BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ XÂY DỰNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI ……… TRẦN TRỊNH HOÀNG LONG TỔ CHỨC KHÔNG GIAN XANH, MẶT NƯỚC VEN HỒ TÂY, KHU VỰC PHƯỜNG NHẬT TÂN, QUẬN TÂY HỒ, THÀNH P
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ XÂY DỰNG
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI
………
TRẦN TRỊNH HOÀNG LONG
TỔ CHỨC KHÔNG GIAN XANH, MẶT NƯỚC VEN HỒ TÂY, KHU VỰC PHƯỜNG NHẬT TÂN,
QUẬN TÂY HỒ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI
LUẬN VĂN THẠC SỸ QUY HOẠCH VÙNG VÀ ĐÔ THỊ
HÀ NỘI – 2017
Trang 2BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ XÂY DỰNG
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI
TRẦN TRỊNH HOÀNG LONG KHÓA: 2014-2016 - LỚP CAO HỌC CH2014 - Q2
TỔ CHỨC KHÔNG GIAN XANH, MẶT NƯỚC VEN HỒ TÂY, KHU VỰC PHƯỜNG NHẬT TÂN,
QUẬN TÂY HỒ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI
LUẬN VĂN THẠC SỸ CHUYÊN NGÀNH: QUY HOẠCH VÙNG VÀ ĐÔ THỊ
MÃ SỐ: 60.58.01.05
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
PGS TS LƯƠNG TÚ QUYÊN
HÀ NỘI - 2017
Trang 3LỜI CẢM ƠN
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới quý thầy cô khoa Đào tạo sau đại học, khoa Quy hoạch trường Đại học Kiến Trúc Hà Nội, các thầy cô
giáo trực tiếp đóng góp ý kiến quý báu qua các kỳ kiểm tra tiến độ của luận
văn; gia đình, bạn bè và các đồng nghiệp đã giúp đỡ tận tình, tạo điều kiện tốt
cho tôi trong quá trình học tập và hoàn thành luận văn
Đặc biệt, tôi chân thành cảm ơn PGS.TS Lương Tú Quyên đã tận tình
hướng dẫn tôi trong suốt quá trình nghiên cứu để tôi hoàn thành luận văn
này
Dù đã có nhiều cố gắng trong quá trình thực hiện, song chắc chắn luận văn sẽ không tránh khỏi thiếu sót Vì vậy tôi rất mong tiếp tục nhận
được sự góp ý, chỉ dẫn của quý thầy cô và các bạn đồng nghiệp
Xin chân thành cám ơn!
Tác giả luận văn
Trần Trịnh Hoàng Long
Trang 4LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan luận văn thạc sỹ này là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu khoa học, kết quả nghiên cứu của Luận văn là hoàn toàn trung thực và có nguồn gốc rõ ràng
TÁC GIÁ LUẬN VĂN
Trần Trịnh Hoàng Long
Trang 5MỤC LỤC PHẦN I: MỞ ĐẦU
Lý do chọn đề tài 1
Mục đích nghiên cứu 2
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2
Phương pháp nghiên cứu 2
Nội dung nghiên cứu: 3
Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 4
Cấu trúc luận văn 4
Các khái niệm, thuật ngữ sử dụng trong Luận văn 5
PHẦN II: NỘI DUNG CHƯƠNG 1: HIỆN TRẠNG KHÔNG GIAN CÂY XANH, MẶT NƯỚC VEN HỒ TÂY, PHƯỜNG NHẬT TÂN, QUẬN TÂY HỒ, HÀ NỘI 8
1.1 Giới thiệu khái quát về khu vực nghiên cứu 8
1.2 Hiện trạng tổ chức không gian xanh, mặt nước một số khu vực Quận Tây Hồ, Hà Nội: 10
1.3 Hiện trạng tổ chức không gian xanh, mặt nước ven Hồ Tây, phường Nhật Tân, quận Tây Hồ, Hà Nội 13
1.4 Đánh giá tổng hợp và nhận diện vấn đề nghiên cứu: 25
1.4.1 Đánh giá tổng hợp 25
1.4.2 Nhận diện vấn đề cần nghiên cứu 27
CHƯƠNG 2: CƠ SỞ KHOA HỌC TỔ CHỨC KHÔNG GIAN XANH, MẶT NƯỚC VEN HỒ TÂY, PHƯỜNG NHẬT TÂN, QUẬN TÂY HỒ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI 28
2.1 Cơ sở lý luận 28
