Hiệu quả kinh doanh là một phạm trù kinh tế, là một chỉ tiêu chất lượng tổng hợp. Đánh giá hiệu quả kinh doanh chính là quá trình so sánh giữa chi phí bỏ ra và kết quả thu về với mục đích đã được đặt ra và dựa trên cơ sở giải quyết các vấn đề cơ bản của nền kinh tế này: sản xuất cái gì? sản xuất như thế nào?
Trang 1MỤC LỤC
Trang
LỜI NÓI ĐẦU 1
NỘI DUNG 2
Phần I LÝ LUẬN CHUNG VỀ HIỆU QUẢ KINH DOANH 2
CỦA DOANH NGHIỆP 2
1 Bản chất của hiệu quả kinh doanh trong các doanh nghiệp 2
1.1 Các quan điểm cơ bản về hiệu quả 2
1.2 Bản chất của hiệu quả kinh doanh 4
2 Sự cần thiết của việc nâng cao hiệu quả kinh doanh đối với các doanh nghiệp trong cơ chế thị trường 4
3 Các nhân tố tác động đến việc nâng cao hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp 7
3.1 Nhóm các nhân tố thuộc môi trường bên ngoài 7
3.1.1 Các nhân tố ảnh hưởng thuộc môi trường kinh doanh 7
3.1.2 Nhân tố môi trường tự nhiên 9
3.1.3 Môi trường chính trị - pháp luật 9
3.1.4 Các yếu tố thuộc cơ sở hạ tầng 10
3.2 Các nhân tố bên trong 10
3.2.1 Nhân tố vốn 11
3.2.2 Nhân tố con người 11
3.2.3 Nhân tố trình độ kỹ thuật công nghệ 11
3.2.4 Nhân tố quản trị doanh nghiệp 11
3.2.5 Hệ thống trao đổi và xử lý thông tin 12
4 Đánh giá hiệu quả kinh doanh 12
PHẦN 2: TÌNH HÌNH HIỆU QUẢ KINH DOANH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP VẬN TẢI BIỂN VIỆT NAM NHỮNG NĂM 16
GẦN ĐÂY 16
1.Tình hình kinh doanh của các doanh nghiệp vận tải biển Việt Nam những năm gần đây 16
Trang 21.1 Thị trường vận tải hàng khô và hàng rời 171.2 Thị trường vận tải Container 171.3 Thị trường vận tải tàu dầu và hàng lỏng 17
2.TÌNH HÌNH HIỆU QUẢ KINH DOANH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP VẬN TẢI BIỂN 18
2.1 THỊ TRƯỜNG VẬN TẢI BIỂN NĂM 2008 182.2 THỊ TRƯỜNG VẬN TẢI BIỂN NĂM 2009 18
PHẦN 3:NHỮNG NHẬN ĐỊNH VỀ KINH DOANH VÀ HIỆU QUẢ KINH DOANH KINH TẾ VẬN TẢI BIỂN VIỆT NAM 21 TÀI LIỆU THAM KHẢO: 24
Trang 3LỜI NÓI ĐẦU
Trong cơ chế thì trường hiện nay ở nước ta, mỗi doanh nghiệp kinh doanh đều
có mục tiêu bao trùm, lâu dài tối đa hóa lợi nhuận.Nâng cao hiệu quả kinh doanh làđiều kiện sống còn để doanh nghiệp tồn tại, phát triển và thực hiện mục tiêu tối đahóa lợi nhuận
Hiệu quả kinh doanh là một phạm trù kinh tế, là một chỉ tiêu chất lượng tổnghợp Đánh giá hiệu quả kinh doanh chính là quá trình so sánh giữa chi phí bỏ ra vàkết quả thu về với mục đích đã được đặt ra và dựa trên cơ sở giải quyết các vấn đề
cơ bản của nền kinh tế này: sản xuất cái gì? sản xuất như thế nào? và sản xuất choai? Do đó việc nghiên cứu và xem xét vấn đề nâng cao hiệu quả kinh doanh là mộtđòi hỏi tất yếu đối với mỗi doanh nghiệp trong quá trình kinh doanh hiện nay Việcnâng cao hiệu quả kinh doanh đang là một bài toán khó đòi hỏi mỗi doanh nghiệpđều phải quan tâm đến, đây là một vấn đề có ý nghĩa quan trọng quyết định đến sựtồn tại và phát triển của doanh nghiệp, đòi hỏi các doanh nghiệp phải có độ nhạybén, linh hoạt cao trong qúa trình kinh doanh của mình Vì vậy, qua quá trình họctập với những kiến thức đã tích luỹ được cùng với sự nhận thức được tầm quan
trọng của vấn đề này cho nên em đã mạnh dạn chọn đề tài Vấn đề hiểu quả kinh
doanh trong các doanh nghiệp vận tải biển Việt Nam hiện nay
Nội dung bài làm gồm:
Phần 1: Những lý luận chung về hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp
Phần 2.Tình hình hiểu quả kinh doanh của các doanh nghiệp vận tải biển ViệtNam những năm gần đây
Phần 3: Những nhận định về kinh doanh và hiệu quả kinh doanh kinh tế vậnbiển Việt Nam
Trong quá trình làm bài, do hạn chế về kiến thức cũng như kỹ năng làm bài chonên trong bài viết này không tránh khỏi những thiếu sót, em rất mong có sự đónggóp ý kiến của thầy cô, bạn đọc để bài làm được hoàn thiện hơn
Trang 4NỘI DUNG Phần I LÝ LUẬN CHUNG VỀ HIỆU QUẢ KINH DOANH
