Sáng kiến kinh nghiệm 2008 2009 “ sử dụng trò chơi trong dạy học lịch sử 4 5

Để dạy tốt các bài lịch sử, giáo viên còn gặp nhiều khókhăn trong sử dụng các phương pháp dạy học, chủ yếu truyền thụ mộtchiều, có thảo luận nhóm song chưa gây hứng thú học tập cho học s

I- ĐẶT VẤN ĐỀ

Như chúng ta đã biết lịch sử là một trong những môn học quantrọng ở bậc Tiểu học nhằm giúp học sinh có những hiểu biết đúng đắn,những biểu tượng sinh động về lịch sử Việt Nam trong sự nghiệp xâydựng đất nước và chống giặc ngoại xâm Đồng thời giáo dục học sinhlòng yêu nước, niềm tự hào về truyền thống anh hùng của dân tộc,ngưỡng mộ và noi theo các tấm gương, các danh nhân các nhà khoa họctrong xây dựng và bảo vệ đất nước

Thực tế cho thấy rằng lịch sử là một môn khó dạy Tuy học sinhtiểu học chưa thể yêu cầu các em học lịch sử theo các triều đại và cácniên kỉ một cách có hệ thống như ở trường Trung học Tuy nhiên để đạtđược những yêu cầu ở trên thì những tri thức về lịch sử được trình bàythông qua tranh vẽ ảnh chụp các di tích khảo cổ, di tích lịch sử và nhữngtruyền thuyết, những câu chuyện về những sự kiện, những nhân vật lịch

sử điển hình Để dạy tốt các bài lịch sử, giáo viên còn gặp nhiều khókhăn trong sử dụng các phương pháp dạy học, chủ yếu truyền thụ mộtchiều, có thảo luận nhóm song chưa gây hứng thú học tập cho học sinhnên giờ học lịch sử còn nặng nề, áp đặt Để nâng cao chất lượng dạy họclịch sử giáo viên cần sử dụng hợp lí các phương pháp dạy học khác nhau,trong đó có sử dụng trò chơi là cần thiết Phương pháp này phù hợp đặcđiểm tâm sinh lí của học sinh tiểu học,với định hướng đổi mới phương

pháp dạy học hiện nay ở tiểu học theo phương châm “Nhẹ nhàng hơn, tự nhiên hơn, hiệu quả hơn ”

Để các giờ học lịch sử đạt hiệu quả hơn tôi xin đưa ra “Cách sử dụng

trò chơi trong dạy học lịch sử 4-5”mà tôi đã thể nghiệm trong dạy học

theo chương trình sách giáo khoa mới, nhằm phát huy tích cực nhậnthức, tạo hứng thú học tập cho học sinh Qua trò chơi học sinh tiếp thukiến thức lịch sử một cách nhẹ nhàng, tự nhiên, giờ học sinh động hơn,làm sống lại những sự kiện, nhân vật lịch sử, quá khứ anh hùng dân tộcmột cách tự nhiên, chân thực Đồng thời các em biết và hiểu lịch sử sâusắc hơn, tránh sự gò bó, áp đặt trong lĩnh hội kiến thức lịch sử

- Giờ học diễn ra đơn điệu vì giáo viên làm việc nhiều

2 – Về học sinh

- Là vùng nông thôn nên tư liệu tham khảo còn ít, thiếu vốn kiếnthức nên bài học chủ yếu từ cô giáo truyền thụ, hướng dẫn.

1- Trò chơi đóng vai :

Ở đây học sinh được đóng vai các nhân vật trong bài học và vậndụng vốn kinh nghiệm đã có để ứng xử thể hiện phù hơp tính cách nhânvật Trò chơi đóng vai có thể sử dụng đối với những bài học có nhiều lờithoại hoặc những nội dung có thể xây dựng thành kịch bản Vậy giáoviên phải chuẩn bị:

Lời thoại trong bài để học sinh nắm được

Phân vai cho mỗi học sinh

Sau khi nhận vai, học sinh tiến hành chơi sao cho các vai phù hợpvới lời thoại

Ví dụ1: Bài 14: Cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Mông–

Nguyên

(Lịch sử lớp 4 -Trang 40)

*Giáo viên cho học sinh đóng các vai:

Vua Trần Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn

Thái sư Trần Thủ Độ Các bô lão

*Cách chơi: 1 học sinh dẫn chuyện đọc “từ đầu đến Châu Âu và Châu Á

”

-Học sinh đóng vai vua Trần hỏi Thái sư Trần Thủ Độ:

Nên đánh hay nên hoà (giọng lo lắng).

