Giải pháp tăng cường thu hút kiều hối vào Việt Nam

Phân tích và đánh giá thực trạng thu hút kiều hối hiện nay của Việt Nam trong điều kiện hội nhập WTO và dự báo, đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thu hút kiều hối

MụC LụC

Mở Đầu 5

Nội Dung 7

Chơng 1: Những vấn đề cơ bản về kiều hối và sự cần thiết phải tăng cờng thu hút kiều hối vào việt Nam 7

1.1 Tổng quan về kiều hối 7

1.1.1 Kiều hối là gì? 7

1.1.2 Các dòng kiều hối 8

1.1.2.1 Căn cứ theo phơng thức chuyển tiền 8

1.1.2.2 Căn cứ theo nguồn gốc của nguồn tiền kiều hối 9

1.1.2.3 Các dòng kiều hối vào Việt Nam 10

1.1.3 Quy trình nhận kiều hối 12

1.1.3.1 Sơ đồ nhận tiền kiều hối: 12

1.1.3.2 Các cách thức nhận tiền kiều hối 13

1.1.4 Vai trò của kiều hối trong phát triển kinh tế 15

1.1.5 Các nhân tố ảnh hởng đến việc thu hút kiều hối 17

1.1.5.1 Các nhân tố thuộc về ngời chuyển và ngời nhận kiều hối 17

1.1.5.2 Các nhân tố thuộc về ngân hàng thơng mại và các công ty kiều hối 18

1.1.5.3 Các nhân tố thuộc về nớc nhận kiều hối 20

1.1.5.3 Các nhân tố khác 22

1.2 Sự cần thiết phải tăng cờng thu hút kiều hối trong điều kiện gia nhập WTO .23 1.2.1 Xét trên góc độ của gia đình,ngời thân 23

1.2.2 Xét trên góc độ đất nớc 24

Chơng 2: Thực trạng thu hút kiều hối vào Việt Nam trong thời gian qua 30

2.1 Cơ sở pháp lý về kiều hối tại Việt Nam 30

2.2 Tình hình thu hút kiều hối tại Việt Nam 33

2.2.1 Số lợng kiều hối thu hút đợc 33

2.2.1.1 Trớc năm 1990 33

2.2.1.2 Sau những năm 1990 cho đến nay 34

2.2.2 Nguồn kiều hối 37

2.2.2.1 Theo các quốc gia 37

2.2.2.2 Đối tợng 38

2.2.3 Các kênh thu hút kiều hối 39

2.3 Đánh giá thực trạng thu hút kiều hối tại Việt Nam 41

2.3.1 Ưu điểm 41

2.3.1.1 Tốc độ kiều hối vào Việt Nam tăng nhanh so với các kênh thu hút ngoại tệ khác 41

2.3.1.2 Kiều hối đã thể hiện đợc sự đóng góp lớn lao những giá trị về mặt tinh thần của đồng bào Việt kiều 43

2.3.1.3 Lợng kiều hối chuyển về Việt Nam cha đợc sử dụng một cách có hiệu quả 43

2.3.2 Hạn chế 45

2.3.2.1 Lợng kiều hối thu hút đợc cha tơng xứng với tiềm năng vốn có của nó 45

2.3.2.2 Sự phân bố kiều hối thu hút không đồng đều 46

2.3.2.3 Sự quản lý giám sát của nhà nớc còn cha tốt 47

Chơng 3: Định hớng và giải pháp thu hút kiều hối vào Việt Nam 49

3.1 Dự báo phát triển chung về kiều hối tại Việt Nam trong thời gian sắp tới 49

3.2 Kinh nghiệm các quốc gia và những bài học đối với Việt Nam trong việc thu hút kiều hối 51

3.2.1 Tại ấn Độ 52

3.2.2 Tại Trung Quốc 53

3.2.3 Tại Philippines 54

3.3 Một số giải pháp cụ thể thu hút kiều hối tại Việt Nam 55

3.3.1 Về phía nhà nớc 55

3.3.2 Về phía các Ngân hàng thơng mại 60

Kết Luận 64

Danh mục tài liệu tham khảo 65

Danh mục các bảng biểu:

Số bảng, đồ thị Tên TrangBảng 1.1 So sánh lợng kiều hối nhận đợc ở hai nhóm nớc 21Bảng 1.2 Chuyển tiền t nhân và cán cân vãng lai của Việt

Bảng 2.3 Nguồn kiều hối đổ vào Việt Nam từ các quốc gia 37

Đồ thị 2.1 Tỷ lệ kiều hối thu hút từ các đối tợng 38

Đồ thị 2.4 Tình hình sử dụng kiều hối tại Việt Nam 45

Danh mục các từ viết tắt

FDI Đầu t trực tiếp nớc ngoàiODA Quỹ hỗ trợ phát triển chính thức

WTO Tổ chức thơng mại thế giới

Mở Đầu

1) Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Trong quá trình hội nhập nền kinh tế thế giới, vốn đầu t cho pháttriển là một trong những yếu tố quyết định đến sự thành công hay thất bạicủa mỗi quốc gia Vì vậy thu hút vốn và sử dụng vốn có hiệu quả là vấn đề

đợc rất nhiều sự quan tâm của các quốc gia Đặc biệt đối với một quốc giathiếu vốn nh Việt Nam thì việc tìm câu trả lời cho ba câu hỏi: Huy độngvốn nh thế nào? Làm thế nào để huy động vốn ? Và đồng vốn đợc đa vào sửdụng ra sao cho hiệu quả đã trở nên hết sức cần thiết, thậm chí là vấn đềbức thiết đặt ra khi Việt Nam gia nhập tổ chức thơng mại thế giới WTO

Có thể nói tăng thu hút nguồn vốn nớc ngoài là cơ hội lớn nhất màchúng ta có đợc khi gia nhập WTO Vì vậy để việc thu hút vốn có hiệu quả,ngoài việc tận dụng các nguồn vốn sẵn có trong nớc chúng ta còn cần phảikhai thác tốt nguồn vốn bên ngoài này Nếu nh trong giai đoạn trớc thời kỳ

đổi mới, khi đề cập đến nguồn ngoại tệ đổ vào nớc ta thì hầu nh chỉ xem xétcác nguồn vốn chủ yếu nh nguồn vốn đầu t trực tiếp FDI, nguồn vốn hỗ trợphát triển chính thức ODA mà không mấy “mặn mà” với kiều hối Nhng tr-

ớc tình hình dòng kiều hối đổ vào Việt Nam tăng liên tục trong hơn 20 nămqua, nhận thức về kiều hối ở nớc ta có những thay đổi hết sức quan trọng.Các nhà kinh tế cùng với các nhà chính sách đã nhận ra đây là một trongnhững nguồn thu hút ngoại tệ hiệu quả, dồi dào, tiềm năng thu hút lớn và

đem lại nhiều lợi ích cũng nh có vai trò quan trọng cho sự phát triển của đấtnớc ta

