Tình trạng giải pháp đã biết Trong những năm gần đây Đảng và nhà nước ta đã chỉ đạo ngành giáo dục phát động nhiều cuộc vận động như “Hai không’; “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức H
Trang 1CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
MÔ TẢ SÁNG KIẾN
Mã số:………
1. Tên sáng kiến: “ XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG HỌC TẬP THÂN THIỆN ”
2 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Chủ nhiệm lớp
3 Mô tả bản chất của sáng kiến
3.1 Tình trạng giải pháp đã biết
Trong những năm gần đây Đảng và nhà nước ta đã chỉ đạo ngành giáo dục
phát động nhiều cuộc vận động như “Hai không’; “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh’; “Mỗi thầy cô giáo là một tấm gương đạo đức, tự học và sáng tạo”;… và đặc biệt ngay từ đầu năm học 2008- 2009 Bộ giáo dục và Đào tạo đã phát động phong trào thi đua : “Xây dựng trường học thân thiện -Học sinh tích cực” giai đoạn 2008 - 2013 rộng khắp cả nước Đây là mô hình cải thiện linh hoạt các hoạt động thường ngày của nhà trường nhằm làm cho các hoạt động giáo dục trở nên nhẹ nhàng, vui tươi, nâng cao hiệu quả và chất lượng giáo dục Chúng tôi nghĩ rằng muốn xây dựng được một “Trường học thân
Trang 2thiện, học sinh tích cực” theo đúng nghĩa của nó, trước hết phải có các tập thể
“Lớp học thân thiện” Ở trong môi trường đó, trẻ được tiếp thu tri thức trong một bầu không khí thân thiện, gần gũi như ở gia đình, điều đó góp phần giúp trẻ hứng thú trong học tập và đem lại hiệu quả cao trong giáo dục Nơi đó trường học, lớp học được coi như là một ngôi nhà chung, ngôi nhà thứ hai của mình và các em thấy được mỗi ngày đến trường, đến lớp là một ngày vui, bản thân các
em yêu trường, yêu lớp, gắn bó với ngôi nhà chung đó Để làm được công việc này trách nhiệm đầu tiên, lớn nhất có lẽ thuộc về các giáo viên làm công tác chủ nhiệm và công tác giảng dạy ở tất cả các bộ môn Đây là một trong hai công tác
vô cùng quan trọng của người giáo viên Điều này càng quan trọng hơn khi được đặt trong phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” Để làm tốt công tác này, để lớp dạy của mình thực sự thân thiện, học sinh của mình thực sự tích cực, bên cạnh việc nắm chắc vai trò, chức năng, nhiệm vụ của người giáo viên, chúng tôi đã có một số định hướng cụ thể cho công việc của mình Đặc biệt, để các em xích lại gần nhau nhau hơn, để xây dựng được một tập thể lớp học đoàn kết, thân thiện Những việc làm đó có những ưu điểm
và hạn chế sau:
* Ưu khuyết điểm của giải pháp cũ
- Đây là phong trào thi đua có mục tiêu rõ ràng, thiết thực và nội dung hết sức phong phú, sâu rộng, phù hợp đối tượng là các thầy, cô giáo, cán bộ quản lý
và học sinh
- Phát huy được tính tích cực và sự hứng thú học tập cho học sinh, khả năng chủ động và vốn sống của học sinh
Trang 3- Đây là mô hình cải thiện linh hoạt các hoạt động thường ngày của nhà trường nhằm làm cho các hoạt động giáo dục trở nên nhẹ nhàng, vui tươi, nâng cao hiệu quả và chất lượng giáo dục
* Hạn chế của giải pháp cũ
- Phải vận dụng trong một thời gian dài vì không thể một sớm một chiều