CỦA DOANH NGHIỆP
1 Bản chất của hiệu quả kinh doanh trong các doanh nghiệp
1.1 Các quan điểm cơ bản về hiệu quả
Với mỗi một lĩnh vực khác nhau, xem xét trên các góc độ khác nhau thì người
ta có những cách nhìn nhận khác nhau về vấn đề hiệu quả.Như vậy, ở mỗi lĩnh vựckhác nhau thì người ta có những khái niệm khác nhau về hiệu quả, và thông thườngkhi nói đến hiệu quả của một lĩnh vực nào đó thì người ta gắn ngay tên của lĩnh vực
đó liền ngay sau hiệu quả Để hiểu rõ hơn về vấn đề hiệu quả thì chúng ta xem xétcác vấn đề hiệu quả ở trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị và xã hội Tương ứng vớicác lĩnh vực này là 3 phạm trù hiệu quả: hiệu quả kinh tế, hiệu quả chính trị và hiệuquả xã hội
* Hiệu quả kinh tế
Hiệu quả kinh tế phản ánh trình độ lợi dụng các nguồn lực để đạt được các mụctiêu kinh tế của một thời kỳ nào đó Nếu đứng trên phạm vi từng yếu tố riêng lẻ thìchúng ta có phạm trù hiệu quả kinh tế, và xem xét vấn đề hiệu quả trong phạm vicác doanh nghiệp thì hiệu quả kinh tế chính là hiệu quả kinh doanh của một doanhnghiệp Hiểu theo mục đích cuối cùng thì hiệu quả kinh tế là hệ số giữa kết quả thu
về và chi phí bỏ ra để đạt được hiệu quả đó Trong đó kết quả thu về chỉ là kết quảphản ảnh những kết quả kinh tế tổng hợp như là: doanh thu, lợi nhuận, giá trị sảnlượng công nghiệp nếu ta xét theo từng yếu tố riêng lẻ thì hiệu quả kinh tế là thểhiện trình độ và sử dụng các yếu tố đó trong quá trình sản xuất kinh doanh, nó phảnảnh kết quả kinh tế thu được từ việc sử dụng các yếu tố tham gia vào quá trình kinhdoanh
Cũng giống như một số chi tiết khác hiệu quả là một chỉ tiêu chất lượng tổnghợp phản ánh trình độ lợi dụng các yếu tố trong quá trình sản xuất, đồng thời là mộtphạm trù kinh tế gắn liền với nền sản xuất hàng hoá Sản xuất hàng hoá có pháttriển hay không là nhờ đạt hiệu quả cao hay thấp Nói một cách khác, chỉ tiêu hiệuquả kinh tế phản ánh về mặt định lượng và định tính trong sự phát triển kinh tế.Nhìn ở tầm vi mô của từng doanh nghiệp riêng lẻ hiệu quả kinh tế được biểuhiện qua phạm trù hiệu quả kinh doanh Hiệu quả kinh doanh là một chỉ tiêu phảnánh đầy đủ các mặt của cả một quá trình kinh doanh của một doanh nghiệp
Cụ thể là:
Hiệu quả kinh doanh là phạm trù kinh tế phản ánh những lợi ích đạt được từ các
Trang 5hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp trên cơ sở so sánh lợi ích thu được với chiphí bỏ ra trong suốt qúa trình kinh doanh của doanh nghiệp Dưới giác độ này thìchúng ta có thể xác định hiệu quả kinh doanh một cách cụ thể bằng các phươngpháp định lượng thành các chỉ tiêu hiệu quả cụ thể và từ đó có thể tính toán so sánhđược, lúc này phạm trù hiệu quả kinh doanh là một phạm trù cụ thể nó đồng nhất và
là biểu hiện trực tiếp của lợi nhuận, doanh thu Ngoài ra nó còn biểu hiện mức độphát triển doanh nghiệp theo chiều sâu, phản ánh trình độ khai thác các nguồn lựctrong quá trình sản xuất nhằm thực hiện được mục tiêu kinh doanh Lúc này thìphạm trù hiệu quả kinh doanh là một phạm trù trừu tượng và nó phải được định tínhthành mức độ quan trọng hoặc vai trò của nó trong lĩnh vực sản xuất kinh doanh.Nói một cách khác, ta có thể hiểu hiệu quả kinh doanh là chỉ tiêu phản ánh trình độ
và khả năng quản lý của doanh nghiệp Lúc này hiệu quả kinh doanh thống nhất vớihiệu quả quản lý doanh nghiệp Dưới góc độ này thì hiệu quả kinh doanh phản ánhtrình độ và khả năng kết hợp các yếu tố đầu vào trong quá trình sản xuất Trongthực tế hiệu quả kinh doanh trong các doanh nghiệp đạt được trong các trường hợpsau:
- Kết quả tăng, chi phí giảm
- Kết qủa tăng, chi phí giảm nhưng tốc độ tăng của chi phí nhỏ hơn tốc độ tăngcủa kết quả
