s phụthuộc vào t

-HS trả lời miệng

-Hàm số bậc nhấtđược cho bởi côngthức y=ax+b trong đó

a, b là các số chotrước và a khác 0

-Một HS đọc định nghĩa

1/Khái niệm hàm số bậc nhất

a) Bài toán : SGK

b) Khái niệm : Hàm

số bậc nhất là hàmsố được cho bởi côngthức: y = ax + b

Với a , b là những

? Các hàm số sau đây

có phải là hàm số

bậc nhất hay không Vi

sao Nếu là hàm số

bậc nhất hãy cho biết

c) Đúng (a = ½; b = 0)d) Không :

e) Không : Vì chưa cóđiều kện

f) Không : Vì a = 0

Hoạt động 3 :Tính chất (20 phút ).

-GV: Xét hàm số y = f(x)

=-3x+1

? Tìm TXĐ của hàm số

? Chứng minh hàm số

Trang 7

-GV: Trường hợp tổng

quát hàm số bậc nhất

y=ax+b đồng biến khi

nào, nghịch biến khi nào

-Một và HS nhắc lại

-GV: Chốt lại vấn đề và

lưu ý đến hệ số a> =>

… ; a<0=> ……

Lấy x1, x2 R sao cho x1<x2=>

f(x1)=-3x1+1f(x2)=-3x2+1

Hoạt động 4 : ( 4 phút ).

GV: cho học snh quan xát

laiï các hàm số bậc

nhất đã xét

-trong các hàm số bậc

nhất trên hàm số nào

đồng biến? Hàm số

nào nghịch biến? Vì sao?

+Học bài theo vở ghi và SGK

Trang 8

- GV: Giáo án, bảng phụï, phấn màu, thước, com pa, máy tính bỏ túi.

-6(d,e) là hàm số bậcnhất

-HS2: trả lời như SGK-ĐS: Hàm số đồngbiến m>2 Hàm sốnghịch biến khi m<2-HS3: ĐS: y = 100 – 4x

-HS tự ghi

Hoạt động 2 : Luyện tập (30 phút ).

Bài 12 Tr 48 SGK Cho

hàm số y = ax +3 Tìm a

khi biết x =1; y=2,5

? Em làm bài này như

) Hàm số là đồng biến hay nghịch

biến trên R? Vì sao?

b) Tính giá trị tương ứng của y khi

x nhận các giá trị 0; 1; 2;3 2

) Tính giá trị tương ứng của x khi biết

2,5 = a.1+3

<=> a = 2,5 – 3

<=> a = - 0,5 Vậy a = -0,5-HS: Trả lời miệnga) Hàm số đồng biếnvì

a= 3 - 2 >0b) x = 0 => y = 1

x =1 => y = 4 - 2

x = 2 = > y = 3 2 - 1

x = 3 + 2 => y = 8c) (3 - 2 )x + 1 = 0

-Giải-

Thay x = 1; y = 2,5 vàohàm số y = ax+3 ta được:

2,5 = a.1+3 <=> a = 2,5 –3

<=> a = - 0,5 Vậy a = -0,5

Trang 9

từ đó ta đi tìm x.

Bài 13 Tr 48 SGK : Với

những giá trị nào của

m thì mỗi hàm số sau

là hàm số bậc nhất

biểu diễn các điểm sau

đây trên mặt phẳûng

5 0 5 05

1 01

m m

m

+ ≠

+ ≠ <=> − ≠ <=> ≠ ±

Bài 13 Tr 48 SGK : Với

những giá trị nào của

m thì mỗi hàm số saulà hàm số bậc nhất

5 0 5 05

1 01

m m

m

+ ≠

+ ≠ <=> − ≠ <=> ≠ ±

Bài 11 Tr 48 SGK : Hãy

biểu diễn các điểmsau đây trên mặtphẳûng tọa độ

A(-3;0); B(-1;1); C(0;3); D(1;1); E(3;0); F(1;-1); G(0;-3); H(-1;-1)

-GV treo bảng Hãy ghép một ô ở cột bên trái với một ô ở cột bênphải để được kết quả đúng

