Vận dụng mối quan hệ giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội, tìm hiểu tâm lý xã hội của thế hệ trẻ 8X trong thời đại ngày nay

Vận dụng mối quan hệ giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội, tìm hiểu tâm lý xã hội của thế hệ trẻ 8X trong thời đại ngày nay

Lời mở đầu

Khái niệm 8X lần đầu tiên được báo Hoa học trò dùng để gọi chung những người sinh từ năm 1980 đến 1989 Khi “thuật ngữ” này trở nên phổ biến, một loạt các tờ báo đã sử dụng và xây dựng lên chân dung những “8X” đương thời 8X sinh ra trong những năm tám-mươi của thế kỉ XX là những năm cực kì khó khăn Cái "bao cấp-tập trung" mặc dù đã bộc lộ rõ là quá lỗi thời, vẫn ngoan

cố bám giữ Kinh tế thị trường dù là tất yếu, vẫn còn rất mong manh, xa lạ Dường như tất cả những gì "thiếu" và "yếu" nhất của mấy chục năm chiến tranh, dồn nén lại, đền thời gian này đồng loạt bùng ra một cách dữ dội Đúng là những ngày "chạy ăn từng bữa toát mồ hôi !"

Sinh ra vào thời đói kém như vậy, về thể lực 8-X không thể cao to như 9X sau này Nhưng, cũng chính vì ít nhiều đã phải chịu cái khổ của đói, cái cực của nghèo, 8X mạnh mẽ hơn, quyết tâm, không ngại khó và "chịu chơi" hơn 8X lớn lên cùng với kinh tế thị trường, cùng với đầu tư nước ngoài, cùng với InterNet, cùng với hội nhập; mang danh thế hệ của những người trẻ năng động và sáng tạo, 8X được sinh ra và lớn lên trong hòa bình, trong những năm đầu đổi mới của đất nước

Khoảng 10 triệu 8X đang trở thành lực lượng chính trong mọi hoạt động kinh tế, khoa học, văn hóa của nước ta Chính 8X sẽ quyết định sự phát triển của đất nước trong vòng 20-30 năm tới, những năm định hướng của tương lai dân tộc Vì thế, 8X đã nhận được rất nhiều sự quan tâm của xã hội Họ được gọi là những chủ nhân tương lai của đất nước

8X đang lớn lên và trưởng thành rất nhiều, đã có rất nhiều 8X rất thành công, góp phần lớn lao vào công cuộc xây dựng đất nước, là niềm tự hào của đất nước, nhưng bên cạnh đó, trong tâm lý của 8X có nhiều điểm rất đáng bàn đến, nhiều điểm tích cực và tiêu cực song song tồn tại

Mặc dù em đã rất cố gắng để có thể hoàn thành đề tài một cách tốt nhất nhưng vẫn còn nhiều sai sót, em mong nhận được sự giúp đỡ, chỉ bảo của thầy Em xin chân thành cảm ơn PGS.TS Thầy Trần Ngọc linh đã giúp em hoàn thành đề tài này

A/ Nội dung

Cơ sở lý luận của đề tài

1.Các khái niệm triết học:

1.1 Tồn tại xã hội:

Tồn tại xã hội là toàn bộ những yếu tố vật chất mà xã hội dựa vào để tồn tại

và phát triển

V.I.Leenin khi nghiên cứu tồn tại xã hội với tính cách vừa là đời sống vật chất, vừa là những quan hệ vật chất giữa người và người đã cho rằng: việc anh sống, anh hoạt động kinh tế, anh sinh đẻ con cái và anh chế tạo ra các sản phẩm, trao đổi sản phẩm…làm nảy sinh ra một chuỗi tất yếu khách quan gồm những biến cố, những sự phát triển, không phụ thuộc vào ý thức xã hội của anh và ý thức này không bao giờ bao quát được toàn vẹn cái chuỗi đó

Các yếu tố chính tạo thành tồn tại xã hội là phương thức sản xuất vật chất, điều kiện tự nhiên – hoàn cảnh địa lý, dân số và mật độ dân số… trong đó phương thức sản xuất vật chất là yếu tố cơ bản nhất

1.2 Ý thức xã hội;

