Tại sao Hồ Chí Minh chủ trương cơ cấu nền kinh tế nhiều thành phần trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội

Tại sao Hồ Chí Minh chủ trương cơ cấu nền kinh tế nhiều thành phần trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội

Lời mở đầu

Việt Nam trải qua hơn 20 năm đổi mới đã có những thành tựu to lớn, từ một nước nghèo nàn, lạc hậu đã từng bước đi lên phát triển không ngừng Đảng

và nhà nước thực hiện chính sách đổi mới từ năm 1986, chuyển từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần có sự quản lý của nhà nước định hướng chủ nghĩa xã hội Lấy chủ nghĩa Mac- Lenin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng, Việt Nam vẫn đang trải qua thời kì quá độ tiến lên chủ nghĩa xã hội Hồ Chí Minh, một con người kiệt xuất, một vị lãnh tụ tài ba, chính Người là người đầu tiên chủ trương cơ cấu nền kinh tế nhiều thành phần ở Việt Nam dựa trên những lý luận khoa học của chủ nghĩa Mac-Lenin về mối quan hệ phù hợp giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất.Tuy nhiên, sau 11 năm từ khi giải phóng dân tộc, đến năm 1986 Việt Nam mới nhận ra sai lầm của mình và đã tiến hành đổi mới lấy chủ trương của Bác làm kim chỉ nam Đến nay, nhờ chính sách đổi mới mà Việt Nam đã đạt được những bước ngoặt to lớn, mở cửa hội nhập với thế giới Để hiểu rõ hơn chủ trương của Bác và những căn cứ, cơ sở để Người chủ trương đường lối cơ cấu kinh tế nhiều thành phần

nên em đã lựa chọn để tài” Tại sao Hồ Chí Minh chủ trương cơ cấu nền kinh

tế nhiều thành phần trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội” Tuy đã cố

gắng nhưng bài viết còn nhiều thiếu sót, em mong cô góp ý giúp em Em xin chân thành cảm ơn cô!

Đề cương tư tưởng Hồ Chí Minh

Đề tài: Tại sao Hồ Chí Minh chủ trương cơ cấu nền kinh tế nhiều thành

phần trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội

Chương 1: Xuất phát từ quan điểm của chủ nghĩa Mac- Lenin

1 Quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất

1.1 Khái niệm về lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất

- Lực lượng sản xuất: là biểu hiện mối quan hệ giữa con người với tự nhiên trong quá trình sản xuất

- Các nhân tố cấu thành nên lực lượng sản xuất: người lao động, tư liệu lao động, đối tượng lao động

- Quan hệ sản xuất: là biểu hiện mối quan hệ giữa con người với con người trong quá trình sản xuất

- Bộ phận của quan hệ sản xuất : quan hệ sở hữu đối với tư liệu sản xuất, quan hệ trong tổ chức và quản lý sản xuất, quan hệ trong phân phối sản phẩm lao động

1.2 Mối quan hệ biện chứng giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất

- Lực lượng sản xuất quyết định quan hệ sản xuất: lực lượng sản xuất phát triển một trình độ nhất định làm cho quan hệ sản xuất phải thay đổi phù hợp theo

- Quan hệ sản xuất tác động trở lại với lực lượng sản xuất: quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ lực lượng sản xuất thì trở thành động lực thúc đầy lực lượng sản xuất phát triển và ngược lại

- Khi mà trình độ xã hội hóa sản xuất chưa cao thì trình độ của lực lượng sản xuất chưa đồng đều dẫn đến có những quan hệ sản xuất khác nhau phù hợp với trình độ tính chất của lực lượng sản xuất, tức là tồn tại nhiều hình thức sở hữu Những quan hệ sản xuất ấy hợp thành cơ cấu kinh tế của xã hội

- Thời kì quá độ là thời kì mà chuyển từ hình thái kinh tế xã hội này sang hình thái kinh tế xã hội tiến bộ hơn, đây là thời kì chuyển giao giữa hai hình thái kinh tế xã hội -> một số thành phần kinh tế của phương thức sản xuất cũ vẫn còn, cùng với một số thành phần kinh tế của phương thức sản xuất mới tồn tại khách quan -> cơ cấu kinh tế nhiều thành phần

Chương 2 : Cơ sở thực tiễn cho Hồ Chí Minh chủ trương cơ cấu nền kinh tế nhiểu thành phần

