Tình hình lợn con mắc hội chứng tiêu chảy và hiệu lực của phác đồ điều trị giai đoạn từ 1 đến 21 ngày tuổi tại trại lợn chu bá thơ ở việt yên bắc giang

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM ------ BÙI THỊ HOÀI THƯƠNG “TÌNH HÌNH LỢN CON MẮC HỘI CHỨNG TIÊU CHẢY VÀ HIỆU LỰC CỦA PHÁC ĐỒ ĐIỀU TRỊ GIAI ĐOẠN TỪ 1 ĐẾN 21 NGÀY TUỔI NUÔI TẠI TRẠI LỢN C

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

- -

BÙI THỊ HOÀI THƯƠNG

“TÌNH HÌNH LỢN CON MẮC HỘI CHỨNG TIÊU CHẢY VÀ HIỆU LỰC CỦA PHÁC ĐỒ ĐIỀU TRỊ GIAI ĐOẠN TỪ 1 ĐẾN 21 NGÀY TUỔI NUÔI TẠI TRẠI LỢN CHU BÁ THƠ Ở VIỆT YÊN,

BẮC GIANG”

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo: Chính quy Chuyên ngành: Chăn nuôi thú y

Khóa học: 2013 - 2017

Thái Nguyên, năm 2017

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

- -

BÙI THỊ HOÀI THƯƠNG

“TÌNH HÌNH LỢN CON MẮC HỘI CHỨNG TIÊU CHẢY VÀ HIỆU LỰC CỦA PHÁC ĐỒ ĐIỀU TRỊ GIAI ĐOẠN TỪ 1 ĐẾN 21 NGÀY TUỔI NUÔI TẠI TRẠI LỢN CHU BÁ THƠ Ở VIỆT YÊN,

BẮC GIANG”

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành : Chăn nuôi thú y

Giảng viên hướng dẫn: TS LÊ MINH CHÂU

Thái Nguyên, năm 2017

LỜI CẢM ƠN

Qua một thời gian học tập rèn luyện tại Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên và sau 6 tháng thực tập tốt nghiệp tại cơ sở em đã luôn nhận được sự giúp đỡ tận tình của thầy, cô giáo và bạn bè Đến nay em đã hoàn thành chương trình học và thực tập tốt nghiệp

Nhân dịp này em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, Ban chủ nhiệm khoa Chăn nuôi Thú y cùng toàn thể các thầy, cô giáo trong khoa Chăn nuôi Thú y đã tận tình giảng dạy và giúp

đỡ em trong suốt thời gian học tập tại trường

Đặc biệt em xin cảm ơn sự quan tâm giúp đỡ của thầy giáo Lê Minh

Châu người đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo em trong suốt thời gian thực tập,

giúp em hoàn thành bản khóa luận này

Em xin chân thành cảm ơn tới ban lãnh đạo cùng toàn thể cán bộ công nhân viên tại công ty Greenfeed đã giúp đỡ em hoàn thành tốt thời gian thực tập Tôi xin chân thành cảm ơn bác Chu Bá Thơ – chủ trang trại chăn nuôi lợn,

xã Việt Tiến, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang đã cho phép, tạo điều kiện và giúp đỡ em trong suốt quá trình thực tập tại trại

Qua đây, em cũng xin được bày tỏ lòng biết ơn tới gia đình, người thân và bạn bè

đã giúp đỡ và động viên em trong suốt thời gian học tập và rèn luyện tại trường

Một lần nữa em xin kính chúc toàn thể thầy cô giáo cùng toàn thể gia đình sức khỏe, hạnh phúc, thành công trong công việc giảng dạy và nghiên cứu

Em xin chân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, ngày tháng năm 2017

Sinh viên Bùi Thị Hoài Thương

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Lịch sát trùng trại lợn nái 6

Bảng 2.2 Lịch phòng bệnh của trại lợn nái 7

Bảng 2.3 Cơ cấu đàn lợn qua các năm 8

Bảng 4.1 Tỷ lệ mắc tiêu chảy lợn con theo đàn và cá thể 34

Bảng 4.2.Kết quả điều tra tình hình mắc hô ̣i chứng tiêu chảy ở lợn con qua các tháng 3 ,4 ,5 trong năm 2017 35

Bảng 4.3 Tình hình hội chứng tiêu chảy ở lợn con theo lứa tuổi 37

Bảng 4.4 Bảng kết quả triệu chứng lâm sàng lợn con mắc tiêu chảy 41

Bảng 4.5 Phác đồ điều trị của hai lô TN 42

Bảng 4.6 Hiệu lực điều trị của 2 loại thuốc 43

DANH MỤC CÁC HÌNH VÀ BIỂU ĐỒ

Hình 2.1 Lợn bị ỉa chảy phân màu vàng 21 Hình 2.2 Niêm mạc ruột xuất huyết 22

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN i

DANH MỤC CÁC BẢNG ii

DANH MỤC CÁC HÌNH VÀ BIỂU ĐỒ iii

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT iv

MỤC LỤC v

PHẦN 1: MỞ ĐẦU 1

1.1 Đặt vấn đề 1

1.2 Mục tiêu và yêu cầu của đề tài 2

1.2.1 Mục tiêu 2

1.2.2 Yêu cầu 2

PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3

2.1 Điều kiện cơ sở nơi thực tập 3

2.1.1 Điều kiện tự nhiên, cơ sở vật chất của cơ sở thực tập 3

2.1.2 Đối tượng và các kết quả sản xuất của cơ sở 8

2.2 Cơ sở khoa học của đề tài 9

2.2.1 Khái niệm chung về hội chứng tiêu chảy 9

2.2.2 Tình hình nghiên cứu hội chứng tiêu chảy ở lợn con trong và ngoài nước 27

PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH 31

3.1 Đối tượng 31

3.2 Địa điểm và thời gian tiến hành 31

3.3 Nội dung tiến hành 31

3.4 Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi 31

3.4.1 Các chỉ tiêu theo dõi 31

3.4.2 Phương pháp theo dõi 31

3.4.3 Phương pháp xử lý số liệu 33

PHẦN 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 34

4.1 Kết quả điều tra lợn mắc bệnh theo đàn và theo cá thể 34

4.2 Kết quả theo dõi tình hình mắc hội chứng tiêu chảy ở lợn con qua các tháng 35

4.3 Tình hình hội chứng tiêu chảy trên lợn con theo lứa tuổi 37

4.4 Kết quả theo dõi triê ̣u chứng lâm sàng ở lợn mắc tiêu chảy 40

4.5 Đánh giá hiệu lực điều trị bệnh tiêu chảy ở hai phác đồ khác nhau 43

4.6 Kết quả theo dõi tỷ lệ tái phát tiêu chảy ở lợn con theo mẹ 44

PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 45

5.1 Kết luận 45

5.2 Đề nghị 45

TÀI LIỆU THAM KHẢO 1

Trong chăn nuôi, lợn là đối tượng vật nuôi chiếm số lượng và tỷ trọng cao nhất, các sản phẩm từ thịt lợn cũng là mặt hàng chính trên thị trường buôn bán do nhu cầu tiêu thụ của người dân cao Do đó, bất cứ yếu tố nào nguy hiểm có hại như dịch bệnh đều ảnh hưởng xấu đến giá cả thị trường, làm giảm hiệu quả kinh tế của ngành chăn nuôi nói chung