Ý thức xã hội là mặt tinh thần của đời sống xã hội , bao gồm tình cảm, tập quán, truyền thống, quan điểm, tư tưởng, ký luận…phản ánh tồn tại xã hội trong những giai đoạn phát triển nhất định

1.3 Tâm lý xã hội:

Tâm lý xã hội là một bộ phận rất quan trọng của ý thức xã hội thông thường Mà theo đó, nó được hình thành trực tiếp từ hoạt động thực tiễn hàng ngày, chưa được hệ thống hóa, khái quát hóa thành lý luận

Tâm lý xã hội bao gồm toàn bộ tình cảm, ước muốn, tâm trạng, tập quán… của con người, của một bộ phận xã hội hoặc của toàn bộ xã hội hình thành dưới ảnh hưởng trực tiếp của đời sống hàng ngày của họ và phản ánh đời sống đó Đặc điểm của tâm lý xã hội là phản ánh một cách trực tiếp điều kiện sinh sống hàng ngày của con người, là sự phản ánh có tính chất tự phát, thường ghi

lại những mặt bề ngoài của tồn tại xã hội Nó không có khả năng vạch ra đầy đủ,

rõ ràng, sâu sắc bản chất các mối quan hệ xã hội của con người

Những quan niệm của con người ở trình độ tâm lý xã hội còn mang tính kinh nghiệm, chưa được thể hiện về mặt lý luận, yếu tố trí tuệ đan xen với yếu tố tình cảm C.Mác, Ph.Awngghen, V.I Lenin và Hồ Chí Minh rất coi trọng việc nghiên cứu trạng thái tâm lý xã hội của nhân dân để hiểu nhân dân, giáo dục nhân dân, đưa nhân dân tham gia tích cực, tự giác vào cuộc đấu tranh của một xã hội tốt đẹp

2 Biện chứng giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội.

2.1 Vai trò quyết định của tồn tại xã hội đối với ý thức xã hội.

C.Mác và Ph Angghen đã chứng minh rằng: đời sống tinh thần của xã hội hình thành và phát triển trên cơ sở của đời sống vật chất, rằng không thể tìm nguồn gốc của tư tưởng, tâm lý xã hội trong bản thân nó, nghĩa là không thể tìm trong đầu óc con người mà phải tìm trong hiện thực vật chất

C.Mác viết: “…không thể nhận định về một thời đại đảo lộn như thế căn cứ vào ý thức của thời đại ấy Trái lại, phải giải thích ý thức ấy bằng những mâu thuẫn của đời sống vật chất, bằng sự xung đột hiện có giữa các lực lượng sản xuất xã hội và những quan hệ sản xuất xã hội.”

Quan điểm trên đã bác bỏ quan niệm sai lầm của chủ nghĩa duy tâm muốn

đi tìm nguồn gốc của ý thức tư tưởng trong bản thân ý thức tư tưởng, xem tinh thần, tư tưởng là nguồn gốc của mọi hiện tượng xã hội, quyết định sự phát triển

xã hội và trình bày lịch sử các hình thái ý thức xã hội tách rời cơ sở kinh tế - xã hội

Chủ nghĩa duy vật lịch sử chỉ rõ rằng: tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội, ý thức xã hội là sự phản ánh của tồn tại xã hội, phụ thuộc vào tồn tại xã hội Mỗi khi tồn tại xã hội, nhất là phương thức sản xuất biến đổi thì những tư tưởng

và lý luận xã hội, quan điểm về chính trị, pháp luật, đạo đức, văn hóa, nghệ thuật…sớm muộn sẽ biến đổi Quan điểm duy vật lịch sử còn chỉ ra rằng: tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội không phải một cách đơn giản trực tiếp mà

thường thông qua các khâu trung gian.

