đánh giá kết quả học tập sau một giờ học ngữ vănbằng bài tập trắc nghiệm I/ lí do chọn đề tài: Trong quá trình giáo dục, đánh giá kết quả học tập của học sinh là một yếu tố không thể
Trang 1đánh giá kết quả học tập sau một giờ học ngữ văn
bằng bài tập trắc nghiệm
I/ lí do chọn đề tài:
Trong quá trình giáo dục, đánh giá kết quả học tập của học sinh là một yếu tố không thể xem nhẹ, đặc biệt đối với việc dạy học Ngữ văn theo hớng tích hợp – tích
cực Hiệu quả học tập chính là “ thông báo ngợc” để giáo viên có thể kịp thời điều
chỉnh lại quá trình giảng dạy của mình cho phù hợp , qua đó góp phần nâng cao chất l-ợng giáo dục Là một giáo viên trực tiếp tham gia giảng dạy môn Ngữ văn bậc THCS, tôi nhận thấy việc đánh giá kết quả học tập của học sinh bằng bài tập trắc nghiệm là một phơng pháp hay, có thể vận dụng với nhiều đối tợng học sinh ở nhiều năm học Vì thế, trong phạm vi một chuyên đề nhỏ, xin đợc trao đổi một vài điều thu hoạch đợc sau khi đã thực hành trên lớp và thu đợc một số kết quả nhất định
II/nội dung:
Việc đánh giá kết quả học tập của học sinh phải dựa vào những tiêu chí nhất
định ở từng môn học cụ thể và phải tuỳ thuộc vào từng đối tợng học sinh khác nhau Chơng trình Ngữ văn hiện hành đã gợi ý các định hớng về đánh giá hiệu quả học tập Ngữ văn nh sau:
Dựa vào kết quả thực hành nghe, đọc, nói, viết các kiểu văn bản cũng nh thực hành phân tích, bình giá tác phẩm văn học của học sinh mà đánh giá kết quả học tập
Dựa vào mức độ tích cực chủ động, sáng tạo của học sinh trong thực hành đọc, nghe, nói, viết thể hiện ở mức độ tự nguyện tham gia hoạt động học tập, trò chơi Ngữ văn, tìm ra các ý mới khi phân tích văn bản… để đánh giá kết quả học tập
Dựa vào kết quả học tập nội khóa và ngoại khóa ở trờng, ở gia đình, trong xã hội, qua các môn học khác để đánh giá kết quả học tập
Coi trọng năng lực thực hành trong hiệu quả nhng không hề phủ nhận hiệu quả nắm lí thuyết của học sinh và sự vận dụng lí thuyết để nhận diện và tái lập các tri thức
đợc học
Mạnh dạn thử nghiệm các hình thức trắc nghiệm khách quan để đánh giá hiệu quả học tập
Đặc biệt coi trọng và nâng cao trách nhiệm trong việc chấm bài tập làm văn và trả bài tập làm văn nh là đánh giá biểu hiện tập trung nhất của hiệu quả học tập
Đánh giá hiệu quả học tập sau một học kì, qua bài ôn tập, kiểm tra định kì là một việc làm bắt buộc, nhng việc đánh giá kết quả sau mỗi giờ học Ngữ văn cũng rất cần thiết Vì là kiểm tra ngay sau giờ học nên nó có tác dụng kiểm tra mức độ tập trung học tập, khả năng tiếp thu bài học, đồng thời củng cố lại những kiến thức cơ bản các em vừa đợc học ở trên lớp và định hớng cho các em những thông tin cần thiết để học và làm bài tập ở nhà
Với thời gian rất ngắn ( khoảng 3 - 5’ ) cuối mỗi giờ học, nên hình thức kiểm tra hữu hiệu nhất là sử dụng bài tập trắc nghiệm Đây cũng là một loại hình đợc sử dụng thờng xuyên trong các bài kiểm tra, đánh giá mà các em đã làm quen trong mấy năm gần đây Ưu điểm của dạng bài tập này là có thể kiểm tra đợc trên một diện rộng nhiều
đối tợng học sinh, đồng thời tạo hứng thú cho các em tích cực, chủ động tiếp thu bài học Giáo viên có thể chuẩn bị sẵn câu hỏi trắc nghiệm ra giấy trong hoặc các phiếu học tập của học sinh, bài tập làm xong có thể chấm lấy điểm miệng
Trang 2Môn Ngữ văn ở trờng THCS là sự tổng hợp của 3 phân môn: Văn, Tiếng Việt, Tập làm văn Chính vì vậy, mặc dù dạy và học theo tiết nhng vẫn cần đảm bảo sự tích hợp giữa 3 phân môn trên bởi Tiếng Việt là phơng tiện của Văn học, Tập làm văn là dùng Tiếng Việt để viết và nói Do đó, khi thiết kế bài tập trắc nghiệm cuối mỗi giờ học, ngời giáo viên cần chú ý đảm bảo đợc tính tích hợp ngang và tích hợp dọc Bên cạnh đó, cũng cần phải phát huy đợc tính tích cực của học sinh, đặc biệt là đối tợng học sinh yếu, kém, thờng tự ti không dám phát biểu trớc các bạn và thầy cô giáo
Sau đây là một số khái niệm về trắc nghiệm và các dạng bài tập trắc nghiệm có thể sử dụng trong củng cố, kiểm tra học sinh sau mỗi giờ học:
trắc nghiệm (Test)
Trắc nghiệm là một loại hình phơng pháp đợc chuẩn hóa dùng để tìm hiểu các
đặc điểm nhân cách, xác định một hiện trạng, khả năng hay nguyên nhân nào đó một cách khách quan
Bài trắc nghiệm gồm hai loại:
1 Các bài tự luận
2 Các bài trắc nghiệm khách quan.
Các loại bài trắc nghiệm khách quan:
Mỗi loại trắc nghiệm khách quan bao gồm một số câu hỏi và thờng gặp ở dạng sau:
a) Trắc nghiệm đúng - sai :“ ” Loại này chỉ gồm hai lựa chọn (đúng hoặc sai) và là loại trắc nghiệm rất đơn giản, dễ sử dụng Tuy nhiên, kết quả thu đợc không đạt độ tin cậy cao, phụ thuộc nhiều vào yếu tố ngẫu nhiên
Ví dụ 1: - Hai bài thơ Qua đèo Ngang và Bạn đến chơi nhà đều viết bằng thể
thơ thất ngôn bát cú
Học sinh khoanh vào chữ Đúng trong câu trên
Ví dụ 2: Trong những câu sau, câu nào đúng, câu nào sai?
a) Nó tôi cùng nhau đến câu lạc bộ A Đúng B Sai
c) Nó chậm chạp nhng đợc cái cần cù A Đúng B Sai
Học sinh khoanh vào chữ Đúng vào câu C, khoanh vào chữ Sai ở câu a,b
Ví dụ 3: Lập luận trong bài văn là cách đa ra những luận cứ để dẫn ngời đọc
(nghe) tới luận điểm mà ngời viết (nói) muốn đạt tới Điều đó đúng hay sai?
Học sinh khoanh vào chữ Đúng ở câu A
b) Trắc nghiệm điền khuyết:
Học sinh điền vào chỗ trống theo yêu cầu của bài tập
Ví dụ 1: Chọn và điền các từ: âm xâm, sầm sập, ngai ngái, ồ ồ, lùng tùng, độp
độp, man mác vào chỗ trống thích hợp trong đoạn văn sau:
“Ma xuống… … … , giọt ngã, giọt bay, bụi nớc tỏa trắng xóa Trong nhà… … … hẳn đi Mùi nớc ma mới ấm, ngòn ngọt,… … … Mùi … … … , xa lạ của những trận ma
đầu mùa đem về Ma rèo rèo trên sân, gõ … … … trên phên nứa, mái giại, đập… … … vào tàu lá chuối Tiếng giọt gianh đổ… … … … , xói lên những rãnh nớc sâu.”
Ví dụ 2: Dùng từ hoặc cụm từ thích hợp điền vào chỗ trống để hoàn thành khái
niệm về phép lập luận diễn dịch:
Phép lập luận diễn dịch là xuất phát từ … … … … … … Muốn diễn dịch thuyết phục thì t tởng làm tiền đề phải… … … …
Ví dụ 3: Điền tiếp những thông tin còn thiếu vào chỗ … … ở các cột tên tác
Trang 3stt Tên tác phẩm Tên tác giả Thể loại
1 Cuộc chia tay của những con búp bê Khánh Hoài … … … … … … …
2 Phò giá về kinh … … … … … … … … … … … … …
3 Vọng L sơn bộc bố … … … … … … Thất ngôn tứ tuyệtĐờng luật
4 Hồi hơng ngẫu th … … … … … … … … … … … … …
5 Bạn đến chơi nhà Nguyễn Khuyến … … … … … … …
c) Trắc nghiệm đối chiếu cặp đôi:
Cho sẵn hai nhóm đối tợng sắp xếp tách rời nhau Học sinh phải nối một đối t-ợng của nhóm thứ nhất với một đối tt-ợng thích hợp của nhóm thứ hai để đạt yêu cầu đã
đề ra trong bài tập
Ví dụ 1: Nối nội dung ở cột A với nội dung ở cột B để đợc ý kiến đúng:
1 Từ ghép đẳng lập a dùng để biểu thị các ý nghĩa quan hệ giữa các bộphận của câu với câu.
2 Từ láy b là những từ có nghĩa giống nhau hoặc gần giốngnhau.
3 Quan hệ từ c có các tiếng bình đẳng về mặt ngữ pháp
4 Từ đồng nghĩa d là những từ giống nhau về âm thanh nhng nghĩa khácxa nhau.
e có quan hệ láy âm giữa các tiếng
Ví dụ 2: Hãy nối cột A với cột B sao cho phù hợp:
d) Trắc nghiệm câu trả lời ngắn: Bài tập nêu câu hỏi, học sinh viết câu trả lời ngắn
thích hợp
Ví dụ 1: Thể thơ nào sử dụng phổ biến trong ca dao? ( Lục bát )
Trang 4Ví dụ 2: Em hãy kể tên các bài thơ viết về mùa xuân trong văn học mà em biết (Mùa xuân chín – Hàn Mặc Tử , Mùa xuân nho nhỏ – Thanh Hải… )
e) Trắc nghiệm nhiều lựa chọn:
Ví dụ 1: Tôi trong câu “ Tôi đứng dậy, lấy khăn mặt ớt đa cho em” thuộc từ loại
gì?
Ví dụ 2: Nội dung của hai bài thơ Sông núi nớc Nam và Phò giá về kinh kết hợp
với nhau toát lên tinh thần gì của thời đại Lí – Trần
A Tinh thần quyết chiến quyết thắng chống giặc ngoại xâm bảo vệ Tổ quốc
B Tinh thần tự lực tự cờng, ý chí quyết tâm bảo vệ chủ quyền dân tộc
C Khát vọng thái bình thịnh trị cho giang sơn xã tắc
D Tinh thần độc lập, khí phách hào hùng, khát vọng lớn lao của dân tộc trong việc dựng xây và bảo vệ Tổ quốc
Từ các dạng trắc nghiệm trên đây, tôi đã vận dụng vào việc kiểm tra, đánh giá học sinh sau khi kết thúc một bài học trong tuần hoặc sau mỗi tiết học của môn Ngữ văn
VD 1: Tiết 17 - Bài 5 ( Sách Ngữ văn 7 – tập 1):
1 Bài thơ Sông núi nớc Nam là bài thơ viết theo thể… …
Thể thơ Số chữ trong mỗi câu Cách hiệp vần
A Thất ngôn tứ tuyệt
B Ngũ ngôn tứ tuyệt
C Thất ngôn bát cú
D Song thất lục bát
A 5 chữ
B 6 chữ
C 7 chữ
D 8 chữ
A Các chữ cuối câu 1 và câu 4 hiệp vần
B Các chữ cuối câu 1 và câu 3 hiệp vần
C Các chữ cuối câu 1,2 và câu 4 hiệp vần
D Các chữ cuối câu 3 và câu 2 hiệp vần
2 Bài thơ Phò giá về kinh là bài thơ viết theo thể… …
Thể thơ Số chữ trong mỗi câu Cách hiệp vần
E Thất ngôn tứ tuyệt
F Ngũ ngôn tứ tuyệt
G Thất ngôn bát cú
H Song thất lục bát
E 5 chữ
F 6 chữ
G 7 chữ
H 8 chữ
E Các chữ cuối câu 1 và câu 4 hiệp vần
F Các chữ cuối câu 1 và câu 3 hiệp vần
G Các chữ cuối câu 1,2 và câu 4 hiệp vần
H Các chữ cuối câu 3 và câu 2 hiệp vần
3 Cả hai bài thơ Sông núi nớc Nam và bài thơ Phò giá về kinh:
A Có biểu cảm 1 Biểu cảm ẩn kín
2 Biểu cảm lộ rõ
B Không biểu cảm
4 Cả hai bài thơ Sông núi nớc Nam và bài thơ Phò giá về kinh:
A Tinh thần quyết chiến quyết thắng chống giặc ngoại xâm bảo vệ Tổ quốc
B Tinh thần tự lực tự cờng, ý chí quyết tâm bảo vệ chủ quyền dân tộc
C Khát vọng thái bình thịnh trị cho giang sơn xã tắc
D Tinh thần độc lập, khí phách hào hùng, khát vọng lớn lao của dân tộc trong việc dựng xây và bảo vệ Tổ quốc
Đây là dạng bài tập trắc nghiệm kiểm tra kiến thức ngay sau khi vừa học xong tiết 17 – bài 5 ( Sách Ngữ văn 7 – tập 1) Nó giúp học sinh khắc sâu kiến thức cần
Trang 5phải ghi nhớ về thể thơ thất ngôn tứ tuyệt và ngũ ngôn tứ tuyệt – hai thể thơ cổ các em mới đợc làm quen và còn nhiều bỡ ngỡ, đồng thời tích hợp với tập làm văn ở kiểu bài biểu cảm (biểu cảm trực tiếp và biểu cảm gián tiếp)
VD 2: Bài 10 – Tiết 37,38,39,40 ( Sách Ngữ văn 7 – tập 1):
1 Tìm chủ đề của bài thơ “ Tĩnh dạ tứ ” (Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh) Khoanh
tròn vào chữ cái đầu câu trả lời đúng:
A Ngắm trăng nhớ quê hơng
B Tình cảm trân trọng đối với quê hơng
C Sự hòa hợp giữa tình yêu quê hơng và tình yêu thiên nhiên
2 Tìm chủ đề của bài thơ “Hồi hơng ngẫu th” (Ngẫu nhiên viết nhân buổi mới về
quê) Khoanh tròn vào chữ cái đầu câu trả lời đúng:
A Nỗi xót xa khi trở thành ngời xa lạ ngay khi trở về quê hơng mình
B Niềm vui lẫn nỗi buồn khi về quê sau một thời gian quá lâu
C Tấm lòng của một viên quan lớn với quê hơng
3 Đối chiếu với bản phiên âm, em thấy việc sử dụng từ trái nghĩa nào trong bản dịch
là sát với nguyên bản?