mà nhà trường và giáo viên thực hiện có hiệu quả cả 5 nội dung của phong trào thi đua “ Xây dựng trường học thân thiện - Học sinh tích cực”
- Việc rèn luyện kỷ năng sống cho học sinh mặc dù được quan tâm nhưng hiệu quả còn thấp, thể hiện: Kỷ năng xử lý tình huống, kỷ năng làm việc, sinh hoạt theo nhóm còn non; nhiều học sinh thiếu ý thức rèn luyện và bảo vệ sức khoẻ, thiếu kỷ năng phòng chống tai nạn thương tích và ứng xử văn hoá
- Trường đã tổ chức nhiều hoạt động vui tươi, lành mạnh kể cả các trò chơi dân gian nhưng chưa lôi cuốn được hầu hết học sinh tích cực tham gia nên hạn chế trong việc giáo dục
3.2 Nội dung giải pháp đề nghị công nhận là sáng kiến
a) Mục đích của giải pháp
Nghiên cứu đề tài này nhằm đánh giá thực trạng của phong trào thi đua
“Xây dựng trường học thân thiện- Học sinh tích cực” ở trường tiểu học, thông qua đó, học sinh được tạo điều kiện để sống khỏe mạnh, vui vẻ tích cực học tập
và tham gia các hoạt động khác, được giáo viên nhiệt tình giảng dạy, yêu thương, tôn trọng, được gia đình và cộng đồng tạo điều kiện phát huy hết tiềm năng của mình trong môi trường an toàn và thuận lợi
Trang 4Đồng thời góp một phần nhỏ kinh nghiệm cũng như sáng tạo của tôi trong việc“Xây dựng lớp học thân thiện” và có thể nhân rộng ra cho các lớp cùng khối hoặc làm tiền đề cho các khối lớp trên, nhằm đảm bảo chất lượng và hiệu quả giáo dục, đảm bảo các quyền cơ bản của trẻ em trong thời gian các em ở trường, gia đình và cộng đồng
b) Nội dung giải pháp
* Điểm mới của giải pháp
Lần đầu tiên học sinh muốn được bày tỏ ý kiến tâm tư nguyện vọng của mình đối với thầy cô, bạn bè thậm chí với cả ba, mẹ mình mà không bằng lời nói trực tiếp mà qua hình thức viết thư “thay lời muốn nói” bỏ vào thùng thư và mỗi tuần mở một lần Các em sẽ mạnh dạn tự tin hơn khi được người lớn hiểu mình Bên cạnh đó trong lớp học lúc nào cũng đầy ấp tiếng cười, không còn sự căng thẳng, phiền hà của giáo viên, làm cho các em thoải mái và tiếp thu bài tốt hơn Tạo nên một môi trường giáo dục cả về vật chất và tinh thần an toàn, bình đẳng gây hứng thú cho học sinh học tập, nâng cao chất lượng giáo dục trên cơ sở nỗ lực của nhà trường, xã hội vì người học Những điều này chính là điểm mới mà tôi đã áp dụng thực hiện vào công tác chủ nhiệm của lớp mình cho năm học này
mà trước đây chưa từng áp dụng
* Cách thức thực hiện, các bước thực hiện của giải pháp
Yếu tố quyết định thành công của phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” là lòng quyết tâm, nhận thức đầy đủ, tinh thần trách nhiệm cũng như năng lực, biện pháp giáo dục ngày càng được nâng cao và
sự huy động tham gia tổng hợp của các lực lượng trong và ngoài nhà trường
Trang 5nhằm đạt được mục tiêu xây dựng môi trường giáo dục an toàn, thân thiện, hiệu quả; đồng thời phát huy tính chủ động, tích cực, sáng tạo của học sinh trong học tập và các hoạt động xã hội một cách phù hợp và hiệu quả
Các biện pháp giáo dục tích cực mang lại nhiều lợi ích mong muốn của trẻ