-Học sinh đóng vai Thái sư Trần Thủ Độ:

Đầu thần chưa rơi xuống đất, xin bệ hạ đừng lo.(Giọng cương quyết)

-Học sinh dẫn chuyện đọc lời dẫn tiếp

-Học sinh đóng vai vua Trần hỏi các vị bô lão:

Nên đánh hay nên hoà

-Học sinh trong vai bô lão đồng thanh trả lời:

Đánh

-Học sinh dẫn chuyện đọc lời dẫn tiếp

-Học sinh vai Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn : Đọc lời Hịch tướng

sĩ.”Dẫu cho trăm thân này phơi ngoài nội cỏ, nghìn xác này gói trong

da ngựa, ta cũng vui lòng …”

-Học sinh dẫn chuyện đọc lời dẫn tiếp

- Học sinh vai chiến sĩ hô to:

Sát thát

Qua trò chơi đóng vai, học sinh lĩnh hội kiến thức lịch sử hứng thú,

tự nhiên, sâu sắc hơn

Ví dụ 2: Bài 6:Quyết chí ra đi tìm đường cứu nước

(Lịch sử lớp 5-trang 14)

*Giáo viên cho học sinh đóng các vai

Anh Tư Lê

Nguyễn Tất ThànhNgười dẫn chuyện

(Thông tin tìm hiểu vì sao Nguyễn Tất Thành muốn tìm con đường cứu nước mới)

*Cách chơi :

Người dẫn : Câu 1 của thông tin

Nguyễn Tất Thành : Anh Lê,anh có yêu nước không ?

Anh Lê: Tất nhiên là có chứ (Giọng ngạc nhiên )

Nguyễn Tất Thành: Anh có thể giữ bí mật được không

2- Trò chơi phóng viên nhí

Ở đây học sinh vào vai phóng viên đến phỏng vấn từng nhân vậttrong bài từ đó rút ra được nhận xét chung

Ví dụ 3: Bài 23: Thành thị thế kỉ XVI –XVII

-Nhà văn Phạm Đình Hổ: Đất kinh thành (Thăng Long)người nhiều,nhà cửa san sát, thường hay có hoả hoạn ……

-Nhà buôn người Anh: Thành Thăng Long có thể so với nhiều thànhthị ở Á Châu, nhưng lại đông dân hơn …

Qua trò chơi học sinh rút ra nhận xét chung về kiến thức Thăng Longvào thế kỉ XVI –XVII là một trong những thành thị nổi tiếng thời đố

3- Trò chơi ô chữ:

Trò chơi ô chữ là trò chơi biến tấu từ trò chơi trong chương

trình“Chiếc nón kì diệu” chương trình đang thu hút đông đảo khán giả,

trong đó có học sinh Tiểu học Trò chơi này phát huy được tính tích cựcnhận thức của học sinh Học sinh buộc phải huy động vốn kiến thức, sự

hiểu biết và sư nhanh trí để tham gia trò chơi Khi chơi, học sinh bị lôicuốn vào trò chơi bởi sự hấp dẫn, các em tưởng tượng mình như nhữngnhân vật đang được chơi trực tiếp trên truyền hình Chính sự hấp dẫn đó

đã cuốn hút đông đảo học sinh tham gia Ở trò chơi ô chữ, sự thi đấu củahọc sinh diễn ra rất sôi nổi, số lượt người tham gia trò chơi nhiều, vì nếuhết một lần quay mà học sinh này chưa trả lời được thì học sinh khácphải nhanh chóng thay thế Giáo viên có thể sử dụng trò chơi này nhằmcủng cố hoặc mở rộng kiến thức lịch sử cho học sinh

Cách thức tiến hành: Mỗi tổ cử một đại diện tham gia trò chơi, cách

chơi giống như trò chơi “Chiếc nón kì diệu ”Ở vòng quay thứ nhất, tổ 1

dành quyền quay đến hết lượt Nếu tổ 1 không trả lời được thì vòng quaychuyển sang tổ 2 Mỗi lần trả lời đúng thì giáo viên cho một bông hoa

đỏ Tổ nào có nhiều hoa nhất thì giành phần thắng

Ví dụ4: Bài 5:“Chiến thắng Bạch Đằng do Ngô Quyền lãnh đạo

Ví dụ 5: Bài 24: Chiến thắng Điện Biên Phủ trên không

4- Trò chơi “Bảy sắc cầu vồng ”, “đi tìm sự kiện ”

