Thực trạng thất thoát lãng phí trong xây dựng chung cư ở Việt Nam giai đoan 2005-2009

Thực trạng thất thoát lãng phí trong xây dựng chung cư ở Việt Nam giai đoan 2005-2009

CHƯƠNG I: LÝ LUẬN VỀ THẤT THOÁT LÃNG PHÍ TRONG

ĐẦU TƯ XÂY DỰNG.

I. Các khái niệm.

I.1 Khái niệm về đầu tư.

*Lý thuyết về đầu tư của Keynes:

Theo Keynes, đầu tư giúp mở rộng quy mô sản xuất từ đó gia tăng việclàm và tác động đến tăng trưởng kinh tế

*Theo Luật đầu tư của Quốc Hội nước Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa ViệtNam số 59/2005/QH11 ngày 29 tháng 11 năm 2005:

- Đầu tư là việc nhà đầu tư bỏ vốn bằng các loại tài sản hữu hình hoặc vôhình để hình thành tài sản tiến hành các hoạt động đầu tư theo quy địnhcủa Luật này và các quy định khác của pháp luật có liên quan

- Đầu tư được phân loại thành: Đầu tư trực tiếp và đầu tư gián tiếp

+ Đầu tư trực tiếp: hình thức đầu tư do nhà đầu tư bỏ vốn đầu tư vàtham gia quản lý hoạt động đầu tư

+ Đầu tư gián tiếp: hình thức đầu tư thông qua việc mua cổ phần, cổphiếu, trái phiếu, các giấy tờ có giá khác, quỹ đầu tư chứng khoán và thôngqua các định chế tài chính trung gian khác mà nhà đầu tư không trực tiếptham gia quản lý hoạt động đầu tư

1.2 Thất thoát, lãng phí trong đầu tư:

• Những điều tra trong cả nước cho thấy tình trạng thất thoát, lãng phítrong đầu tư là phổ biến ở Việt Nam Đó là một trong những thách thức lớnnhất mà Việt Nam phải đối mặt

Khái niệm về thất thoát, lãng phí trong đầu tư:

Thất thoát, lãng phí là việc quản lý, sử dụng tiền, tài sản, lao động, thời gianlao động và tài nguyên thiên nhiên không hiệu quả Đối với lĩnh vực đã có địnhmức, tiêu chuẩn, chế độ do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành thì lãngphí là việc quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước, tiền, tài sản nhà nước, lao

động, thời gian lao động trong khu vực nhà nước và tài nguyên thiên nhiênvượt định mức, tiêu chuẩn, chế độ hoặc không đạt mục tiêu đã định.

 Thất thoát, lãng phí trong đầu tư là việc quản lý và sử dụng các nguồnvốn đầu tư (tiền, tài sản, lao động…) một cách không hiệu quả, không đạt tiêuchuẩn, mục tiêu do cơ quan nhà nước ban hành

 Ngoài ra, ta có thể hiểu thất thoát lãng phí theo khái niệm sau:

Lãng phí là mặt đối lập với tiết kiệm

• Thất thoát lãng phí trong đầu tư công

Khối lượng đầu tư công ở Việt Nam là khá lớn, nó cho thấy quyết tâmcủa chính phủ trong việc cải thiện cơ sở hạ tầng và thúc đẩy tăng trưởng kinh

tế Tuy nhiên, cơ chế xác định và thẩm định các dự án đầu tư công cộng ởViệt Nam vẫn còn quá yếu kém, trong khi đó động lực thúc đẩy tăng trưởnglại đang ngày càng dẫn đến việc thông qua các dự án không có đủ vốn Thiếunguồn ngân sách cho vận hành và bảo dưỡng thường đi kèm với việc giảm giátrị nhanh chóng của các cơ sở hạ tầng Thiếu nguồn vốn tài trợ cho các dự án

đã khuyến khích việc sử dụng các cơ chế khác nhau.Điều này làm giảm đi độminh bạch trong quản lý, gây nên thất thoát và lãng phí trong đầu tư công

- Số lượng và chất lượng:

Tỷ lệ đầu tư thể hiện khối lượng nguồn lực dành cho tích lũy tàisản,chứ không thể hiện tác động của các nguồn lực này đối với những kết quảphát triển chủ chốt, như tăng trưởng kinh tế hay giảm nghèo Nói một cáchkhác, tỷ lệ này thể hiện khối lượng đầu tư, chứ không phải chất lượng đầu tư

Chỉ số ICOR (tỷ lệ vốn trên sản lượng cận biên) cho ta biết hiệu quảcủa đầu tư, hay nói cách khác là cần đầu tư bao nhiêu để có được mỗi điểmphần trăm GDP cho tăng trưởng Kinh tế Xét trên góc độ Quốc Tế, chất lượngđầu tư tại Việt Nam là quá thấp, trong khi tỷ lệ đầu tư đứng thứ 3 (33,3%GDP, từ 1998-2002) thì chất lượng đầu tư chỉ đứng thứ 17 (ICOR=6,9)

• Thất thoát, lãng phí trong xây dựng cơ bản

Xây dựng cơ bản là lĩnh vực sử dụng rất nhiều nguồn vốn, cơ sở vậtchất và lao động, có liên quan đến nhiều ngành, nhiều cấp, nhiều thành phầnkinh tế nên việc ngăn chặn lãng phí, thất thoát và chống tham nhũng trong xâydựng cơ bản có ý nghĩa hết sức quan trọng trong tình hình hiện nay.