2.1.1 Phân loại các không gian xanh – mặt nước trong đô thị 28
2.1.2 Chức năng và lợi ích của không gian xanh – mặt nước trong đô thị 29
Trang 62.1 3 Nguyên lý về tổ chức không gian cây xanh mặt nước trong đô thị 32
2.1.4 Các xu hướng lý luận khai thác yếu tố cây xanh – mặt nước 36
2.2 Các cơ sở pháp lý 43
2.2.1 Các văn bản quy phạm pháp luật: 43
2.2.2 Các quy chuẩn, tiêu chuẩn, quy phạm: 46
2.2.3 Các văn bản pháp quy của Thủ đô Hà Nội: 47
2.2.4 Định hướng tổ chức cây xanh – mặt nước khu vực Hồ Tây, phường Nhật Tân, Quận Tây Hồ, Hà Nội trong đồ án quy hoạch phân khu 47
2.3 Các yếu tố tác động đến tổ chức không gian cây xanh - mặt nước khu vực Hồ Tây, phường Nhật Tân, Quận Tây Hồ, Hà Nội 48
2.3.1 Điều kiện tự nhiên: 48
2.3.2 Yếu tố Văn hóa - Xã hội: 50
2.3.3 Các yếu tố về Khoa học - Công nghệ: 51
2.3.4 Yếu tố về kinh tế: 52
2.3.5 Yếu tố công năng: 53
2.3.6 Yếu tố thẩm mỹ: 54
2.3.6 Vai trò của cộng đồng: 56
2 4 Các bài học kinh nghiệm về tổ chức không gian cây xanh - mặt nước trong nước và trên thế giới 57
2.4.1 Kinh nghiệm trên thế giới: 57
2.4.2 Kinh nghiệm ở trong nước: 60
2.4.3 Các bài học kinh nghiệm 62
CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP TỔ CHỨC KHÔNG GIAN XANH, MẶT NƯỚC VEN HỒ TÂY, KHU VỰC PHƯỜNG NHẬT TÂN, QUẬN TÂY HỒ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI 64
3.1 Quan điểm, mục tiêu tổ chức không gian cây xanh, mặt nước: 64
Trang 73.1.1 Quan điểm: 64
3.1.2 Mục tiêu: 64
3.2 Các nguyên tắc tổ chức không gian xanh, mặt nước: 65
3.2.1 Nguyên tắc chung 65
3.2.2 Nguyên tắc tổ chức cây xanh 69
3.2.2 Nguyên tắc tổ chức mặt nước 71
3.3 Đề xuất các giải pháp tổ chức không gian cây xanh - mặt nước khu vực Hồ Tây, phường Nhật Tân, quận Tây Hồ, Hà Nội 72
3.3.1 Giải pháp tổng thể: 72
3.3.2 Giải pháp tổ chức cây xanh mặt nước tại các khu vực tập trung: 74
3.3.3 Giải pháp tổ chức cây xanh – mặt nước theo tuyến phố: 80
3.3.4 Giải pháp về tổ chức không gian cây xanh – mặt nước trong khu ở hiện hữu và khu công cộng 85
3.3.5 Giải pháp tổ chức khu cây xanh đặc thù: 87
3.3.6 Giải pháp kết nối không gian xanh – mặt nước với khu vực 90
3.3.7 Các giải pháp khác: 90
PHẦN III: KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ 93
Kết luận 93
Kiến nghị 93
Trang 9DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
Bảng 1.1 Bảng tổng hợp sử dụng đất theo Quy hoạch phân khu [27] 13
Bảng 1.2 Bảng thống kê các loại cây xanh trong khu vực nghiên cứu [27] 14 Bảng 2.1 Tổng hợp tiêu chuẩn diện tích đất cây xanh [21] 47
DANH MỤC CÁC HÌNH MINH HỌA Hình 1.1 Vị trí khu vực nghiên cứu trong bản đồ TP Hà Nội [26] 8
Hình 1.2 Hiện trạng khu vực nghiên cứu trong khu vực Hồ Tây và phụ cận 9 Hình 1.3 Không gian cây xanh mặt nước khu vực Hồ Tây 11
Hình 1.4 Không gian cây xanh khu vực đường Đặng Thai Mai 12
Hình 1.5 Hiện trạng cây xanh trong khu ở 12
Hình 1.6 Quy hoạch sử dụng đất khu vực nghiên cứu trong quy hoạch phân khu đô thị khu vực Hồ Tây và phụ cận được phê duyệt [27] 15
Hình 1.7 Nuôi trồng hoa sen ở phường Nhật Tân 17
Hình 1.7 hoa sen ở phường Nhật Tân 17
Hình 1.8 Đường Lạc Long Quân 18
Hình 1.9 Đường Âu Cơ 19
Hình 1.10 Phố Nhật Chiêu 19