Vì vậy việc nghiên cứu lý thuyết về kiều hối và phân tích đánh giáthực trạng lợng kiều hối ở Việt Nam từ đó đề ra những giải pháp cụ thểnhằm tăng cờng thu hút kiều hối ở nớc ta trong những năm tới là rất quantrọng, có ý nghĩa to lớn và cần thiết Do đó chúng em chọn đề tài : “Giảipháp tăng cờng thu hút kiều hối vào Việt Nam” làm đề tài nghiên cứu khoahọc

2) Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Bài viết tập trung nghiên cứu nhằm làm sáng tỏ 3 vấn đề chính sau:_ Thứ nhất: Hệ thống hóa các lý luận cơ bản về kiều hối

_ Thứ hai: Phân tích và đánh giá thực trạng thu hút kiều hối hiện naycủa Việt Nam trong điều kiện hội nhập WTO

_ Thứ ba: Dự báo, đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thu hútkiều hối của Việt Nam trong những năm tới

3) Đối tợng và phạm vi nghiên cứu

_ Đối tợng nghiên cứu: Nghiên cứu vấn đề kiều hối tại Việt Nam._ Phạm vi nghiên cứu: Nghiên cứu tình hình thu hút kiều hối vàoViệt Nam từ những năm 90 cho tới nay

4) Phơng pháp nghiên cứu

Bài viết sử dụng các phơng pháp nghiên cứu thống kê, phân tíchlogic, kết hợp giữa lý luận và tình hình thực tế Đồng thời vận dụng phơngpháp tổng hợp số liệu, phơng pháp so sánh, phơng pháp phân tích đánh giábáo cáo để đa ra những nhận định xác đáng và giải pháp phù hợp

5) Bố cục bài viết

Ngoài phần mở đầu và kết luận, bài viết gồm 3 chơng:

_ Chơng 1: Những vấn đề cơ bản về thu hút kiều hối và sự cần thiếtphải tăng cờng thu hút kiều hối vào Việt Nam

_ Chơng 2: Thực trạng thu hút kiều hối vào Việt Nam trong thời gian qua._ Chơng 3: Dự báo và giải pháp nhằm tăng cờng thu hút kiều hối vàoViệt Nam trong những năm tới

Nội Dung

Chơng 1: Những vấn đề cơ bản về kiều hối và sự cần thiết phải

tăng cờng thu hút kiều hối vào việt Nam

1.1 Tổng quan về kiều hối

1.1.1 Kiều hối là gì?

Hiện nay có rất nhiều cách hiểu cũng nh ý kiến khác nhau về địnhnghĩa kiều hối

Theo Puri & Ritzema (1999) “Kiều hối (international remittances)

có thể đợc định nghĩa là “phần thu nhập của ngời lao động ở nớc ngoài gửi

về nớc” Một cách chi tiết hơn, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) định nghĩa kiềuhối của ngời lao động “là hàng hoá và các công cụ tài chính do ngời lao

động sống và làm việc ở nớc ngoài từ một năm trở lên chuyển về đất nớchọ”

Theo quyết định 170/1999/QĐ-TTg của Thủ tớng chính phủ ngày19/08/1999 có giải thích định nghĩa về kiều hối: “Kiều hối là các loại ngoại

tệ tự do chuyển đổi đợc chuyển vào Việt Nam theo các hình thức sau:

_ Chuyển ngoại tệ thông qua các tổ chức tín dụng đợc phép;

_ Chuyển ngoại tệ thông qua các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ tàichính bu chính quốc tế;

_ Cá nhân mang ngoại tệ theo ngời vào Việt Nam Cá nhân ở nớcngoài khi nhập cảnh vào Việt Nam có mang theo ngoại tệ hộ cho ngời ViệtNam ở nớc ngoài phải kê khai với Hải quan cửa khẩu số ngoại tệ mang hộ

từ nớc ngoài gửi về cho Ngời thụ hởng ở trong nớc.”

Còn theo ý kiến của một số lãnh đạo các Ngân hàng thơng mại cổphần trong nớc về kiều hối, điển hình là ông Nguyễn Thanh Toại - Phó tổnggiám đốc ACB phát biểu vào cuối năm 2007 trích trong bài báo “Kiều hối

lũ lợt đổ về” đăng trên báo Tuổi trẻ ngày 15/12/2007: " Trớc đây, chúng tahiểu kiều hối là tiền kiều bào gửi cho thân nhân với ý nghĩa trợ cấp tiêudùng Nhng nay trong số này còn có tiền ngời lao động gửi về nhà, tiền kiềubào gửi về đầu t, ngời thân của khách du lịch chuyển về tiếp tế khi họ dừngchân ở Việt Nam, ngời thân của du học sinh ngời nớc ngoài du học tại ViệtNam Gọi chung nhóm này là chuyển tiền bank-to-bank”

Nhng để hiểu một cách đầy đủ hơn, chúng ta cần kết hợp các địnhnghĩa trên để có một định nghĩa tổng quan về Kiều hối nh sau: Kiều hối làtoàn bộ tiền kiều bào gửi cho thân nhân với ý nghĩa trợ cấp tiêu dùng, tiềnngời lao động gửi về nhà, tiền kiều bào gửi về đầu t, ngời thân của khách du

lịch chuyển về tiếp tế khi họ dừng chân ở Việt Nam, ngời thân của du họcsinh ngời nớc ngoài du học tại Việt Nam và phải thông qua con đờng chínhthức nh: thông qua các tổ chức tín dụng đợc phép; thông qua các doanhnghiệp cung cấp dịch vụ tài chính bu chính quốc tế; cá nhân mang ngoại tệtheo ngời vào Việt Nam có khai báo với Hải quan cửa khẩu.

1.1.2 Các dòng kiều hối

Hiện nay tồn tại rất nhiều cách phân chia, tùy theo những căn cứkhác nhau mà chia nguồn tiền kiều hối thành các loại khác nhau Cụ thể là:

1.1.2.1 Căn cứ theo phơng thức chuyển tiền

Theo phơng thức này thì nguồn tiền kiều hối chuyển vào một quốcgia có thể phân thành 2 loại sau:

a) Kiều hối chuyển theo kênh chính thức:

Là lợng kiều hối đợc chuyển qua các tổ chức tín dụng, các tổ chứckinh tế đợc Ngân hàng Nhà Nớc cho phép làm dịch vụ nhận và chi trả ngoại

tệ, các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ tài chính bu chính quốc tế và các cánhân mang theo ngoại tệ hộ cho kiều bào ở nớc ngoài có khai báo với HảiQuan cửa khẩu số ngoại tệ mang hộ từ nớc ngoài gửi cho ngời thụ hởng ởtrong nớc

Hiện nay phơng thức chuyển tiền thông qua con đờng chính thức đãphổ biến rộng rãi bởi phơng thức này có nhiều u điểm, nổi bật trong số đó

là nhanh chóng, tiền nhận đợc ngay không phải chờ lâu (trong trờng hợpkhách hàng sử dụng dịch vụ chuyển tiền ngay của các tổ chức chuyển tiềnnhanh có các đại lý đặt tại Ngân hàng, công ty kiều hối) và an toàn Tuynhiên cũng rất nhiều kiều bào e ngại vì phải chứng minh tính pháp lý củamón tiền, đồng thời phí dịch vụ của Ngân hàng còn cao, giá ngoại tệ màngân hàng bán ra cao hơn (mua vào thấp hơn) thị trờng tự do, ngoài ra cònphải xuất trình nhiều giấy tờ

b) Kiều hối chuyển theo kênh phi chính thức:

Là lợng kiều hối đợc chuyển vào một quốc gia do kiều bào nhập cảnhvào quốc gia đó mà không khai báo tại Hải Quan cửa khẩu hoặc qua đờngdây ngầm của dịch vụ chuyển tiền t nhân không qua hệ thống ngân hàng vàcác công ty kiều hối đợc cấp giấy phép nhận và chi trả ngoại tệ

Phơng thức chuyển tiền này đơn giản, chỉ cần điện 2 lần điện thoại:một cho cá nhân làm dịch vụ chuyển tiền và một cuộc điện thoại cho thânnhân ở Việt Nam đến địa điểm chi trả hoặc đờng dây chi trả sẽ đến tận nhà

của kiều quyến để thực hiện chi trả Do đó có u điểm là tiền nhận đợc ngaykhông phải chờ lâu.

Ngoài ra phơng thức này còn có các u điểm là: giá ngoại tệ bán rathấp hơn (mua vào cao hơn) tỷ giá bán ra và mua vào của các ngân hàng th-

ơng mại, và không đòi hỏi phải xuất trình nhiều giấy tờ nh phơng thức trên.Tuy nhiên do phơng thức này có đặc trng là đợc thực hiện trên cơ sở quenbiết và tin tởng lẫn nhau nên phơng thức này còn tồn tại 2 nhợc điểm lớn làkhông an toàn và phí cao

Theo nghiên cứu của Ngân Hàng Thế Giới, quy mô của thị truờngkiều hối đợc chuyển qua kênh phi chính thức xấp xỉ ngang bằng với thị tr-ờng kiều hối đợc chuyển qua kênh chính thức

(Nguồn www.vnmedia.vn)

1.1.2.2 Căn cứ theo nguồn gốc của nguồn tiền kiều hối

Gửi tiền của cá nhân qua biên giới với đặc điểm là ngoại tệ đối vớiquốc gia nhận tiền đợc gọi là “remittance” và thông dụng ở nớc ta với têngọi là “kiều hối” Theo phân loại của Ngân hàng Thế giới (WB), gửi tiền cánhân qua biên giới bao gồm 3 hình thức sau:

_ Gửi tiền của ngời lao động (workers’ remittance): tiền gửi từ nhữngngời lao động làm việc ở nớc ngoài trên 1 năm

_ Trợ cấp cho ngời làm công (compensation of employees): tiền gửi

từ những ngời lao động làm việc thời vụ, không thờng xuyên ở nớc ngoài

d-ới 1 năm

_ Chuyển tiền của ngời di c (migrants’ transfers): tài sản tài chính vàtài sản tính bằng tiền theo ngời chuyển sang định c ở nớc khác

1.1.2.3 Các dòng kiều hối vào Việt Nam

a) ý nghĩa của việc nghiên cứu các dòng kiều hối vào Việt Nam

Việc nghiên cứu các dòng kiều hối vào Việt Nam có vai trò hết sức tolớn, thể hiện:

Thứ nhất, nghiên cứu các dòng kiều hối theo phơng thức chuyển

tiền, xác định số dòng tiền hiện tại từ đó có thể xác định số lợng kiều hốicũng nh có những biện pháp thu hút kiều hối phù hợp với tình hình cụ thể

Thứ hai, nghiên cứu các dòng kiều hối theo nguồn gốc của nguồn

kiều hối ta sẽ xác định đợc qui mô, tiềm năng của từng dòng tiền cũng nhtác động của nó tới nền kinh tế, căn cứ vào đó đa ra chính sách cụ thể pháthuy thế mạnh của từng dòng tiền

b) Các dòng kiều hối vào Việt Nam

Nguồn kiều hối vào Việt Nam cũng đợc chia thành các loại khácnhau, tuỳ theo căn cứ phân chia Cụ thể là:

_ Theo phơng thức chuyển tiền: hiện nay ở Việt Nam kiều hối chảy

về nớc cũng theo hai phơng thức trên Theo đánh giá của các nhà kinh tế, ợng kiều hối chúng ta thống kê đợc qua kênh chính thức chênh lệch khánhiều so với lợng kiều hối thực tế đổ vào nớc ta do có một lợng không nhỏkiều hối chảy qua kênh phi chính thức Tính đến trớc năm 2006 thì phần lớnlợng kiều hối chảy trong nền kinh tế là nguồn vốn không chính thức vàkhông danh xng rõ ràng Song từ đầu tháng 6/06 Pháp lệnh Ngoại hối củaViệt Nam đã bắt đầu có hiệu lực Đây cũng là bớc đổi mới quan trọng trongchính sách quản lý ngoại hối, góp phần thu hút dòng kiều hối chảy mạnh vềViệt Nam trong thời gian gần đây Những nỗ lực của Chính phủ Việt Namtrong việc khơi thông dòng chảy kiều hối bằng chính sách ngày càng thôngthoáng, tạo điều kiện để kiều hối chuyển về qua các kênh chính thức dễdàng và thuận tiện, góp phần giảm thiểu việc chuyển ngân qua t nhân hoặccác đờng không chính thức

l-Cùng với chính sách thông thoáng của Chính phủ, các ngân hàngcũng đang ráo riết đa ra hàng loạt những chơng trình hoạt động nhằm thuhút kiều hối và tạo điều kiện chuyển kiều hối thông qua con đờng chínhthức

_ Còn nếu dựa vào nguồn gốc của nguồn kiều hối, dòng kiều hối đổ

về Việt Nam xuất phát từ 3 nguồn chính: Kiều bào, ngời lao động làm việc

ở nớc ngoài và ngời nớc ngoài gửi ngời thân đi du học hoặc du lịch ở ViệtNam

Theo ý kiến chuyên gia kinh tế Nguyễn Xuân Nghĩa tại Caniforniaphát biểu trong bài báo “Kiều hối chuyển về Việt Nam có nguy cơ sụt giảmtrong năm 2009” đăng trên thời báo Kinh tế ngày 07/09/2009 thì kiều hốinói chung xuất phát từ hai nguồn chính: tiền dành dụm của ngời Việt Namtrong nớc đi xuất khẩu lao động gởi về cho gia đình, và tiền của ngời ViệtNam định c ở nớc ngoài gởi về giúp đỡ thân nhân trong nớc Trong đó số

tiền gửi về nớc của các lao động Việt Nam hiện ở nớc ngoài chỉ chiếm mộtphần nhỏ trong số kiều hối gửi về nớc Theo nhật báo Mỹ Wall StreetJournal, gần hai phần ba lợng kiều hối mà Việt Nam nhận đợc trong thờigian qua đến từ Hoa Kỳ, nơi có một cộng đồng ngời Việt hải ngoại đông

đảo

1.1.3 Quy trình nhận kiều hối

1.1.3.1 Sơ đồ nhận tiền kiều hối:

(3) Thông báo đã chuyển tiền, cung cấp thông tin cần thiết cho ngờithụ hởng để nhận tiền (nếu có)

(4) Các tổ chức chuyển tiền thông qua các hệ thống liên kết toàn cầu

để xử lý các món tiền chuyển lẫn nhau

(5) Ngời thụ hởng ở Việt Nam đến nhận tiền tại các tổ chức phù hợp

1.1.3.2 Các cách thức nhận tiền kiều hối.

a) Nhận tiền kiều hối thông qua tài khoản tại Ngân hàng.