Trong đầu tư xây dựng cơ bản, mọi việc làm tăng chi phí đầu tư so vớimức cần thiết dẫn đến làm giảm hiệu quả vốn đầu tư được coi là sự lãng phí

Lãng phí diễn ra nổi lên ở một số dạng sau đây: Dự án được đầu tư khichưa thực sự cần thiết phải đầu tư; Dự án được đầu tư với quy mô, công suấtkhông phù hợp so với nhu cầu; Dự án được đầu tư với yêu cầu kỹ thuật và mỹthuật không phù hợp so với nhu cầu; Dự án được đầu tư ở địa điểm và thờiđiểm không hợp lý; Thiết bị và công trình của dự án có chất lượng thấp làmgiảm tuổi thọ của dự án; Tiến độ dự án bị kéo dài; Một số chi phí (chi phíchung, chi phí thiết bị, chi phí lao động và vật tư…) cao hơn thực tế; Một sốkhoản chi phí trong dự án được chi chưa tiết kiệm

Lãng phí và thất thoát là hai căn bệnh trong đầu tư Xây dựng cơ bản.Trong sự lãng phí có thất thoát vì trong số tiền lãng phí có thể có phần bị thấtthoát và thất thoát dẫn đến lãng phí vì thất thoát làm tăng chi phí không cần thiếthoặc làm giảm chất lượng công trình dẫn đến làm giảm hiệu quả vốn đầu tư

Tỷ lệ đầu tư thông qua ngân sách của Việt Nam ở mức 8,5% GDP, và

sẽ còn nhiều hơn nếu tính đến các khoản đầu tư thông qua các cơ chế tàichính của các bộ và các tỉnh

Hàng năm Việt Nam nhận được khoảng 1,5 tỷ USD từ nguồn ODA,chủ yếu dưới dạng tài trợ cho các dự án đầu tư Các dự án đầu tư cơ sở hạtầng giao thông nông thôn, trạm y tế xã, thủy lợi nhỏ… chính là công cụ đểgiảm nghèo ở các vùng sâu xa, miền núi và vùng đặc biệt khó khăn Tất cảcác đầu tư dạng này đều liên quan đến việc giao thầu các công trình xây dựng

và dân dụng khác Đây là nguồn gốc cho những thất thoát, lãng phí nghiêmtrọng trong đầu tư

Qua các phân tích và nghiên cứu đã cho thấy có dấu hiệu liên kết giữacác nhà thầu trong hầu hết các cuộc đấu thầu Trên thực tế, phần lớn giá bỏthầu đều nằm trong khoảng rất hẹp Hiện tượng đưa ra các mức giá chỉ nhỉnhhơn giá thầu cũng phổ biến Đây có thể là hình thức để tạo ra vẻ cạnh tranh.

Sự tham gia của các Ban Quản Lý Dự Án, tuy không chắc chắn, song cũngkhông thể loại trừ

Nguồn lực cũng có thể bị lãng phí trong quá trình lựa chọn các nhàthầu Đấu thầu cạnh tranh hoàn toàn chỉ áp dụng đối với các công trình có vốnđầu tư trên 2 tỷ đồng Đối với các dự án nhỏ (ví dụ như chương trình xóa đóigiảm nghèo…) có kinh phí nhỏ hơn mức trần trên, các nhà thầu được chỉ địnhbởi các chính quyền cấp huyện, xã, địa phương, dẫn đến mức độ cạnh tranhhạn chế Từ đó xảy ra thất thoát vốn như chất lượng thực hiện dự án thấp, sửdụng vật liệu không đúng tiêu chuẩn, bớt xén số lượng vật tư…

Nguyên nhân của vấn đề trên chủ yếu xoay quanh những yếu tố chủquan như: chậm giải phóng mặt bằng; Các Bộ, ngành, địa phương bố tríkhông đủ vốn đối ứng, năng lực của các ban quản lý dự án còn thấp, thủ tụcgiữa Việt Nam và các nước khác chưa hài hòa…

Tại Việt Nam, rất nhiều Bộ, ngành, địa phương chưa chú trọng huyđộng các nguồn vốn đầu tư của các thành phần kinh tế trong và ngoài nước

mà chủ yếu chỉ trông chờ vào nguồn vốn ngân sách nhà nước, như vậy sẽ dẫntới tình trạng địa phương chưa đủ sức thu hút các nguồn vốn khác tham giađầu tư, đặc biệt là khu vực tư nhân, gây nên hạn chế rất lớn về quy mô đầu tư,nhất là đầu tư các công trình cơ sở hạ tầng có khả năng thu hồi vốn

Nguyên nhân gây thất thoát, lãng phí trong xây dựng cơ bản chủ yếu là

do cơ chế quản lý các nguồn vốn đầu tư chưa chặt chẽ, (nhiều dự án đầu tưcòn sơ sài đã được xét duyệt, nhiều ngành và địa phương còn buông lỏngkhâu kiểm tra xét duyệt đầu tư), việc ban hành và quản lý dự án đầu tư cònnhiều sơ hở dễ bị lợi dụng, một số cán bộ ở các cơ quan trung ương cũng như

