Quan điểm lịch sử cụ thể với quá trình xây dựng và phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay

Quan điểm lịch sử cụ thể với quá trình xây dựng và phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay

ĐỂ CƯƠNG CHI TIẾT

A ĐẶT VẤN ĐỀ 2

B NỘI DUNG 4

1 Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin 4

1.1 Cơ sở lý luận của Quan điểm lịch sử cụ thể 4

1.2 Yêu cầu của quan điểm lịch sử cụ thể 6

2 Thực trạng vận dụng quan điểm lịch sử cụ thể vào quá trình xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam ……… 7

2.1 Sự cần thiết vận dụng quan điểm lịch sử cụ thể vào quá trình xây dựng nền KTTT định hướng XHCN ở Việt Nam 7

2.2 Quá trình xây dựng nền KTTT định hướng XHCN ở Việt Nam dưới góc nhìn của quan điểm lịch sử cụ thể 9

2.2.1 Tình hình kinh tế xã hội trong và ngoài nước……… 9

2.2.2 Thực trạng quá trình xây dựng nền KTTT định hướng XHCN ở Việt Nam dưới quan điểm lịch sử cụ thể……….…10

2.3 Hạn chế và thách thức 13

3 Một số giải pháp nhằm xây dựng nền KTTT theo định hướng XHCN trong bối cảnh lịch sử cụ thể hiện nay 16

3.1 Mở rộng quan hệ đối ngoại, chủ động và tích cực hội nhập kinh tế quốc tế 16

3.2 Tiếp tục thực hiện một cách nhất quán chính sách phát triển kinh tế nhiều thành phần 17

3.3 Đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với phát triển kinh tế tri thức 17

C KẾT LUẬN 19

D DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 20

ĐẶT VẤN ĐỀ

Thực tế khách quan sau hơn 20 năm đổi mới cho thấy nước ta thành công trong việc chuyển đổi từ thể chế kinh tế kế hoạch hóa tập trung quan liêu, bao cấp sang thể chế kinh tế thị trường (KTTT) định hướng xã hội chủ nghĩa (XHCN) Ðây là một bước chuyển biến đặc biệt, chưa từng có kinh nghiệm trong lịch sử xây dựng chủ nghĩa xã hội hiện thực Những thành tựu trong phát triển kinh tế, ổn định xã hội, cải thiện mức sống và nâng cao vị thế quốc gia; trong giữ vững độc lập, tự chủ, tự quyết định các vấn đề đối nội và đối ngoại của Việt Nam đã khẳng định sự lựa chọn đường lối phát triển đất nước là đúng đắn và chứng tỏ sự sáng suốt, nhạy bén của Đảng ta trong việc

đề ra đường lối chiến lược xây dựng đất nước, có những quyết sách đúng đắn phù hợp với từng thời kỳ

Bên cạnh những thành tựu đã đạt được, chúng ta cũng cần thẳng thắn thừa nhận rằng, nền kinh tế thị trường định hướng XHCN của nước ta hiện nay vẫn trong tình trạng sơ khai, chưa đạt tới trình độ của một nền kinh tế thị trường hiện đại Chính vì thế, việc tiếp tục nghiên cứu tìm ra hướng đi đúng đắn cho nền kinh tế, phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh đất nước, phù hợp với khu vực thế giới và thời đại là hết sức cần thiết trong điều kiện hiện nay Điều

đó cũng có nghĩa là phải phân tích các yếu tố kinh tế trong tổng thể các mối quan hệ, trong sự vận động, phát triển không ngừng Nhận thức được tầm quan trọng của việc việc vận dụng quan điểm lịch sử cụ thể của triết học Mác

- Lênin vào quá trình xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, em

đã chọn đề tài “ Quan điểm lịch sử cụ thể với quá trình xây dựng và phát

triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay” làm đề tài cho tiểu luận của mình.