Hiện nay ngành chăn nuôi lợn theo quy mô trang trại ở nước ta ngày càng phổ biến và đạt hiệu quả kinh tế cao, đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển nền kinh tế nông nghiệp Tuy nhiên vẫn còn tồn tại rất nhiều hạn chế , khó khăn nan giải nhất gặp phải trong chăn nuôi chính là vấn đề dịch bệnh Nó đã, đang và sẽ gây thiệt hại lớn về kinh tế cho ngành chăn nuôi Một trong những bệnh gây thiệt hại lớn về kinh tế đó là bệnh tiêu chảy của vật nuôi Trong chăn nuôi lợn tập trung, bệnh lây lan mạnh, lại thường xuyên gặp, gây ảnh hưởng lớn đến hiệu quả chăn nuôi, tỷ lệ chết cao, giảm khả năng tăng trọng của đàn lợn

Bệnh thường xảy ra làm cho lợn con bị viêm ruột ỉa chảy, mất nước và điện giải dẫn đến giảm sức đề kháng, còi cọc và chết nếu không được điều trị kịp thời Cũng xoay quanh bệnh này, rất nhiều các trang trại hay các nhà máy sản xuất thức ăn công nghiệp đã sử dụng kháng sinh trộn vào thức ăn, nước uống để phòng tiêu chảy và điều trị bệnh Do không thực hiện đúng nguyên tắc sử dụng kháng sinh nên hiện tượng kháng thuốc của vi khuẩn ngày càng gia tăng và tồn dư kháng sinh trong các sản phẩm có nguồn gốc động vật là rất cao

Xuất phát từ tình hình thực tế trên cùng sự giúp đỡ của cơ sở thực tập

và đặc biệt dưới sự hướng dẫn của TS Lê Minh Châu tôi đã tiến hành đề tài

“Tình hình lợn con mắc bệnh tiêu chảy giai đoạn 1 - 21 ngày tuổi nuôi tại

trại lợn Chu Bá Thơ ở Việt Yên, Bắc Giang và hiệu lực của phác đồ điều trị”

1.2 Mục tiêu và yêu cầu của đề tài

1.2.1 Mục tiêu

- Đánh giá thực trạng bệnh lợn con tiêu chảy tại trại chăn nuôi lợn Chu

Bá Thơ ở Việt Yên, Bắc Giang

- Tìm được phác đồ điều trị hội chứng tiêu chảy ở lợn con có hiệu quả

1.2.2 Yêu cầu

- Tìm hiểu đúng, đầy đủ về thực trạng mắc hội chứng tiêu chảy ở lợn con của trang trại từ đó đưa ra được các đề xuất phòng và trị bệnh đạt hiệu quả

- Số liệu đưa ra dưới dạng bảng biểu

- Tìm hiểu đúng, đầy đủ quy trình chăn nuôi, vệ sinh phòng bệnh của

cơ sở thực tập

- Thực hành công tác thú y cơ sở và công tác chăn nuôi

PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 Điều kiện cơ sở nơi thực tập

2.1.1 Điều kiện tự nhiên, cơ sở vật chất của cơ sở thực tập

2.1.1.1 Vài nét cơ bản về trại lợn Chu Bá Thơ

Trại lợn Chu Bá Thơ thuộc thôn Năm, làng Chàng, xã Việt Tiến, huyên Việt Yên, Bắc Giang

Trại lợn Chu Bá Thơ nằm ở khu vực cánh đồng rộng lớn, có địa hình tương đối bằng phẳng thuận lợi cho việc phát triển chăn nuôi, với diện tích là khoảng 5000 m2 Trong đó:

- Đất trồng cây ăn quả: 1000 m2

- Đất xây dựng: 2000 m2

- Ao, hồ chứa nước và nuôi cá: 1500 m2

Trang trại đã dành khoảng 500 m2

(chuồng có 270 ô nái chửa và chờ phối, 3 ô đực, 1 ô thử lợn ), 1 chuồng hậu bị 300 m2, 1 chuồng thịt 300 m2

, cùng một số công trình phụ phục vụ cho chăn nuôi như: Kho thức ăn, phòng sát trùng, kho thuốc

Hệ thống chuồng xây dựng khép kín hoàn toàn Phía đầu chuồng là hệ thống giàn mát, cuối chuồng có 6 quạt thông gió đối với các chuồng đẻ, 4 quạt thông gió đối với chuồng nái chửa và 2 quạt đối với chuồng hậu bị Hai bên tường có dãy cửa sổ lắp kính Mỗi cửa sổ có diện tích 1,5m2, cách nền

1,2m, mỗi cửa sổ cách nhau 40cm Trên trần được lắp hệ thống chống nóng bằng tôn lạnh

Trong khu chăn nuôi, đường đi lại giữa các ô chuồng, các khu khác đều được đổ bê tông và có các hố sát trùng

Hệ thống nước trong khu chăn nuôi đều là nước giếng khoan Nước uống cho lợn được cấp từ một bể lớn, xây dựng ở đầu chuồng nái chửa Nước tắm và nước xả gầm, phục vụ cho công tác khác, được bố trí từ tháp bể lọc và được bơm qua hệ thống

2.1.1.2 Tình hình chăn nuôi lợn của trang trại

Nhiệm vụ chính của trang trại là sản xuất con giống và chuyển giao tiến

bộ khoa học kỹ thuật

Hiện nay, trung bình lợn nái của trại sản xuất được 2,3 - 2,32 lứa/năm

Số con sơ sinh là 11,00 con/đàn, số con cai sữa: 10,50 con/đàn Trại hoạt động vào mức khá

Tại trại, lợn con theo mẹ được nuôi đến 21 ngày tuổi, chậm nhất là

26 ngày thì tiến hành cai sữa và bán hoặc chuyển xuống chuồng thịt nuôi

Trong trại có 3 con lợn đực giống, lợn đực giống này được nuôi nhằm mục đích kích thích động dục cho lợn nái Lợn nái được phối 2 lần (hoặc 3 lần đối với những con bị trào ngược tinh ra ngoài) Dùng tinh giống Landrace

và Yorkshire của công ty Greenfeed Việt Nam cung cấp

Thức ăn cho lợn nái là thức ăn hỗn hợp hoàn chỉnh có chất lượng cao của công ty Greenfeed Việt Nam