địa phương thoái hóa biến chất, phẩm chất sa sút gây nhiều phiền hà cho chủđầu tư trong quá trình thực hiện đầu tư…

Thất thoát, lãng phí trong xây dựng cơ bản thường xảy ra trong nhữngtrường hợp sau:

- Vi phạm thủ tục đầu tư

Điều kiện cơ bản có tính nguyên tắc để được ghi kế hoạch vốn đầu tưhàng năm là các dự án phải có đầy đủ thủ tục đầu tư theo quy định của Quychế quản lý đầu tư và xây dựng Tất cả các hiện tượng lỏng lẻo, tùy tiện,không tuân thủ thủ tục đầu tư đều được coi là các nguyên nhân dẫn tới thấtthoát, lãng phí như: thi công chưa có thiết kế, dự toán chưa phê duyệt…

- Bố trí vốn đầu tư phân tán, dàn trải

Việc bố trí vốn đầu tư xây dựng cơ bản thuộc nguồn ngân sách nhànước phát tán, dàn trải, thiếu tập trung Việc bố trí vốn phân tán, dàn trải sẽdẫn tới lãng phí lớn vì khối lượng thi công dở dang lớn, công trình chậm đưavào sử dụng

-Thiếu vốn đối ứng nên gây khó khăn cho việc giải ngân các dự ánODA

Việc không giải ngân kịp tiến độ không còn là điều lạ ở Việt Nam.Hiệu quả giải ngân thấp, đây là điều làm cho tăng trưởng kinh tế bị hạn chế

- Tình hình nợ xây dựng cơ bản và hoàn trả tạm ứng đang trở nên gay gắt

Nợ khối lượng xây dựng cơ bản hoàn thành do chưa có vốn thanh toándiễn ra ở một số Bộ Các khoản nợ xây dựng cơ bản vượt quá khả năng cânđối của Ngân sách nhà nước, dẫn đến việc chiếm dụng vốn lẫn nhau, nợ quáhạn Ngân hàng tăng…

Do nhiều nguyên nhân, trước hết là do ý thức của những người quản lý và

sử dụng tài sản nhà nước yếu kém, tài sản nhà nước không được khai thác tốt,

ít sinh lời, thậm chí bị thất thoát

Lãng phí lớn nhất là sự kém hiệu quả của việc khai thác tài sản (cáckhoản đầu tư không phát huy tác dụng, quy hoạch sai…), tình trạng “rút ruột”công trình… Đây là vấn đề chính mà nhà nước cần ưu tiên xử lý.

Trong các thành phần kinh tế nhà nước, cổ phần hóa là trường hợp đặcbiệt của tư nhân hóa, bán một phần hay toàn bộ một doanh nghiệp nhà nướccho nhiều người hay tổ chức Nó không làm mất đi tài sản nhà nước nếu bánđúng giá Tuy nhiên, tình trạng thất thoát và lãng phí trong cổ phần giá vẫndiễn ra nghiêm trọng

Hai kiểu thất thoát tài sản nhà nước điển hình trong cổ phần hóa là: cổphần hóa cho không và để những người tay trong chiếm đoạt Đối với một sốnước xã hội chủ nghĩa, “cho không” được hiểu như chia đều tài sản doanhnghiệp cho mọi công dân

Hình thức thất thoát đầu tiên tuy ở Việt Nam không xảy ra, nhưngchúng ta lại đang đối mặt với kiểu thất thoát thứ hai Tài sản nhà nước lọt vàotay những người “tay trong” với giá rất bèo

Những người “tay trong” chính là những người có quyền cho phép cổphần hóa, những người biết rõ tình hình doanh nghiệp Họ dựa vào hiểu biếtcủa mình để đánh giá thấp giá trị thực của doanh nghiệp, nhằm thúc đẩy việc

cổ phần hóa thành công và họ có cơ hội mua rẻ

Tại Việt Nam, cổ phần hóa không thu gì cho ngân sách nhà nước Sốtiền cổ phần hóa được dùng cho tăng vốn doanh nghiệp Nếu nhà nước thu vềthì lại để thành lập quỹ hỗ trợ cổ phần hóa Vòng luẩn quẩn đó cần phải đượcNhà nước xem xét lại

II. Nguyên nhân thất thoát và lãng phí trong đầu tư xây dựng chung

cư ở Việt Nam nói riêng:

1 Trình độ năng lực yếu kém và sự thoái hoá về đạo đức của không ít các chủ dựa án và ban quản lý dự án

2.Trách nhiệm của chủ đầu tư từ chủ đầu tư cao nhất là Nhà Nước đến cac bộ ngành chính quyền các cấp chưa được thực thi đúng mức thể hiện

thông qua công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát thực hiện không đầy đủ và chơa nghiêm túc, lề lối làm việc trong nhiều dự án thiếu khoa học.