Nói tóm lại ở tầm vĩ mô hiệu qủa kinh doanh phản ánh đồng thời các mặt củaquá trình sản xuất kinh doanh như: kết quả kinh doanh, trình độ sản xuất tổ chức sảnxuất và quản lý, trình độ sử dụng của yếu tố đầu vào đồng thời nó yêu cầu sự pháttriển của doanh nghiệp theo chiều sâu Nó là thước đo ngày càng trở nên quan trọngcủa sự tăng trưởng kinh tế và là chỗ dựa cơ bản để đánh giá việc thực hiện mục tiêukinh tế của doanh nghiệp trong thời kỳ Sự phát triển tất yếu đó đòi hỏi các doanhnghiệp phải nâng cao hiệu quả kinh doanh, đây là mục tiêu cơ bản nhất của doanhnghiệp
* Hiệu quả xã hội và hiệu quả chính trị
Hiệu quả xã hội là phạm trù phản ánh trình độ lợi dụng các nguồn lực sản xuất
xã hội nhằm đạt được các mục tiêu xã hội nhất định Nếu đứng trên phạm vi toàn xãhội và nền kinh tế quốc dân thì hiệu qủa xã hội và hiệu quả chính trị là chỉ tiêu phảnánh ảnh hưởng của hoạt động kinh doanh đối với việc giải quyết những yêu cầu vàmục tiêu chung của toàn bộ nền kinh tế xã hội Bởi vậy hai loại hiệu quả này đều có
vị trí quan trọng trong việc phát triển đầu nước một cách toàn diện và bền vững.Đây là chỉ tiêu đánh giá trình độ phát triển của nền kinh tế xã hội ở các mặt: trình độ
tổ chức sản xuất, trình độ quản lý, mức sống bình quân thực tế ở các nước tư bản
Trang 6chủ nghĩa đã cho thấy các doanh nghiệp tư bản chỉ chạy theo hiệu quả kinh tế màkhông đặt vấn đề hiệu quả chính trị xã hội đi kèm và dẫn đến tình trạng: thất nghiệp,khủng hoảng có tính chu kỳ, ô nhiễm môi trường, chênh lệch giàu nghèo quá lớn Chính vì vậy Đảng và Nhà nước ta đã có những đường lối, chính sách cụ thể đểđồng thời tăng hiệu quả kinh tế kèm với tăng hiệu quả chính trị xã hội Tuy nhiên,chúng ta không thể chú trọng một cách thái quá đến hiệu quả chính trị và hiệu quả
xã hội một bài học rất lớn từ thời kỳ chế độ bao cấp để lại đã cho chúng ta thấy rõđược điều đó
1.2 Bản chất của hiệu quả kinh doanh
Hiệu quả kinh doanh là phạm trù phản ánh mặt chất lượng của các hoạt độngkinh doanh, phản ánh trình độ lợi dụng các nguồn lực sản xuất (lao động, máy mócthiết bị, nguyên liệu, tiền vốn) trong quá trình tiến hành các hoạt động sản xuất kinhdoanh cuả doanh nghiệp.Bản chất của hiệu quả kinh doanh là nâng cao năng suấtlao động xã hội và tiết kiệm lao động xã hội Đây là hai mặt có mối quan hệ mậtthiết của vấn đề hiệu quả kinh doanh Chính việc khan hiếm nguồn lực và việc sửdụng chúng có tính chất cạnh tranh nhằm thoả mãn nhu cầu ngày càng tăng của xãhôị, đặt ra yêu cầu phải khai thác, tận dụng triệt để và tiết kiệm các nguồn lực Đểđạt được mục tiêu kinh doanh, các doanh nghiệp buộc phải chú trọng các điều kiệnnội tại, phát huy năng lực, hiệu lực của các yếu tố sản xuất và tiết kiệm mọi chi phí
Vì vậy, yêu cầu của việc nâng cao hiệu quả kinh doanh là phải đạt kết quả tối đavới chi phí tối thiểu, hay là phải đạt kết quả tối đa với chi phí nhất định hoặc ngượclại đạt kết quả nhất định với chi phí tối thiểu Chi phí ở đây được hiểu theo nghĩarộng là chi phí tạo ra nguồn lực và chi phí sử dụng nguồn lực, đồng thời phải baogồm cả chi phí cơ hội Chi phí cơ hội là chi phí của sự lựa chọn tốt nhất đã bị bỏqua, hay là chi phí của sự hy sinh công việc kinh doanh khác để thực hiện hoạt độngkinh doanh này Chi phí cơ hội phải được bổ sung vào chi phí kế toán và phải loại
ra khỏi lợi nhuận kế toán để thấy rõ lợi ích kinh tế thực Cách tính như vậy sẽkhuyến khích các nhà kinh doanh lựa chọn phương án kinh doanh tốt nhất, các mặthàng sản xuất có hiệu quả hơn
2 Sự cần thiết của việc nâng cao hiệu quả kinh doanh đối với các doanh nghiệp trong cơ chế thị trường
Trong quá trình kinh doanh các doanh nghiệp phải luôn gắn mình với thị trường,nhất là trong cơ chế thị trường hiện nay đặt các doanh nghiệp trong sự cạnh tranhgay gắt lẫn nhau Do đó để tồn tại được trong cơ chế thị trường cạnh tranh hiện nayđòi hỏi các doanh nghiệp phải hoạt động một cách có hiệu quả hơn Các nguồn lựcsản xuất xã hội là một phạm trù khan hiếm: càng ngày người ta càng sử dụng nhiều
