skkn nâng chất lượng môn toán theo cách hướng dẫn học sinh tự học ở nhà

Điểm mới trong nghiên cứu Tìm ra các biện pháp giáo dục và giảng dạy cho học sinh đạt được nhiều hiệu quả: - Giới thiệu được cách ra bài tập về nhà mới mẽ, đơn giản nhưng hiệu quả, nha

PHÒNG GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO

MỎ CÀY NAM TRƯỜNG THCS AN THỚI

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Đ ề tài:

NÂNG CHẤT LƯỢNG MÔN TOÁN THEO CÁCH HƯỚNG DẪN HỌC SINH

TỰ HỌC Ở NHÀ Người viết: Lê Hồng Minh

Đề tài thuộc lĩnh vực chuyên môn: Phương pháp giảng dạy môn Toán

Mỏ Cày Nam, tháng 02 năm 2012

NÂNG CHẤT LƯỢNG MÔN TOÁN THEO CÁCH HƯỚNG DẪN HỌC SINH TỰ HỌC Ở NHÀ

I Bối cảnh của đề tài

Được sự chỉ đạo của ngành Năm 2000-2001 bắt đầu áp dụng chương trình SGK mới cho lớp 6 và các lớp 7, 8, 9 được thay đổi theo các năm sau đó với nội dung tin gọn lí thuyết tăng tính thực hành, tính tự học của học sinh Kèm theo đó giáo viên thì được tăng cường tập huấn về việc đổi mới chương trình sách giáo khoa, đổi mới phương pháp giảng dạy, đổi mới phương pháp đánh giá cho phù hợp và có hiệu quả hơn Giáo viên phải tích cực nghiên cứu để đáp ứng cho yêu cầu mới

II Lý do chọn đề tài

Đề tài nghiên cứu có liên quan thiết thực đến tinh thần đổi mới sách giáo khoa và đổi mới phương pháp giảng dạy Nó góp phần quan trọng trong cách suy nghĩ và cách học của bộ môn Toán THCS của học sinh và tác động mạnh mẽ tới chất lượng giảng dạy môn Toán trong nhà trường Tất cả các vấn đề trên liên quan trực tiếp đến công tác giảng dạy của bản thân và yêu cầu mới của ngành

III Phạm vi nghiên cứu

Trong lĩnh vực: Phương pháp dạy môn Toán THCS

IV Mục đích nghiên cứu

Nâng cao được tay nghề, năng lực chuyên môn của giáo viên, làm chuyển biến

tích cực chất lượng học sinh, hạn chế được cách học sai lầm, kém hiệu quả của học sinh đối với môn Toán

V Điểm mới trong nghiên cứu

Tìm ra các biện pháp giáo dục và giảng dạy cho học sinh đạt được nhiều hiệu quả:

- Giới thiệu được cách ra bài tập về nhà mới mẽ, đơn giản nhưng hiệu quả, nhanh chóng phát huy hết tiềm năng hoạt động trí tuệ của học sinh trung bình yếu

- Đưa ra được cách xử lí học sinh không thuộc bài một cách khoa học hiệu quả, tối

ưu giúp các em bù đắp kiến thức bị hụt hẫng mà không cần phải có người dạy học ở nhà

- Có cách phối hợp gia đình nhanh chóng và có giải pháp giúp gia đình quản lí học sinh thuận tiện

PHẦN NỘI DUNG

I Cơ sở lí luận, khoa học liên quan đến đề tài

Các kinh nghiệm dựa vào cơ sở khoa học mà bản thân đã được học tập như sau:

- Tâm sinh lí của lứa tuổi qua môn tâm lí học

- Phương pháp dạy môn Toán và việc đổi mới phương pháp theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh

- Học hỏi ở một số thầy, cô đi trước và bạn bè đồng nghiệp

II Thực trạng vấn đề

Thực tế trong công tác giảng dạy còn nhiều giáo viên chưa khai thác hết các phương pháp dạy học, xem nhẹ phần hướng dẫn về nhà, chưa chú ý đến các và cách học ở nhà của học sinh nên thường xảy ra các hệ quả như sau:

+ Tạo cho học sinh thói quen lười học, chán học

+ Học không đúng phương pháp và đạt hiệu quả thấp

+ Không phát huy được tính tích cực, tự học của học sinh, chỉ trông cậy vào người thầy ……

Từ những nguyên nhân trên dẫn đến chất lượng môn Toán thấp, học sinh không rèn luyện được kĩ năng làm toán, đôi khi GVBM còn chủ quan đỗ thừa cho hoàn cảnh hay học sinh lười học, mà quên đi vai trò, trách nhiệm trong việc giáo dục của mình

III Các biện pháp tiến hành để giải quyết vấn đề

Có thể chia thành 3 phần chủ yếu sau:

* Phần 1: Chuẩn bị nội dung công việc về nhà

* Phần 2: Tổ chức triển khai các nội dung công việc

* Phần 3: Kiểm tra các công việc về nhà và biện pháp xử lí tích cực

A Chuẩn bị nội dung các công việc về nhà

Có thể chia làm hai phần như sau:

* Phần ôn tập các kiến thức đã học

* Phần chuẩn bị cho các tiết học mới

1 Phần ôn tập các kiến thức đã học

Đây là phân rất quan trọng của công việc về nhà gíup các em học toán đúng cách,

đúng trọng tâm của bài, của chương, chia làm hai nội dung:

1.1 Các nội dung lý thuyết:

Đây là nội dung rất quan trọng có vai trò định hướng tốt trong cách học môn Toán của học sinh Nếu giáo viên chú ý khâu này thì việc học Toán của học sinh trở nên nhẹ nhàng hơn và có hiệu quả cao hơn

Lí thuyết mà học sinh cần ôn tập bao gồm các công thức,định lý, các quy tắc và tính chất, các bước giải một dạng toán nào đó…cần phải nhớ để áp dụng giải bài tập Các vấn đề ít áp dụng, khó đối với đa số học sinh thì nên dành cho học sinh giỏi, có năng khiếu, hạn chế cho học sinh thuộc lòng tránh dặn các em học tràng lang, nếu không sẽ trở nên quá tải đối với đa số học sinh, gây nên tâm lí ngán ngẫm môn học Các vấn đề lí thuyết về nhà phải lựa chọn và gia công sau cho ngắn gọn, dễ nhớ và dễ

áp dụng Cần khai thác triệt để giữa việc phát biểu bằng lời và kênh hình minh họa, tóm tắt Bởi vì khi phát biểu bằng lời giúp học sinh khái quát hóa và tổng quát được các vấn đề cụ thể Ngược lại, kênh hình vẽ minh họa giúp cụ thể hóa vấn đề nhằm hiểu rõ hơn, phân chia tốt các trường hợp, chuẩn bị tiếp cận tốt hơn với khâu áp dụng bài tập Trong quá trình tóm kiến thức điều quan trọng là phải đưa cho được hệ thống kiến thức có liên quan ở lớp dưới mà các em hay quên hay nắm chưa được Không được chủ quan chỉ chú ý vào nội dung bài học hay đơn vị kiến thức đang giảng dạy Chính các đơn vị kiến thức cũ này giúp học sinh giải quyết được khó khăn khi làm bài tập

Chẳng hạn trong chương I: CĂN BẬC HAI, CĂN BẬC BA của đại số 9 thì học sinh phải biết tối thiểu các công thức ở lớp dưới có liên quan và công thức biến đổi căn đơn giản như sau:

1 Các hằng đẳng thức đáng nhớ:

2 Công thức về lũy thừa (m,n là số nguyên dương)

A 3 = A.A.A (A.B) m = A m B m

(A m ) n = A m.n A m A n =A m+n

3 Các công thức về căn bậc hai

A . A = ( A ) 2 = A (A0) A có nghĩa nếu A 0

2

A = |A| = (khi A 0)

(khi A<0)

A A









 x A .y B = xy AB (A,B0)