2.1.1.3 Công tác phòng bệnh của trại

Quy trình phòng bê ̣nh cho đàn lợn ta ̣i trại được thực hiê ̣n nghiêm ngă ̣t ,

chă ̣t chẽ

Trong chăn nuôi viê ̣c phòng bê ̣nh là rất quan tro ̣ng nhằm nâng cao sức

đề kháng không đặc hiệu cho đàn lợn Cùng với việc vệ sinh thức ăn , nước

uống, vê ̣ sinh thân thể cho lợn thì viê ̣c ta ̣o bầu tiểu khí hâ ̣u chuồng nuôi thuâ ̣n

lợi cho lợn là mô ̣t viê ̣c rất quan tro ̣ng vì ảnh hưởng củ a nhiê ̣t đô ̣, đô ̣ ẩm là rất

lớn đối với lợn Trại lợn Chu Bá Thơ , thôn Năm, làng Chàng, xã Việt Tiến,

huyện Việt Yên, Bắc Giang là mô ̣t tra ̣i lợn có trang thiết bi ̣ hiê ̣n đa ̣i , thiết kế

phù hợp với việc vệ sinh thú y Hai bên đường vào khu chăn nuôi là ao cá, do

đó chỉ có 1 đường duy nhất vào khu chăn nuôi Trên đường này đă ̣t nhà sát

trùng có hệ thống phun sát trùng cho người và xe ô tô

Khi công nhân, kỹ thuật, khách tham quan vào khu chăn nuôi lợn đều phải sát

trùng tại nhà sát trùng và thay quần áo bảo hộ lao động mới được vào khu chuồng nuôi

Hê ̣ thống chuồng nuôi lợn của tra ̣i được thiết kế là hê ̣ thống chuồng

kín, do đó thuâ ̣n lợi cho viê ̣c ta ̣o bầu tiểu khí hâ ̣u thuâ ̣n lợi cho lợn phát

triển Nhiê ̣t đô ̣ trong chuồng được điều tiết nhờ hê ̣ thống giàn mát , quạt

thông gió và bóng điê ̣n

Việc thu dọn phân và vệ sinh máng tắm cũng được thực hiện hai lần mỗi

ngày vào đầu buổi sáng và cuối buổi chiều Việc quét dọn hành lang trong chuồng

cũng được vệ sinh thường xuyên và rắc vôi bột hoặc quét vôi định kì 1 tuần 1 lần,

kết hợp với dọn vệ sinh xung quanh chuồng trại và tiêu diệt chuột Các chuồng lợn

đã bán hết và chờ nhập lứa mới cũng được rửa sạch, để khô rồi phun thuốc sát

trùng tiêu độc, quét vôi và để trống chuồng 1 tuần rồi mới cho lứa khác vào

Để phòng chống các di ̣ch bê ̣nh xảy ra , trại lợn đã thực hiện các

biê ̣n pháp như :

+ Đảm bảo chuồng tra ̣i thoáng mát về mùa hè, ấm vào mùa đông

+ Tăng cườ ng chế đô ̣ dinh dưỡng

+ Lợn nhập vào tra ̣i đảm bảo không có bê ̣nh

+ Tiêm phòng vacxin đúng li ̣ch

Bảng 2.1 Lịch sát trùng trại lợn nái

Thứ

Trong chuồng

Ngoài Chuồng

Ngoài khu vực chăn nuôi

Chuồng

nái chửa Chuồng đẻ

Chuồng Hậu bị và chuồng thịt

CN

Thứ 2

Quét hoặc rắc

vôi đường đi

Phun sát trùng + rắc vôi

Phun sát trùng

Phun sát trùng toàn

bộ khu vực

Phun sát trùng toàn bộ khu vực

Thứ 3 Phun sát

Trùng

Phun sát trùng + quét vôi đường đi

Quét hoặc rắc vôi đường đi

Thứ 6 Phun sát

Trùng

Phun sát trùng + rắc vôi

Phun sát Trùng

Vệ sinh tổng chuồng

Vệ sinh tổng chuồng

Vệ sinh tổng khu

- Phòng bệnh bằng Vaccine

Quy trình phòng bệnh bằng vacxin luôn được trang trại thực hiện nghiêm túc, đầy đủ và đúng kỹ thuật Đối với từng loại lợn có quy trình tiêm riêng, từ lợn nái, lợn hậu bị, lợn đực, lợn con

Tiêm vacxin nhằm ta ̣o miễn di ̣ch chủ đô ̣ng cho lợn chống lại mầm bệnh khi nó xâm nhập vào cơ thể Vacxin chỉ có hiệu quả phòng bệnh cao khi sức khỏe của con vật được đảm bảo, trên cơ sở đó trại chỉ tiêm vacxin cho lợn ở trạng thái lợn khỏe mạnh, được chăm sóc nuôi dưỡng tốt, không mắc các bệnh truyền nhiễm và mạn tính khác, tạo được trạng thái miễn dịch tốt nhất cho đàn lợn Lợn

được tiêm vacxin ở tra ̣ng thái khoẻ ma ̣nh , được chăm sóc nuôi dưỡng tốt, không mắc các bê ̣nh truyền nhiễm và các bê ̣nh ma ̣n tí nh khác để ta ̣o được trạng thái miễn dịch tốt nhất cho đàn lợn Tỷ lệ tiêm phòng cho đàn lợn luôn

đa ̣t 100%

Sau đây là quy trình phòng bệnh bằng thuốc và vacxin cho các loại lợn

Bảng 2.2 Lịch phòng bệnh của trại lợn nái

Loại lợn Tuần tuổi Phòng bệnh Thuốc/chế Vaccine/

phẩm

Đường đưa thuốc

Liều lượng (ml/con)

Lợn con

21 – 26 ngày Circo, Dịch tả

Pro-Vac CricoMaster, Dịch tả lợn

2

Lợn hậu bị

Lợn nái

sinh sản

Định kỳ hàng năm vào tháng 4, 8, 12 tiêm phòng bệnh tổng đàn vacxin giả dại Begonia tiêm bắp 2 ml/con

2.1.2 Đối tượng và các kết quả sản xuất của cơ sở

Bảng 2.3 Cơ cấu đàn lợn qua các năm

Loại lợn

Số lƣợng lợn của các năm (con) Tỷ lệ tổng

đàn năm

2017 (%)

Lợn con GF01

Lợn đực, lợn nái chờ phối, lợn chửa được 1-4 tuần và lợn chửa từ 14 tuần ăn thức ăn hỗn hợp GF08

Lợn hậu bị GF07

Lợn nái chửa 5-13 tuần ăn thức ăn hỗn hợp GF07

2.2 Cơ sở khoa học của đề tài

2.2.1 Khái niệm chung về hội chứng tiêu chảy

Tiêu chảy là tình tra ̣ng bê ̣nh lý đường tiêu hoá, con vâ ̣t có hiê ̣n tượng ỉa nhanh, nhiều lần trong ngày, trong phân có nhiều nước do rối loa ̣n chức năng tiêu hoá (ruô ̣t tăng cường co bóp và tiết di ̣ch ) (Phạm Ngọc Thạch, 2005) [24], hoă ̣c chỉ phản ánh đơn thuần sự thay đổi ta ̣m thời của phân gia súc bình thường khi gia súc đang thích ứng với những thay đổi trong khẩu phần ăn Tiêu chảy xảy

ra ở nhiều bê ̣nh và bản thân nó không phải là bê ̣nh đă ̣c thù Tuỳ theo đặc điểm , tính chất, diễn biến bê ̣nh , loài gia súc hoă ̣c nguyên nhân chính gây bê ̣nh mà

hô ̣i chứng tiêu chảy được go ̣i bằng nhiều tên khác nhau : bê ̣nh xảy ra đối với gia súc non theo me ̣ go ̣i là bê ̣nh lợn con phân trắng hay bê nghé phân trắng còn ở gia súc sau cai sữa gọi là chứng khó tiêu hay hô ̣i chứng rối loa ̣n tiêu hoá Nếu xét về nguyên nhân chính gây bê ̣nh có các tên go ̣i như : bê ̣nh phó thương hàn, bê ̣nh viêm da ̣ dày ruô ̣t