3 Cơ chế phân công, phân cấp, phối hợp nhiều chồng chéo, không rõ trách nhiệm, tạo môi trường cho sự phát sinh tình trạng cục bộ, bản vị và khép kín

4 Chính sách về tài chính thiếu ổn định, chính sách đền bù giải phóng mặt bằng, tái định cư không thống nhất thiếu sự nhất quán.

5 Hệ thống văn bản pháp luật từ quy hoạch, quản lý đầu tư xây dựng cơ bản đến đấu thầu, giải phóng mặt bằng, nghiệm thu, quyết toán chưa đầy đủ, nhiều nội dung không còn phù hợp với thực tế, thiếu cụ thể, không đồng bộ, hay thay đổi và thiếu chế tài nghiêm minh

6 Đầu tư dàn trải, kéo dài, kém hiêụ quả.

7 báo cáo thiếu trung thực, chưa công khai các dự án ra đấu thầu

8 Thiếu vốn, vốn phân giải chậm

9 Chủ thầu và chủ đầu tư cấu kết với nhau

10 Các cơ quan bô, ngành, địa phương vẫn nặng nề về thành tích

11 Quyết định đầu tư sai

12 Thói quen chạy chọt thì mới cấp thêm vốn

13 Những dự án đã hoàn tất nhưng không được đưa vào sử dụng

CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG THẤT THOÁT LÃNG PHÍ TRONG XÂY DỰNG CHUNG CƯ Ở VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2005 - 2009.

I. Thất thoát lãng phí trong xây dựng cơ bản nói chung 2005 –

2009 :

Công bố danh sách “đen” trong xây dựng Tập hợp từ những bài báophát hành năm 2005 và nửa đầu 2006, Tổng hội Xây dựng Việt Nam đã đưa

ra danh sách 43 dự án đầu tư xây dựng có thất thoát, lãng phí

1 Trường THPT năng khiếu Nguyễn Thị Định (TP.HCM).

2 Nhà máy chế biến cà chua công suất 200 tấn/ngày (Hải Phòng)

3 Nhà máy xử lý bùn phốt (Hải Phòng)

4 Khách sạn du lịch và công viên của TP Hải Phòng

5 Trung tâm thương mại huyện Hương Sơn (Hà Tĩnh)

6 Nhà máy chế biến thủy sản xuất khẩu (Thái Bình)

7 Nhà máy chế biến gạo sau thu hoạch (Đông Hưng, Thái Bình)

8 Nhà máy nước Chi Nê (Lạc Thủy, Hòa Bình)

9 Công viên nước TP Đà Nẵng

10 Bốn chung cư cao năm tầng tại phường Quang Trung (Hà Giang)

11 Nhà máy granit Thiên Thạch (Nam Định)

12 Nhà máy ximăng Hồng Phong (Lạng Sơn)

13 Một số dự án xây dựng công viên ở Hà Nội.

14 Các dự án nhà ở và khu đô thị tại Hải Phòng

15 Cụm tuyến dân cư vượt lũ đồng bằng sông Cửu Long

16 Chương trình kiên cố hóa kênh mương tại Ninh Thuận.

17 Dự án sửa chữa, nâng cấp cụm công trình thủy lợi của Nông trường Sao Vàng (Thọ Xuân, Thanh Hóa).

18 Công viên văn hóa An Hòa (Rạch Giá, Kiên Giang).

19 Hệ thống thoát nước và xử lý nước thải TP Huế.

20 Nhà máy nước Cao Xá (Lâm Thao, Phú Thọ).

21 Hồ chứa nước Nam Du (đảo Nam Du, Kiên Giang).

22 Kênh tưới nước Dốc Lời và kênh tưới nước Dương Hà (Gia Lâm, Hà Nội)

23 Nhà thi đấu đa năng tỉnh Bắc Ninh.

24 Một số dự án xây dựng của tỉnh Cà Mau (thư viện tỉnh, chi cục thuế, câu lạc bộ thiếu nhi, trụ sở UBND TP, kho bạc nhà nước, Trường THCS Nguyễn Đình Chiểu, tượng đài Cà Mau)

25 Nhà văn hóa tỉnh Đồng Tháp.

26 670 dự án với tổng vốn trên 1.416 tỉ đồng của tỉnh Vĩnh Phúc.

27 Dự án Nhà máy nước Cầu Đỏ (Đà Nẵng).

28 Bệnh viện Đa khoa tỉnh Cà Mau.

29 Đài tưởng niệm anh hùng liệt sĩ tỉnh Tây Ninh.

30 Chương trình kiên cố hóa trường học, lớp học tại tỉnh Bình Định.

31 Hồ bơi thiếu nhi tỉnh Sóc Trăng.

32 Hồ chứa nước Cửa Đạt (Thanh Hóa).

36 Dự án cải tạo hồ Phú Lão (Lạc Thủy, Hòa Bình).

37 Dự án thoát nước đường Hoàng Hoa Thám (TP.HCM)

38 Cầu Bản Phiệt (Lào Cai).

39 10 dự án trọng điểm của tỉnh Phú Yên.

40 Dự án chỉnh trị cửa sông Đà Nông (Phú Yên).

41 Dự án xây dựng Trường THPT Nguyễn Hữu Huân (TP.HCM)

42 Chương trình kiên cố hóa trường học tại các địa phương.

43 Bảy cụm tuyến dân cư sống chung với lũ của bảy tỉnh Long An, Đồng Tháp, An Giang, Kiên Giang, Cần Thơ, Tiền Giang, Vĩnh Long.