A Khi đi trẻ, lúc về già
B Trẻ đi, già trở lại nhà
C Rời nhà khi trẻ, già mới quay về
4 Bài thơ “Hồi hơng ngẫu th” (Ngẫu nhiên viết nhân buổi mới về quê) thể hiện sự
biểu cảm từ đối tợng nào? Khoanh tròn vào chữ cái đầu câu trả lời đúng:
A Từ sự việc
B Từ con ngời
C Từ sự việc và con ngời
Đây là dạng bài tập trắc nghiệm dùng để củng cố kiến thức của học sinh sau khi
đã học xong các tiết 37,38,39,40 của bài 10 Nó giúp ngời giáo viên kiểm tra đợc ngay hiệu quả dạy học ở từng bài học
VD 3: Tiết 76 - Bài 15 ( Sách Ngữ văn 9 – tập 1):
Khoanh tròn vào chữ cái đứng trớc câu trả lời đúng nhất:
1 Tác phẩm nào sau đây không do Lỗ Tấn sáng tác:
A Thuốc
B AQ chính truyện
C Cố hơng
D Làng
2 Cố hơng là:
A Một hồi kí mang tính tự truyện của tác giả
B Một truyện ngắn có yếu tố hồi kí
C Một truyện ngắn hoàn toàn h cấu
D Tiểu thuyết
3 Ngời kể chuyện trong tác phẩm là:
A Tác giả.
B Nhân vật Nhuận Thổ.
C Nhân vật tôi.
D Nhân vật Hai Dơng.
4 Phơng thức biểu đạt chính của Cố hơng là:
A Tự sự
B Biểu cảm
C Miêu tả
D Nghị luận
Trang 6Bài tập trên giúp củng cố lại các kiến thức các em mới tiếp nhận trong tiết 76 về tác giả Lỗ Tấn, về truyện ngắn Cố hơng (ở một số phơng diện nh phơng thức biểu đạt, ngôi kể)
VD 4: Bài 23 ( Sách Ngữ văn 9 – tập 2):
1 Bài thơ Mùa xuân nho nhỏ đợc sáng tác trong hoàn cảnh nào?
A Khi tác giả đang nằm trên giờng bệnh
B Khi tác giả đang tham gia công tác cách mạng ở chiến trờng Bình Trị Thiên – Huế
C Khi tác giả
D Khi tác giả
Trong bài thơ Mùa xuân nho nhỏ, tác giả đã không sử dụng biện pháp nghệ thuật
nào sau đây?
A So sánh
B Nhân hóa
C ẩn dụ
D Chơi chữ
Iii/Kết luận:
đổi mới phơng pháp dạy học đã và đang là những đòi hỏi cấp bách đối với ngành giáo dục nói chung và ngời giáo viên nói riêng Một trong những phơng pháp đổi mới đó chính là việc đánh giá kết quả học tập của học sinh Mỗi môn học đều có những tiêu chí kiểm tra nhất định Đối với riêng bản thân tôi, qua những giờ dạy trên lớp, tôi nhận thấy việc kiểm tra, đánh giá, củng cố bài học cho học sinh là một điều nên làm vì
nó góp phần tạo hứng thú cho giờ học cũng nh giúp khắc sâu kiến thức cho học sinh Qua chuyên đề này, tôi xin đợc đóng góp một vài ý kiến thu hoạch bớc đầu còn nhiều hạn chế, thiếu sót Rất mong nhận đợc quan tâm, góp ý và chỉ bảo của các thế hệ đàn anh đi trớc và của bạn bè đồng nghiệp
Xin chân thành cám ơn !