A

B = A

B (A0,B>0) x A + y A = (x + y) A (A0)

A < B A<B (A,B0)

Ngoài các công thức trên SGK còn đưa ra một số công thức khác nữa như:

2

A B A B (với B0)

A B

A B  



(với A0, B0 và AB)

Các công thức này không cần yêu cầu học sinh học thuộc để tránh gây áp lực quá tải đối với học sinh trung bình yếu, mà chỉ cần làm cho các em hiểu được chúng chính là việc vận dụng phối hợp các công thức cơ bản của phần trên là được

Những công thức trên cụ thể hóa được các tình huống mà học sinh gặp phải khi giải bài tập Tuy nhiên để khắc sâu hơn kiến thức thì nhất thiết phải có một giai đoạn phát biểu tổng quát bằng lời đối với các công thức trên Do vậy khi kiểm tra các công thức thì giáo viên cần cho học sinh nêu lại các qui tắc, tình chất mà công thức đó thể hiện

Đối với hình học thì việc chắc lọc và tóm tắt kiến thức càng tỏ ra hiệu quả hơn trong quá trình giải bài tập Một ví dụ mà giáo viên thường làm nhưng ít ai quan tâm đến hiệu quả của nó:

Trong định lí Pitago thuận khi soạn đề cương ôn tập câu hỏi lí thuyết giáo viên thường yêu cầu học sinh phát biểu bằng lời mà không cần phải vẽ hình ghi tóm tắt, làm như vây là bỏ qua kênh hình và việc cụ thể hóa định lí, sau này học sinh hay mau quên định lí và gặp khó khăn trong việc vận dụng định lí để tính đoạn thẳng

Tương tự như chương trình hình học thì điều ấy trở nên thật sự cần thiết Ví dụ trong việc hướng dẫn phần lí thuyết về tính chất của hình chữ nhật ta phải cho học sinh thể hiện trên hình vẽ cụ thể và kết hợp hợp lí với việc phát biểu tổng quát bằng lời:

Cạnh: AB//=DC và AD//=BC (Các cạnh đối song song và bằng nhau)

Góc:     0

90 ABCD (Bốn góc đều vuông) Đường chéo: OA=OB=OC=OD (Hai đường chéo bằng nhau và cắt nhau tai trung điểm mỗi đường) Tóm lại việc sử dụng các công thức và kênh hình để ôn tập lí thuyết môn Toán cho học sinh đóng vai trò hết sức quan trọng Vì thế nên khi ôn tập cũng cần đưa ra sơ đồ, biểu đồ… Phương pháp dạy học bằng bảng đồ tư duy cũng là phương pháp nhằm phát huy tác dụng của kênh hình 1.2 Các nội dung về bài tập Các bài tập về nhà được chia ra làm 2 loại: + Loại dành cho học sinh có học lực từ trung bình trở xuống + Loại dành cho học sinh khá giỏi Đối với học sinh từ trung bình trở xuống: Loại này các bài tập ở mức độ dễ nằm trong chuẩn kiến thức kĩ năng cần có, các bài tập tương tự như dạng bài tập cơ bản thuộc chuẩn kiến thức kĩ năng dạy trên lớp (giáo viên chỉ cần đổi các số hoặc biến đổi đơn giản xoay quanh dạng đó) Mỗi dạng giáo viên có thể ra thật nhiều bài tập để tăng cường việc rèn luyện kĩ năng cho học sinh Hạn chế ra các dạng bài tập dạng mới cho nhóm học sinh này Nếu cần thì phải có bước giải và các bài giải mẫu Cũng hết sức hạn chế ra các dạng bài tập trắc nghiệm để tránh học sinh coppy bài lẫn nhau Các bài tập phải cho đáp số (nếu được) để qua đó học sinh có thể tự sửa sai cho mình Chẳng hạn để rèn luyện kĩ năng vận dụng chiều thuận hằng đẳng thức: (A+B) 2 = A 2 +2AB + B 2 Ta có thể cho hệ thống các bài tập sau: 1 Khai triển theo hằng đẳng thức a/(x+y) 2 ; (a+b) 2 ; (x+1) 2 ; (y+2) 2