2.2 Tính độc lập tương đối của ý thức xã hội.

Chủ nghĩa duy vật lịch sử không xem ý thức xã hội như một yếu tố thụ động, trái lại còn nhấn mạnh tác dụng tích cực của ý thức xã hội đối với đời sống kinh tế

- xã hội, nhấn mạnh tính độc lập tương đối của nó trong mối quan hệ với tồn tại

xã hội Tính độc lập tương đối được thể hiện ở những điểm sau đây:

+ Ý thức xã hội thường lạc hậu hơn so với tồn tại xã hôi

+ Ý thức xã hội có thể vượt trước tồn tại xã hội

+ Ý thức xã hội có tính kế thừa trong sự phát triển

+ Sự tác động qua lại giữa các hình thái ý thức xã hội trong sự phát triển của chúng

B.Vận dụng mối quan hệ giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội, tìm hiểu tâm lý xã hội của thế hệ trẻ 8X trong thời đại

ngày nay

1 Tồn tại xã hội.

Đất nước ta tuy còn nghèo nhưng đang ngày càng khẳng định được vị thế trong mắt bạn bè Thế Giới Nền kinh tế nước ta đang ngày một phát triển kinh tế thị trưởng phát triển mạnh Việc mở rộng cánh cửa hội nhập luôn là một trong số những nội dung hàng đầu trong chiến lược phát triển kinh tế đất nước Doanh thu trong ngành công nghệ số ở Việt Nam năm 2007 ước tính 180 triệu đôla Cùng với sự chuyển mình của đất nước, thế hệ trẻ đang ngày càng được tiếp cận với văn minh hiện đại, với công nghệ số Những năm 1996, máy vi tính, di động…vẫn còn là mới mẻ đối với thế hệ trẻ thì đến ngày nay, hầu hết các sinh viên đều được trang bị di động, máy tính, được tiếp cận với thông tin đại chúng không chỉ qua đài, Tivi mà còn cả qua internet Với những trang bị ấy, 8X trở nên năng động hơn, việc giao lưu với bạn bè Thế Giới trở nên hết sức dễ dàng,

dễ dàng tìm tòi, học hỏi để nâng cao vốn hiểu biết, tạo dựng hình ảnh cho mình

2 Tâm lý xã hội của thế hệ trẻ.

2.1 Một số đặc điểm tâm lý xã hội của thanh niên Việt Nam hiện nay.

Thế hệ trẻ Việt Nam luôn quy tụ, phản ánh và có thể dự báo tất cả những nét tâm lý mới có của xã hội, trong đó kể cả những yếu tố tích cực và tiêu cực của nó

2.1a Những biến đổi về định hướng giá trị của thanh niên.

a Nhóm giá trị về mặt đạo đức

Hầu hết thanh niên Việt Nam vẫn coi những giá trị đạo đức truyền thống tốt đẹp như: yêu nước, sống có tình nghĩa, lương tâm, yêu đồng loại, trung thành với Tổ Quốc, lương thiện…tuy nhiên, trong thanh niên vẫn còn một số ít coi tiền bạc hơn các giá trị tinh thần, đạo đức Họ sống vì đồng tiền, sa đọa, mất nhân

phẩm, chỉ chú trọng, đề cao giá trị vật chất, chứ không thấy được vai trò của những giá trị tinh thần, những nét bản sắc văn hóa truyền thống của dân tộc Một

số ít thanh niên sống đua đòi, thiếu ý thức đạo đức, coi thường pháp luật dẫn đến các tệ nạn xã hội như tình trạng mại dâm, cướp của…Tỷ lệ thanh niên trong các

tệ nạn xã hội tương đối cao

b Nhóm giá trị về học vấn.

Coi trọng việc học vấn là một giá trị truyền thống của dân tộc ta Khi bước vào nền kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa, bước vào sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, nhu cầu cần thiết về học vấn, về nâng cao trình độ dân trí, bồi dưỡng nhân tài đã trở thành bức thiết Học vấn cao không chỉ là nguyện vọng của thanh niên Việt Nam mà còn là một thành phần cốt lõi trong mẫu người lý tưởng của thanh niên hiện nay

Tuy nhiên qua nghiên cứu, giá trị học vấn của thanh niên hiện nay có mức

độ nhận thức sâu sắc và thiết thực hơn Việc học tập của thanh niên ngoài việc gắn liền với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc còn được họ đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với vấn đề việc làm, thu nhập, đến sự phát triển, thành đạt của bản thân; học để nâng cao chất lượng cuộc sống, nhất là cuộc sống tinh thần Trình độ nhận thức, sự định hướng về học tập rõ hơn, gắn bó với thực tiễn cuộc sống, nhu cầu lợi ích của xã hội và bản thân