Ngân hàng, B u điện,

Các Đại lý tổ chức chuyển

tiền Quốc tế ở N ớc ngoài

Ng ời chuyển tiền

(N ớc Ngoài) Ng ời nhận tiền (Việt Nam)

(3)

Ngân hàng, B u điện, Các Đại lý tổ chức chuyển tiền Quốc tế ở Việt Nam

(5) (4)

Các khách hàng sẽ tự lựa chọn Ngân hàng đại diện cho mình, mở mộttài khoản cá nhân sau đó sẽ cung cấp cho ngời thân của mình những thôngtin sau:

_ Họ và tên (full name):

_ Số tài khoản (accounts number):…………

_ Số CMND (passport or ID card number) :

_ Địa chỉ (address):

_ Điện thoại (telephone number):

Tên Ngân hàng ng ời thụ h ởng (beneficiary s bank)’ VD: BANK FOR INVESTMENT AND DEVELOPMENT OF VIETNAM

HO CHI MINH CITY BRANCH

134 NGUYEN CONG TRU, DIST 1, HO CHI MINH CITY, VIETNAM

SWIFT CODE: BIDVVNVX310

Khi Ngân hàng ngời thụ hởng nhận đợc lệnh báo có từ ngân hàng nớcngoài, ngân hàng sẽ lập tức ghi có vào tài khoản khách hàng Thông thờngcác ngân hàng sẽ liên lạc với khách hàng để thông báo về số tiền chuyển về

Nếu khách hàng (ngời nhận tiền) không muốn mở tài khoản tại Ngânhàng thì có thể cung cấp cho ngời chuyển tiền đủ những thông tin trên kèmtheo số chứng minh nhân nhân, Ngân hàng vẫn sẽ nhận tiền về an toàn chokhách hàng

b) Nhận tiền kiều hối thông qua các đại lý (là các NHTM) của các Công ty chuyển tiền quốc tế.

Hiện nay trên các hệ thống Ngân hàng Việt Nam có mặt của nhiều tổchức chuyển tiền lớn trên thế giới Đại diện là hai công ty chuyển tiềnnhanh toàn cầu là Western Union và Money Gram

Thông qua hệ thống toàn cầu của các tổ chức này khách hàng có thểnhận tiền kiều hối từ ngời thân một cách nhanh chóng (chỉ mất vài phút).Với mỗi hệ thống Ngân hàng làm đại lý cho các tổ chức trên, cách thứcnhận tiền cũng có vài điểm khác nhau Và đây cũng là một trong những lợithế thu hút lợng kiều hối của các hệ thống Ngân Hàng Việt Nam

Khách hàng chỉ cần mang chứng minh nhân dân (hoặc những giấy tờtùy thân hợp lệ khác) đến ngân hàng và cung cấp mã số chuyển tiền mà ng-

ời thân cung cấp, cùng với loại tiền tệ mà mình mong muốn nhận (VND,USD) Nhân viên ngân hàng sẽ dựa trên những thông tin khách hàng cungcấp để kiểm tra, đối chiếu trên cơ sở dữ liệu của công ty chuyển tiền quốc tếcung cấp (thông qua mạng internet), nếu khớp đúng nhân viên ngân hàng sẽtiến hành chi tiền cho khách hàng, nếu sai thông tin thì nhân viên ngânhàng sẽ yêu cầu khách hàng cung cấp lại thông tin

c) Nhận tiền kiều hối bằng các loại Séc quốc tế (Bank s draft).’Ngoài hai phơng thức trên, khách hàng còn có thể nhận tiền từ ngờithân bằng các loại séc quốc tế

Khi một khách hàng nhận đợc một tờ bank’s draft của ngời thân hoặcmột công ty từ nớc ngoài chuyển về Khách hàng có thể đến ngân hàng củamình yêu cầu thu tiền hộ

Ngân hàng dựa trên những thông tin cung cấp trên tờ séc sẽ tiến hànhnhờ thu đến ngân hàng phát hành tờ séc đó (hoặc một ngân hàng đại lýtrung gian) Sau khoảng từ 2 đến 4 tuần, nếu tờ séc hợp lệ ngân hàng sẽnhận đợc báo có từ ngân hàng phát hành (hoặc ngân hàng đại lý trunggian), khi đó ngân hàng sẽ báo có đến cho khách hàng của mình

1.1.4 Vai trò của kiều hối trong phát triển kinh tế

Cùng với sự tăng lên mạnh mẽ về số lợng, kiều hối đang ngày càngthể hiện giá trị ở chiều sâu đời sống xã hội Với quy mô đáng kể, dòng tiềnnày có ảnh hởng không nhỏ không những với các hộ gia đình nhận kiều hối

mà còn ảnh hởng tới toàn bộ nền kinh tế nói chung Dới đây là 4 vai tròquan trọng nhất của kiều hối trong phát triển kinh tế:

_ Về phân tích cán cân vãng lai: có thể thấy ngay là kiều hối đóngmột vai trò quan trọng trong việc làm giảm sự thiếu hụt cán cân vãng lai

Cụ thể trong nhiều năm liền Việt Nam là một quốc gia nhập siêu, chỉ tínhriêng năm 2007, nhập siêu của cả nớc dự báo khoảng 12,4 tỷ USD Trongkhi đó chỉ riêng nguồn kiều hối đã mang về khoảng 6 tỷ USD (chỉ bao gồm

đờng chính thức), giúp bù đắp gần 50 % thâm hụt cán cân thơng mại

_ Kiều hối cũng đóng vai trò quan trọng là nguồn cung cấp ngoại tệcho nền kinh tế tạo ra một nguồn lực tài chính cho đất nớc, làm tăng sức đềkháng của Việt Nam trớc những chuyến biến phức tạp của nền kinh tế Thếgiới Đây là một nguồn lực tài chính đợc huy động t trong dân c - nội lực tài

chính của quốc gia, mang tính ổn định hơn những nguồn ngoại tệ khác nhvốn vay, tiền viện trợ…giúp quốc gia giảm thiểu nhiều rủi ro trong quátrình huy động vốn, giảm sự phụ thuộc vào nguồn vốn nớc ngoài.