Tuy nhiên, do vốn hiểu biết, kiến thức còn hạn hẹp nên tiểu luận không thể tránh khỏi những thiếu sót Do vậy, em kính mong nhận được sự góp ý và hướng dẫn của thầy giáo và các bạn để tiểu luận của em có kết quả tốt hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

NỘI DUNG

Để có thể vận dụng tốt quan điểm lịch sử cụ thể vào việc phân tích quá trình xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, trước hết chúng ta cần hiểu rõ về quan điểm này

1 QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC – LÊNIN.

1.1 Cơ sở lý luận của Quan điểm lịch sử cụ thể

Quan điểm lịch sử cụ thể bắt nguồn từ cơ sở lý luận là 2 nguyên lý cơ

bản của phép biện chứng duy vật: nguyên lý về mối liên hệ phổ biến và nguyên lý về sự phát triển

Nguyên lý về mối liên hệ phổ biến khẳng định rằng các sự vật, hiện

tượng, các quá trình khác nhau vừa tồn tại độc lập, vừa qui định, tác động qua lại, chuyển hóa lẫn nhau Cơ sở của mối liên hệ giữa các sự vật và hiện tượng

là tính thống nhất vật chất của thế giới Các sự vật, hiện tượng trong thế giới chỉ biểu hiện sự tồn tại của mình thông qua sự vận động, sự tác động qua lại lẫn nhau Bản chất, tính quy luật của sự vật, hiện tượng cũng chỉ bộc lộ thông qua sự tác động qua lại giữa các mặt trong bản thân chúng hay sự tác động của chúng với sự vật, hiện tượng khác

Mối liên hệ giữa các sự vật hiện tượng không chỉ có tính khách quan

mà còn mang tính phổ biến Tính phổ biến của mối liên hệ thể hiện ở việc bất

cứ sự vật, hiện tượng nào cũng có mối liên hệ với sự vật, hiện tượng khác Không có sự vật, hiện tượng nào nằm ngoài mối liên hệ Trong thời đại hiện nay, không có một quốc gia nào không có quan hệ, không có liên hệ với các quốc gia dân tộc khác về mọi mặt của đời sống xã hội Chính vì thế, hiện nay trên thế giới đã và đang xuất hiện xu hướng toàn cầu hóa, khu vực hóa mọi lĩnh vực của đời sống xã hội Nhiều vấn đề đã và đang trở thành vấn đề toàn cầu như: đói nghèo, bệnh hiểm nghèo, môi trường sinh thái, dân số kế hoạch hóa gia đình, chiến tranh và hòa bình… Tính phổ biến của mối liên hệ còn

được thể hiện ở chỗ: mối liên hệ biểu hiện dưới những hình thức riêng biệt, cụ thể tùy theo điều kiện nhất định nhưng dù dưới hình thức nào, chúng cũng chỉ

là biểu hiện của mối liên hệ phổ biến nhất, chung nhất

Sự tác động qua lại giữa các yếu tố trong một sự vật hay giữa các sự vật làm cho sự vật vận động và phát triển Sự tác động đó diễn ra trong hiện thực quyết định mối liên hệ hữu cơ giữa nguyên lý về mối liên hệ phổ biến và nguyên lý về sự phát triển

Sự phát triển theo quan điểm biện chứng là một quá trình tiến lên từ

thấp đến cao Quá trình đó diễn ra vừa dần dần, vừa nhảy vọt, đưa tới sự ra đời của cái mới thay thế cái cũ Dù trong hiện thực khách quan hay trong tư duy, sự phát triển không phải lúc nào cũng theo đường thẳng mà rất quanh co, phức tạp, thậm chí có thể có những bước lùi tạm thời Theo quan điểm biện chứng, sự phát triển là kết quả của quá trình thay đổi dần dần về lượng dẫn đến sự thay đổi về chất, là quá trình diễn ra theo đường “xoáy ốc” Điều đó có nghĩa là, quá trình phát triển dường như sự vật ấy quay trở về điểm khởi đầu song trên cơ sở mới cao hơn

Trên cơ sở khái quát sự phát triển của mọi sự vật hiện tượng tồn tại trong hiện thực, quan điểm duy vật biện chứng khẳng định, sự phát triển là một phạm trù triết học dùng để chỉ quá trình vận động tiến lên từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn của sự vật