Tiêu chảy do rất nhiều nguyên nhân gây ra và được đánh giá là hô ̣i chứng phổ biến trong các bê ̣nh của đường tiêu hoá , xảy ra ở mọi lúc , mọi nơi với các triê ̣u chứng chung là ỉa chảy , mất nước, mất chất điê ̣n giải , suy kiê ̣t dẫn đến có thể chết Tuy nhiên, thực chất tiêu chảy là mô ̣t phản ứng tự vê ̣ của

cơ thể, nhưng khi cơ thể tiêu chảy nhiều lần trong ngày (5 – 6 lần trở lên) và nước trong phân từ 75 -76% trở lên go ̣i là hô ̣i chứng tiêu chảy

Ở nước ta trong những năm gần đây , hô ̣i chứng tiêu chảy của lợn vẫn đang là vấn đề nan giải , xảy ra trên hầu hết các tỉnh thành , gây thiệt ha ̣i nghiêm tro ̣ng cho ngành chăn nuôi (Lê Minh Chí, 1995) [1] Đánh giá sự thiê ̣t hại do tiêu chảy gây ra trong chăn nuôi , Lê Minh Chí (1995) [1] cho thấy có tới 70 – 80% sự tổn thất về số lượng gia súc của thời kỳ bú sữa , trong đó 80 – 90% là do hậu quả của tiêu chảy gây ra

2.2.1.1 Nguyên nhân gây ra hội chứng tiêu chảy

Trong lịch sử nghiên cứu về hội chứng tiêu chảy, nhiều tác giả đã dày công nghiên cứu, tìm hiểu nguyên nhân gây ra hội chứng tiêu chảy kết quả cho thấy nguyên nhân gây hội chứng tiêu chảy rất phức tạp Tuy nhiên tiêu chảy là một bệnh lý ở đường tiêu hóa , có liên quan đến rất nhiều các yếu tố,

có yếu tố là nguyên nhân nguyên phát, có yếu tố là nguyên nhân thứ phát Vì

vâ ̣y viê ̣c phân biê ̣t giữa các nguyên nhân gây tiêu chảy là rất khó khăn (Phạm Ngọc Thạch, 1996) [24] Song cho dù bất cứ nguyên nhân nào dẫn đến tiêu chảy thì hậu quả của nó cũng gây ra viêm nhiễm, tổn thương thực thể đường tiêu hóa và cuối cùng là nhiễm trùng Qua nhiều nghiên cứu cho thấy, hội chứng tiêu chảy ở gia súc xảy ra do các nguyên nhân sau đây:

 Do vi sinh vật

Vi sinh vâ ̣t bao gồm các loa ̣i virus , vi khuẩn , ký sinh trùng , và nấm mốc Chúng vừa là nguyên nhân nguyên phát , cũng vừa là nguyên nhân thứ phát gây tiêu chảy

 Do vi khuẩn

Khi nghiên cứu về nguyên nhân gây hội chứng tiêu chảy nhiều tác giả

đã kết luận rằng trong bất cứ trường hợp nào của bệnh cũng có vai trò tác động của vi khuẩn

Trong đường ruột của gia súc nói chung và của lợn nói riêng , có rất nhiều loài vi sinh vật sinh sống Vi sinh vật trong đường ruột tồn tại dưới dạng hệ sinh thái Hệ sinh thái vi sinh vật đường ruột ở trạng thái cân bằng động theo hướng có lợi cho cơ thể vật chủ Hoạt động sinh lý của gia súc chỉ diễn ra bình thường khi mà hệ sinh thái đường ruột luôn ở trạng thái cân bằng

Sự cân bằng này biểu hiện ở sự ổn định của môi trường đường tiêu hóa của con vật và quan hệ cân bằng giữa các nhóm vi sinh vật với nhau trong hệ

vi sinh vật đường ruột Dưới tác động của các yếu tố gây bệnh, trạng thái cân

bằng này bị phá vỡ dẫn đến loạn khuẩn và hậu quả là lợn bị tiêu chảy Nhiều tác giả nghiên cứu về hội chứng tiêu chảy đã chứng minh rằng khi gặp những điều kiện thuận lợi, những vi khuẩn thường gặp ở đường tiêu hóa sẽ tăng độc tính, phát triển với số lượng lớn trở thành có hại và gây bệnh

Đào Trọng Đạt và cs., (1996) [7] cho biết, khi sức đề kháng của cơ thể

giảm sút E.coli thường xuyên cư trú trong đường ruột của lợn thừa cơ sinh sản

rất nhanh và gây nên sự mất cân bằng hệ vi sinh vật đường ruột , gây tiêu chảy Khi tiến hành xét nghiệm 140 mẫu phân lợn khoẻ ở các lứa tuổi khác nhau (từ sơ sinh đến lợn nái) Hồ Văn Nam (1982) [18] đã cho biết 100% các

mẫu phân lợn ở các lứa tuổi có E.coli, xét nghiệm 170 mẫu phân lợn bị tiêu

chảy ở các lứa tuổi tương tự, tỷ lệ này cũng là 100%, nhưng có sự bội nhiễm

vi khuẩn đường ruột một cách rõ rệt Trong phân lợn không tiêu chảy số lượng vi khuẩn 150,70 triệu/1gram phân, nhưng khi bị tiêu chảy số lượng này

đã là 196,35 triệu, tăng hơn 45, 65 triệu

Theo Nguyễn Thị Nội (1985) [19], các tác nhân bệnh tiêu chảy cho lợn

ngoài Salmonella còn có nhiều loại vi khuẩn khác tham gia như: E.coli,

Streptococcus, Klebsiella, Proteus, Pseudomonas, trong đó chủ yếu là do E.coli độc, Salmonella và Streptococcus

Đoàn Thị Kim Dung (2004) [3] cho biết khi lợn bị tiêu chảy số loại vi khuẩn và tổng số vi khuẩn hiếu khí trong 1gam phân tăng lên so với ở lợn không bị tiêu chảy Khi phân lập tác giả thấy rằng các vi khuẩn đóng vai trò

quan trọng trong hội chứng tiêu chảy như: E.coli, Salmonella và

Streptococcus tăng lên trong khi Staphylococcus và Bacillus subtilis giảm đi

Nguyễn Anh Tuấn và cs., (2013) [33] khi nghiên cứu về E.coli và

Salmonella trong phân lợn tiêu chảy và lợn không tiêu chảy cho biết: ở lợn

không tiêu chảy có 83,30% - 88,29% số mẫu có E.coli; 61,00% - 70,50% số

mẫu có mặt Salmonella

Nguyễn Bá Hiên (2001) [9] nghiên cứu biến đô ̣ng của vi khuẩn đường ruô ̣t thường gă ̣p ở gia súc khoẻ mạnh và bị tiêu chảy đã chỉ ra rằng: Khi lợn bi ̣

tiêu chảy , số lượng vi khuẩn E.coli trung bình tăng 1,90 lần, số lượng vi khuẩn Cl.perfringens tăng 100 lần so với lợn khoẻ ma ̣nh Nguyễn Thị Kim