Không chỉ góp phần “góp lửa” cho cuộc chiến chống thất thoát - lãngphí trong đầu tư xây dựng cơ bản,mà danh sách những dự án có lãng phí, thấtthoát, các dự án, dạng sai phạm trong quản lý, sử dụng đất đai cũng đã đượcđiểm tên

Bản danh sách “đen” đã gây được sự quan tâm rộng rãi Ðiều này đãđược minh chứng bởi danh sách 59 công trình có lãng phí, thất thoát do Tổnghội xây dựng Việt Nam tổng hợp và tung ra năm 2005.

Thất thoát trong đầu tư xây dựng cơ bản là vấn đề luôn được dư luận xãhội đặc biệt quan tâm Có ý kiến cho rằng, số tiền thất thoát trong lĩnh vựcđầu tư xây dựng cơ bản hàng năm đủ để trả lương cho toàn bộ khu vực hànhchính nhà nước Tỷ lệ thất thoát lớn và hầu như chỉ có những công trình doNhà nước đầu tư mới xẩy ra thất thoát là vấn đề nhức nhối từ khá lâu và đếnnay vẫn chưa “cũ”

Phần lớn đó là dự án thuộc các địa phương làm chủ đầu tư, bằng nguồnvốn ngân sách của địa phương Trong đó có một số dự án do trung ương đầu

tư nhưng địa phương quản lý

II.Thất thoát lãng phí ngay từ giai đoạn lập dự án.

Thậm chí, thực tế cho thấy, thất thoát lớn nhất xuất hiện ngay trong giaiđoạn lập dự án đầu tư, khảo sát, thiết kế, chiếm trên 70% tổng số thất thoát,lãng phí Theo Tổng hội Xây dựng Việt Nam, tình trạng thất thoát trong cáccông trình xây dựng hiện nay không chỉ là những hành vi rút ruột, ăn bớt,khai khống mà xuất hiện ngay từ khâu đầu tiên của một đời dự án là lập dự ánđầu tư, khảo sát, thiết kế

Về thất thoát trong lập dự án đầu tư có hai dạng phổ biến Thứ nhất, ởnhiều địa phương, bí thư hay chủ tịch làm chủ đề tài để ghi dấu ấn của mìnhtrong thời gian đương chức và dẫn đến hàng loạt công trình “đắp chiếu”, thiệthại hàng trăm tỉ đồng như các khu chung cư – đô thị

Thứ hai là hiện tượng đơn vị tư vấn lấn át, dẫn dắt, bẻ ghi khiến chủđầu tư phải làm theo ý mình trong khi chất lượng khảo sát, thiết kế, tư vấnkhông hoàn chỉnh Chất lượng tư vấn đang là vấn đề lớn của ngành xây dựngnói chung và các khu chung cư – đô thị nói riêng Không ít các công ty tưvấn, thiết kế yếu về trình độ, năng lực và kinh nghiệm nhưng lại đảm nhiệmcác công trình có giá trị lớn

Trong khi đó, công đoạn thẩm định dự án cũng chưa đáp ứng yêu cầu,dẫn đến nhiều quyết định đầu tư sai lầm, kém hiệu quả gây nên tình trạng thấtthoát và lãng phí trong xây dựng cơ bản.

2.1 Những dự án cụ thể gây thất thoát lãng phí ngay từ khâu chuẩn

bị, lập dự án.

• Thành phố Hải Phòng, nhiều dự án nhà ở và khu đô thị được đầu tưtheo kiểu phong trào rồi bỏ dở, gồm 129 dự án nhà, trong đó có 108 dự ánphát triển khu đô thị mới Nhiều dự án đã đầu tư hàng trăm tỷ đồng, để rồivẫn chỉ là bãi đất, vừa lãng phí tiền đầu tư vừa lãng phí đất sản xuất nôngnghiệp Ðiển hình như khu nhà ở Cựu Viên, đầu tư trên 155 tỷ đồng đã hơn 5năm, khu đô thị mới ngã năm sân bay Cát Bi đầu tư trên 100 tỷ đồng, từ năm1997 hiện chỉ có bãi đất trống bỏ hoang.

Nguyên nhân chính dẫn tới tiến độ của nhiều dự án, công trình trọngđiểm này chậm là do khó khăn trong công tác giải phóng mặt bằng

Dự án khu đô thị mới Ngã năm sân bay Cát Bi, hầu hết các điểm nútquan trọng cần giải phóng mặt bằng bị kéo dài do còn nhiều tổ chức, hộ dânkhông chịu nhận tiền bồi thường, hoặc đã nhận nhưng chưa bàn giao mặtbằng đã làm chậm tiến độ thi công của dự án

Trong khi đó, có nhiều phương án đền bù, giải phóng mặt bằng đượcthông qua từ năm 2004, 2006 đến nay vẫn chưa xong nên phát sinh thêmnhiều vấn đề cần giải quyết, càng làm công tác giải phóng mặt bằng thêmchậm trễ

Một số dự án thứ phát chậm triển khai có tác động không nhỏ tới côngtác giải phóng mặt bằng Lãnh đạo các ngành, các địa phương đều cho rằng đã

nỗ lực, cố gắng nhưng cơ chế, chính sách có nhiều thay đổi nên mất thời gianlàm lại

Cưỡng chế giải phóng mặt bằng ở khu đô thị mới Ngã năm - sân bay Cát Bi, Hải

Phòng (Ảnh: anhp.vn).