Theo quan điểm này, sự phát triển không bao quát toàn bộ sự vận động nói chung Nó chỉ khái quát xu hướng chung của sự vận động – xu hướng vận động đi lên của sự vật, sự vật mới ra đời thay thế sự vật cũ Sự phát triển chỉ

là một trường hợp đặc biệt của sự vận động Trong quá trình phát triển của mình, trong sự vật sẽ hình thành dần dần những quy định mới cao hơn về chất, sẽ làm thay đổi mối liên hệ, cơ cấu, phương thức tồn tại và vận động, chức năng vốn có theo chiều hướng ngày càng hoàn thiện hơn

Quan điểm duy vật khẳng định nguồn gốc sự phát triển nằm trong bản thân sự vật Đó là do mâu thuẫn trong chính sự vật quy định Nói cách khác,

đó là quá trình giải quyết liên tục mâu thuẫn trong bản thân sự vật, do đó cũng

là quá trình tự thân của mọi sự vật Như vậy, sự phát triển bao giờ cũng mang tính khách quan, không phụ thuộc vào ý muốn, nguyện vọng, ý chí hay ý thức của con người Dù con người muốn hay không, sự vật vẫn luôn luôn phát triển theo khuynh hướng chung của thế giới vật chất

Sự phát triển cũng mang tính phổ biến Tính phổ biến của sự phát triển được hiểu là nó diễn ra ở mọi lĩnh vực: tự nhiên, xã hội và tư duy; ở bất cứ sự vật hiện tượng nào của thế giới khách quan Ngay cả các khái niệm, phạm trù phản ánh hiện thực cũng nằm trong quá trình vận động và phát triển, hoặc đúng hơn, mọi hình thức của tư duy cũng luôn phát triển

Ngoài tính khách quan và tính phổ biến, sự phát triển còn có tính đa dạng và phong phú Khuynh hướng phát triển là khuynh hướng chung của mọi sự vật, mọi hiện tượng Song mỗi sự vật, mỗi hiện tượng lại có quá trình phát triển không giống nhau Tồn tại ở không gian khác nhau, ở thời gian khác nhau, sự vật phát triển sẽ khác nhau Đồng thời trong quá trình phát triển của mình, sự vật còn chịu tác động của các sự vật hiện tượng khác, của rất nhiều yếu tố điều kiện Sự tác động đó có thể thúc đẩy hoặc kìm hãm sự phát triển của sự vật, đôi khi có thể làm thay đổi chiều hướng phát triển của sự vật, thậm chí có thể làm cho sự vật thụt lùi

1.2 Yêu cầu của quan điểm lịch sử cụ thể

Xuất phát từ cơ sở lý luận là nguyên lý về mối liên hệ phổ biến và

nguyên lý về sự phát triển, quan điểm lịch sử cụ thể đòi hỏi chúng ta khi

nhận thức về sự vật và tác động vào sự vật phải chú ý đến điều kiện, hoàn cảnh lịch sử cụ thể, môi trường cụ thể trong đó sự vật sinh ra, tồn tại và phát triển, từ đó phân tích xem những điều kiện không gian ấy có ảnh hưởng như thế nào đến tính chất, đặc điểm của sự vật, hiện tượng

Ngoài ra, quan điểm lịch sử cụ thể cũng đặt ra yêu cầu: khi nghiên cứu một lý luận, một luận điểm khoa học nào đó cần phải phân tích nguồn gốc xuất xứ, hoàn cảnh làm nảy sinh lý luận đó Một luận điểm nào đó có thể là luận điểm khoa học trong điều kiện này nhưng sẽ không là luận điểm khoa học trong điều kiện khác Có như vậy mới đánh giá đúng giá trị và hạn chế của lý luận đó Việc tìm ra điểm mạnh và điểm yếu có tác dụng trực tiếp đến quá trình vận dụng sau này

Đồng thời, khi vận dụng một lý luận nào đó vào thực tiễn phải tính đến điều kiện cụ thể của nơi được vận dụng và phải xem xét các sự vật – hiện tượng trong các mối liên hệ cụ thể của chúng Điều kiện này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả của sự vận dụng đó

VÀO QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM.