1 Liên Xô thực hiện chính sách kinh tế mới (1921)

- Nội dung:

+ Thay thế chính sách trưng thu lương thực thừa bằng chính sách thuế lương thực

+ Tổ chức thị trường thương nghiệp, thiết lập quan hệ hàng hóa tiền tệ giữa nhà nước với nông dân, giữa thành thị với nông thôn, giữa nông nghiệp và công nghiệp + Sử dụng sức mạnh kinh tế nhiều thành phần, các hình thức kinh tế quá độ

- Ý nghĩa:

+ Khôi phục nền kinh tế Liên Xô sau chiến tranh

+ Đánh dấu một bước phát triển mới về lý thuyết nền kinh tế nhiều thành phần

Chương 3 : Chủ trương của Hồ Chí Minh về cơ cấu kinh tế nhiều thành phần trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội và vận dụng vào Việt Nam

Chủ trương Hồ Chí Minh về cơ cấu kinh tế nhiều thành phần

- Người chỉ ra rằng, tạo lập những yếu tố, những lực lượng đạt được ở thời

kì tư bản sao cho không đi lệch sang chủ nghĩa tư bản

- Nhấn mạnh phát triển năng suất lao động, xây dựng cơ cấu các thành phần kinh tế, chủ trương đa dạng hóa các loại hình sở hữu về tư liệu sản xuất

- Hồ Chí Minh là người đầu tiên chủ trương phát triển cơ cấu kinh tế nhiều thành phần ở Việt Nam trong thời kì quá độ lên CNXH, Người xác định rõ vị trí

và xu hướng vận động của từng thành phần kinh tế

1 Vận dụng chủ trương của Hồ Chí Minh ở Việt Nam từ 1986 đến nay

- Chuyển nền kinh tế tập trung bao cấp sang nền kinh tế thị trường có sự quản lý của nhà nước định hướng XHCN

- Khuyến khích các thành phần kinh tế và các hình thức tổ chức kinh tế phát triển

- Mở cửa nền kinh tế, tạo điều kiện kinh tế và pháp lý thuận lợi cho các nhà kinh doanh yên tâm đầu tư làm ăn lâu dài

- Thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa

- Khẳng định kinh tế nông nghiệp đóng vai trò chủ đạo

 Thành tựu : + đưa Việt Nam thoát khỏi khủng hoảng

+ Kinh tế Việt Nam ngày càng phát triển, hòa nhập với kinh tế thế giới ( tham gia tổ chức WTO…) với đa dạng về thành phần kinh tế và hình thức sở hữu tư liệu sản xuất

Chương 1: Xuất phát từ quan điểm của chủ nghĩa Mac- Lenin

1.Quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất

1.1 Khái niệm lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất

Lực lượng sản xuất là biểu hiện mối quan hệ giữa con người với tự nhiên, là toàn bộ các nhân tố vật chất, kĩ thuật của quá trình sản xuất Những yếu

tố này tồn tại trong mối quan hệ biện chứng với nhau tạo ra sức sản xuất làm cải tiến các đối tượng trong quá trình sản xuất, biến đổi các đối tượng vật chất của giới tự nhiên theo nhu cầu nhất định của con người và xã hội Lực lượng sản xuất là nhân tố có tính sáng tạo và tính sáng tạo đó có tính lịch sử Vì vậy trình

độ phát triển của lực lượng sản xuất phản ánh trình độ chinh phục giới tự nhiên của con người: trình độ thủ công của lực lượng sản xuất phản ánh trình độ chinh phục giới tự nhiện thấp hơn rất nhiều so với lực lượng sản xuất ở trình độ kỹ thuật công nghiệp và công nghệ cao

Lực lượng sản xuất bao gồm các nhân tố: người lao động, tư liệu lao động, đối tượng lao động Trong đó người lao động là nhân tố giữ vai trò quyết định,

vì suy đến cùng thì các tư liệu sản xuất chỉ là sản phẩm lao động của con người, đồng thời giá trị và hiệu quả thực tế của tư liệu sản xuất phụ thuộc vào trình độ thực tế sử dụng và sáng tạo của người lao động Mặt khác, công cụ lao động là yếu tố động, cách mạng và quan trọng, là thước đo trình độ chinh phục tự nhiên của con người, là tiêu chuẩn phân biệt các thời đại kinh tế Tất cả các yếu tố của lực lượng sản xuất có quan hệ chặt chẽ, gắn bó với nhau trong quá trình sản xuất