_ Việt Nam là một nớc sản xuất dầu thô và vừa nhận đợc số lợng kiềuhối đáng kể Do đó Việt Nam là một trờng hợp điển hình để so sánh lợi íchcủa kiều hối và thu nhập từ nguồn tài nguyên thiên nhiên Trong khi số thunhập về dầu thô trong năm 2007 lên đến khoảng 12,7 tỷ USD (số liệu báocáo từ Tập đoàn Dầu khí Quốc gia) hoàn toàn nằm trong tay Nhà nớc Việc

sử dụng số tiền này một cách hữu hiệu không tránh khỏi những mâu thuẫnliên hệ đến chính trị, giữa quyền lợi của Đảng và của nhân dân Ngợc lạiKiều hối gồm nhiều triệu món tiền nhỏ, đợc phân phối rộng rãi và khôngqua trung gian Nhà nớc Do đó kiều hối không bị ảnh hởng tiêu cực nh số l-ợng thu nhập từ dầu thô

_ Quan trọng hơn cả, trên phơng diện thực tế, kiều hối góp phần trựctiếp cho công cuộc xoá đói giảm nghèo ở Việt Nam

Lợng kiều hối chuyển về đáp ứng những nhu cầu cụ thể của ngời thụhởng và bởi vậy có thể góp phần xoá đói giảm nghèo Những nghiên cứucủa Ngân hàng Thế giới dựa trên các điều tra hộ gia đình vào những năm 90cho thấy chuyển tiền của ngời di c góp phần giảm nghèo đói ở nớc nhậnkhoảng 11% ở Uganda, 6% ở Bangladesh, 5% ở Ganna Mặc dù cha có mộtkết quả cụ thể về đánh giá tác động của lợng kiều hối tới công cuộc xoá đóigiảm nghèo ở Việt Nam nhng chúng ta có thể khẳng định rằng lợng kiềuhối đã góp phần cho công cuộc xoá đói giảm nghèo ở Việt Nam bởi có đợc

số tiền này ngời nhận có thể trang trảI những chi phí cuộc sống, nâng caomức sống, hoặc có thể sử dụng vào công việc kinh doanh, tăng thu nhập.Ngoài việc chi tiêu và sử dụng vào kinh doanh, nhiều ngời đầu t vào hệthống ngân hàng dới dạng tiền gửi tiết kiệm ngoại tệ, đáp ứng nhu cầu cấptín dụngcủa hệ thống ngân hàng, qua đó góp phần tăng đầu t phát triển nềnkinh tế, là một trong những điều kiện tốt để thực hiện xoá đói giảm nghèo

và cảI thiện điều kiện sống

Trong 5 năm vừa qua lợng kiều hối chuyển về nớc mỗi năm mỗi tăngvợt bậc cho thấy kiều hối thực sự là nguồn lực quan trọng cho phát triển kinh

tế đất nớc và đang có nhiều thuận lợi để đột phá trong tơng lai Những nămgần đây chính sách kiều hối đợc điều chỉnh theo hớng cởi mở hơn, tạo thêm

nhiều thuận lợi cho cả ngời gửi và ngời nhận Đây đợc coi là nguyên nhânchính tạo nên sự tăng trởng ngoạn mục về lợng kiều hối chuyển tiền về nớc.

1.1.5 Các nhân tố ảnh hởng đến việc thu hút kiều hối

Dựa trên nguồn gốc, thành phần tham gia quá trình nhận chuyển kiềuhối cũng nh các đặc điểm của dòng kiều hối, chúng ta có thể xác định đợccác nhóm nhân tố chủ yếu ảnh hởng tới việc thu hút kiều hối nh sau:

1.1.5.1 Các nhân tố thuộc về ngời chuyển và ngời nhận kiều hối

_ Các nhân tố thuộc về ngời chuyển kiều hối

Đầu tiên phải kể đến là số lợng kiều bào sinh sống và làm việc ở

n-ớc ngoài của mỗi quốc gia Thông thờng thì số tiền chuyển về sẽ lớn, cònnếu số lợng này ở nớc ngoài nhỏ thì số ngời chuyển tiền về nớc cũngnhỏ

Yếu tố thứ hai ảnh hởng không nhỏ là trình độ của những ngờichuyển kiều hối Đối với những ngời đi làm việc ở nớc ngoài thì lao động

có trình độ sẽ đi kèm với một mức thu nhập cao hơn hẳn so với những ngờilao động chân tay thuần tuý, trình độ thấp kém Điều này sẽ tăng số lợngkiều hối chuyển về; và ngợc lại Đối với ngời định c ở nớc ngoài cũng vậy,

có trình độ hay không có trình độ hoặc trình độ thấp kém sẽ góp phần quyết

định công việc ổn định hay không, thu nhập cao hay thấp, qua đó quyết

định lợng kiều hối cao hay thấp

_ Các nhân tố thuộc về ngời nhận kiều hối

Tác động rõ nét nhất trong nhân tố thuộc về ngời nhận kiều hối làhoàn cảnh kinh tế của thân nhân trong nớc của kiều bào nớc ngoài Khihoàn cảnh kinh tế này có nhiều khó khăn thì cũng là động lực lớn cho kiềubào nớc ngoài chuyển về để giúp đỡ Chúng ta có thể thấy rõ điều này quaviệc nếu cả thân nhân và kiều bào đều có hoàn cảnh kinh tế đầy đủ thì việcchuyển tiền về giúp đỡ là không cần thiết Chính vì vậy, luồng kiều hốiphần lớn chỉ tập trung ở các nớc đang và kém phát triển mà thôi Vì nhữngnớc này đại bộ phận dân c còn nghèo, còn cần nhiều sự giúp đỡ để có cuộcsống thoải mái hơn về kinh tế

1.1.5.2 Các nhân tố thuộc về ngân hàng thơng mại và các công ty kiều hối

Hiện nay phơng thức chuyển tiền thông qua con đờng chính thức đãngày càng phổ biến rộng rãi, dẫn đến các ngân hàng thơng mại và các công

ty kiều hối có ảnh hởng không nhỏ đến lợng kiều hối chuyển về trong nớc

Trớc hết là số lợng và chất lợng các dịch vụ ngân hàng Sự bùng nổ

hệ thống ngân hàng gây ra sự xáo động lớn trong các dịch vụ thanh toán ởcác nớc đang phát triển nơi mà phần lớn số lợng kiều hối đổ về thì dịch vụngân hàng dành cho kiều hối phát triển sẽ là một sự thúc đẩy lớn cho hoạt

động thu hút kiều hối phát triển Các dịch vụ hiện nay chi trả kiều hối đãquan tâm rất nhiều đến ngời nhận kiều hối vì các chi nhánh ngân hàng ngàycàng đợc mở ra rộng khắp Các khoản kiều hối hiện nay đợc chi trả với thờigian nhanh chóng và thuận tiện cho ngời nhận tiền Nhân viên ngân hàngsẵn sàng hớng dẫn một cách tỷ mỉ cho cả ngời nhận lẫn chuyển tiền vàphong cách phục vụ cũng ngày càng chu đáo Điều này đã làm cho việcchuyển và nhận kiều hối trở nên dễ dàng hơn, thuận tiện hơn, làm giảm bớtnhững e ngại của cả ngời chuyển và ngòi nhận kiều hối

Công nghệ của hệ thống ngân hàng cũng là một vấn đề quan trọngtrong hoạt động này Với một hệ thống công nghệ hiện đại bắt kịp với trình