2.1 Sự cần thiết vận dụng quan điểm lịch sử cụ thể vào quá trình xây dựng nền KTTT định hướng XHCN ở Việt Nam.

Trước tiên cần phải khẳng định rằng KTTT định hướng XHCN cũng là một dạng vật chất Nền kinh tế Việt Nam là một dạng vật chất xã hội theo sự phân loại của triết học Mác-Lênin Chính vì thế nền KTTT định hướng XHCN Việt Nam cũng tồn tại, vận động và phát triển theo những nguyên lý, quy luật của triết học Mác-Lênin, mà cụ thể là trong những điều kiện không gian thời gian theo quan điểm lịch sử cụ thể

Hơn 20 năm qua, kể từ khi Việt Nam bước vào thực hiện mô hình kinh

tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, nền kinh tế Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả và thành tựu đáng mừng, làm thay đổi khá rõ tình hình đất nước Kinh tế ra khỏi tình trạng khủng hoảng, hoạt động ngày càng năng động

và có hiệu quả Của cải xã hội ngày càng nhiều, hàng hóa ngày càng phong

phú Đời sống nhân dân từng bước được cải thiện Đất nước chẳng những giữ vững được ổn định chính trị trước những chấn động lớn trên thế giới mà còn

có bước phát triển đi lên… Tuy nhiên đó chưa phải là cái đích cuối cùng của Đảng ta và nhân dân ta, bởi nhìn chung, so với thế giới, nền kinh tế nước ta vẫn còn chậm phát triển Khi chúng ta vừa chuyển từ nền kinh tế tập trung quan liêu bao cấp sang cơ chế thị trường, từ một nền kinh tế yếu kém lạc hậu với hệ thống sản xuất, hệ thống quản lý kinh tế với những cán bộ mang nặng

tư tưởng ỷ lại sang nền kinh tế thị trường năng động, do đó khó có thể tránh khỏi những vấp váp sai lầm Thêm nữa, thời điểm chúng ta bắt đầu đổi mới, chuyển sang nền kinh tế thị trường là quá muộn so với các nước trên thế giới

và khu vực khi mà các nước tư bản như Mỹ, Nhật, Tây Âu đã tiến hành cơ chế thị trường và phát triển vượt xa ta mấy trăm năm Nhờ biết lợi dụng tối đa

ưu thế của kinh tế thị trường, CNTB đã đạt được những thành tựu về kinh tế

-xã hội, phát triển lực lượng sản xuất, nâng cao năng suất lao động, quản lý -xã hội đã đạt được những thành tựu về văn minh hành chính, văn minh công cộng, con người nhậy cảm tinh tế với khả năng sáng tạo và có cả những tiêu cực: sự gay gắt dẫn đến tình trạng “cá lớn nuốt cá bé” sự phân cách giàu nghèo ngày càng lớn, ô nhiễm môi trường, tài nguyên cạn kiệt, tệ nạn xã hội Tuy nhiên, là nước đi sau và theo CNXH, chúng ta có cơ hội kế thừa và phát triển những thành tựu của nhân loại mà trước hết là sử dụng văn minh của kinh tế thị trường, loại bỏ những khuyết tật của nó để xây dựng CNXH có hiệu quả hơn

Việc Việt Nam lựa chọn con đường phát triển kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa là sự lựa chọn vừa phù hợp với xu hướng phát triển khách quan của thời đại, vừa là sự tiếp thu các giá trị truyền thống của đất nước và những yếu tố tích cực trong giai đoạn phát triển đó của chủ nghĩa

xã hội kiểu cũ Đây cũng là sự trùng hợp giữa quy luật khách quan với mong muốn chủ quan, giữa tính tất yếu thời đại với lôgic tiến hoá nội sinh của dân tộc, khi chúng ta chủ trương sử dụng hình thái kinh tế thị trường để thực hiện

mục tiêu phát triển, từng bước quá độ lên chủ nghĩa xã hội Nó cũng là con đường để thực hiện chiến lược phát triển rút ngắn, để thu hẹp khoảng cách tụt hậu và nhanh chóng hội nhập, phát triển

Chính vì những lẽ đó, chúng ta cần phải vận dụng quan điểm lịch sử cụ thể vào việc nghiên cứu quá trình xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam

2.2 Quá trình xây dựng nền KTTT định hướng XHCN ở Việt Nam dưới góc nhìn của quan điểm lịch sử cụ thể.

2.2.1 Tình hình kinh tế xã hội trong và ngoài nước

a Điều kiện trong nước

Đầu tiên chúng ta cần tìm hiểu xuất phát điểm về kinh tế của nước ta khi bắt đầu đổi mới Bức tranh chung của kinh tế Việt Nam năm trước đổi mới là tăng trưởng thấp 3,7%/năm, làm không đủ ăn và dựa vào nguồn viện trợ bên ngoài rất lớn Thu nhập quốc dân trong nước, sản xuất chỉ đáp ứng được 80-90% thu nhập quốc dân sử dụng Sự tàn phá của chiến tranh và nền kinh tế bao cấp yếu kém kéo dài đã để lại nhiều hậu quả nặng nề: cơ sở vật chất thấp kém với nền khoa học công nghệ, kỹ thuật lạc hậu, hầu hết các hệ thống máy móc trong các xí nghiệp đều do Liên Xô cũ giúp đỡ từ trong chiến tranh nên năng suất thấp, chất lượng kém…

Sau khi miền Bắc giải phóng và từ sau năm 1975 thống nhất đất nước,

cả nước ta đã kiên quyết đi theo con đường XHCN - đây là lựa chọn tất yếu

và đúng đắn Tuy nhiên, vì không qua giai đoạn TBCN, chúng ta đã gặp nhiều khó khăn và bỡ ngỡ trong công cuộc xây dựng một hệ thống chính trị vững mạnh Thêm vào đó, khi ta đang trong tình trạng ban đầu của công cuộc đổi mới, một giai đoạn quan trọng mà chính trị là yếu tố định hướng dẫn đường thì CNXH ở Liên Xô cũ và các nước Đông Âu sụp đổ hàng loạt đã gây nhiều hoang mang cho Đảng và nhân dân ta Điều này cũng chứng tỏ rằng đang có

rất nhiều thế lực phản động không ngừng tìm cách phá hoại, lật đổ chế độ CNXH ở nước ta

b Điều kiện thế giới và khu vực

Sau khi chiến tranh lạnh kết thúc, mặc dù thế giới còn nhiều diễn biến phức tạp nhưng hoà bình và hợp tác là xu thế chủ đạo, rất nhiều các tổ chức hợp tác kinh tế - xã hội ra đời như ASEAN (Hiệp hội các nước Đông Nam á), WTO (tổ chức thương mại thế giới) AFTA, EU, để cùng tạo điều kiện cho các quốc gia cùng nhau hợp tác và phát triển

Đối với các khu vực, Việt Nam nằm trong khu vực Đông Nam á, Châu

Á Thái Bình Dương, một khu vực được coi là có nền kinh tế năng động và có tốc độ tăng trưởng cao nhất thế giới trong những năm gần đây Trong khu vực cũng hình thành các nước công nghiệp mới phát triển với tốc độ thần kỳ, hình thành nên các nước công nghiệp mới NICs

Trong bối cảnh nền kinh tế của các quốc gia trên thế giới đã có những bước phát triển khá xa về mọi mặt đã đặt cho Việt Nam những thách thức lớn trong quá trình đổi mới nền kinh tế của mình

2.2.2 Thực trạng quá trình xây dựng nền KTTT định hướng XHCN ở Việt Nam dưới quan điểm lịch sử cụ thể.

* Giai đoạn 1986-1991

Đây là giai đoạn đầu chúng ta chuyển sang nền KTTT Trước tình hình

đó, trên cơ sở nhận thức đúng đắn và đầy đủ hơn về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, Đại hội VI của Đảng Cộng sản Việt Nam (tháng 12-1986) đã đề ra đường lối đổi mới toàn diện đất nước nhằm thực hiện có hiệu quả hơn công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội Đại hội đưa ra những quan niệm mới về con đường, phương pháp xây dựng chủ nghĩa xã hội, đặc biệt là quan niệm về công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa trong thời kỳ quá độ, về cơ cấu kinh tế, thừa nhận sự tồn tại khách quan của sản