Trò chơi biến từ trò chơi trong chương trình “Bảy sắc cầu vồng”.Trò chơi này đòi hỏi học sinh huy động vốn kiến thức đã học để

xử lí, phân tích nhanh những thông tin mà giáo viên đưa ra để tìm ra câutrả lời đúng, rèn luyện cho học sinh sự nhanh nhạy của tư duy qua đó họcsinh nhớ được các số liệu ,sự kiện, nhân vật lịch sử một cách chính xác

và bền lâu Loại trò chơi này thường được sử dụng các bài ôn tập hoặccác bài củng cố kiến thức của một giai đoạn lịch sử nhất định

Cách thức sử dụng trò chơi:

Giáo viên - cử mỗi tổ một học sinh đại diện tham gia trò chơi

- có thể thay hình thức bấm chuông bằng cách giơ tay (ai giơtay nhanh thì người đó dành quyền trả lời)

- Chuẩn bị các mốc lịch sử, ứng với mỗi mốc là các sự kiệnhoặc nhân vật lịch sử tiêu biểu

Khi giáo viên nêu các mốc thời gian, học sinh nhanh chóng xác địnhđúng sự kiện hoặc nhân vật lich sử đúng với mốc đó (giáo viên nêunhanh dứt khoát )

Ví dụ 6: Bài 11: Ôn tập: Hơn 80 năm chống thực đân Pháp xâm lược

Ngày 1-9-1958 Thực dân Pháp xâm lược nước ta

Ngày 3-2-1930 Đảng cộng sản Việt Nam ra đời

Ngày 12-9-1930 Ngày Xô viết Nghệ tĩnh

Ngày 19-8-1945 Cách mạng Tháng 8 thành công

Ngày 2-9-1945

Bác Hồ đọc bản tuyên ngôn độc lậpNước Việt Nam dân chủ cộng hoà ra đời

……… ………

Tổng kết trò chơi, giáo viên biểu dương, khen thưởng những cá nhântrả lời đúng, nhanh nhất và tìm được nhiều sự kiện nhất

5-Trò chơi hướng dẫn viên du lịch

Học sinh vào vai hướng dẫn viên giới thiệu cho các bạn kiến thứcbài học thông qua hình ảnh, tranh vẽ có trong bài hoặc sưu tầm được Từ

đó học sinh nắm lại được nội dung bài học

Ví dụ7: Bài 1: Nước Văn Lang (Sử dụng công nghệ thông tin)

(Lịch sử lớp 4- trang 11) Giáo viên chiếu hình 1: Học sinh đây là lược đồ Bắc Bộ, Trung Bộngày nay Khoảng 700 năm trước công nguyên, ở khu vưc Sông Hồng,Sông Mã và Sông Cả, nơi người lạc Việt sinh sống, nước Văn Lang rađời Kinh đô đặt ở Phong Châu (Phú Thọ)

Giáo viên chiếu hình 2: Đứng đầu nhà nưôc có vua, gọi là HùngVương Lăng vua Hùng ở Phú Thọ

Giáo viên chiếu hình 3,4,5: Đây là những đồ dùng như lưỡi cày, lưỡixéo muôi (bằng đồng )

Giáo viên chiếu hình 6,7,10: Đây là các hình vẽ trang trí trên trốngđồng

Trò chơi này thường tổ chức cuối giờ học hướng dẫn viên vừa chỉ vừathuyết minh Cả lớp nhớ lại buổi đầu dựng nước của dân tộc ta Đâycùng chính là nhằm cũng cố bài học

Phương pháp sử dụng trò chơi trên đây có thể áp dụng rộng rãi trongquá trình dạy học lịch sử ở trường tiểu học Tuy nhiên, để giúp học sinhlĩnh hội, củng cố kiến thức một cách tích cực, chủ động, sáng tạo và đểnâng cao hiệu quả giờ học, việc tổ chức trò chơi cho học sinh phải đượctiến hành theo trình tự chặt chẽ, hợp lí.