b/(2x+y) 2 ; (2x+1) 2 ; (2x+3) 2 ; (a+6x) 2 ; (1+6x) 2 ; (3+6x) 2

c/(3x+2y) 2 ; (2x+3y) 2 ; (3a+2b) 2 ; (2a+3b) 2

2 Tính nhẩm: 101 2 ; 1001 2 ; 71 2

Đối với học sinh khá giỏi thì giáo viên có thể mở rộng thêm các bài tập dạng mới

và không cần phải cho bài tập nhiều trong cùng một dạng Các dạng bài tập có thể tăng khó dần Có thể hướng dẫn hoặc cho đáp số nếu có thể

2 Phần chuẩn bị cho tiết học mới

Phần này cần ngắn gọn và cụ thể thời gian thực hiên khoảng từ 15 đến 35% thời gian thực hiện các nội dung ở nhà gíup cho học sinh nắm bắt được kiến thức ở tiết học sau, chủ đề sau, chương sau tốt hơn

Khi thực hiện một tiết dạy, hoặc đơn vị kiến thức, chủ đề kiến thức giáo viên cần phài thống kê các kiến thức cũ liên quan nhằm để sử dụng xây dựng bài thuận lợi hơn

và cần thiết phải cho học sinh ôn tập lại kiến thức này một cách cô đọng trước ở nhà Hình thức có thể thuộc lòng dưới dạng định nghĩa, định lí hoặc tóm tắt thành các công thức hay cho hoc sinh hệ thống các bài tập để ôn lại kiến thức cũ đó

B Tổ chức triển khai các nội dung công việc

1 Đối với từng tiết học hoặc bài học

Dùng thời gian từ 3 đến 5 phút ở khâu hướng dẫn về nhà của mỗi tiết lên lớp để truyền thụ các nội dung, công việc về nhà Bao gồm cả lí thuyết, bài tập, phần chuẩn

bị cho tiết học mới Các nội dung này thường được ghi trên bảng phụ để học sinh ghi tập Phải hướng dẫn cụ thể học thuộc cái gì, làm cái gì, học sinh nào làm, học sinh nào không làm chứ không dặn chung chung: “Học thuộc bài và làm hết bài tập còn lại”

2 Sau khi học xong một chủ đề, một chương, trước khi thi học kì

Giáo viên cần phải soạn ra hệ thống câu hỏi lí thuyết, bài tập để học sinh được ôn tập thuận tiện hơn, cho học sinh phô tô và hướng dẫn các em tổ chức học tổ, nhóm để

hỗ trợ nhau cùng giải

C Kiểm tra công việc về nhà và biện pháp xử lí tích cực

Kiểm tra là việc làm hết sức cần thiết để tăng tính tích cực học tập ở nhà của học sinh là động lực để các em học tốt môn Toán Nếu không có biện pháp tổ chức kiểm tra thì không thể nào phát huy được tính tích cực của học sinh và nguy hại hơn nữa là chúng ta vô tình tập cho học sinh thói quen lười học Có thể chia thành các hình thức

kiểm tra như sau:

1 Giáo viên kiểm tra trực tiếp học sinh từ 5 đến 10 phút ở đầu giờ

Có thể kiểm tra tập vở của học sinh để nắm được tình hình làm bài tập của học

sinh ở nhà cũng như việc ghi chép trên lớp Nếu việc kiểm tra dừng lại ở mức này thì học sinh có thể đối phó lại được bằng cách chép bài giải ở sách giải hoặc chép của bạn bè, nên phối hợp với hình thức: Giáo viên ra câu hỏi, đề bài cho học sinh giải, trả