Lan và cs , (2010) [4] cũng cho biết, khi lợn bi ̣ tiêu chảy ở các lứa tuổi , số

lượng trung bình vi khuẩn Cl.perfringens trong phân tăng 173,84% so với lợn

xuất hiện của virus đã làm tổn thương niêm mạc đường tiêu hóa, suy giảm sức

đề kháng của cơ thể và gây ỉa chảy ở thể cấp tính

Trước tiên là virus TGE (Transmissible gastro enteritis) được chú ý

nhiều trong hội chứng tiêu chảy ở lợn Virut TGE gây bệnh viêm dạ dày ruột truyền nhiễm ở lợn, là một bệnh có tính chất truyền nhiễm cao, biểu hiện đặc trưng là nôn mửa và tiêu chảy nghiêm trọng Bệnh thường xảy ra ở các cơ sở chăn nuôi tập trung khi thời tiết rét, lạnh Ở lợn, virus nhân lên mạnh nhất trong niêm mạc của không tràng và tá tràng rồi đến hồi tràng

Theo Phạm Sỹ Lăng và cs., (2009) [16] virus TGE có sự liên hệ đặc

biệt với các tế bào màng ruột non Khi virus xâm nhập vào tế bào nó nhân lên

và phá hủy tế bào trong vòng 4 – 5 tiếng Sữa và các thức ăn khác ăn vào

không tiêu hóa được ở lợn nhiễm virus TGE Các chất dinh dưỡng không

được tiêu hóa, nước không được hấp thu, con vật tiêu chảy, mất dịch, mất chất điện giải và chết

Theo Bertschinger (1999) [34] trong số những mầm bệnh thường gặp ở lợn trước và sau cai sữa bị bệnh tiêu chảy có rất nhiều loại virus, 29% phân

lợn bệnh tiêu chảy phân lập được Rotavirus, 11,2% có virus TGE, 2% có

Enterovirus, 0,7% có Parvovirus

 Do ký sinh trùng

Ký sinh trùng ký sinh trong đường tiêu hóa là một trong những nguyên nhân gây hội chứng tiêu chảy Khi ký sinh trong đường tiêu hóa ngoài việc chúng cướp đoạt chất dinh dưỡng của vật chủ, tiết độc tố đầu độc cơ thể vật chủ, chúng còn gây tác động cơ giới làm tổn thương niêm mạc đường tiêu hóa

và là cơ hội khởi đầu cho một quá trình nhiễm trùng Có rất nhiều loại ký sinh

trùng đường ruột tác động gây ra hội chứng tiêu chảy như: Sán lá ruột lợn

(Fasciolopsis busky), giun đũa lợn (Ascaris suum)…

Theo Phạm Sỹ Lăng và cs., (2003) [15] giun đũa ký sinh trong ruột non

của lợn là loài Ascaris suum Vòng đời giun đũa lợn phát triển và gây bệnh

không cần vật chủ trung gian, lợn trực tiếp nuốt phải trứng gây nhiễm và phát triển thành giun trưởng thành ký sinh ở đường tiêu hóa Số lượng giun có thể

từ vài con đến hàng nghìn con trong một cơ thể lợn

Tác giả Nguyễn Như Thanh (2004) [27] cho biết trong đường ruột của lợn tiêu chảy đã tìm thấy giun đũa ký sinh với số lượng không nhỏ Trong quá trình ký sinh, trao đổi chất của giun sán còn thải ra các chất cặn bã gây hại cho cơ thể lợn, làm lợn gầy còm, chậm lớn, ảnh hưởng đến năng xuất chăn nuôi

Theo Phan Địch Lân (1997) [17], lợn nhiễm giun đũa với biểu hiện lâm sàng là tiêu chảy vì giun đũa tác động bằng cơ giới gây viêm ruột, tiết độc tố

để đầu độc và chiếm đoạt thức ăn của cơ thể lợn, làm cho lợn con gầy yếu, chậm lớn, suy dinh dưỡng, sinh trưởng phát dục chậm và không đầy đủ, sản phẩm thịt giảm đến 30%

 Nguyên nhân khác

Do thời tiết khí hậu, do kỹ thuật chăm sóc nuôi dưỡng, do stress, do ảnh hưởng của điều kiện chuồng trại , do ảnh hưởng của độ ẩm chuồng nuôi đến hội chứng tiêu chảy ở lợn

+ Do thời tiết khí hậu

Ngoại cảnh là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sức đề kháng của cơ thể gia súc Khi điều kiện thời tiết khí hậu thay đổi đột ngột, quá nóng, quá lạnh, mưa gió, ẩm độ, vệ sinh chuồng trại, đều là các yếu tố stress có hại tác động đến tình trạng sức khỏe của lợn

Ở lợn con, do cấu tạo và chức năng sinh lý của các hệ cơ quan chưa ổn định, hệ thống tiêu hóa, miễn dịch, khả năng phòng vệ và hệ thống thần kinh đều chưa hoàn thiện Vì vậy lợn con là đối tượng chịu tác động của điều kiện ngoại cảnh mạnh nhất, bởi các phản ứng thích nghi và bảo vệ của cơ thể còn rất yếu

Theo Đoàn Thị Kim Dung (2004) [3], các yếu tố nóng, lạnh, mưa, nắng, hanh, ẩm thay đổi thất thường và điều kiện chăm sóc nuôi dưỡng ảnh hưởng trực tiếp đến cơ thể lợn, nhất là cơ thể lợn con chưa phát triển hoàn chỉnh, các phản ứng thích nghi của cơ thể còn rất yếu

Nhiều công trình nghiên cứu cho thấy điều kiện môi trường sống lạnh,

ẩm đã làm thay đổi các chỉ tiêu sinh lý, sinh hóa máu của lợn, biến đổi về chức năng và hình thái của hệ tuần hoàn, hệ nội tiết, liên quan đến phản ứng điều hòa nội mô Trong những trường hợp như thế sức đề kháng của cơ thể giảm đi là điều kiện để cho các vi khuẩn đường ruột tăng số lượng độc tính và gây bệnh

Theo Đào Trọng Đạt và cs., (1996) [7] thì trong những tháng mưa nhiều, độ ẩm cao lợn con bị bệnh phân trắng tăng lên ró rệt, có khi lên đến 90 – 100%

Theo các tác giả Niconxki V.V (1986) [40], Hồ ứng miễn dịch, giảm tác động thực bào, do đó gia súc dễ bị vi khuẩn cường độc gây bệnh

+ Do thức ăn và kỹ thuật chăm sóc nuôi dưỡng

Vấn đề chăm sóc nuôi dưỡng có vai trò hết sức quan trọng trong chăn nuôi Việc thực hiện đúng quy trình kỹ thuật chăm sóc nuôi dưỡng trong chăn nuôi sẽ đem lại sức khỏe và tăng trưởng cho lợn Khi thức ăn chăn nuôi không đảm bảo, chuồng trại không hợp lý, kỹ thuật chăm sóc không phù hợp, là nguyên nhân làm cho sức đề kháng của lợn giảm, tăng nguy cơ mắc bệnh