A Mọi điểm trên mặt

phẳng toạ độ có tung

độ bằng 0

1 Đều thuộc trục

hoành Ox, có phươngtrình y = 0

Đáp án ghép

A – 1

B Mọi điểm trên mặt

phẳng toạ độ có

hoành độ bằng 0

2 Đều thuộc tia phân

giác của góc phần tưthứ nhất hoặc 3 cóphương trình là y = x

B – 4

C Bất kỳ điểm nào

nằm trên mặt phẳng

tọa độ có hoành độ

và tung độ bằng nhau

3 Đều thuộc tia phân

giác của góc phần tưthứ II hoặc IV cóphương trình là y =- x

C – 2

D Bất kỳ điểm nào

nằm trên mặt phẳng

tọa độ có hoành độ

4 Đều thuộc trục tung

Oy, có phương trình y =0

D - 3

Trang 10

và tung độ đối nhau

-GV: Khái quát lại và cho HS ghi vào vở

+Học bài theo ở ghi và SGK

+BTVN: 14 Tr 48 SGK ; 11; 12; 13 Tr 58 SBT

+Ôn kiến thức đồ thị của hàm số

y =ax nếu b ≠ 0 hoặc trùng với đường thẳng y = ax nếu b = 0.

• Yêu cầu HS vẽ ĐTHS y = ax + b (a ≠ 0 ) bằng cách xác định hai điểm phân biệt thuộc ĐTHS.

? Thế nào là ĐTHS y =

f(x)

? Hãy nêu cách vẽ

-HS dưới lớp nhận xét,

bổ sung, GV cho điểm

-HS: Là tập hợp cácđiểm biểu diễn cáccặp giá trị tương ứng(x;f(x)) trên MPTĐ

Hoạt động 2 : Đồ thị hàm số y = ax + b (20 phút ).

-GV đưa lên bảng phụ ? 1

-GV vẽ sẵn trên bảng

phụ một hệ trục tọa độ

và gọi 1 HS lên bảng

biểu diễn

-GV yêu cầu HS dưới

lớp làm vào vở

? Nhận xét gì về vị trí

các điểm A; B; C

? Nhận xét gì về vị trí

các điểm A’; B’; C’

? tứ giác AA’BB’CC’ là

-Song song với đường thẳng y = ax, nếu b ≠ 0; trùng nếu b = 0.

O A B

C A’

B’

C’

Trang 11

-GV rút ra nhận xét :

Nếu A; B; C cùng nằm

trên một đường thẳng

(d) thì A’; B’ ; C’ cùng nằm

trên một đường thẳng

(d’) song song (d)

-GV: Yêu cầu HS là ? 2

-HS cả lớp dùng viết chì

điền vào kết quả, 2 HS

lên bảng điền

-GV giới thiệu “Tổng

x f(x)

-HS lắng nghe và tựghi vào vở

-HS nêu tổng quátSGK

b) Chú ý: (GK)

Hoạt động 3 : Cách vẽ đồ thị hàm số y = ax + b (a ≠ 0) ( 18 phút

t ).

-GV nêu cách vẽ:

? Khi b = 0 thì hàm số y =

ax+ b trở thành y = ax

có vẽ được không

thường xác định 2 điểm

đặc biệt là giao điểm

của đồ thị với hai trục

tọa độ

-GV yêu cầu HS đọc các

bước vẽ ĐTHS y = ax+b

? Hãy biểu diễn hai

-HS trả lới miệng

-HS nghe và tự ghi

-HS:Cho x=0=>y =3 =>

A(0;-3)Cho y = 0=>x = 3/2= >

B(3/2;0)

-1 1 2 3 4

-5 -4 -3 -2 -1 1 2 3 4

x f(x)

2/ Cách vẽ đồ thị hàm số y = ax + b (a

≠ 0)

Bước 1:

Ta cho x = 0 => y =b=>A(0;b)

B ta được đồ thị hàm số

y = ax+b

Làm ? 3

a) Vẽ ĐTHS y = 2x - 3 (d)Cho x=0=>y =3 => A(0;-3)Cho y = 0=>x = 3/2= >B(3/2;0)

-1 1 2 3 4

-5 -4 -3 -2 -1 1 2 3 4

x f(x)

y=x

-8 6- -4 -2 -1 0 1 2 4 6 8y=2x - - -1 1 2 3 4 5 7 9 1

(d) B

A B

A

Trang 12

điểm A; B trên mặt

phẳng tọa độ

-Hai HS lên bảng vẽ

-GV chốt lại:

+ Đồ thị hàm số y =

ax+b (a ≠ 0) là một

đường thẳng nên

muốn vẽ nó ta chỉ

cần xác định 2 điểm

phân biệt thuộc đồ

thị

+ Nhìn đồ thị ? 3 a) Ta

thấy a>0 nên hàm

số y = 2x – 3 đồng

biến; từ trái sang

phải đường thẳng y

= ax+b đi lên nghĩa là

x tăng thì y tăng

+ Nhìn đồ thị ? 3 b) Ta

thấy a<0 nên hàm

số y = -2x + 3 nghịch

biến; từ trái sang

phải đường thẳng y

= ax+b đi xuống;

nghĩa là x tăng thì y

giảm

b) Vẽ ĐTHS y = -2x + 3(d1)

Cho x=0=>y =3 =>

A(0;3)Cho y = 0=>x = 3/2= >

B(3/2;0)

-1 1 2 3 4 -3

-2 -1

1 2 3 4 5

x f(x)

b) Vẽ ĐTHS y = -2x + 3(d1)

Cho x=0=>y =3 => A(0;3)Cho y = 0=>x = 3/2= >B(3/2;0)

-1 1 2 3 4 -3

-2 -1 1 2 3 4 5

x f(x)

+Học bài theo vở ghi và SGK

+BTVN: bài 15; 16 Tr 51 SGK và số 14 Tr 58 SBT

• Yêu cầu HS vẽ thành thạo ĐTHS y = ax + b (a ≠ 0 ) bằng cách xác định hai điểm phân biệt thuộc ĐTHS.(thường là hai giao điểm với hai trục tọa độ)

A B

(d 1)

A B (d1 )

Trang 13

-HS1: Chữa bài tập 15 Tr

-2 -1

1 2 3 4 5

x f(x)

-Tư giác OABC là hìnhbình hành vì: (d2)//(d1);

(d3)//(d4)Tứ giác có hai cặpcạnh đối song song làhình bình hành

Bài 15 Tr 51 SGK

-2 -1 1 2 3 4 5 6 7 8 -3

-2 -1

1 2 3 4 5

x f(x)

-Tư giác OABC là hình bìnhhành vì: (d2)//(d1); (d3)//(d4)

Tứ giác có hai cặpcạnh đối song song làhình bình hành

Hoạt động 2 : Luyện tập ( 25 phút ).

? Đường thẳng đi qua B

có phương trìng là gì

? Điểm C thuộc đường

thẳng nào

-2 -1 1 2 -3

-2 -1

1 2 3 4 5 6

x f(x)

-HS: Điểm A(-2;-2)

-HS: … y = 2-Điểm C(2;2)

Bài 16 (a,b) Tr 51 SGK

-2 -1 1 2 -3

-2 -1

1 2 3 4 5 6

x f(x)

-HS: Điểm A(-2;-2)-Điểm C(2;2)

? Hãy tính diện tích tam

(d1 )

(d2 )

(d3 )

(d4 ) O

(d3 )

(d4 ) O

A

B C

B O

C

(d1 )

A

B O

C

(d1 )

A

Trang 14

Bài 18 Tr 52 SGK

(Đưa đề bài lên bảng

phụ)-GV yêu cầu HS hoạt

? Điểm A(-1;3) thuộc đồ

thị thì ta có được cái gì

-GV kiểm tra việc hoạt

động của các nhóm

-GV nhận xét, đánh

giá và cho điểm

ta có:

11 = 3.4 +b =>b = - 1Vậy hàm số cần tìmlà y=3x-1

-2 -1-1 1 2 3 4 1

2 3 4 5 6 7 8 9 10 11

x f(x)

b) Thay x = -1; y = 3vào y=ax+5 ta được 3=a(-1)+5=>a = 5 -3 = 2Hàm số phải tìm là:

y=2x+5

-1

1 2 3 4 5

x f(x)

y = 3x+b ta có:

11 = 3.4 +b =>b = - 1Vậy hàm số cần tìmlà y=3x-1

-2 -1-1 1 2 3 4 1

2 3 4 5 6 7 8 9 10 11

x f(x)

b) Thay x = -1; y = 3 vàoy=ax+5 ta được

3=a(-1)+5=>a = 5 -3 = 2Hàm số phải tìm là:y=2x+5

-1

1 2 3 4 5

x f(x)

Hoạt động 3 : Hướng dẫn về nhà (5 phút )

+Xem lại các bài tập đã chữa

+BTVN: 17 + 19 Tr 51 + 52 SGK

+Hướng dẫn bài 19 SGK

Định dạng
Số trang	21
Dung lượng	734 KB