em, giúp các em có tâm trạng vui vẻ lúc ở nhà, tinh thần thoải mái khi đến trường học tập và vui chơi đạt kết quả tốt Tinh thần thoải mái làm cho các em thân thiết với mọi thành viên trong gia đình, thân thiện với bạn bè và trường lớp, vui vẻ, yêu thích đến trường và tích cực học tập Nhằm mang đến sự hứng thú, phát triển những kĩ năng học tập, chủ động tiếp thu kiến thức, trong đó đặc biệt là phát huy khả năng tự tìm hiểu, khám phá, tư duy sáng tạo cần có cho các em, làm cho các
em cảm nhận được rằng “Mỗi ngày học sinh đến trường là một ngày vui” Để
xây dựng được “Trường học thân thiện- học sinh tích cực” trước hết chúng ta phải xây dựng được “Lớp học thân thiện” Vậy để xây dựng được một lớp học thân thiện trước hết ta phải:
1 Trang trí lớp học thân thiện
Việc trang trí lớp học một cách sáng tạo, phù hợp với đặc điểm tâm lý học sinh để giúp các em biết yêu và tạo ra cái đẹp, giúp các em có ý thức giữ gìn trường lớp của mình Ngoài những qui định về trang trí lớp học của ngành, giáo viên chủ nhiệm có thể sáng tạo thêm một số các biểu bảng để trưng bày các sản phẩm của học sinh như các bài văn, bài thơ hay, bài viết chữ đẹp, những bài vẽ của các em hay các sản phẩm học tập khác Trong lớp có thể chụp một bức ảnh tập thể lớp treo ở trung tâm lớp để hàng ngày các em được nhìn thấy hình ảnh của mình cùng các bạn trong lớp, các em có cảm giác mình được sống trong một
Trang 6tập thể tràn đầy tình yêu thương Qua đó giáo dục các em tinh thần trách nhiệm đối với tập thể lớp cũng như giáo dục các em tinh thần đoàn kết trong tập thể
2 Thay đổi cách cư xử của giáo viên
- Sử dụng lời nói thân thiện
Lời nói là phương tiện chủ yếu của người giáo viên, vì vậy người giáo viên phải trau chuốt, mài giũa công cụ của mình để sử dụng đạt hiệu quả cao nhất Khi giao tiếp với học sinh, giáo viên phải sử dụng ngôn ngữ sao cho các em
dễ hiểu nhất, giàu hình ảnh và đạt giá trị biểu cảm cao Ngoài giá trị nội dung của ngôn ngữ, giáo viên còn phải diễn đạt nó bằng âm điệu phù hợp Chẳng hạn khi giáo viên bước vào lớp, học sinh sẽ đứng dậy chào, câu nói để các em ngồi vào
vị trí có thể là “Ngồi xuống !” cũng có thể là “Tất cả ngồi xuống” hoặc là “Cô mời các em ngồi xuống” nhưng cách nói đầy đủ là “Cô mời các em ngồi xuống” cộng với thái độ nhẹ nhàng sẽ tạo ra xúc cảm tâm lý, giúp các em thoải mái và tự tin để bắt đầu tiết học
- Sử dụng ánh mắt và cử chỉ trìu mến
“Đôi mắt là cửa sổ của tâm hồn”, ánh mắt sẽ nói lên thái độ của mỗi con người Với giáo viên, ánh mắt cũng góp sức làm nên thành công trong quá trình dạy học Giáo viên phải nhìn học sinh bằng ánh mắt trìu mến thì mới tạo được hứng thú, cảm xúc cho các em học tập Hãy bước vào lớp với nụ cười Khi học trò chào, hãy nhìn vào mắt từng em để hiểu được tâm trạng của chúng, vui thì chia vui, buồn thì động viên
- Hãy khen ngợi, đừng chê bai
Trang 7Khen ngợi là việc làm không thể thiếu trong giáo dục, đặc biệt là giáo dục