IV - BÀI HỌC KINH NGHIỆM

Qua thực tế nghiên cứu và giảng dạy tôi rút ra được:

-Sử dụng trò chơi trong dạy học lịch sử ở bậc Tiểu học là mộttrong những biện pháp quan trọng nhằm hình thành cho học sinh nhữngbiểu tượng về lịch sử Việt Nam một cách chính xác, sinh động, gâyhứng thú học tập lịch sử cho học sinh, góp phần quan trọng vào việc đổimới phương pháp dạy học ở bậc tiểu học theo hướng tích cực hoá hoạtđộng nhận thức của người học

-Song giáo viên phải hiểu mục đích, yêu cầu, nội dung của bài học

để lựa chọn trò chơi cho phù hợp (với những bài học có nhiều lời thoạigiữa các nhân vật lịch sử khác nhau có thể sử dụng trò chơi đóng vai cònđối với những bài về một giai đoạn lịch sử, bài ôn tập có thể sử dụng tròchơi ô chữ …) Sau khi lựa chọn được trò chơi, giáo viên chuẩn bị nhữngphương tiện cần thiết phục vụ cho trò chơi, kế hoạch chơi kể cả nhữngphần thưởng cho những người tham gia và người thắng cuộc

-Giáo viên phải giới thiệu trò chơi ngắn gọn hấp dẫn, vui tươi, dídỏm để các em nắm vữngvà hiểu trò chơi, cách chơi

- Để trò chơi đạt kết quả tốt, sau khi hướng dẫn và giải thích xong,nên cho học sinh chơi thử vài lần, và như vậy các em sẽ nắm vững cáchchơi, cũng có thể khi cho học sinh chơi thử xong, giáo viên rút kinhnghiệm và điều chỉnh một vài yêu cầu nếu thấy cần thiết

-Trong khi học sinh chơi, giáo viên làm trọng tài theo dõi diễnbiến trò chơi để có những nhận xét, đánh giá đúng đắn, khách quan -Để trò chơi thực sự sôi động, hấp dẫn cần sự động động viên, cổ vũcủa tập thể Điều quan trọng nhất là giáo viên phải chú ý đặc điểm lứa

tuổi các em “Học mà chơi, chơi mà học ”

V- KẾT LUẬN

Trên đây là một phương pháp mà tôi đã áp dụng vào thực tế dạyhọc trên lớp 5A-4B và thu được kết quả khả quan Một giờ dạy như trênkhông khó về kiến thức song cái khó ở đây là cách tổ chức, thời gianchuẩn bị cho một giờ dạy Qua áp dụng phương pháp vào dạy học tronglớp hầu như em nào cũng tham gia, tự giác xung phong, lớp học sôi nổi,học sinh tiếp thu bài một cách chủ động Nay kết quả chỉ là bước đầusong chưa phải là cách dạy hay nhất nhưng tôi cũng mạnh dạn đưa ratrình bày để bạn bè đồng nghiệp tham khảo Bên cạnh những cái được thìkhông tránh những sai sót rất mong sự góp ý chân thành của bạn bè đồng

nghiệp, sự nhận xét bổ sung của tập thể hội đồng khoa học các cấp đểsáng kiến của tôi được hoàn chỉnh hơn.

VI- KIẾN NGHỊ ĐỀ XUẤT

Về giáo viên: Phải tự học,tự bồi dưỡng thêm kiến thức về lịch sử để

bản thân có thể hiểu sâu, trọn vẹn vấn đề có liên quan để dễ dàng trongviệc liên kết các kiến thức

Về cụm chuyên môn: Là một giáo viên Tiểu học tôi mong muốn

cụm chuyên môn, phòng tích cực tổ chức chuyên đề về phương phápgiảng dạy môn tự nhiên xã hội các lớp nói chung từ 1-5 để chúng tôi họchỏi, đúc rút kinh nghiệm nhằm nâng cao hiệu quả của dạy học môn tựnhiên -xã hội

Xin chân thành cảm

ơn

Ngày 21 tháng 4 năm2009

I- Đặt vấn đề

Nh chúng ta đã biết lịch sử là một trong những môn học quantrọng ở bậc Tiểu học nhằm giúp học sinh có những hiểu biết đúng đắn,những biểu tợng sinh động về lịch sử Việt Nam trong sự nghiệp xây dựng

đất nớc và chống giặc ngoại xâm Đồng thời giáo dục học sinh lòng yêunớc, niềm tự hào về truyền thống anh hùng của dân tộc, ngỡng mộ và noitheo các tấm gơng, các danh nhân các nhà khoa học trong xây dựng vàbảo vệ đất nớc