Nếu như lực lượng sản xuất là nội dung vật chất của phương thức sản xuất,

là yếu tố động nhất, cách mạng nhất, có tác dụng quyết định đối với sự biến đổi của phương thức sả xuất, thì quan hệ sản xuất lại là hình thức xã hội của phương thức sản xuất, là yếu tố tương đối ổn định so với lực lượng sản xuất Quan hệ sản xuất là biểu hiện mối quan hệ giữa con người với con người trong quá trình sản xuất Quan hệ sản xuất mang tính khách quan, bao gồm : quan hệ sở hữu đối với tư liệu sản xuất, quan hệ trong tổ chức quản lý quá trình sản xuất, quan hệ trong phân phối sản phẩm lao động Những quan hệ này tồn tại trong mối quan

hệ thống nhất và chi phối, tác động lẫn nhau trên cơ sở quyết định của quan hệ

sở hữu về tư liệu sản xuất.Ba mặt này là quan hệ mang tính vật chất, thuộc đời sống xã hội, có quan hệ thống nhất với nhau tạo thành một hệ thống mang tính

ổn định tương đối so với sự vận động và phát triển không ngừng của lực lượng sản xuất Trong đó, quan hệ sở hữu đối với tư liệu sản xuất là quan hệ xuất phát,

cơ bản, đặc trưng cho quan hệ sản xuất trong từng xã hội và quyết định hai quan

hệ còn lại, có hai hình thức sở hữu cơ bản về tư liệu sản xuất: sở hữu công cộng,

sở hữu tư nhân Quan hệ trong tổ chức và quản lý sản xuất trực tiếp tác động đến quá trình sản xuất, tổ chức, điểu khiển sản xuất Quan hệ trong phân phối sản phẩm kích thích trực tiếp đến lợi ích của người sản xuất nên nó thúc đẩy hoặc kìm hãm sự phát triển sản xuất

1.2 Mối quan hệ biện chứng giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất Mối quan hệ giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất là mối quan hệ thống nhất biện chứng, trong đó lực lượng sản xuất quyết định quan hệ sản xuất

Sự vận động và phát triển của lực lượng sản xuất quyết định và làm thay đổi quan hệ sản xuất phù hợp với nó Khi lực lượng sản xuất phát triển đến một trình

độ nhất định làm cho quan hệ sản xuất từ chỗ phù hợp trở thành không phù hợp,

đó là trạng thái mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất, mâu thuẫn này ngày càng gay gắt làm cho quan hệ sản xuất trở thành” xiềng xích của lực lượng sản xuất” Song, do yêu cầu khách quan của sự phát triển của lực lượng sản xuất tất yếu dẫn đến thay thế quan hệ sản xuất cũ bằng quan hệ sản xuất mới cho phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất để thúc đẩy lực lượng sản xuất tiếp tục phát triển Khi thay thế quan hệ sản xuất cũ bằng quan hệ sản xuất mới tức là phương thức sản xuất cũ mất đi, phương thức sản xuất mới ra đời để thay thế

Quan hệ sản xuất cũng có tính độc lập tương đối và tác động trở lại sự phát triển của lực lượng sản xuất Quan hệ sản xuất không phụ thuộc hoàn toàn vào lực lượng sản xuất mà nó quy định mục đích của sản xuất, có tác động đến thái

độ của người lao động, đển tổ chức phân công lao động xã hội, đến sự phát triển

và ứng dụng khoa học và công nghệ… nên từ đó tác động đến sự phát triển của lực lượng sản xuất Nếu quan hệ sản xuất phù hợp trình độ của lực lượng sản xuất thì nó trở thành động lực thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển, ngược lại, nếu quan hệ sản xuất lỗi thời, lạc hậu hay “ tiên tiến” một cách giả tạo so với

trình độ phát triển của lực lượng sản xuất thì sẽ kìm hãm sự phát triển của lực lượng sản xuất

Lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất là hai mặt cơ bản của quá trình sản xuất, chúng vừa thống nhất vừa mâu thuẫn với nhau Mối quan hệ thống nhất tuân theo nguyên tắc khách quan: quan hệ sản xuất phải phụ thuộc vảo thực trạng phát triển của lực lượng sản xuất trong mỗi giai đoạn lịch sử xác định Tuy nhiên, trong sự thống nhất đó bao hàm sự chuyển hóa thành các mặt đối lập và phát sinh mâu thuẫn Trong phạm vi tương đối ổn định của một hình thức kinh

tế - xã hội xác định, lực lượng sản xuất của xã hội được bảo tồn, không ngừng được khai thác, sử dụng và phát triển trong quá trình sản xuất và tái sản xuất xã hội Tính ổn định, phù hợp của quan hệ sản xuất đối với lực lượng sản xuất càng cao thì lực lượng sản xuất càng có khả năng phát triền, nhưng chính sự phát triển của lực lượng sản xuất lại luôn luôn tạo ra khả năng phá vỡ sự thống nhất của những quan hệ sản xuất từ trước đến nay đóng vai trò là hình thức kinh tế - xã hội cho sự phát triển của nó.Từ đó tạo ra một mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất

và quan hệ sản xuất, dẫn đến nhu cầu khách quan phải thiết lập lại mối quan hệ thống nhất giữa chúng theo nguyên tắc quan hệ sản xuất phải phù hợp với lực lượng sản xuất Khi đó bắt đầu thời đại một cuộc cách mạng xã hội mà những quan hệ sản xuất cũ của xã hôi được thay thế bằng một quan hệ sản xuất mới, phù hợp với nhu cầu phát triển của lực lượng sản xuất đã phát triển

Như vậy mối quan hệ giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất là mối quan hệ mâu thuẫn biện chứng giữa nội dung vật chất, kĩ thuật với hình thức kinh tế- xã hội của quá trình sản xuất Sự vận động của mâu thuẫn này là một quá trình đi từ sự thống nhất đến những khác biệt và đối lập, xung đột, từ đó làm xuất hiện nhu cầu khách quan phải được giải quyết theo nguyên tắc quan hệ sản xuất phải phù hợp với sự phát triển của lực lượng sản xuất Con người không thể

tự ý lựa chọn quan hệ sản xuất nói chung và quan hệ sở hữu nói riêng một cách chủ quan duy ý chí Sở hữu vừa là kết quả vừa là điều kiện cho sự phát triển của lực lượng sản xuất, là hình thức xã hội có tác dụng thúc đẩy hoặc kìm hãm lực lượng sản xuất Chính vì vậy, mỗi hình thức sở hữu chưa thể mất đi khi chúng còn phù hợp với lực lượng sản xuất, và không thể tùy tiện dựng lên hay thủ tiêu chúng khi lực lượng sản xuất không đòi hỏi Do vậy, khi quá độ lên chủ nghĩa

xã hội phải tính đến sự biến đổi phức tạp từ quan hệ sản xuất, trong đó trực tiếp

là chế độ sở hữu Và khi mà trình độ xã hội hóa sản xuất chưa cao thì trình độ của lực lượng sản xuất chưa đồng đều, dẫn đến tồn tại quan hệ sản xuất khác nhau phù hợp với trình độ và tính chất của lực lượng sản xuất Do vậy, tất yếu tồn tại nhiều hình thức sở hữu, trong đó có sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất, nên chưa thể đặt vấn đề xóa ngay mọi hình thức bóc lột trong thời kì quá độ lên XHCN Chỉ đến khi trình độ xã hội hóa sản xuất phát triển cao mâu thuẫn với chế độ sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất, thì khi ấy mới có điều kiện chín muồi thực hiện cuộc cách mạng xây dựng xã hội không còn bóc lột Chúng ta không thể thủ tiêu chế độ sở hữu ngay lập tức được mà chỉ có thể thực hiện dần dần, và chỉ khi nào tạo được một lực lượng sản xuất hiện đại, xã hội hóa cao độ với năng suất lao động rất cao thì khi đó mới xóa bỏ được chế độ tư hữu

Cơ cấu kinh tế nhiều thành phần trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội

là cơ cấu kinh tế trong đó các thành phần kinh tế cùng tồn tại và phát triển như một tổng thể, vừa hợp tác vừa cạnh tranh nhau Một số phương thức sản xuất cũ

để lại cùng với cách thành phần kinh tế mới tồn tại khách quan, có quan hệ với nhau cấu thành cơ cấu kinh tế nhiều thành phần trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội.Nguyên nhân cơ bản của sự tồn tại cơ cấu kinh tế nhiều thành phần trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội suy cho cùng là do quy luật quan hệ sản xuất phải phù hợp tính chất và trình độ của lực lượng sản xuất quy định