độ phát triển của nhiều nớc tiên tiến trên thế giới thì việc chuyển tiền đãdiễn ra nhanh chóng hơn, các thủ tục cũng đơn giản hơn nhiều Nếu côngnghệ của hệ thống ngân hàng lạc hậu thì việc chuyển tiền sẽ mất rất nhiềuthời gian, độ trễ của việc chuyển tiền cho ngời nhận có thể là rất lớn Bêncạnh đó, những khoản kiều hối nhận về sẽ không đợc chuyển trực tiếp chongân hàng mà sẽ phải tiến hành qua nhiều kênh ngân hàng trung gian thanhtoán trong nớc cũng nh nớc ngoài mới về đợc đến ngân hàng nhận Điềunày sẽ làm tăng khoản phí chuyển tiền một cách đáng kể và thờng thì khoảnphí này sẽ đợc trừ trực tiếp vào khoản tiền mà ngời đợc hởng nhận Đây sẽ

là một sự lãng phí lớn cho những khoản tiền kiều hối khi phải chi trả phítrung gian thanh toán cho những ngân hàng đại lý ở nớc ngoài Điều này cóthể làm rõ hơn trong ví dụ sau: Một ngân hàng ngời hởng nhận kiều hối ởnớc ngoài về nhng không có hệ thống Swift, vì vậy thay vì nhận tiền trựctiếp từ ngân hàng nớc ngoài về thì việc chuyển tiền thờng sẽ đợc chuyểnqua một ngân hàng trong nớc có Swift, ngân hàng này sẽ tiến hành chuyểntiếp qua ngân hàng đại lý trong nớc và ngân hàng nhận sẽ nhận đợc tiền quangân hàng đại lý này Qua đó có thể thấy thay vì việc tiền đi trực tiếp từ mộtngân hàng đại lý ở nớc ngoài thì sẽ đi qua hai ngân hàng trung gian thanh

toán trong nớc Vì vậy trong thời gian sẽ lâu hơn và sẽ bị thu thêm 2 lần phítrung gian chuyển tiền.

Mạng lới của hệ thống ngân hàng chi trả cũng là yếu tố then chốt củahoạt động thu hút kiều hối Một ngân hàng có mạng lới chi trả rộng khắpcũng sẽ là một thế mạnh lớn để ngân hàng có thể tiến hành thu hút một số l-ợng lớn khách hàng kiều hối Có thể làm một phép thử so sánh giữa mộtngân hàng chỉ có hai chi nhánh lớn ( thờng sẽ đợc đặt tại các khu vực trungtâm) với một ngân hàng có hai chi nhánh đặt tại các thành phố lớn và có m-

ời điểm giao dịch tại các khu vực nông thôn Ta có thể thấy rõ lợng kháchhàng sử dụng dịch vụ kiều hối tại ngân hàng thứ nhất sẽ không bằng 1/20 sốkhách hàng sử dụng dịch vụ kiều hối tại ngân hàng thứ hai Đây là một điềuhết sức dễ hiểu vì với một chất lợng dịch vụ, giá cả nh nhau thì số lợng số l-ợng khách hàng lại tập trung chủ yếu tập trung ở các khu vực nông thônhơn là thành thị vì trong bối cảnh giao lu hợp tác lao động quốc tế ngàycàng rộng khắp thì số lợng lao động nông thôn đi làm việc ở nớc ngoàingày càng tăng

Với nền kinh tế toàn cầu hoá ngày càng phát triển các dịch vụ tàichính thì việc cạnh tranh giữa các tổ chức tài chính ngày càng gay gắt vàngày càng nhiều ngân hàng tham gia cung cấp dịch vụ này Vì vậy, cuộc

đua giảm phí kiều hối đặc biệt ở các nớc đang phát triển là điều không thểtránh khỏi Điều này cũng giúp hoạt động này ngày càng phát triển

Ngoài ra kể từ sau biến cố 11/9/2001, các nớc tăng cờng biện pháp anninh, kiểm soát chặt chẽ việc chuyển ngân để chống nạn khủng bố và rửatiền Đây cũng là một trong nhiều lý do làm cho số ngoại tệ gửi chính thứcgia tăng Kết quả là việc chuyển ngân không chính thức giảm xuống Hệthống ngân hàng đợc sử dụng nhiều hơn và cũng tạo điều kiện cho các ngânhàng đầu t nâng cấp hoạt động dịch vụ của mình

1.1.5.3 Các nhân tố thuộc về nớc nhận kiều hối

Có rất nhiều nhân tố thuộc về nớc nhận kiều hối ảnh hởng đến việcthu hút kiều hối, tiêu biểu là các nhân tố sau:

Trớc hết phải kể đến yếu tố chính sách của nớc sở tại, cụ thể là cácchính sách quản lý kiều hối và chính sách với kiều bào.Khi các nớc này cómột chế độ chính sách và biện pháp thiết thực để khuyến khích thân nhântrong nớc nhận kiều hối, đồng thời có một chính sách tốt đối với kiều bàothì số lợng kiều hối sẽ đợc khơi thông.Theo kinh nghiệm một số nớc đã tiến

hành thì khi nhà nớc thấy đợc tầm quan trọng của hoạt động này và thựchiện nhiều biện pháp khuyến khích thì luồng kiều hối có những chuyểnbiến đáng kể.

Nhân tố thứ hai phải kể đến là sự phát triển của nền kinh tế Nếu nềnkinh tế trong nớc phát triển tốt và nhiều cơ hội đầu t thì số tiền kiều hối đợcchuyển về với mục đích đầu t cũng sẽ là rất lớn Nếu nền kinh tế đang trongthời kỳ phát triển hng thịnh với nhiều cơ hội đầu t mới thì luồng kiều hốicòn đóng vai trò quan trọng trong công cuộc đầu t xây dựng

Với một thể chế chính trị ổn định và lành mạnh của một đất nớc thìluồng kiều hối cũng sẽ “yên tâm” hơn rất nhiều khi chuyển tiền về nớc sở tại.Khi nền kinh tế chính trị không ổn định, lạm phát hay chiến tranh xảy ra thìkiều bào ở nớc ngoài cũng sẽ không yên tâm chuyển tiền về trong nớc với mối

lo ngại về những rủi ro trong thanh toán cũng nh tính hiệu quả của luồng vốn

Theo nghiên cứu mới đây của IMF cho thấy lợng kiều hối phụ thuộcvào điều kiện kinh tế thuận lợi, cụ thể là tỷ lệ thuận với GDP trên đầu ng ời,với môi trờng đầu t và các quy định thông thoáng, công khai minh bạch.Tuy nhiên, chúng ta cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn mối quan hệ giữa lợngkiều hối với các quy định hạn chế, với mức phí và mức độ an toàn trongchuyển tiền Trong trờng hợp khảo sát của Nga, căn cứ hàng đầu để lựachọn kênh chuyển tiền qua biên giới là mức phí (32%), mức độ an toàn vàtin cậy (23%), tốc độ chuyển tiền (18%), mức độ thuận tiện của các

điểm gửi (13%), mức độ thuận tiện của các điểm nhận (11%) còn mức

độ nổi tiếng của kênh đứng cuối (1%) Dilip Ratha (WB, 2003) chorằng chênh lệch về lợng kiều hối mà các nớc đang phát triển nhận đợcphần lớn phụ thuộc vào các chỉ số sau:

Bảng 1.1 : So sánh lợng kiều hối nhận đợc (%GDP) ở hai nhóm nớc

Cao hơn trung bình

Thấp hơn trung bình

Xuất nhập khẩu/GDP 1,2 1,0

(Nguồn IMF, 2006 Một số vấn đề về kinh tế thế giới )

Theo đó, những nớc nhận đợc kiều hối nhiều hơn là những nớc cómức độ tham nhũng và mức độ bất bình đẳng về thu nhập thấp, có độ sâutài chính và độ mở cửa nền kinh tế cao, có tỷ lệ vay nợ và rủi ro quốc giacao (Thực tế cho thấy những nớc có độ rủi ro quốc gia cao thờng thuộcnhóm có thu nhập thấp và chính những nớc này có tỷ lệ kiều hối so vớiGDP ở mức cao, chẳng hạn nh kiều hối vào Tonga đến 37,3% GDP hay vàoLesotho tới 26,5% GDP vào năm 2001) Việt Nam là nớc có mức độ thamnhũng và bất bình đẳng về phân phối thu nhập thấp nên quy mô về lợngkiều hối có thể sánh với nguồn vốn ODA hay FDI chảy vào nớc ta

Ngoài ra mối quan hệ giữa nớc sở tại và các nớc khác cũng là yếu tố

ảnh hởngkhông nhỏ tới lợng kiều hối thu hút đợc Nớc sở tại tạo đợc quan

hệ tốt với các nớc khác sẽ tạo điều kiện thúc đẩy hợp tác lao động quốc tếvới các nớc, ngời dân ra nớc ngoài sinh sống định c dễ dàng hơn Tăngnhanh số lợng kiều bào và lực lợng ngời lao động sẽ trực tiếp làm tăng số l-ợng kiều hối thu hút đợc Đồng thời khi xác lập đợc mối quan hệ tốt với cácnớc khác, lực lợng kiều bào và ngời lao động sẽ đợc đối xử tốt hơn, việcchuyển kiều hối về nớc cũng thuận lợi hơn Hội nhập WTO là cơ hội tốt chocác nớc mở rộng quan hệ hợp tác với các nớc khác trên thế giới,từ đó thúc

đẩy việc thu hút kiều hối

1.1.5.3 Các nhân tố khác.

Ngoài các nhân tố trên, lợng kiều hối đổ vào một nớc còn chịu ảnh ởng của rất nhiều nhân tố, đặc biệt là các yếu tố sau:

h-Thứ nhất: Sự phát triển của nền kinh tế toàn cầu hay nói một cách cụ

thể là tình hình kinh tế của những nớc có kiều bào sinh sống cũng là mộtyếu tố quyết định Nếu tình hình kinh tế của những nớc này khó khăn cũng

sẽ dẫn đến hệ quả tất yếu là khả năng tài chính của kiều bào ở nớc ngoàigiảm sút Và với cuộc sống khó khăn hơn, họ cũng khó có thể giúp đỡ chothân nhân mình hơn

Thứ hai: Các nhân tố khách quan nh chiến tranh,thiên tai (bão lũ,

hạn hán, sóng thần,…) Tác động của nhân tố này ảnh hởng khá rõ khi nóxảy ra hoặc ảnh hởng trực tiếp đến các nớc nơi xuất phát của nguồn kiềuhối thông qua việc tác động đến toàn bộ nền kinh tế của nớc đó, dẫn đến

ảnh hởng đến thu nhập của lực lợng kiều bào hay lực lợng ngời lao độngởnớc đó

Cuối cùng không thể không kể đến đó là các cuộc khủng hoảng kinh

tế tài chính toàn cầu Thực tế cho thấy khi khủng hoảng xảy ra sẽ ảnh hởng

đến rất nhiều lĩnh vực, rất nhiều mặt Trớc hết nó tác động không nhỏ đếncác nền kinh tế, đặc biệt là các nền kinh tế lớn.Các nớc ngừng tuyển dụnglao động nớc ngoài, đồng thời cắt giảm lực lợng lao động sãn có, tình trạngthất nghiệp xảy ra, nhiều lao động mất việc, số còn lại thu nhập giảm sút, vàngay cả thu nhập của những kiều bào định c ở nớc ngoài cũng bị ảnh hởng

Do đó tất yếu việc chuyển tiền về nớc cũng giảm theo

Những yếu tố trên là một vài khía cạnh tác động trực tiếp cũng nhgián tiếp tới hoạt động kiều hối Những tác động này có thể có tác động íthay nhiều song đều là những yếu tố cần nghiên cứu

1.2 Sự cần thiết phải tăng cờng thu hút kiều hối trong điều kiện gia nhập WTO

Cùng với sự thay đổi nhận thức về kiều hối, thu hút kiều hối cũng ngày càngtrở nên cần thiết, điều đó đợc thể hiện qua 3 khía cạnh sau:

1.2.1 Xét trên góc độ của gia đình,ngời thân

Kiều hối có tác động trực tiếp đến đời sống kinh tế những gia đìnhnhận kiều hối: Nó trực tiếp cải thiện điều kiện sống, điều kiện học tập vànâng cao khả năng tiêu dùng cho hàng triệu gia đình, trong đó có nhiều gia

đình thuộc diện thu nhập thấp, trực tiếp đầu t cả vào cơ sở vật chất cũng nh

đầu t vào con ngời, đầu t vào hoạt động sản xuất kinh doanh tạo ra nhiềuviệc làm mới Thật vậy khi có thêm đợc số tiền từ lợng kiều hối, ngời nhận

có thể ổn định và tăng chi cho các nhu cầu thiết yếu, dùng để mua hàng hóatiêu dùng cơ bản, mua nhà cửa, chi phí học hành cho con cái và chăm lo sứckhoẻ, cải thiện và nâng cao mức sống của gia đình Đối với gia đình giàu cóhơn, họ có thể đầu t vào những doanh nghiệp nhỏ hay đầu t vào kinh doanh,tăng thu nhập Nh vậy kiều hối trở thành nguồn vốn rất cần thiết với các gia

đình đặc biệt là các gia đình nghèo

1.2.2 Xét trên góc độ đất nớc

Trên góc độ đất nớc, sự cần thiết thu hút của việc kiều hối thể hiện:

Thứ nhất , ở vai trò cung cấp một lợng vốn to lớn đáp ứng nhu cầu

thiếu vốn ở nớc ta hiện nay

Các nớc đang phát triển nói chungvà Việt Nam nói riêng đều thiếuvốn để đầu t phát triển do nguồn vốn trong nớc không đủ để đáp ứng nhucầu đầu t và phải tìm kiếm đến nguồn vốn ngoài nớc Một trong các luồngvốn từ bên ngoài hỗ trợ cho chiến lợc đầu t phát triển nền kinh tế là nguồnkiều hối của các thân nhân là ngời Việt Nam ở nớc ngoài

Theo nhận định của PGS.TS Lê Hoàng Nga thì trong quá trình đổỉmới kinh tế ở Việt Nam, nhu cầu vốn đầu t ở Việt Nam là rất to lớn, năm