Trang 7các nhu cầu khác nhau của con người Trong khi các nguồn lực sản xuất xã hội ngàycàng giảm thì nhu cầu của con người lại ngàu càng đa dạng Điều này phản ánh quiluật khan hiếm Qui luật khan hiếm bắt buộc mọi doanh nghiệp phải trả lời chínhxác ba câu hỏi: sản xuất cái gì? sản xuất như thế nào? sản xuất cho ai? Vì thị trườngchỉ chấp nhận các nào sản xuất đúng loại sản phẩm với số lượng và chất lượng phùhợp Để thấy được sự cần thiết của việc nâng cao hiệu quả kinh doanh đối với cácdoanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường trước hết chúng ta phải nghiên cứu cơ chếthị trường và hoạt động của doanh nghiệp trong cơ chế thị trường Thị trường là nơidiễn ra quá trình trao đổi hàng hoá Nó tồn tại một cách khách quan không phụthuộc vào một ý kiến chủ quan nào Bởi vì thị trường ra đời và phát triển gắn liềnvới lịch sử phát triển của nền sản xuất hàng hoá Ngoài ra thị trường còn có một vaitrò quan trọng trong việc điều tiết và lưu thông hàng hoá Thông qua đó các doanhnghiệp có thể nhận biết được sự phân phối các nguồn lực thông qua hệ thống giá cảtrên thị trường Trên thị trường luôn tồn tại các qui luật vận động của hàng hoá, giá
cả, tiền tệ Như các qui luật giá trị, qui luật thặng dư, qui luật giá cả, qui luật cạnhtranh Các qui luật này tạo thành hệ thống thống nhất và hệ thống này chính là cơchế thị trường Như vậy cơ chế thị trường được hình thành bởi sự tác động tổng hợptrong sản xuất và trong lưu thông hàng hoá trên thị trường Thông qua các quan hệmua bán hàng hoá, dịch vụ trên thị trường nó tác động đến việc điều tiết sản xuất,tiêu dùng, đầu tư và từ đó làm thay đổi cơ cấu sản phẩm, cơ cấu ngành Nói cáchkhác cơ chế thị trường điều tiết quá trình phân phối lại các nguồn lực trong sản xuấtkinh doanh nhằm đáp ứng nhu cầu xã hội một cách tối ưu nhất
Tóm lại, với sự vận động đa dạng, phức tạp của cơ chế thị trường dẫn đến sựcạnh tranh gay gắt giữa các doanh nghiệp, góp phần thúc đẩy sự tiến bộ của cácdoanh nghiệp cả về chiều rộng lẫn chiều sâu Tuy nhiên để tạo ra được sự tồn tại vàphát triển của doanh nghiệp đòi hỏi các doanh nghiệp phải xác định cho mình mộtphương thức hoạt động riêng, xây dựng các chiến lược, các phương án kinh doanhmột cách phù hợp và có hiệu quả
Như vậy trong cơ chế thị trường việc nâng cao hiệu quả kinh doanh vô cùngquan trọng, nó được thể hiện thông qua:
Thứ nhất: nâng cao hiệu quả kinh doanh là cơ sở cơ bản để đảm bảo sự tồn tại vàphát triển của doanh nghiệp Sự tồn tại của doanh nghiệp được xác định bởi sự cómặt của doanh nghiệp trên thị trường, mà hiệu quả kinh doanh lại là nhân tố trựctiếp đảm bảo sự tồn tại này, đồng thời mục tiêu của doanh nghiệp là luôn tồn tại vàphát triển một cách vững chắc Do đó việc nâng cao hiệu quả kinh doanh là một đòihỏi tất yếu khách quan đối với tất cả các doanh nghiệp hoạt động trong cơ chế thị
Trang 8trường hiện nay Do yêu cầu của sự tồn tại và phát triển của mỗi doanh nghiệp đòihỏi nguồn thu nhập của doanh nghiệp phải không ngừng tăng lên
Nhưng trong điều kiện nguồn vốn và các yếu tố kỹ thuật cũng như các yếu tốkhác của quá trình sản xuất chỉ thay đổi trong khuôn khổ nhất định thì để tăng lợinhuận đòi hỏi các doanh nghiệp phải nâng cao hiệu quả kinh doanh Như vậy, hiệuquả kinh doanh là điều kiện hết sức quan trọng trong việc đảm bảo sự tồn tại và pháttriển của doanh nghiệp