Thức ăn bị nhiễm độc tố nấm mốc cũng là nguyên nhân gây ra tiêu chảy

Trong các loại độc tố nấm mốc thì Aflatoxin là loại độc tố được quan tâm nhất hiện nay Hàm lượng Aflatoxin trong các mẫu thức ăn chăn nuôi ở các tỉnh phía

Bắc biến động từ 10 đến 2800 µg/kg thức ăn Có đến 10% các loại thức ăn hiện dùng là không an toàn cho gia súc, gia cầm

Nấm mốc dễ xâm nhâ ̣p vào thức ăn từ khi còn là nguyên liê ̣u đến khi ra sản phẩm nếu như các khâu bảo quản hay các khâu chế biến không đảm bảo

đúng yêu cầu kỹ thuâ ̣t Mô ̣t số loa ̣i như: Aspergilus, Penicillium, Fusarium,

có khả năng sinh nhiều độc tố Aflattoxin (Aflattoxin B1, B2, G1, G2, M1)

Độc tố nấm mốc với hàm lượng cao có thể gây chết hàng loạt gia súc , với biều hiê ̣n nhiễm đô ̣c đường tiêu hoá , gây tiêu chảy dữ dô ̣i , mà thường chúng ta không nghĩ tới nguyên nhân này nên mọi p hác đồ điều trị đều không

có hiệu quả Ngoài việc gây tiêu chảy cho gia súc độc tố nấm mốc còn gây

đô ̣c trực tiếp cho người từ thực phẩm bi ̣ nhiễm nấm mốc hoă ̣c gián tiếp từ những đô ̣c tố còn tồn dư trong thực phẩm

Thức ăn thiếu đạm, tỷ lệ protid và axitamin không cân đối dối dẫn đến quá trình hấp thu chất dinh dưỡng không tốt Cơ thể lợn thiếu dinh dưỡng, hàm lượng albumin huyết thanh giảm và kéo theo hàm lượng γglobulin huyết

thanh cũng giảm Hệ quả là khả năng miễn dịch của cơ thể giảm đi rõ rệt, tạo điều kiện cho các vi khuẩn phát triển và gây bệnh

Nếu khẩu phần thức ăn của lợn thiếu khoáng và vitamin cũng là nguyên nhân làm cho lợn con dễ mắc bệnh Chất khoáng góp phần tạo tế bào, điều hòa thức ăn đạm và chất béo Lợn con thiếu khoáng dễ dẫn đến bị còi xương,

cơ thể suy nhược, sức đề kháng giảm tạo điều kiện cho vi khuản đường ruột tăng độc lực và gây bệnh

Vitamin là yếu tố không thể thiếu được với mọi cơ thể động vật, nó đảm bảo cho quá trình chuyển hóa trong cơ thể diễn ra bình thường Thiếu một vitamin sẽ làm cho lợn còi cọc, sinh trưởng kém, dễ mắc bệnh đường tiêu hóa

+ Do stress

Sự thay đổi các yếu tố khí hậu thời tiết, mật độ chuông nuôi, vận chuyển đi xa đều là các tác nhân stress quan trọng trong chăn nuôi dẫn đến hậu quả giảm sút sức khỏe vật nuôi và bệnh tật trong đó có tiêu chảy (Trích theo Đoàn Thị Kim Dung, 2004 [3])

Theo Nguyễn Bá Hiên và cs., (2001) [9] hệ thống tiên hóa (dạ dày, ruột) của lợn mẫn cảm đặc biệt với stress Hiện tượng stress thường gây nên biểu hiện chán ăn, nôn mửa, tăng nhu động ruột, có khi tiêu chảy, đau bụng

+ Ảnh hưởng của điều kiện chuồng trại

Phần lớn thời gian sống của lợn là ở trong chuồng do vậy chuồng trại

có ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe của chúng Chuồng trại xây dựng đúng kiểu, đảm bảo các chỉ tiêu kỹ thuật, cao ráo, thoáng, độ thông khí tốt, kết hợp với chăm sóc quản lý và vệ sinh chuồng trại tốt sẽ ảnh hưởng rất tốt đến khả năng sinh trưởng và sức kháng bệnh tật của gia súc và ngược lại

Trong điều kiện khí hậu nhiệt đới của nước ta, về mùa hè khí hậu nóng,

ẩm, về mùa đông khí hậu lạnh, khô nên yêu cầu chuồng nuôi gia súc luôn phải khô ráo, thoáng mát về mùa hè, ấm áp về mùa đông Do vậy trong xây dựng

chuồng trại ngoài việc đảm bảo các yếu tố kỹ thuật cần chú ý đến địa điểm xây dựng chuồng, hướng chuồng, vật liệu xây dựng để dễ dàng khống chế các chỉ tiêu tiểu khí hậu chuồng nuôi phù hợp với từng giai đoạn phát triển của lợn

Theo Phan Địch Lân và cs., (1995) [14] nếu chuồng nuôi kém thoáng khí, ẩm, tồn đọng nhiều phân, rác, nước tiểu khi nhiệt độ trong chuồng nuôi lên cao sẽ sản sinh nhiều khí có hại NH3, H2S làm con vật bị trúng độc thần kinh nặng, con vật bị stress – một nguyên nhân dẫn đến tiêu chảy Nếu chuồng nuôi khô ráo thoáng khí, sạch sẽ sẽ làm giảm lượng khí độc trong chuồng nuôi đồng thời hơi nước thừa được thoát ra ngoài làm cho độ ẩm trong chuồng nuôi vừa phải Cũng theo các tác giả trên, trong cùng điều kiện chăn nuôi, thời gian nào độ ẩm cao ở chuồng mà nền không thoát nước, xây dựng ở chỗ đất trũng thì bệnh lợn con phân trắng phát triền mạnh

Chuồng công nghiệp (có sàn cao hơn mặt đất 40 – 70 cm) đã góp phần cải thiện đáng kể tiểu khí hậu chuồng nuôi, hàm lượng các khí độc giảm 14,5 – 16,0%, ẩm độ giảm 2,5%, nhiệt độ mùa nóng giảm 1,8oC, tốc độ gió tăng 62,22%, tổng số vi khuẩn/m3 không khí giảm 1,8 triệu so với kiểu chuồng K

64, là các yếu tố làm giảm tỷ lệ tiêu chảy ở lợn

Theo Đào Trọng Đạt và cs., (1996) [7] chuồng khô, thoáng, đủ ánh sáng thì tỷ lệ lợn con mắc bệnh phân trắng thấp hơn so với chuồng ẩm, tối

 Ảnh hưởng của độ ẩm chuồng nuôi đến hội chứng tiêu chảy ở lợn

Độ ẩm trong chuồng nuôi 75% là do sản sinh ra từ cơ thể động vật, 20 – 25% từ mặt đất (ổ lót, tường ẩm) bốc ra và 10 – 15% từ không khí bên

ngoài chuồng nuôi đưa vào

Trong chuồng nuôi nếu độ ẩm quá cao ảnh hưởng rất xấu đến cơ thể gia súc cho dù nhiệt độ không khí cao hay thấp Độ ẩm trong chuồng nuôi từ 55 – 85% ảnh hưởng đến cơ thể gia súc chưa rõ rệt nhưng nếu độ ẩm chuồng nuôi >90% sẽ gây ảnh hưởng rất lớn đến cơ thể gia súc Nhiều thí nghiệm

cho thấy lợn nuôi trong chuồng có độ ẩm cao trong thời gian dài không muốn ăn, giảm sức tiêu hóa thức ăn, giảm sức đề kháng với bệnh tật trong