tiểu học Khi học sinh làm được việc tốt thì phải khen ngợi ngay để động viên Một lời khen ngợi có hiệu quả giáo dục gấp nhiều lần so với những lời chỉ trích, chê bai Đặc biệt với học sinh cá biệt thì lời động viên, khen ngợi như là liều thuốc tinh thần giúp các em thay đổi hành vi theo hướng tích cực Khen ngợi kịp thời không những làm thay đổi hành vi của học sinh theo hướng tích cực mà còn
là động cơ thúc đẩy quá trình học tập của các em Trong học tập, sự cần cù có phần bù đắp cho sự thiếu thông minh Nếu khen ngợi, động viên kịp thời sẽ giúp học sinh ham thích và dẫn tới chăm chỉ trong học tập
- Tạo tiếng cười trong mỗi tiết học
“Tiếng cười là liều thuốc bổ” Tiếng cười trong dạy học - giáo dục sẽ làm
tan đi không khí căng thẳng của tiết học Không những thế, tiếng cười còn tạo ra
sự hưng phấn để kích thích suy nghĩ Những người thông minh thường có tính hài hước, chính sự hài hước đó lại tác động vào não để kích thích tư duy Vì vậy trong quá trình giảng dạy, giáo viên cần vận dụng tính hài hước để thu hút sự chú
ý của học sinh, làm tăng tính hấp dẫn của vấn đề cần truyền đạt, giúp quá trình hình thành kiến thức diễn ra tự nhiên và nhẹ nhàng, đem lại kết quả cao Bên cạnh đó, không khí lớp học trở nên thân thiện hơn, có hứng thú để bắt đầu cho những tiết học khác
- Quan tâm và chia sẻ
Giáo viên cần giáo dục cho các em có thói quen biết quan tâm, chia sẻ, động viên, thăm hỏi lẫn nhau trong học tập cũng như trong cuộc sống Ngoài ra, giáo viên chủ nhiệm phải nắm được ngày sinh của các em trong lớp và thông báo
Trang 8cho các tổ để các tổ bàn bạc tổ chức mừng sinh nhật cho bạn của mình Quà sinh nhật có thể là những lời chúc mừng hay những lời ca, tiếng hát của các bạn trong lớp Bên cạnh đó giáo viên chủ nhiệm có thể chuẩn bị một món quà nhỏ có thể là quyển vở, hộp màu, để tặng các em trong ngày sinh nhật Điều này giúp các em thấy được sự quan tâm của cô giáo và các bạn trong lớp Từ đó, giúp các em tự tin trong học tập, rèn luyện cũng như việc tham gia các hoạt động tập thể
3 Tăng cường sự tham gia của học sinh
- Xây dựng nội quy lớp học
Giáo viên thông báo cho học sinh nội quy chung của trường, sau đó lớp bàn bạc, tìm ra những ý kiến chung của tất cả học sinh; thống nhất và xây dựng thành nội quy của lớp Việc làm này hết sức có ý nghĩa, đó là học sinh được tham gia, được cung cấp thông tin, được bày tỏ ý kiến của mình, ý kiến của các em được lắng nghe và tôn trọng Giúp các em hiểu, tôn trọng và thực hiện tốt nội quy do chính các em đề ra Giúp các em rèn kĩ năng giao tiếp, bày tỏ ý kiến và tham gia quá trình ra quyết định Phát huy tinh thần tập thể, nâng cao tinh thần trách nhiệm cho hoc sinh
- Xây dựng đôi bạn cùng tiến
Trong lớp bao giờ cũng có nhiều đối tượng học sinh, ngoài những học
sinh khá, giỏi còn có những học sinh xếp loại trung bình và yếu kém, để các em học sinh yếu, kém không tự ti, mặc cảm và thụ động trong học tập, giáo viên nên xây dựng các mô hình học tập như “Đôi bạn học tốt” “ Đôi bạn cùng tiến”; để các em khá giỏi kèm cặp các em yếu kém
- “ Học mà chơi- chơi mà học”