Một cách nhìn khác là sự tồn tại của doanh nghiệp được xác định bởi sự tạo rahàng hoá, của cải vật chất và các dịch vụ phục vụ cho nhu cầu của xã hội, đồng thờitạo ra sự tích luỹ cho xã hội Để thực hiện được như vậy thì mỗi doanh nghiệp đềuphải vươn lên để đảm bảo thu nhập đủ bù đắp chi phí bỏ ra và có lãi trong qúa trìnhhoạt động kinh doanh Có như vậy mới đáp ứng được nhu cầu tái sản xuất trong nềnkinh tế Và như vậy chúng ta buộc phải nâng cao hiệu quả kinh doanh một cách liêntục trong mọi khâu của quá trình hoạt động kinh doanh như là một yêu cầu tất yếu Tuy nhiên, sự tồn tại mới chỉ là yêu cầu mang tính chất giản đơn còn sự pháttriển và mở rộng của doanh nghiệp mới là yêu cầu quan trọng Bởi vì sự tồn tại củadoanh nghiệp luôn luôn phải đi kèm với sự phát triển mở rộng của doanh nghiệp,đòi hỏi phải có sự tích luỹ đảm bảo cho quá trình tái sản xuất mở rộng theo đúngqui luật phát triển Như vậy để phát triển và mở rộng doanh nghiệp mục tiêu lúc nàykhông còn là đủ bù đắp chi phí bỏ ra để phát triển quá trình tái sản xuất giản đơn màphải đảm bảo có tích luỹ đáp ứng nhu cầu tái sản xuất mở rộng, phù hợp với qui luậtkhách quan và một lần nữa nâng cao hiệu quả kinh doanh được nhấn mạnh
Thứ hai, nâng cao hiệu quả kinh doanh là nhân tố thúc đẩy sự cạnh tranh và tiến
bộ trong kinh doanh Chính việc thúc đẩycạnh tranh yêu cầu các doanh nghiệp phải
tự tìm tòi, đầu tư tạo nên sự tiến bộ trong kinh doanh Chấp nhận cơ chế thị trường
là chấp nhận sự cạnh tranh Trong khi thị trường ngày càng phát triển thì cạnh tranhgiữa các doanh nghiệp ngày càng gay gắt và khốc liệt hơn Sự cạnh tranh lúc nàykhông còn là cạnh tranh về mặt hàng mà cạnh tranh cả về chất lượng, giá cả và cácyếu tố khác Trong khi mục tiêu chung của các doanh nghiệp đều là phát triển thìcạnh tranh là yếu tố làm các doanh nghiệp mạnh lên nhưng ngược lại cũng có thể làcác doanh nghiệp không tồn tại được trên thị trường Để đạt được mục tiêu là tồn tại
và phát triển mở rộng thì doanh nghiệp phải chiến thắng trong cạnh tranh trên thịtrường Do đó doanh nghiệp phải có hàng hoá dịch vụ chất lượng tốt, giá cả hợp lý.Mặt khác hiệu quả kinh doanh là đồng nghĩa với việc giảm giá thành tăng khốilượng hàng hoá bán, chất lượng không ngừng được cải thiện nâng cao
Thứ ba, mục tiêu bao trùm, lâu dài của doanh nghiệp là tối đa hoá lợi nhuận Để
Trang 9thực hiện mục tiêu này, doanh nghiệp phải tiến hành mọi hoạt động sản xuất kinhdoanh để tạo ra sản phẩm cung cấp cho thị trường Muốn vậy, doanh nghiệp phải sửdụng các nguồn lực sản xuất xã hội nhất định Doanh nghiệp càng tiết kiệm sử dụngcác nguồn lực này bao nhiêu sẽ càng có cơ hội để thu được nhiều lợi nhuận bấynhiêu Hiệu quả kinh doanh là phạm trù phản ánh tính tương đối của việc sử dụngtiết kiệm các nguồn lực xã hội nên là đIều kiện để thực hiện mục tiêu bao trùm, lâudài của doanh nghiệp Hiệu quả kinh doanh càng cao càng phản ánh doanh nghiệp
đã sử dụng tiết kiệm các nguồn lực sản xuất.Vì vậy, nâng cao hiệu quả kinh doanh
là đòi hỏi khách quan để doanh nghiệp thực hiện mục tiêu bao trùm, lâu dài là tối đahoá lợi nhuận Chính sự nâng cao hiệu quả kinh doanh là con đường nâng cao sứccạnh tranh và khả năng tồn tại, phát triển của mỗi doanh nghiệp
3 Các nhân tố tác động đến việc nâng cao hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp
Nâng cao hiệu quả kinh doanh trong các doanh nghiệp là yêu cầu quan trọng và
là mục tiêu hàng đầu trong hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp Chính vìvậy nâng cao hiệu quả kinh doanh chính là việc nâng cao hiệu quả của tất cả cáchoạt động trong qúa trình kinh doanh Hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp chịu
sự tác động của rất nhiều các nhân tố ảnh hưởng khác nhau Để đạt được hiệu qủanâng cao đòi hỏi phải có các quyết định chiến lược và quyết sách đúng trong qúatrình lựa chọn các cơ hội hấp dẫn cũng như tổ chức, quản lý và điều khiển hoạtđộng kinh doanh cần phải nghiên cứu một cách toàn diện và hệ thống các yếu tố ảnhhưởng đến việc nâng cao hiệu quả kinh doanh
Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh có thể được chia thành hainhóm đó là nhóm các nhân tố ảnh hưởng bên ngoài doanh nghiệp và nhóm các nhân
tố ảnh hưởng bên trong doanh nghiệp Mục tiêu của quá trình nghiên cứu các nhân
tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh nhằm mục đích lựa chọn mục đích cácphương án kinh doanh phù hợp Tuy nhiên việc nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởngđến hiệu quả kinh doanh cần phải được thực hiện liên tục trong suốt qúa trình hoạtđộng kinh doanh của doanh nghiệp trên thị trường
3.1 Nhóm các nhân tố thuộc môi trường bên ngoài
3.1.1 Các nhân tố ảnh hưởng thuộc môi trường kinh doanh
Nhân tố môi trường kinh doanh bao gồm nhiều nhân tố như là: Đối thủ cạnhtranh, thị trường, cơ cấu ngành, tập quán, mức thu nhập bình quân của dân cư
* Đối thủ cạnh tranh
Bao gồm các đối thủ cạnh tranh sơ cấp (cùng tiêu thụ các sản phẩm đồng nhất)
và các đối thủ cạnh tranh thứ cấp (sản xuất và tiêu thụ những sản phẩm có khả năng
Trang 10thay thế) Nếu doanh nghiệp có đối thủ cạnh tranh mạnh thì việc nâng cao hiệu quảkinh doanh sẽ trở nên khó khăn hơn rất nhiều Bởi vì doanh nghiệp lúc này chỉ cóthể nâng cao hiệu quả kinh doanh bằng cách nâng cao chất lượng, giảm giá thànhsản phẩm để đẩy mạnh tốc độ tiêu thụ, tăng doanh thu tăng vòng quay của vốn, yêucầu doanh nghiệp phải tổ chức lại bộ máy hoạt động phù hợp tối ưu hơn, hiệu quảhơn để tạo cho doanh nghiệp có khả năng cạnh tranh về giá cả, chất lượng, chủ loại,mẫu mã Như vậy đối thủ cạnh tranh có ảnh hưởng rất lớn đến việc nâng cao hiệuquả kinh doanh của các doanh nghiệp đồng thời tạo ra sự tiến bộ trong kinh doanh,tạo ra động lực phát triển của doanh nghiệp Việc xuất hiện càng nhiều đối thủ cạnhtranh thì việc nâng cao hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp sẽ càng khó khăn và
sẽ bị giảm một cách tương đối
* Thị trường
Nhân tố thị trường ở đây bao gồm cả thị trường đầu vào và thị trường đầu ra củadoanh nghiệp Nó là yếu tố quyết định qúa trình tái sản xuất mở rộng của doanhnghiệp Đối với thị trường đầu vào: cung cấp các yếu tố cho quá trình sản xuất nhưnguyên vật liệu, máy móc thiết bị Cho nên nó tác động trực tiếp đến giá thành sảnphẩm, tính liên tục và hiệu quả của qúa trình sản xuất Còn đối với thị trường đầu raquyết định doanh thu của doanh nghiệp trên cơ sở chấp nhận hang hoá, dịch vụ củadoanh nghiệp, thị trường đầu ra sẽ quyết định tốc độ tiêu thụ, tạo vòng quay vốnnhanh hay chậm từ đó tác động đến hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp
* Tập quán dân cư và mức độ thu nhập bình quân dân cư
Đây là một nhân tố quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả kinh doanh Nóquyết định mức độ chất lượng, số lượng, chủng loại, gam hàng Doanh nghiệp cầnphải nắm bắt và nghiên cứu làm sao phù hợp với sức mua, thói quen tiêu dùng, mứcthu nhập bình quân của tầng lớp dân cư Những yếu tố này tác động một cách giántiếp lên quá trình sản xuất cũng như công tác marketing và cuối cùng là hiệu quảkinh doanh của doanh nghiệp
* Mối quan hệ và uy tín của doanh nghiệp trên thị trường
Đây chính là tiềm lực vô hình của doanh nghiệp tạo nên sức mạnh của doanhnghiệp trong hoạt động kinh doanh của mình, nó tác động rất lớn tới sự thành bạicủa việc nâng cao hiệu quả kinh doanh Sự tác động này là sự tác động phi lượnghoá bởi vì chúng ta không thể tính toán, định lượng được Một hình ảnh, uy tín tốt
về doanh nghiệp liên quan đến hàng hoá, dịch vụ chất lượng sản phẩm, giá cả là
cơ sở tạo ra sự quan tâm của khách hàng đến sản phẩm của doanh nghiệp mặt kháctạo cho doanh nghiệp một ưu thế lớn trong việc tạo nguồn vốn, hay mối quan hệ vớibạn hàng Với mối quan hệ rộng sẽ tạo cho doanh nghiệp nhiều cơ hội, nhiều đầu
Trang 11mối và từ đó doanh nghiệp lựa chọn những cơ hội, phương án kinh doanh tốt nhấtcho mình.