đó có hội chứng tiêu chảy

Bất kỳ mùa nào độ ẩm chuồng nuôi cao cũng có hại Về mùa nóng, nếu

độ ẩm chuồng nuôi cao thì hơi nước trong cơ thể khó thoát ra ngoài làm cho con vật nóng thêm Về mùa lạnh, nếu độ ẩm chuồng nuôi cao thì nhiệt độ cơ thể lợn lạnh thêm do không khí ẩm dẫn nhiệt nhanh hơn không khí khô, cơ thể lợn sẽ mất nhiệt nhiều hơn Đặc biệt, với lợn sơ sinh khi chức năng điều tiết thân nhiệt chưa hoàn chỉnh, lợn con sống trong chuồng có nhiệt độ thấp, ẩm

độ cao sẽ làm cho thân nhiệt lợn con hạ xuống nhanh, sau khi đẻ 30 phút thân nhiệt lợn con có thể giảm thấp đến 5 – 60C sau đó mới dần ổn định Nếu nhiệt

độ chuồng nuôi thích hợp thì thân nhiệt lợn con phục hồi nhanh và ngược lại, nếu nhiệt độ chuồng nuôi quá lạnh hoặc quá nóng sẽ kéo dài thời gian phục hồi thân nhiệt sẽ làm cho con vật suy yếu rõ rệt Con vật bị stress nhiệt – nguyên nhân gây ỉa chảy Độ ẩm thích hợp trong chuồng nuôi là từ 80 – 85%

Đào Trọng Đạt và cs., (1996) [7] cũng cho rằng các yếu tố lạnh, ẩm ảnh hưởng rất lớn đến lợn sơ sinh, lợn con vài ngày tuổi Trong các yếu tố về tiểu khí hậu thì quan trọng nhất là nhiệt độ và độ ẩm Độ ẩm thích hợp cho lợn từ

75 đến 85% Vì thế việc làm khô và giữ ấm chuồng là vô cùng quan trọng

Theo Phan Địch Lân, Phạm Sỹ Lăng (1995) [14] chuồng trại ẩm, lạnh tác động vào cơ thể lợn gây rối loạn thần kinh từ đó gây rối loạn tiêu hóa

Theo dõi tiểu khí hậu trong các kiểu chuồng khác nhau cho thấy sau những trận mưa hay khi có gió mùa đông bắc thì tỷ lệ lợn con mắc bệnh phân trắng tăng lên Cũng theo các tác giả trên , chuồng tra ̣i sạch sẽ , kín, ấm vào mùa đông và vào mùa xuân giữ cho chuồng khô ráo, chống ẩm ướt sẽ giúp lợn con phòng được bệnh lợn con phân trắng

2.2.1.2 Cơ chế sinh bệnh

Erwin M và cs , (1996) [ 36] tác giả của lý thuyết stress đã công bố những nghiên cứu của mình, ông khẳng đi ̣nh: Hê ̣ thống da ̣ dày – ruô ̣t đă ̣c biê ̣t mẫn cảm với stress Ngay ở giai đoa ̣n báo đô ̣ng của quá trình stress, nhu đô ̣ng ruô ̣t tăng thâ ̣m chí có thể gây ỉa chảy cấp tính Nếu các tác nhân stress tác

đô ̣ng với cường đô ̣ ma ̣nh kéo dài thì viêm da ̣ dày – ruô ̣t, loét dạ dày l à điều chắc chắn xảy ra Selye cũng chứng minh rằng các hormon stress chia làm 2 nhóm: nhóm kích thích viêm (STS, cortisol, ) và nhóm chống viêm (ACTH, cortisol .) Chính các hormon này đã tiềm ẩn một khả năng gây viêm cho niêm mạc và phần dưới của niêm ma ̣c da ̣ dày – ruô ̣t Tiếp theo quá trình viêm của dạ dày – ruô ̣t bởi stress, các vi khuẩn có trong đường tiêu hoá đã làm cho

bê ̣nh trầm tro ̣ng hơn, tổn thương nă ̣ng nề hơn

Khi nói đến nguyên nhân gây b ệnh do E.coli, cơ chế gây bê ̣nh được

diễn ra như sau:

Khi có điều kiê ̣n thuâ ̣n lợi từ môi trường và vâ ̣t chủ , vi khuẩn E.coli

tăng sinh trong ruô ̣t và gây tiêu chảy bằng các yếu tố gây bê ̣nh đă ̣c hiê ̣u Cấu

trúc kháng nguyên của E.coli rất phức ta ̣p gồm các loa ̣i : Kháng nguyên O

(kháng nguyên thân), kháng nguyên H (kháng nguyên lông), kháng nguyên K (kháng nguyên bề mặt , vỏ bọc ) và F (kháng nguyên bám dính ) ( Đỗ Ngọc

Thuý và cs, 2002-2003) [31] E.coli xâm nhâ ̣p vào cơ thể đô ̣ng vâ ̣t từ rất sớm,

sau vài giờ được sinh ra Sau khi phát triển và tăng nhanh ở tế bào thành ruô ̣t ,

vi khuẩn xâm nhâ ̣p vào hê ̣ lâm ba , hê ̣ tuần hoàn gây nhiễm trùng Vi khuẩn theo máu tới các cơ quan tổ chức phá huỷ các tổ chức tế bào , gây viêm ruô ̣t ,

tiêu chảy và ngô ̣ đô ̣c cấp làm cho gia súc chết nhanh Các chủng E.coli thuô ̣c

nhóm ETEC và VTEC thường gây tiêu chảy ở lợn sơ sinh và lợn con sau cai

sữa Dựa vào các yếu tố gây bê ̣nh , người ta đã phân vi khuẩn E.coli thành các loại sau : Enterotoxigenic E.coli (ETEC), Enteropathgenic E.coli (EPEC),

Sdherence Enteropathogenic E.coli (AEEC) và Verotoxingenic E.coli

(VTEC) Hầu hết vi khuẩn E.coli gây bệnh sản sinh mô ̣t hay nhiều kh áng nguyên bám dính (Fimbriae), 4 loại kháng nguyên bám dính quan trọng của ETEC gây bê ̣nh ở lợn sơ sinh là F 4(K88), F5(K99), F6(987P) và F41 Nhờ

các kháng nguyên bám dính này mà vi khuẩn E.coli bám vào các cơ quan cảm

nhâ ̣n (receptor) chuyên biê ̣t trên màng tế bào của các tế bào biểu mô ruô ̣t Sau đó, vi khuẩn xâm nhâ ̣p vào lớp tế bào biểu mô ruô ̣t non và cư trú ở đó , ở đây chúng phát triển và sản sinh độc tố đường ruột Enterotoxin Hai loa ̣i đô ̣c tố đường ruô ̣t đó là đô ̣c tố chi ̣u nhiê ̣t (ST) và độc tố không chịu nhiệt (LT) Độc tố đường ruô ̣t phá huỷ tổ chức thành ruô ̣t và làm thay đổi cân bằng trao đổi nước và chất điê ̣n giải, nước được rút vào cơ thể gây tiêu chảy Tiêu chảy làm lợn con mất nước, mất chất điê ̣n giải dẫn đến truy ̣ tim ma ̣ch và chết