Trang 9Các em học sinh tiểu học rất thích tham gia các trò chơi Chính vì vậy việc tổ chức cho các em tham gia vào các trò chơi là một việc làm hết sức cần thiết Tham gia trò chơi giúp các em rèn luyên thể chất, sự khéo léo, trở nên nhanh nhẹn, hoạt bát, tạo sự hòa đồng, thân thiện, đoàn kết Những phút vui chơi thoải mái, lành mạnh sẽ giúp các em thêm hào hứng để học tập và sống hồn nhiên hơn Hơn nữa, việc vui chơi lành mạnh còn tạo ra nhiều đức tính tốt đẹp, hạn chế những tật xấu, đồng thời rèn luyện thể chất và tâm hồn các em theo chiều hướng tốt hơn
- Hoạt động tập thể vui tươi, lành mạnh qua các tiết sinh hoạt tập thể
Giờ sinh hoạt tập thể là giờ cô và trò cùng nhau trò chuyện, chia sẻ những vướng mắc, khó khăn mà học sinh gặp phải trong tuần và từ đó cả thầy và trò cùng nhau đưa ra cách khắc phục Bên cạnh đó giờ sinh hoạt tập thể còn là giờ
mà giáo viên và học sinh có thể quên đi những hình thức rập khuôn, một bức tường ngăn cách thầy trò để tạo nên sự gần gũi, vui vẻ Nắm được điều đó nên trong giờ sinh hoạt giúp giáo viên có thời gian trò chuyện, nắm bắt được tình hình học sinh của lớp mình Giúp các em nhìn lại những ưu khuyết điểm của mình trong tuần qua và luôn có thái độ cố gắng khắc phục những khuyết điểm đó
Trong giờ sinh hoạt cần tạo cho các em tâm thế thoải mái, không gây sức
ép nặng nề đối với học sinh bằng những lời trách phạt, phê bình mà các em biết phê và tự phê Trong mỗi tiết sinh hoạt, tự nhận xét ưu, khuyết điểm bằng nhiều hình thức khác nhau như: Cán bộ lớp nhận xét, cá nhân tự nhận xét, thảo luận tổ trình bày theo bảng nhóm, học sinh ghi phiếu tự đánh giá bản thân, Bên cạnh
Trang 10đó, cũng cần tạo điều kiện cho học sinh bày tỏ những suy nghĩ của mình qua một tuần học: những điều em thích, những điều em chưa thích, mong muốn của
em, khuyến khích bày tỏ qua hộp thư “Điều em muốn nói” của nhà trường Qua đó, sẽ nắm được tâm tư, nguyện vọng của từng học sinh mà có những biện pháp giáo dục phù hợp Bên cạnh đó, trong các tiết sinh hoạt, cần cố gắng lồng ghép một số hoạt động giáo dục về quyền trẻ em, an toàn giao thông, giáo dục môi trường, tìm hiểu về lịch sử, nêu những tấm gương tốt cho học sinh noi theo
3.3 Khả năng áp dụng của giải pháp
Những kinh nghiệm trên tôi đã vận dụng cho lớp tôi dạy và đã thu được kết quả khả quan Nếu đề tài này được triển khai, thì nó ít nhiều giúp ích cho giáo viên, nhất là giáo viên chủ nhiệm lớp trong quá trình dạy học Bên cạnh đó kinh nghiệm này có thể vận dụng ở những năm học tiếp theo Và có thể vận dụng ở một số trường khác trong huyện nếu có điều kiện giống như Trường Tiểu học mà tôi đang công tác
3.4 Hiệu quả lợi ích thu được do áp dụng các giải pháp
“Môi trường học thân thiện” có ý nghĩa thiết thực trong việc giáo dục học sinh ý thức, thói quen giữ gìn bảo vệ môi trường và tạo sự lan tỏa đến môi trường gia đình cộng đồng và các em đang sống, đồng thời góp phần hình thành mầm móng nhân cách tốt đẹp và lối sống văn minh, văn hóa cho thế hệ trẻ ngay
từ buổi học đầu Trường, lớp xanh, sạch đẹp thật sự sẽ tạo ra môi trường học tập, sinh hoạt vui chơi an toàn, thú vị, hấp dẫn đối với học sinh và giúp các em càng yêu quý trường lớp, thầy cô, bạn bè