Ngoài ra môi trường kinh doanh còn có các nhân tố khác như hàng hoá thay thế,hàng hoá phụ thuộc doanh nghiệp, môi trường cạnh tranh nó tác động trực tiếphoặc gián tiếp đến việc nâng cao hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp Vì vậydoanh nghiệp cũng cần phải quan tâm đến nó để có những cách ứng xử với thịtrường trong từng doanh nghiệp từng thời điểm cụ thể
3.1.2 Nhân tố môi trường tự nhiên
Môi trường tự nhiên bao gồm các nhân tố như thời tiết, khí hậu, mùa vụ, tàinguyên thiên nhiên, vị trí địa lý
* Nhân tố thời tiết, khí hậu, mùa vụ
Các nhân tố này ảnh hưởng rất lớn đến qui trình công nghệ, tiến độ thực hiệnkinh doanh của các doanh nghiệp đặc biệt là các doanh nghiệp kinh doanh các mặthàng mang tính chất mùa vụ như nông, lâm, thủy sản, đồ may mặc, giày dép Vớinhững điều kiện thời tiết, khí hậu và mùa vụ nhất định thì doanh nghiệp phải cóchính sách cụ thể phù hợp với điều kiện đó Và như vậy khi các yếu tố này không
ổn định sẽ làm cho chính sách hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp không ổnđịnh và chính là nhân tố đầu tiên làm mất ổn định hoạt động kinh doanh ảnh hưởngtrực tiếp đến hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp
* Nhân tố tài nguyên thiên nhiên
Nhân tố này chủ yếu ảnh hưởng đến các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vựckhai thác tài nguyên thiên nhiên Một khu vực có nhiều tài nguyên thiên nhiên, vớitrữ lượng lớn và có chất lượng tốt sẽ ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh của doanhnghiệp khai thác Ngoài ra, các doanh nghiệp sản xuất nằm trong khu vực này mà
có nhu cầu đến loại tài nguyên, nguyên vật liệu này cũng ảnh hưởng đến việc nângcao hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp
* Nhân tố vị trí địa lý
Đây là nhân tố không chỉ tác động đến công tác nâng cao hiệu quả kinh doanhcủa doanh nghiệp mà còn tác động đến các mặt khác trong hoạt động kinh doanhcủa doanh nghiệp như: Giao dịch, vận chuyển, sản xuất các nhân tố này tác độngđến hiệu quả kinh doanh thông qua sự tác động lên các chi phí tương ứng
3.1.3 Môi trường chính trị - pháp luật
Các yếu tố thuộc môi trường chính trị - pháp luật chi phối mạnh mẽ đến hoạtđọng kinh doanh của doanh nghiệp Sự ổn định chính trị được xác định là một trongnhững tiền đề quan trọng cho hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp Sự thay đổicủa môi trường chính trị có thể ảnh hưởng có lợi cho một nhóm doanh nghiệp nàynhưng lại kìm hãm sự phát triển nhóm doanh nghiệp khác hoặc ngược lại Hệ thống
Trang 12pháp luật hoàn thiện, không thiên vị là một trong những tiền đề ngoài kinh tế củakinh doanh Mức độ hoàn thiện, sự thay đổi và thực thi pháp luật trong nền kinh tế
có ảnh hưởng lớn đến việc hoạch định và tổ chức thực hiện chiến lược kinh doanhcủa doanh nghiệp Môi trường này nó tác động trực tiép đến hiệu quả kinh doanhcủa doanh nghiệp Bởi vì môi trường pháp luật ảnh hưởng đến mặt hàng sản xuất,ngành nghề, phương thức kinh doanh của doanh nghiệp Không những thế nó còntác động đến chi phí của doanh nghiệp cũng như là chi phí lưu thông, chi phí vậnchuyển, mức độ về thuế đặc biệt là các doanh nghiệp kinh doanh XNK còn bị ảnhhưởng bởi chính sách thương mại quốc tế, hạn ngạch do nhà nước giao cho, luật bảo
hộ cho các doanh nghiệp tham gia hoạt động kinh doanh Tóm lại môi trường chínhtrị - luật pháp có ảnh hưởng rất lớn đến việc nâng cao hiệu quả kinh doanh củadoanh nghiệp bằng cách tác động đến hoạt động của doanh nghiệp thông qua hệthống công cụ luật pháp, cộng cụ vĩ mô
3.1.4 Các yếu tố thuộc cơ sở hạ tầng