• Nhiều dự án đã dành phần lớn diện tích để “ưu tiên” cho cán bộ địaphương bán lại thu lợi Ðiển hình nhất là dự án xây dựng nhà ở tại phường DưHàng Kênh, An Hải, Hải Phòng Chỉ có 168 suất đất giao cho dân xây nhà ở,còn 680 suất đất được cấp cho “các quan”, trong đó có 420 suất dành cho cán

bộ thành phố Hải Phòng

Những lô đất chia nhau nay đã biến thành nhà mặt phố.

Từ dự án cho dân nghèo

Ý tưởng ban đầu rất tốt đẹp là biến khu đất ven đô hơn 10 ha ở cánhđồng Quán Nam, xã Dư Hàng Kênh, huyện An Hải (nay là phường Dư HàngKênh, quận Lê Chân) thành khu dân cư cho dân nghèo thiếu chỗ ở Cái ýtưởng đó bỗng tan thành mây khói khi khu đất Quán Nam từ đất quê chuẩn

bị thành đất nội thành (tức là xã Dư Hàng Kênh sẽ lên thành phường Dư HàngKênh thuộc quận Lê Chân)

Nhận thấy khu đất trở nên đắc địa, UBND huyện An Hải (sau này táchthành huyện An Dương và quận Hải An) đề xuất làm dự án nhà ở cho dânmột cách chóng vánh kèm theo là danh sách các cán bộ huyện và xã nấp sau

dự án để dễ bề chia đất

Khi “dự án” được đề xuất lên cấp sở và UBND thành phố, một số quanchức thành phố thấy khu đất quá đẹp bèn “giao kèo” với huyện phải chia chothành phố 455 lô

Việc chia chác đất công bắt đầu từ Công văn số 259 của Viện Quyhoạch Hải Phòng, ký ngày 5/7/2001 về việc xây dựng khu nhà ở đồng QuánNam, xã Dư Hàng Kênh, huyện An Hải cho một số cơ quan thành phố nhưBan Tuyên giáo Thành ủy, ủy ban Kiểm tra Thành ủy, Sở Địa chính-Nhà đất(nay là Sở Tài nguyên & Môi trường) và nhân dân phường Dư Hàng Kênh thành đất của quan chức

Tuy nhiên, ngày 10/5/2002, Thành ủy Hải Phòng có Nghị quyết 06không đồng ý chia lô để xây dựng nhà ống mà khuyến khích xây dựng nhàbiệt thự, nhà vườn, nhà hợp khối liền kề phù hợp kiến trúc hiện đại

Sau đó, UBND TP Hải Phòng có Quyết định số 2892 (ngày25/11/2002) duyệt kế hoạch giao đất cho công dân làm nhà ở Theo đó thu hồigần 120.000 m2 đất để giao cho 374 hộ

“Phớt lờ” ý kiến chỉ đạo của Thành ủy và UBND TP Hải Phòng kểtrên, UBND huyện An Hải cấp tốc ban hành liền 6 quyết định kèm theo làdanh sách 848 hộ được giao đất Trong đó, 168 lô được giao cho các hộ dân

xã Dư Hàng Kênh bằng QĐ số 12b, ký ngày 6/1/2003 Đồng thời ký hàng loạtquyết định cấp 680 lô đất đắc địa cho nhiều quan chức của thành phố, củahuyện và của xã

Kèm theo đó, UBND huyện còn cấp 848 Giấy chứng nhận quyền sử dụngđất cho 168 hộ dân và 680 hộ “quan” 680 lô đất ở Quán Nam (Dư Hàng Kênh)được các quan chức chia chác như sau: 420 lô chia cho các cơ quan trực thuộc

thành phố, 152 lô chia cho UBND huyện An Hải, 73 lô chia cho UBND xã DưHàng Kênh và 35 lô còn lại chia cho Viện Quy hoạch thành phố.

Bên cạnh đó, UBND huyện An Hải đã “bật đèn xanh” giao cho UBND

xã Dư Hàng Kênh làm chủ đầu tư nên để xảy ra một số sai phạm nghiêmtrọng trong xây dựng như: Dự án có quy mô lớn lên tới 11,52 ha đất với vốnđầu tư 44 tỷ đồng nhưng chủ đầu tư không lập báo cáo đầu tư trình cơ quanchức năng phê duyệt, không tổ chức đấu thầu

(Theo Tiền Phong)

• Lại có những nơi cán bộ và dân rủ nhau lấn chiếm đất công vớidiện tích không nhỏ như 1,8 triệu m2 đất tại TP Cần Thơ, gần 60.000 m2 đấttại TP Huế Dự án tái định cư tại thành phố Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa đã

“tái định cư” cho 23 cán bộ của tỉnh và thành phố vốn không thuộc diện này.