Thực tế cho thấy rằng lịch sử là một môn khó dạy Tuy học sinhtiểu học cha thể yêu cầu các em học lịch sử theo các triều đại và các niên

kỉ một cách có hệ thống nh ở trờng Trung học Tuy nhiên để đạt đợcnhững yêu cầu ở trên thì những tri thức về lịch sử đợc trình bày thôngqua tranh vẽ ảnh chụp các di tích khảo cổ, di tích lịch sử và những truyềnthuyết, những câu chuyện về những sự kiện, những nhân vật lịch sử điểnhình Để dạy tốt các bài lịch sử, giáo viên còn gặp nhiều khó khăn trong

sử dụng các phơng pháp dạy học, chủ yếu truyền thụ một chiều, có thảoluận nhóm song cha gây hứng thú học tập cho học sinh nên giờ học lịch

sử còn nặng nề, áp đặt Để nâng cao chất lợng dạy học lịch sử giáo viêncần sử dụng hợp lí các phơng pháp dạy học khác nhau, trong đó có sửdụng trò chơi là cần thiết Phơng pháp này phù hợp đặc điểm tâm sinh lícủa học sinh tiểu học,với định hớng đổi mới phơng pháp dạy học hiện

nay ở tiểu học theo phơng châm “Nhẹ nhàng hơn, tự nhiên hơn, hiệu quả

Để các giờ học lịch sử đạt hiệu quả hơn tôi xin đa ra “Cách sử dụng

trò chơi trong dạy học lịch sử 4-5”mà tôi đã thể nghiệm trong dạy học

theo chơng trình sách giáo khoa mới, nhằm phát huy tích cực nhận thức,tạo hứng thú học tập cho học sinh Qua trò chơi học sinh tiếp thu kiếnthức lịch sử một cách nhẹ nhàng, tự nhiên, giờ học sinh động hơn, làmsống lại những sự kiện, nhân vật lịch sử, quá khứ anh hùng dân tộc mộtcách tự nhiên, chân thực Đồng thời các em biết và hiểu lịch sử sâu sắchơn, tránh sự gò bó, áp đặt trong lĩnh hội kiến thức lịch sử

B- giải quyết vấn đề

I- Thực trạng hiện nay ở các trờng tiểu học

- Giờ học diễn ra đơn điệu vì giáo viên làm việc nhiều

Sử dụng trò chơi trong dạy học lịch sử thực chất là cách thức giáo viên

tổ chức hoạt động học tập của học sinh, trong đó học sinh lĩnh hội, củng

cố khắc sâu những kiến thức cần thiết nh tham gia tích cực vào trò chơi

Trong quá trình dạy học giáo viên sử dụng trò chơi khác nhau tuỳ thuộcvào mục đích yêu cầu từng bài học.

1- Trò chơi đóng vai :

ở đây học sinh đợc đóng vai các nhân vật trong bài học và vậndụng vốn kinh nghiệm đã có để ứng xử thể hiện phù hơp tính cách nhânvật Trò chơi đóng vai có thể sử dụng đối với những bài học có nhiều lờithoại hoặc những nội dung có thể xây dựng thành kịch bản Vậy giáoviên phải chuẩn bị:

Lời thoại trong bài để học sinh nắm đợc

Phân vai cho mỗi học sinh

Sau khi nhận vai, học sinh tiến hành chơi sao cho các vai phù hợpvới lời thoại

Ví dụ1: Bài 14: Cuộc kháng chiến chống quân xâm lợc Mông– Về học sinh

Nguyên

(Lịch sử lớp 4 -Trang 40)

*Giáo viên cho học sinh đóng các vai:

Vua Trần Hng Đạo Vơng Trần Quốc Tuấn Thái s Trần Thủ Độ Các bô lão

*Cách chơi: 1 học sinh dẫn chuyện đọc “từ đầu đến Châu Âu và Châu á

”

-Học sinh đóng vai vua Trần hỏi Thái s Trần Thủ Độ:

Nên đánh hay nên hoà (giọng lo lắng).

-Học sinh đóng vai Thái s Trần Thủ Độ:

Đầu thần cha rơi xuống đất, xin bệ hạ đừng lo.(Giọng cơng quyết)

-Học sinh dẫn chuyện đọc lời dẫn tiếp

-Học sinh đóng vai vua Trần hỏi các vị bô lão:

Nên đánh hay nên hoà

-Học sinh trong vai bô lão đồng thanh trả lời:

Đánh