Các yếu tố thuộc cơ sở hạ tầng như hệ thống đường giao thông, hệ thống thôngtin liên lạc, điện, nước, đều là những nhân tố tác động mạnh mẽ đến hiệu quả kinhdoanh của doanh nghiệp Doanh nghiệp kinh doanh ở khu vực có hệ thống giaothông thuận lợi, điện, nước đầy đủ, dân cư đông đúc và có trìng độ dân trí cao sẽ cónhiều đIều kiện thuận lợi để phát triển sản xuất, tăng tốc độ tiêu thụ sản phẩm, tăngdoanh thu, giảm chi phí kinh doanh, và do đó nâng cao hiệu quả kinh doanh củamình Ngược lại, ở nhiều vùng nông thôn, miền núi, biên giới, hải đảo có cơ sở hạtầng yếu kém, không thuận lợi cho việc cho mọi hoạt động như vận chuyển, muabán hàng hoá, các doanh nghiệp hoạt động với hiệu quả kinh doanh không cao.Thậm chí có nhiều vùng sản phẩm làm ra mặc dù rất có giá trị nhưng không có hệthống giao thông thuận lợi vẫn không thể tiêu thụ được dẫn đến hiệu quả kinhdoanh thấp
Trình độ dân trí tác động rất lớn đến chất lượng của lực lượng lao động xã hộinên tác động trực tiếp đến nguồn nhân lực của mỗi doanh nghiệp Chất lượng củađội ngũ lao động lại là nhân tố bên trong ảnh hưởng quyết định đến hiệu quả kinhdoanh của doanh nghiệp
3.2 Các nhân tố bên trong
Các nhân tố chủ quan trong doanh nghiệp chính là thể hiện tiềm lực của mộtdoanh nghiệp Cơ hội, chiến lược kinh doanh và hiệu quả kinh doanh của doanhnghiệp luôn phụ thuộc chặt chẽ vào các yêú tố phản ánh tiềm lực của một doanhnghiệp cụ thể Tiềm lực của một doanh nghiệp không phải là bất biến có thể pháttriển mạnh lên hay yếu đi, có thể thay đổi toàn bộ hay bộ phận Chính vì vậy trong
Trang 13quá trình kinh doanh các doanh nghiệp luôn phải chú ý tới các nhân tố này nhằmnâng cao hiệu qủa kinh doanh của doanh nghiệp hơn nữa.
3.2.1 Nhân tố vốn
Đây là một nhân tố tổng hợp phản ánh sức mạnh của doanh nghiệp thông quakhối lượng (nguồn) vốn mà doanh nghiệp có thể huy động vào kinh doanh, khảnăng phân phối, đầu tư có hiệu quả các nguồn vốn, khả năng quản lý có hiệu quảcác nguồn vốn kinh doanh Yếu tố vốn là yếu tố chủ chốt quyết định đến qui mô củadoanh nghiệp và quy mô có cơ hội có thể khai thác Nó phản ánh sự phát triển củadoanh nghiệp và là sự đánh giá về hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp trong kinhdoanh
3.2.2 Nhân tố con người
Trong sản xuất kinh doanh con người là yếu tố quan trọng hàng đầu để đảm bảothành công Máy móc dù tối tân đến đâu cũng do con người chế tạo ra, dù có hiệnđại đến đâu cũng phảI phù hợp với trình độ tổ chức, trình độ kỹ thuật, trình độ sửdụng máy móc của người lao động Lực lượng lao động có thể sáng tạo ra côngnghệ, kỹ thuật mới và đưa chúng vào sử dụng tạo ra tiềm năng lớn cho việc nângcao hiệu quả kinh doanh Cũng chính lực lượng lao đống sáng tạo ra sản phẩm mớivới kiểu dáng phù hợp với cầu của người tiêu dùng, làm cho sản phẩm của doanhnghiệp có thể bán được tạo cơ sở để nâng coa hiệu quả kinh doanh Lực lượng laođộng tác động trực tiếp đến năng suất lao động, trình độ sử dụng các nguồn lực khácnên tác động trực tiếp đến hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp
3.2.3 Nhân tố trình độ kỹ thuật công nghệ
Trình độ kỹ thuật, công nghệ tiên tiến cho phép doanh nghiệp chủ động nângcao chất lượng hàng hoá, năng suất lao động và hạ giá thành sản phẩm Các yếu tốnày tác động hầu hết đến các mặt về sản phẩm như: đặc điểm sản phẩm, giá cả sảnphẩm, sức cạnh tranh của sản phẩm Nhờ vậy doanh nghiệp có thể tăng khả năngcạnh tranh của mình, tăng vòng quay của vốn lưu động, tăng lợi nhuận đảm bảo choquá trình tái sản xuất mở rộng của doanh nghiệp Ngược lại với trình độ công nghệthấp thì không những giảm khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp mà còn giảm lợinhuận, kìm hãm sự phát triển Nói tóm lại, nhân tố trình độ kỹ thuật công nghệ chophép doanh nghiệp nâng cao năng suất chất lượng và hạ giá thành sản phẩm nhờ đó
mà tăng khả năng cạnh tranh, tăng vòng quay của vốn, tăng lợi nhuận từ đó tănghiệu quả kinh doanh
3.2.4 Nhân tố quản trị doanh nghiệp
Nhân tố này đóng vai trò quan trọng đối với hoạt động sản xuất kinh doanh củadoanh nghiệp Quản trị doanh nghiệp chú trọng đến việc xác định cho doanh nghiệp