lời Đây là biện pháp kiểm tra rất tốt để giáo viên đánh giá chính xác về nhận thức của từng đối tượng học sinh Khi ra đề bài phải chú ý nhiều đến kỹ năng áp dụng của học sinh Phần lí thuyết trọng tâm có thể kiểm đi kiểm lại nhiều lần ở các buổi học và tập trung vào đối tượng học sinh yếu kém để học sinh khắc sâu hơn Đề bài tập không cần phải là bài tập chưa giải mà có thể trích ngay trong các bài tập về nhà hoặc những bài tập cơ bản, cùng dạng của chương trình mà học sinh đã được giải trên lớp Làm thế để giúp các em ý thức việc làm bài tập hay giải lại các bài tập đã giải rồi là một điều cần thiết để làm quen với thực hành, đối chiếu lại với bài giải để khắc phục các sai sót của mình, đó cũng là cách học Toán dành cho học sinh trung bình, yếu Khi kiểm tra cần phải công khai rộng rãi, cùng tham gia nhận xét ưu, khuyết và cách khắc phục

Một điều cần chú ý là việc kiểm tra phải diễn ra đều đặn trong các tiết lên lớp để hình thành thói quen ý thức học tập, hạn chế việc chay lười, để thừa cho hoàn cảnh Mỗi lần kiểm tra phải nhận xét đánh giá đầy đủ để làm chất xúc tác kích thích các em việc học tập Việc đánh giá điểm kể cả kiểm tra vỡ bài tập hoặc kết hợp với vỡ bài tập

2 Kiểm tra thông qua cán bộ lớp truy bài đầu giờ

Ngoài hình thức kiểm tra trên giáo viên có thể sinh hoạt và thống nhất với cán bộ lớp, phân công việc kiểm tra chéo đều đặn để các em có biện pháp kiểm tra bạn thông báo kết quả cho giáo viên trong mỗi buổi học

3 Khen thưởng và xử lí tích cực

Khen thưởng và khiển trách học sinh khi vi phạm là việc làm rất cần thiết để việc học tập ở nhà và việc kiểm tra công việc ở nhà phát huy tác dung, gớp phần nâng chất lượng môn Toán Do đó bản thân đã đưa ra và thực hiện theo những biện pháp như sau mang lại rất nhiều hiệu quả

* Khen thưởng:

- Bằng điểm: Cho điểm khuyến khích để khích lệ tinh thần học tập và tíên bộ tốt và nhất là những học sinh yếu, kém

- Dùng những lời khen hay tràng pháo tay tuyên dương trước lớp, trước trường Những hình thức ấy sẽ giúp các em thích thú học tập hơn

* Xử lý học sinh khi không thuộc bài, không làm bài:

Khi học sinh không thuộc bài, không làm bài tập hay không vận dụng được kiến thức để giải các bài tập thường thì giáo viên tỏ ra không hài lòng đôi khi cáo gắt, việc làm ấy không mang lại hiệu quả Do đó phải hết sức bình tỉnh để tìm ra nguyên nhân

và biện pháp phù hợp để xử lí

a Động viên nhắc nhở: Áp dụng với những học sinh không thường xuyên không thuộc bài hay có nguyên nhân khách quan nào đó

b Ghi sổ đầu bài để trừ điểm thi đua, khiển trách trước lớp, trường, phối hợp với GVCN và phụ huynh để đề ra biện pháp khắc phục

c Biện pháp không thể thiếu đó là cho học sinh chép bài phạt lại nội dung đó Đây là cách làm rất hay để các em tự bù đắp lại kiến thức bị hụt hẫng Chép lại bài phạt chính là hình thức tự học ở nhà Tuy nhiên số lần chép phạt để vừa đủ với các em thuộc lại kiến thức đó Nội dung bài phạt phải tính toán kĩ lưỡng để mang lại tính tích cực cao nhất, hạn chế chép đi chép lại chỉ có một nội dung y như nhau