• Tại Hà Nội, dự án xây dựng “thành phố giao lưu”, diện tích 1 triệum2 nằm trên địa bàn quận Cầu Giấy và huyện Từ Liêm, tổng mức đầu tư 500triệu USD cho công ty cổ phần VIGEBA (gồm tổng công VIC, Tổng công tyBảo hiểm VN, công ty TNHH xuất nhập khẩu tổng hợp) Sau 3 năm đượcgiao đất, dự án vẫn nằm trên giấy, đất vẫn bỏ hoang

Dự án “Thành phố giao lưu” vào năm 1996 được giao cho Cty Liêndoanh Xây dựng quốc tế VIC (một Cty liên doanh với Cu Ba) làm đối tácphía Việt Nam để đàm phán liên doanh với một tập đoàn Thụy Sĩ

Cùng năm đó, hai bên đã có văn bản ghi nhớ Mục tiêu của dự án là hìnhthành một khu đô thị có “đẳng cấp” trên diện tích 100 ha thuộc địa bàn quậnCầu Giấy và huyện Từ Liêm với tổng mức đầu tư lên đến trên 500 triệu đô la.Cái tên “Thành phố giao lưu” hàm ý chỉ mối quan hệ hữu nghị giữa ViệtNam - Thụy Sĩ Tuy nhiên sau một thời gian dài chuẩn bị, vào ngày10/5/2000, phía đối tác Thụy Sĩ đã có đơn xin rút khỏi dự án với lí do “ Điềukiện kinh tế không cho phép”(?)

Ngay sau đó, VIC đã có công văn gửi UBND TP Hà Nội xin được tìmđối tác trong nước thành lập Cty Cổ phần cùng thực hiện Dự án

Ngày 23/5/2000, Sở KH&ĐT Hà Nội có công văn gửi VIC hoan nghênhviệc làm này và khẳng định: “ Sở KH&ĐT Hà Nội có trách nhiệm hướng dẫn,cấp đăng ký kinh doanh (cho Cty Cổ phần)”.

Một năm sau, ngày 2/7/2001, Cty Cổ phần VIGEBA được thành lập, doông Nguyễn Quang Hưng làm TGĐ, vốn điều lệ của Cty là 90 tỷ đồng Thànhviên sáng lập gồm: VIC (36 tỷ đồng); Cty TNHH Xuất nhập khẩu tổng hợp(27 tỷ đồng); TCty Bảo hiểm Việt Nam (27 tỷ đồng)

Ngay khi Cty VIGEBA còn “trứng nước” sau 3 tuần được khai sinh thìngày 25/7/2001, Chủ tịch UBND TP Hà Nội lúc đó là ông Hoàng Văn Nghiên

đã ký văn bản số 1719: “UBND TP Hà Nội chấp thuận về nguyên tắc giaocho Cty Cổ phần VIGEBA là chủ đầu tư dự án “Thành phố giao lưu”

Đến bao giờ gần 1.000.000m2 đất sau hàngrào này mới phát huy hiệu quả?

Đầu năm 2002, cũng chính ông Hoàng Văn Nghiên ký quyết định phêduyệt quy hoạch chi tiết khu đô thị “ Thành phố giao lưu” tỷ lệ 1/2000 Sau

đó, ông Đỗ Hoàng Ân, Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội đã ký quyết định

4746 ngày 25/7/2002 “pháp lý hóa” việc này

Trong thời buổi tấc đất-tấc vàng, việc một doanh nghiệp vừa “chàođời” mới được 20 ngày đã trở thành chủ đầu tư một dự án khu đô thị rộng gần

1 triệu m2, mặt tiền bám dọc đường Phạm Văn Đồng 400m khiến các nhà đầu

tư khu đô thị lừng lẫy cả về tiền và kinh nghiệm phải thèm thuồng và ngảnón “chào”

Ngày 28/8/2002, UBND TP Hà Nội có quyết định số 5994 thu hồi1.064.735m2 đất tại phường Mai Dịch ( quận Cầu Giấy) và xã Cổ Nhuế, thịtrấn Cầu Diễn ( huyện Từ Liêm) tạm giao cho VIGEBA thực hiện dự án

Có thể do vội vàng khi ban hành quyết định 5994 nên bốn tháng sau,ngày 25/12/2002, UBND TP Hà Nội bằng quyết định 8918 sửa điều 1 quyếtđịnh 5994 Theo đó, diện tích đất thu hồi từ trên 1 triệu m2 giảm xuống còn973.977m2

Người ta có cơ sở để nghi ngờ ông Hoàng Văn Nghiên có ưu ái đối với

dự án “Thành phố giao lưu” hay cụ thể hơn là đối với VIGEBA bởi ôngNghiên đã ký văn bản số 1694 ngày 20/5/2004 gửi VIGEBA: “Cho phép đầu

tư và giao chủ đầu tư thực hiện dự án Khu đô thị Thành phố giao lưu”