Hình 1.11 Đường ngõ 612 Lạc Long Quân 20
Hình 1.12 Phố Trịnh Công Sơn 21
Hình 1.13 Công viên nước Hồ Tây 22
Hình 1.14 Cây xanh trong khu ở 23
Hình 1.15 Cây xanh trong trụ sở, cơ quan 24
Trang 10Hình 1.16 Cây xanh trong trường học 25
Hình 2.1: Phân loại không gian xanh đô thị [24] 28
Hình 2.2: Phân loại hệ thống mặt nước [24] 29
Hình 2.3: Chức năng và lợi ích của cây xanh về môi trường [7] 31
Hình 2.4: Chức năng và lợi ích của cây xanh về kinh tế [7] 32
Hình 2.5:Ý tưởng thành phố vườn và quy hoạch chung thủ đô Hà Nội [17] 33 Hình 2.6: Vườn Ba – Rốc tại pháp [32] 37
Hình 2.7: Vườn lãng mạn - ở Anh [34] 37
Hình 2.8: Vườn đá Karesansui – Nhật Bản [33] 39
Hình 2.9a: Vườn trà Chaniwa – Nhật Bản [33] 39
Hình 2.9b: Vườn dạo Kaiyushiki – Nhật Bản [33] 40
Hình 2.9c: Vườn Trung Quốc [33] 41
Hình 2.10: Minh họa xu hướng thiết kế kiến trúc cảnh quan hiện đại [35] 42
Hình 2.11: Minh họa xu hướng thiết kế kiến trúc cảnh quan hiện đại [35] 42
Hình 2.12: Tổ chức kiến trúc cảnh quan theo quan điểm kinh tế ( Nguồn: Đàm Thu Trang, luận án Tiến sỹ,2003) 53
Hình 2.13: Tác dụng của cây xanh, mặt nước với việc bảo vệ và cải thiện môi trường đô thị (nguồn: đề tài NCKH :Nghiên cứu không gian xanh trong việc cải thiện và bảo vệ môi trường đô thị” , Viện Quy hoạch đô thị Nông Thôn – BXD, năm 2001) 55
Hình 2.14: Vai trò của cộng đồng trong thiết kế, quản lý kiến trúc cảnh quan (Nguồn : Đỗ Hậu, Quy hoạch xây dựng đô thị với sự tham gia của cộng đồng – 2008) 57
Hình 2.15 Quang cảnh Hồ Tây (Hàng Châu – Trung Quốc) [36] 58
Hình 2.16 không gian hồ Jurong – Singapore [37] 59
Trang 11Hình 2.17 Hồ Hoàn Kiếm (hồ Gươm) Hà Nội [38] 60
Hình 2.18 Hồ Tam Bạc thành phố Hải Phòng [39] 61
Hình 2.19 Hồ Xuân Hương thành phố Đà Lạt [40] 62
Hình 3.1 Tổ chức cây xanh mặt nước trong khu vực tập trung 75
Hình 3.2 Tổ chức cây xanh mặt nước trong khu vực công viên nước 76
Hình 3.3 Tổ chức cây xanh mảng tường rào 77
Hình 3.4.Cảnh quan cây xanh mặt nước Hồ Tây 77
Hình 3.5 Tổ chức cây xanh mặt nước trong khu vực hồ đầm sen 78
Hình 3.6 Tổ chức cây xanh mặt nước trong khu vực công viên 80
Hình 3.7 Tổ chức cây xanh theo tuyến 81
Hình 3.11 Tổ chức cây xanh trong khu dân cư hiện hữu 85
và các công trình công cộng 85
Hình 3.12: Không gian xanh – mặt nước khu công trình công cộng 86
Hình 3.13: Minh họa tổ chức cây xanh- mặt nước khu công cộng 86
Hình 3.14: Minh họa tổ chức cây xanh theo chiều đứng, trên mái 87
Hình 3.15 Tổ chức cây xanh trong khu vực đặc thù 88
Hình 3.16 Minh Họa Tổ chức cây xanh trong khu vực đặc thù 89
Hình 3.16 Minh Họa Tổ chức cây xanh trong khu vực đặc thù 89
Trang 12PHẦN I: MỞ ĐẦU
Lý do chọn đề tài:
Khu vực nghiên cứu thuộc địa giới hành chính phường Nhật Tân, quận Tây Hồ, nằm ở phía Bắc khu vực nội đô lịch sử, tiếp giáp với hành lang xanh sông Hồng - Hồ Tây là khu vực có cảnh quan thiên nhiên đẹp, với nhiều công trình di tích có giá trị kiến trúc - nghệ thuật, tôn giáo, tín ngưỡng, cần được bảo tồn, phát huy giá trị, đặc biệt gắn liền với Hồ Tây là vùng cảnh quan nổi tiếng và lâu đời của Hà Nội