Chương 2: Cơ sở thực tiễn cho Hồ Chí Minh chủ trương cơ cấu nền kinh tế nhiểu thành phần

1.Liên Xô thực hiện chính sách kinh tế mới (1921)

Nếu như chính sách cộng sản thời chiến đã đóng vai trò quan trọng trong thắng lợi của nhà nước Xô Viết nhờ đó mà quân đội đủ sức chiến thắng kẻ thù, bảo vệ được nhà nước Xô Viết non trẻ của mình, thì khi hòa bình lập lại, chính sách này không còn thích hợp Nó trở thành nhân tố kìm hãm sự phát triển của lực lượng sản xuất Hậu quả của chiến tranh cùng với chính sách trung thu lương thực thừa đã làm mất động lực đối với nhân dân Việc xóa bỏ quan hệ hàng hóa – tiền tệ làm mất tính năng động của nền kinh tế vốn dĩ mới bước vào giai đoạn phát triển Vì vậy, khủng hoảng kinh tế, chính trị diễn ra sâu sắc Điều đó đòi hỏi phải có chính sách kinh tế thích ứng thay thế Chính sách kinh tế mới được Lenin khởi xướng để đáp ứng nhu cầu này, bao gồm các nội dung:

Thay thế chính sách trưng thu lương thực thừa bằng chính sách thuế lương thực Theo chính sách này, người nông dân chỉ nộp thuế lương thực với mức cố định trong nhiểu năm Mức thuế này dựa vào điệu kiện tự nhiên của đất canh tác Nói cách khác “ thuế là cái mà nhà nước thu của nhân dân mà không bù lại”,

số lương thực còn lại sau khi nộp thuế được người dân tự do trao đổi, mua bán trên thị trường

Tổ chức thị trường thương nghiệp, thiết lập quan hệ hàng hóa tiền tệ giữa nhà nước với nông dân, giữa thành thị với nông thôn, giữa công nghiệp với nông thôn

Sử dụng sức mạnh kinh tế nhiều thành phần, các hình thức kinh tế quá độ như khuyến khích phát triển sản xuất hàng hóa nhỏ của nông dân, thợ thủ công, khuyến khích kinh tế tư bản tư nhân, sử dụng chủ nghĩa tư bản nhà nước, củng

cố lại các doanh nghiệp nhà nước chuyển sang chế độ hạch toán kinh tế Đồng thời chủ trương phát triển mạnh mẽ quan hệ hợp tác kinh tế với các nước tư bản phương Tây để tranh thủ kĩ thuật, vốn khuyến khích kinh tế phát triển

Chính sách kinh tế mới của Lenin có ý nghĩa quan trọng, nó khội phục được nền kinh tế Xô Viết sau chiến tranh Chỉ trong một thời gian ngắn đã tạo ra một bước phát triển quan trọng biến nước Nga thành một đất nước có nguồn lương thực dồi dào Từ đó khắc phục được khủng hoảng kinh tế chính trị, củng

cố lòng tin cho nhân dân vào sự thắng lợi tất yếu và bản chất tốt đẹp của chủ

nghĩa xã hội Đến cuối năm 1922, Liên Xô đã vượt qua được nạn đói, và đến năm 1925, nông nghiệp đã vượt mức trước chiến tranh Tổng sản lượng lương thực của Liên Xô đã tăng từ 42, 2 triệu tấn(năm 1921) lên đến 74, 6 triệu tấn (năm 1925) Tổng sản lượng công nghiệp năm 1925 so với năm 1913 mới đạt được 75,5%, mãi tới năm 1926 mới khôi phục được 100% Tuy nhiên, ngành điện và cơ khí chế tạo đã vượt mức trước chiến tranh, nhiều xí nghiệp công nghiệp nhẹ và công nghiệp thực phẩm đã đạt và vượt mức trước chiến tranh Chính sách kinh tế mới còn đánh dấu bước phát triển mới về lý thuyết nền kinh tế nhiều thành phần Theo tư tưởng này, nền kinh tế nhiều thành phần, các hình thức kinh tế quá độ, việc duy trì và phát triển quan hệ hàng hóa tiền tệ, quan tâm tới lợi ích kinh tế cá nhân trước hết là nông dân, là những vấn đề có tính nguyên tắc trong việc xây dựng mô hình kinh tế xã hội chủ nghĩa.Từ đó chính sách kinh tế mới có ý nghĩa quốc tế to lớn đối với các nước phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa , trong đó có Việt Nam