Tuy nhiên, trong tầng lớp thanh niên, nhất là thanh niên nông thôn, tỷ lệ thanh niên được đào tạo nghề, bồi dưỡng kiến thức quản lý kinh tế, xã hội, kiến thức kinh tế - xã hội và sản xuất kinh doanh còn thấp

Động cơ và thái độ học tập của một số thanh niên còn chưa đúng đắn, chưa nhận thức đầy đủ vai trò của học vấn, tri thức trong công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

c Nhóm giá trị niềm tin, lý tưởng.

thanh niên hiện nay đang có sự diễn biến lớn về niềm tin, lý tưởng Một

bộ phận thanh niên sống thiếu mục đích, lý tưởng, không có nguyện vọng phấn đấu trở thành Đảng viên, thiếu sự tin tưởng vào sự thắng lợi của chủ nghĩa xã

hội Tuy nhiên, đại bộ phận thanh niên đều tin tưởng vào sự nghiệp đổi mới của Đảng lãnh đạo, họ nhanh nhạy, sáng tạo trong tư duy và hành động có ý thức, trách nhiệm đối với sự nghiệp đổi mới

d Nhóm giá trị về gia đình.

Thanh niên hiện nay tự quyết định tình yêu, hạnh phúc của mình, họ thực tế hơn trong tình yêu, không quá lý tưởng hóa, thi vị hóa tình yêu như trước Tình yêu và hôn nhân của thanh niên hiện nay gắn liền với đời sống kinh tế, vật chất

Về mẫu người yêu lý tưởng thì thanh niên hiện nay thiên về yếu tố như: sức khỏe, thông minh, tháo vát…Những tiêu chuẩn về chính trị, hình thức, địa vị không được đánh giá cao

Về cấu trúc gia đình: thanh niên muốn sống độc lập nên không thích gia đình

có nhiều thế hệ, không thích sự phụ thuộc vào bố mẹ khi đã có gia đình riêng

và hành vi của thanh niên trong lĩnh vực lựa chọn nghề và việc làm

Trong thực tế, nhiều thanh niên đã không tự định hướng đúng khi lựa chọn nghề và việc làm, dẫn đến thất nghiệp hay có việc làm mà không phù hợp

2.1.b Một số đặc trưng tâm lý thanh niên trong công cuộc đổi mới.

Sự khác nhau về tâm lý giữa các thế hệ, trước hết do sự khác nhau về lối sống trong xã hội, mà sự khác nhau về lối sống này lại do sự thay đổi điều kiện kinh tế - xã hội của mỗi thời kì phát triển

Thế hệ trẻ Việt Nam ngày nay, ngày càng có những nét tâm lý có tính chất thời đại Quốc Tế, đó là tâm lý thực dụng, chú trọng hiệu quả, thẳng thắn, trung thực và có ước mơ về một đời sống tiện nghi, sung túc, hạnh phúc của cá nhân, tình bạn và tình yêu đẹp đẽ

Thế hệ trẻ Việt Nam có những nét tâm lý nổi bật: khát vọng làm giàu cho

cá nhân, sự hướng tới đời sống tiện nghi vật chất Sự chuyển đổi hệ giá trị của xã hội Việt Nam từ tinh thần - đạo đức, làm cho những giá trị vật chất mà biểu tượng nổi bật là đồng tiền Cuối cùng, điều đáng nhấn mạnh là cuộc đổi mới phần nào xóa dần tâm lý tư tưởng trong xã hội và cả trong tầng lớp thanh thiếu niên

2.2 Tâm lý xã hội của 8X

2.2.1 Trong học tập.

Với những Trần Ngọc Minh (vô địch Olympia năm đầu), Nguyễn Tiến Việt (Huy chương bạc Toán quốc tế tại Nhật 2004)… 8X đã từng sôi nổi trong học tập với những giải quốc tế, những học bổng du học danh giá

Những cuộc thi trong và ngoài nước như cờ vua, robocon Những game show đầu tiên trên truyền hình với "SV200", "Bảy sắc cầu vồng", "đường lên đỉnh Olympia",… giàu tính trí tuệ Đó là thế hệ của những trái tim nóng bỏng mong vươn tới đỉnh vinh quang bằng kiến thức và khả năng của chính bản thân