Trên cơ sở các quy hoạch như Quy hoạch chung xây dựng Thủ đô Hà Nội đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2050 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt; Quy hoạch phân khu đô thị khu vực Hồ Tây và phụ cận (A6), tỷ lệ 1/2000 đã được UBND Thành phố phê duyệt tại Quyết định số 4177/QĐ-UBND ngày 08/8/2014 đã tạo được dáng vẻ hiện đại, hình thành nên mạng lưới giao thông cơ bản, tạo lập được mạng không gian cây xanh trong khu vực Với các yêu cầu quản lý phát triển đô thị trong giai đoạn mới được xác định trong Quy định quản lý theo Đồ án Quy hoạch chung xây dựng Thủ đô đối với khu vực, việc nghiên cứu, cụ thể hóa Quy hoạch chung xây dựng Thủ
đô và Quy hoạch phân khu đô thị khu vực Hồ Tây và vùng phụ cận (A6), làm
cơ sở lập và quản lý đầu tư xây dựng theo quy hoạch là cần thiết
Tuy nhiên, quá trình xây dựng và phát triển đô thị còn tồn tại một số điểm bất cập:
Hệ thống cây xanh mặt nước chưa được đầu tư đồng bộ, chưa khai thác, phát huy hết yếu tố cảnh quan
Hệ thống cây xanh có nhiều chủng loại nhưng chưa tạo ra được nét đặc trưng cho đô thị
Trang 132
Khai thác không gian cây xanh, mặt nước chưa đáp ứng được nhu cầu nghỉ ngơi, thư giãn và tổ chức các hoạt động của nhân dân trong khu vực Vấn đề về chất lượng nguồn nước, khai thác sử dụng mặt nước, vệ sinh môi trường
Từ những tồn tại đó, trên cơ sở phân tích, đánh giá hiện trạng về hệ thống cây xanh mặt nước nhằm đưa ra một số giải pháp tổ chức không gian cây xanh mặt nước khu vực Hồ Tây, phường Nhật Tân, Hà Nội là cần thiết Mục đích nghiên cứu
Đề xuất một số giải pháp tổ chức không gian cây xanh – mặt nước trong
đô thị phù hợp với điều kiện và mang bản sắc địa phương, tạo sự hài hòa với đặc điểm thiên nhiên trong quá trình xây dựng, phát triển đô thị theo định hướng phát triển bền vững, tạo lập môi trường sống thuận lợi cho nhân dân, phát huy giá trị kiến trúc, cảnh quan khu vực
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: tổ chức không gian cây xanh mặt nước ven hồ
Tây khu vực phường Nhật Tân, Hà Nội
- Phạm vi nghiên cứu: Khu vực Hồ Tây, phường Nhật Tân, quận Tây
Hồ, Hà Nội Có giới hạn như sau:
+ Phía Đông Bắc giáp đường Âu Cơ
+ Phía Tây Bắc giáp đường Lạc Long Quân
+ Phía Tây Nam giáp phường Xuân La
+ Phía Đông Nam giáp Hồ Tây, phường Quảng An
- Quy mô nghiên cứu khoảng: 116,25ha
Phương pháp nghiên cứu
Trong quá trình nghiên cứu, tác giả đã sử dụng nhiều phương pháp nghiên cứu, từ việc thu thập thông tin, điều tra khảo sát thực tế hiện trạng, vẽ
Trang 143
ghi, chụp ảnh các không gian cây xanh mặt nước của khu vực, cùng với việc
kế thừa chọn lọc các bài học kinh nghiệm trong nước và nước ngoài Các phương pháp nghiên cứu đã được sử dụng trong luận văn như sau:
- Phương pháp thu thập số liệu: Kết quả về hiện trạng cây xanh mặt nước khu vực Hồ Tây, phường Nhật Tân.Tài liệu về quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế xã hội phường Nhật Tân, quận Tây Hồ và Thành phố Hà Nội Kết quả nghiên cứu khoa học liên quan đến nội dung luận văn Các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến công tác quy hoạch không gian mặt nước
đô thị.Tài liệu, số liệu khoa học
- Phương pháp điều tra khảo sát thực địa: Chụp ảnh, khảo sát hiện trạng nhằm bổ sung, tổng hợp các số liệu