Bởi lẽ chỉ chưa đầy 1 tuần sau đó, ông Hoàng Văn Nghiên sẽ thôi chứcChủ tịch UBND TP Hà Nội Tuy văn bản 1694 chỉ ở dạng “công văn”, song

ai cũng biết “hiệu lực” của nó và đương nhiên những người kế nhiệm phảithực hiện

Vì lẽ đó một tháng sau, UBND TP Hà Nội đã có quyết định 3823 chínhthức thu hồi gần một triệu m2 đất tại Từ Liêm và Cầu Giấy giao cho VIGEBAđầu tư khu đô thị “Thành phố giao lưu” và gần một tháng sau cũng chínhUBND TP Hà Nội lại phải ban hành thêm quyết định 4437: Điều chỉnh, bổsung một số điều của quyết định 3823

Vì sao lại có sự “vội vàng” này? Phải chăng vì ngày 1/7/2004 Luật Đấtđai 2003 có hiệu lực, theo đó một số cơ chế chính sách sẽ thay đổi bất lợi choVIGEBA

Ví như: Dự án xây dựng khu đô thị phải thông qua đấu giá đất, khunggiá đất thay đổi Phải chăng vì lẽ đó mà người ta buộc phải có quyết địnhgiao đất sớm?

Sự “vội vàng” nọ đến mức Dự án chưa được phê duyệt quy hoạch chitiết tỷ lệ 1/500 vẫn được giao đất-một điều chưa có trong tiền lệ Việc xin ýkiến cho dự án của một số Bộ liên quan chưa được thực hiện, song đất vẫnđược tạm giao

Đến nay sau hơn 3 năm kể từ ngày chủ đầu tư được tạm giao đất và sau

9 năm kể từ khi dự án phôi thai, khu đô thị vẫn chỉ nằm trên bản vẽ ! Sự lãngphí về thời gian, cơ hội đầu tư, tiền của của Nhà nước và nhân dân là rất lớn.Trách nhiệm này thuộc về ai?

(Theo_Tien_Phong)

• Dự án tại phường Ngọc Hà, quận Ba Ðình, có quyết định thu hồi3.161m2 đất để xây dựng chung cư bán từ tháng 6.2003 Nhưng mãi 2 nămsau, 31 hộ dân phải di dời mới được thông báo, trong khi chủ dự án chưa cóphương án đền bù, tái định cư, gây bức xúc cho dân

2.2 Nguyên nhân chủ yếu

Về thất thoát trong lập dự án đầu tư có hai dạng phổ biến

Thứ nhất, ở nhiều địa phương, bí thư hay chủ tịch làm chủ đề tài để ghidấu ấn của mình trong thời gian đương chức và dẫn đến hàng loạt công trình

“đắp chiếu”, thiệt hại hàng trăm tỉ đồng

Thứ hai là hiện tượng đơn vị tư vấn lấn át, dẫn dắt, bẻ ghi khiến chủ đầu

tư phải làm theo ý mình, trong khi chất lượng khảo sát, thiết kế, tư vấn khônghoàn chỉnh Chất lượng tư vấn đang là vấn đề lớn của ngành xây dựng Không

ít các công ty tư vấn, thiết kế yếu về trình độ, năng lực và kinh nghiệm nhưnglại đảm nhiệm các công trình có giá trị lớn Trong khi đó, công đoạn thẩmđịnh dự án cũng chưa đáp ứng yêu cầu, dẫn đến nhiều quyết định đầu tư sailầm, kém hiệu quả, gây nên tình trạng thất thoát và lãng phí trong xây dựngcác khu chung cư – đô thị ở nhiều nơi

III Thất thoát lãng phí trong giai đoạn thực hiện dự án.

Sau nhiều năm che giấu, những khuất tất trong quá trình định giá 9 dự ánxây dựng để chuyển đổi mô hình từ Công ty Xây dựng và Phát triển kinh tếquận 6 thành Công ty cổ phần Bình Phú đã bùng ra Đích thân ông Phạm HữuKiệt, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Bình Phú, vào ngày 15/11/2008, đãlàm đơn gửi các cơ quan chức năng để tố cáo về những sai phạm này Sau khixem xét, ngày 19/1/2009, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Trung Tín,

đã có văn bản số 265/UBND-CNN,

Trong nội dung đơn gửi UBND TP.HCM, ông Phạm Hữu Kiệt cho biết:Ngày 30/6/2005, Công ty Xây dựng và Phát triển quận 6 tiến hành xác địnhgiá trị doanh nghiệp để tiến hành cổ phần hóa thành Công ty cổ phần BìnhPhú Đã có 9 dự án được định giá trên sổ sách chứ không theo giá thị trườngnên gây thất thoát cho Nhà nước hàng trăm tỷ đồng

Khu tái định cư phía Nam đường Lý Chiêu Hoàng chỉđược định giá vỏn vẹn 129,3 triệu đồng, tính ra chưa bằng giá

trị một nền đất

Đó là dự án khu dân cư Hiệp Bình Phước (87,4 tỷ đồng); dự án khu dân

cư rộng 4,8 ha tại quận 6 (13,3 tỷ đồng); chung cư Gia Phú (6,3 tỷ đồng);chung cư An Dương Vương (1,9 tỷ đồng); các công trình của Xí nghiệp xâylắp Bình Tây (1,6 tỷ đồng); dự án khu Ruột Ngựa (1,08 tỷ đồng); dự án khu