Cô đại sứ tuổi 20 - Văn Đinh Hồng Vũ - thông thạo ba ngoại ngữ Anh, Trung, Nhật; Đã từng công du gần mười quốc gia như Đức, Ấn Độ, Úc, Hà Lan, Anh

để tham gia các hội nghị thượng đỉnh, diễn đàn, đại hội các vấn đề về thanh niên thế giới Một trang web của thanh niên thế giới đã gọi cô gái này là “Người phát ngôn của thanh niên Việt Nam”

Đó là thế hệ của những trái tim nóng bỏng mong vươn tới đỉnh vinh quang bằng kiến thức và khả năng của chính bản thân

Trong văn học, 8X là một nhân tố quan trọng tạo lên một dòng văn mới Dòng văn ấy được đánh dấu bởi những cái tên như Nguyễn Thế Hoàng Linh, Trần Thu Trang, Trần Ngọc Linh, Trương Quế Chi… Đổi mới và khác lạ, táo bạo và cá tính, 8X khẳng định tâm hồn mình qua những trang viết, những tác phẩm làm xôn xao dư luận trong một thời gian dài

8X cũng là những người được thầy cô nhớ nhất với những trò đùa nhất quỷ nhì ma của mình Không hại đến ai nhưng lại thể hiện sự thông minh, tạo ra những kỷ niệm khó quên tuổi học sinh Lúc ra trường, không 8X nào không nhỏ những giọt nước mắt nuối tiếc khi phải xa nhau

2.2.2 Trong cuộc sống

8X luôn biết vượt khó vươn lên trong cuộc sống, 8x không quản ngại khó khăn để trở thành những doanh nhân, những người tiên phong trong mọi lĩnh vực: Công nghệ, văn hoá, giải trí,… Một thế hệ 8X có một lối sống đẹp với

những trái tim giàu tình thương đã xây dựng và làm sống phong trào sinh viên tình nguyện, hiến máu nhân đạo, các chiến dịch mùa hè xanh, tiếp sức mùa thi, quyên góp ủng hộ vì người nghèo… Không ít 8X chẳng ngại khó khăn, bỏ ra hàng tháng trời lên vùng cao, vùng sâu vùng xa để giúp đỡ đồng bào các dân tộc được học thêm con chữ “Sống đẹp” là khẩu hiệu trên môi của mỗi 8X đương thời

Sôi nổi trong tất cả các lĩnh vực, 8X đã nhuần nhuyễn hai chữ "hiểu" và

"biết" Họ hiểu bản thân và đất nước cần những gì để tiến bộ, đi lên Họ biết mình cần học những gì để đạt được thành công và hoàn thiện bản thân trong cuộc sống

2.2.3 Trong tình yêu

8X yêu trong sáng – tình yêu lãng mạn với những chiếc giỏ xe chở đầy hoa phượng Tỏ tình bằng hoa hồng, thơ và những bức thư nắn nót viết tay Không phải quà cáp hay những bó hoa đắt tiền, 8X yêu đơn giản nhưng hoàn hảo Họ thực sự là thế hệ của những tình yêu học trò đầy lãng mạn và ngây thơ

Họ có cách thể hiện tình cảm lãng mạn theo cách của riêng mình như xếp hoa hồng hình trái tim dưới sân trường, cõng người yêu lang thang trên con đường thanh niên

8X ít "xì –căng-đan" về chuyện "ăn cơm trước kẻng" cũng như nạn nạo phá thai tuổi vị thành niên Tuy nhiên, cũng từ thế hệ 8X, sách báo dần dần đề cập nhiều hơn và thẳng thắn hơn trong vấn đề giới tính, tình dục

2.2.4 Trong giải trí

Trước đây, họ giải trí bằng chiếc vô tuyến và ba kênh của VTV, thêm vài kênh địa phương, xem băng đĩa bằng những chiếc băng cổ điển Không có chat chít, không có internet với những trò game online, không có đĩa phim nhiều và update liên tục Thế nhưng kiến thức về âm nhạc, phim ảnh của 8X lại rất sâu và rộng 8X chưa có Rap, chưa có Hip hop, những gì họ nghe, họ thưởng thức là nền showbiz Việt chập chững bước đầu tiên với Đan Trường, Lam Trường, Phương Thanh,… và những bài hát tiếng anh bất hủ của MLTR, Abba, BSB,…

mà không ai không thuộc