- Phương pháp tiếp cận hệ thống: Đề tài coi đối tượng nghiên cứu là một thành phần của hệ thống không gian kiến trúc cảnh quan toàn thành phố
Hà Nội và xem xét trên mọi phương diện về: Kiến trúc, quy hoạch, kinh tế, văn hóa, xã hội, lịch sử,…
- Phương pháp phi thực nghiệm: Điều tra khảo sát thực địa, phỏng vấn
Nội dung nghiên cứu:
Nghiên cứu tổ chức không gian xanh – mặt nước tại khu vực phía Bắc
hồ Tây theo hướng bền vững, cân bằng giữa các yếu tố văn hóa, lịch sử, môi trường tự nhiên và vùng cảnh quan Hồ Tây, bảo tồn các yếu tố di tích văn hóa đặc trưng, cảnh quan thiên nhiên tại khu vực:
+ Đánh giá hiện trạng các không gian xanh – mặt nước và các dự án trong khu vực nghiên cứu
+ Phân tích các cơ sở lý luận và thực tiễn để áp dụng trong việc tổ chức không gian xanh – mặt nước cho khu vực phía Bắc Hồ Tây
Trang 154
+ Đề xuất giải pháp không gian xanh - mặt nước trong quy hoạch chi tiết cảnh quan xung quanh Hồ Tây
+ Tổ chức không gian xanh – mặt nước hoàn chỉnh và rõ nét
Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
Góp phần bổ xung lý luận quy hoạch tổ chức không gian cây xanh mặt nước khu vực Hồ Tây nói riêng và không gian cây xanh mặt nước đô thị nói chung, làm cơ sở khoa học cho việc quản lý quy hoạch kiến trúc
- Ý nghĩa thực tiễn:
Đóng góp giải pháp nghiên cứu, đề xuất giải pháp tổ chức thực hiện để
áp dụng cho khu vực Hồ Tây và các khu vực có đặc điểm môi trường, khí hậu, cảnh quan tương đồng
Góp phần xây dựng, quản lý không gian cây xanh mặt nước cho đô thị Cấu trúc luận văn
- Luận văn gồm 3 phần và 3 chương
- Phần I : Phần mở đầu:
+ Lý do chọn đề tài + Mục đích nghiên cứu + Đối tượng phạm vi nghiên cứu + Phương pháp nghiên cứu
+ Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
Trang 165
- Phần II: Nội dung gồm 3 chương
+ Chương 1: Hiện trạng cây xanh, mặt nước khu vực Hồ Tây, Phường
Nhật Tân, Hà Nội
+ Chương 2: Cơ sở khoa học về tổ chức không gian cây xanh, mặt
nước khu vực Hồ Tây, phường Nhật Tân, Hà Nội
+ Chương 3: Các giải pháp về tổ chức không gian cây xanh mặt nước
khu vực Hồ Tây, phường Nhật Tân, Hà Nội
- Phần III: Kết luận và kiến nghị
Tài liệu tham khảo
Phụ lục
Các khái niệm, thuật ngữ sử dụng trong Luận văn
* Theo Luật Quy hoạch đô thị số 30/2009/QH12:
- Đô thị: là khu vực tập trung dân cư sinh sống có mật độ cao và chủ yếu
hoạt động trong lĩnh vực kinh tế phi nông nghiệp, là trung tâm chính trị, hành chính, kinh tế, văn hóa hoặc chuyên ngành, có vai trò thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội của quốc gia hoặc một vùng lãnh thổ, một địa phương, bao gồm nội thành, ngoại thành của thành phố; nội thị, ngoại thị của thị xã và thị trấn (Mục 1, điều 3, luật Quy hoạch)[19]
- Cảnh quan đô thị: là hình ảnh con người thu nhận được qua không
gian cảnh quan toàn đô thị, được xác lập bởi 3 yếu tố: cảnh quan thiên nhiên, công trình xây dựng và hoạt động của con người trong đô thị [19]
- Không gian đô thị: là không gian bao gồm các vật thể kiến trúc đô thị,
cây xanh, mặt nước trong đô thị có ảnh hưởng trực tiếp đến cảnh quan đô thị (Luật Quy hoạch).[19]