Tóm lại quá trình tiêu chảy ở lợn con đã đưa lợn con vào 3 trạng thái rối loạn:

- Rối loạn chức năng tiêu hoá và hấp thu

- Rối loạn cân bằng của khu hệ vi sinh vật đường ruột

- Rối loạn cân bằng nước và điê ̣n giải do lợn con tiêu chảy quá nhiều Lợn con trong tình tra ̣ng nhiễm đô ̣c, truỵ tim mạch mà chết Những con chữa khỏi bê ̣nh thường tăng tro ̣ng giảm, châ ̣m lớn, còi cọc

2.2.1.3 Triệu chứng

Lợn con mắc bê ̣nh đa số thân nhiê ̣t không tăng , nếu tăng thì chỉ sau 2 –

3 ngày rồi hạ xuống trở về lúc bình thường , có con thân nhiệt hạ xuống do ỉa chảy mất nước nhiều Lợn gầy tóp nhanh , lông xù , đuôi rũ , da nhăn nheo , nhợt nha ̣t, hai chân sau dúm la ̣i và run rẩy, đuôi và khoeo dính đầy phân

Tiêu chảy có thể ở mức nhe ̣ lợn không có biểu hiê ̣n mất nước hoă ̣c tiêu chảy nặng với triệu chứng phân toàn nước Phân lợn c ó màu sắc khác nhau phân vàng kem hay hơi xanh , trắng hoặc xám Phân có thể chảy tự do từ hâ ̣u môn xuống sàn Trong trường hợp nă ̣ng , triê ̣u chứng lâm sàng là mất nước ,

rối loa ̣n trao đổi chất , tiêu chảy có thể gây sốt hoặc không sốt và lợn con suy nhược rất nhanh rồi chết Khối lượng cơ thể giảm 30 – 40% do mất nước Cơ bụng hóp lại , lợn gầy, suy kiê ̣t và đi siêu ve ̣o , mắt trũng sâu , da tái xám và nhợt nha ̣t Sự mất nước và giảm khối lượng cơ thể làm cho l ợn bị suy sụp nhanh, những con lợn con này thường bi ̣ chết Trong trường hợp ma ̣n tính hay

bê ̣nh ít nghiêm tro ̣ng, da quanh hâ ̣u môn và vùng háng có thể đỏ lên do tiếp xúc với phân kiềm tính, lợn ít bi ̣ mất nước và điều tri ̣ tích cực thì có thể khỏi bê ̣nh

Hình 2.1 Lợn bị ỉa chảy phân màu vàng

2.2.1.4 Bệnh tích

Những bê ̣nh tích điển hình quan sát thấy như : Xác lợn gầy , vùng đuôi

bê bết phân Niêm ma ̣c mắt, miê ̣ng nhợt nha ̣t Trong da ̣ dày chứa đầy hơi hoă ̣c thức ăn chưa tiêu , mùi khó ngửi Thành dạ dày phù và xuất huyết , niêm ma ̣c

ruô ̣t non xuất huyết Trong ruô ̣t non chứa đầy khí căng phồng, có khi lẫn máu Gan, lách, thận không biến đổi nhiều

Hình 2.2 Niêm mạc ruột xuất huyết

2.2.1.5 Một số đặc điểm dịch tễ của hội chứng tiêu chảy

Hội chứng tiêu chảy ở gia súc do nhiều nguyên nhân gây ra.Chính vì vậy, sự xuất hiện của bệnh phụ thuộc vào sự xuất hiện các nguyên nhân và sự tương tác giữa nguyên nhân và cơ thể gia súc Các yếu tố như tuổi gia súc, mùa vụ, thức ăn,chuồng trại, điều kiện chăm sóc, nuôi dưỡng….đều có ảnh hưởng đến hội chứng tiêu chảy ở gia súc

Ở lợn, hội chứng tiêu chảy có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi Frairbrother (1992) [37] cho rằng khi bệnh tiêu chảy xảy ra thường gây thiệt hại lớn cho ngành chăn nuôi.Bệnh thường xuất hiện ở 3 giai đoạn phát triển của lợn:

- Giai đoạn sơ sinh: 1-4 ngày tuổi

- Giai đoạn lợn con theo mẹ: 5-21 ngày tuổi

- Giai đoạn lợn sau cai sữa: >21 ngày tuổi

Tỷ lệ mắc bệnh tiêu chảy ở một số cơ sở chăn nuôi phụ thuộc vào điều kiện chăm sóc, vệ sinh thú y, còn tỷ lệ chết, mức độ trầm trọng của bệnh ở một đàn còn phụ thuộc vào giai đoạn mắc bệnh (Đoàn Kim Dung,2004 [3]

Khi nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ hội chứng tiêu chảy ở lợn từ sơ sinh đến cai sữa của các hộ chăn nuôi gia đình tại Thái Nguyên, Nguyễn Thị Kim Lan và cs.,(2006) [13] cho rằng, bệnh chịu ảnh hưởng rõ rệt của lứa tuổi mắc bệnh, mùa vụ trong năm, các loại thức ăn, nền chuồng và tình trạng vệ sinh thú ý

Về độ tuổi mắc bệnh, tỷ lệ lợn tiêu chảy giảm theo tuổi, cao nhất ở giai đoạn sau cai sữa đến 2 tháng (13,9%) sau đó giảm dần và chỉ còn(5,55%) ở lợn trên 6 tháng tuổi (Nguyễn Thị Kim Lan và cs., (2006) [12]

Về mùa vụ, bệnh xảy ra quanh năm, nhưng mùa xuân và mùa hè tỷ lệ lợn mắc tiêu chảy cao hơn (13,67-14,75) so với 2 mùa còn lại (9,18-9,68%) ( Nguyễn Thị Kim Lan và cs., (2006) [12] )

Về thức ăn, lợn nuôi thức ăn tổng hợp dạng viên, không qua chế biến, mắc tiêu chảy với tỷ lệ 8,96% Tỷ lệ này tăng lên khi cho thức ăn truyền thống mang tính tận dụng và ăn rau sống (16,1%) (Nguyễn Thị Kim Lan và cs., (2006)[12])

Điều kiện chuồng trại vệ sinh cũng có ảnh hưởng khá rõ rệt đến tỷ lệ mắc tiêu chảy ở lợn Lợn nuôi trong nền lát gạch có tỷ lệ tiêu chảy là 9,49%, lợn nuôi ở nền lát xi măng là 12,64%, chuồng nền đất nện là 20,37% Lợn được nuôi ở điều kiện vệ sinh thú y tốt tỷ lệ tiêu chảy là 8% thấp hơn nhiều so với nuôi trong điều kiện thú y kém (20,35%)

Ngoài các vấn đề trên, hội chứng tiêu chảy còn bị ảnh hưởng bởi các tác nhân gây bệnh do virus, vi khuẩn… Các tác giả đều cho rằng, khi lợn bị mắc tiêu chảy do các tác nhân là vi sinh vật thường làm tăng tỷ lệ mắc bệnh và tỷ lệ chết