Ví dụ khi học sinh không giải được phương trình bậc hai: ax2+bx+c=0 thì giáo viên có thể cho học sinh về nhà sưu tầm và chép lại bài giải của 5 phương trình bậc hai khác nhau Hoặc trong chương I: HỆ THỨC LƯỢNG TRONG TAM GIÁC VUÔNG học sinh không thuộc tóm tắt các hệ thức theo hình vẽ thì bài phạt phù hợp là: Em hãy vẽ 5 tam giác vuông có đường cao hạ từ đỉnh góc vuông đặt tên chúng khác nhau Đối với mỗi tam giác ghi lại các hệ thức tương ứng đã được học và các phát biểu tổng quát bằng lời của từng hệ thức Hoặc khi học sinh không thuộc các hằng đẳng thức ở lớp 8 thì giáo viên có thể cho học sinh ghi lai 5 lần các hằng đẳng thức đó với mỗi lần dùng các chữ khác nhau ( lần 1: dùng a và b, lần 2: dùng c và d, lần 3: dùng e và f ) và sau đó phải có tổ chức kiểm tra lại bài phạt chặt chẽ, kiểm tra lại mức độ nắm được kiến thức sau khi chép phạt

d Biện pháp phối hợp

- Đối với GVCN: Phối hợp chặt chẽ với GVCN để nắm tình hình hoàn cảnh học sinh và học lực các năm trước Mặt khác để giúp cho GVCN hiểu các biện pháp giúp học sinh tự học để theo dõi, quản lí, tổ chức các buổi học tổ học nhóm

- Đối với PHHS: Thông qua GVCN ở các buổi Đại hội PHHS và các buổi họp mời phụ huynh trình bày, giải thích cho phụ huynh nắm được cách học Toán đúng phương pháp để họ theo dõi giúp đỡ hỗ trợ học sinh Và chính PHHS là người gần gũi

có tác động mạnh đến việc tự học của con em họ GVBM cùng GVCN phải thiết lập cách liên lạc tốt nhất để cùng thông báo kết quả cho nhau trrong một thời gian nhất định nào đó đối với những học sinh cá biệt, thường là dùng ĐTDĐ để liên lạc

- Đối với tổ chức Đoàn Đội trong nhà trường: Thông qua GVCN và GVBM có thể cùng đề xuất các phong trào thi đua mang tính tự học, tự rèn ở nhiều hình thức hoạt động khác nhau, kịp thời giúp đỡ và khen thưởng cá nhân, tập thể để tạo phong trào học tập của lớp, của trường

Ngoài ra giáo viên phải biết phối hợp các biện pháp hợp lí và chặt chẽ với hoạt động chung của nhà trường để đôn đốc nhắc nhở và nâng cao tính tự học của học sinh

IV Hiệu quả của SKKN

Trong các năm học vừa qua bản thân đã áp dụng các kinh nghiệm nêu trên và đem lại nhiều hiệu quả thiết thực trong công tác giảng dạy cụ thể là:

- Thái độ học tập của học sinh tích cực hơn, tạo được thói quen tốt trong học Toán và phần lớn các em cảm thấy mình tiến bộ hơn, hiểu bài hơn, nắm được cơ bản của cách học môn Toán

- Góp phần tăng tỉ lệ học sinh được tuyển vào lớp 10 và hạn chế tối đa điểm khống chế môn Toán

Năm học 2009-2010:

- Tỉ lệ tuyển vào lớp 10 khoảng 86 %

- Số học sinh bị điểm khống chế Toán: 2 em

Năm học 2010-2011:

- Tỉ lệ tuyển vào lớp 10 khoảng 92 %

- Không có học sinh bị điểm khống chế Toán

PHẦN KẾT LUẬN

I Bài học kinh nghiệm

Tự học ở nhà là cách học rất hiệu quả và không thể thiếu đối với học sinh nhất là việc đổi mới phương pháp theo hướng phát huy tính tích cực Muốn khai thác tốt vấn

đề này mỗi giáo viên phải có một phương pháp phù hợp, thiết lập một hệ thống kiểm tra chặt chẽ, từ học sinh GVBM, GVCN, PHHS, tổ chức Đoàn, Đội và phải kiểm tra thường xuyên, định kì Nó là một cách tốt nhất để phụ đạo học sinh yếu, kém và đào