2010 là khoảng 140 tỷ USD, trong đó 35% là vốn nớc ngoài chủ yếu vàoViệt Nam theo con đờng đầu t trực tiếp (FDI), đầu t gián tiếp (FII), vốnODA (viện trợ chính thức của Chính phủ) và kiều hối Trong đó:

_ Vốn đầu t gián tiếp nớc ngoài (FII) là một làn sóng mới ở ViệtNam và còn ở mức rất khiêm tốn-khoảng 2-3% so với các nớc trong khuvực (thờng đạt khoảng 30%)

_ Vốn đầu t trực tiếp nớc ngoài (FDI) là một nguồn vốn rất quantrọng song lại là vốn của nhà t bản nớc ngoài, họ sẽ thu hồi cả vốn và lãI, do

đó nó mang tính chất nợ, và có thể bị ràng buộc bởi những nghĩa vụ nào đódẫn đến tăng gánh nặng ngân sách

_ Còn nguồn vốn trợ phát triển chính thức (ODA) có rất nhiều u

điểm nh thời gian vay dài, lãi suất thấp, và có khoảng 10% là viện trợkhông hoàn lại nhng việc giảI ngân không đơn giản, phần lớn vẫn là vốnvay, đặc biệt sử dụng không hiệu quả thì vay mới sẽ cũng chỉ để trả nợ cũ

và không chỉ để lại gánh nặng nợ nần cho thế hệ sau mà ngay từ bây giờ đãphải trả những khoản lãi của những khoản nợ đầu tiên

Trong khi đó kiều hối là nguồn ngoại tệ không mang tính chất nợ,không bị ràng buộc bởi nghĩa vụ nào, có tính ổn định hơn so với các nguồnvốn trên Ngoài ra so với các hình thức huy động vốn nớc ngoài truyềnthống đã sử dụng ở Việt Nam, trong những năm gần đây, kiều hối nổi lên làmột nguồn thu hút vốn ở nớc ngoài khá lớn vì nó có những u điểm mà cácnguồn vốn khác không có đợc nh: nguồn kiều hối có chi phí thu hút tiếtkiệm hơn nguồn vốn từ hoạt động sản xuất kinh doanh, lại không mất chi

phí đầu t hay lãi vay nh FDI, thời gian nhận là khá nhanh so với nguồn vốnODA khi ODA phải mất thời gian thẩm định dự án.

Quan sát luồng ngoại tệ vào ra của Việt Nam trong những năm gần

đây thấy rằng nguồn chuyển tiền kiều hối là một nguồn ngoại tệ có xu hớnggia tăng và đạt con số đáng kể so với các luồng vốn khác nh đầu t trực tiếp

và vay nợ nớc ngoài Đối với những nớc đang phát triển, chuyển tiền củangời di c chính thức là nguồn tài trợ lớn thứ hai và có thể thay thế nguồnvốn ODA Năm 2004 các khoản chuyển tiền của ngời di c lớn gấp hai lần

so với nguồn vốn ODA và chỉ sau nguồn vốn FDI Ưu điểm của luồng vốnnày là ít biến động hơn so với các nguồn thu ngoại tệ khác đối với các nớc

đang phát triển

Nh vậy việc tăng cờng thu hút kiều hối là đặc biệt quan trọng đối vớimột nớc thiếu vốn nh Việt Nam

Thứ hai, không dừng ở lý do thiếu vốn đầu t, việc thu hút kiều hối

trở nên cần thiết và cấp thiết khi nớc ta trải qua các cuộc khủng hoảng vàsuy thoái kinh tế

Nguồn kiều hối có xu hớng ổn định hơn các luồng vốn khác và có thểgóp phần khắc phục những khó khăn trong thời kỳ nền kinh tế chịu tác

động của khủng hoảng mà thờng ở thời kỳ các luồng vốn t nhân (nh đầu ttrực tiếp, vay nợ nớc ngoài của doanh nghiệp) có xu hớng suy giảm Đối vớiViệt Nam cũng nh đối với các nớc đang phát triển khác, kiều hối đóng vaitrò quan trọng đảm bảo ổn định trong trờng hợp đối mặt với suy thoái kinh

tế, hỗ trợ phát triển, giúp duy trì ổn định kinh tế vĩ mô, giảm nhẹ tác độngcủa các cú sốc kinh tế từ bên ngoài Đặc biệt khi nớc ta hội nhập ngày càngsâu rộng vào nền kinh tế cũng nh thị trờng tài chính toàn cầu thì kiều hốicòn đóng vai tròbổ sung vào mức dự trữ ngoại hối,giúp tăng cờng khả năngchống đỡ cho nền kinh tế bởi nó đợc coi nh “cái đệm” cho nền kinh tế trớcnhững cú sốc bên ngoài và đó là cơ sở để có thể duy trì tăng trởng kinh tếmạnh mẽ

Thứ ba, khi xem xét tác động của kiều hối lên các hộ gia đình ở cấp

độ cao hơn là đời sống cộng đồng thì kiều hối giúp các gia đình nhận kiềuhối tăng tiêu dùng, tăng đầu t dẫn đến tăng tổng cầu Do đó tích cực thu hútkiều hối có tác dụng tích cực trong việc hỗ trợ chính sách kinh tế vĩ mô khi

đang trong tình trạng thoái cầu Hơn nữa nguồn kiều hối còn có khả nănggiúp phát triển kinh tế hộ gia đình ở nông thôn, hoặc các ngành sản xuất

quy mô nhỏ và kéo theo sẽ là tăng việc làm địa phơng, giảI quyết một lợnglớn việc làm Vì vậy thu hút kiều hối là việc rất cần thiết khi mà nớc ta vừatrải qua khủng hoảng kinh tế toàn cầu, tổng cầu giảm mạnh, thất nghiệptăng cao và là điều kiện tốt cho sự phát triển kinh tế của nớc ta trong nhữngnăm tới.

Thứ t, việc thu hút kiều hối sẽ góp phần đáp ứng cho nhu cầu chi

ngoại tệ của nền kinh tế và tài trợ cho cán cân thanh toán

Với nguồn thu từ kiều hối qua các năm, Việt Nam có thể tài trợ cho2% nhập khẩu vào năm 1991 và 10% nhu cầu nhập khẩu hàng hoá vào năm

2004 So với quy mô của các luồng vốn khác, nguồn vốn này có tiềm năng

đáng kể.Hơn nữa đây là nguồn ngoại hối ổn định so với các nguồn thungoại tệ khác của nền kinh tế, là nguồn vốn không tạo ra gánh nặng nợ nớcngoài cho nền kinh tế nên đã khiến cho nguồn kiều hối trở thành một nguồntài trợ quan trọng và đáng giá cho cán cân thanh toán quốc tế của ViệtNam, đặc biệt đầu thế kỷ này

Bảng 1.2: Chuyển tiền t nhân và cán cân vãng lai của Việt Nam

Giai đoạn 2001-2005 Đơn vị: triệu USD và %

(Nguồn IMF, 2006 Một số vấn đề về kinh tế Việt Nam và tính toán của tác giả)

Số liệu bảng 1.2 cho thấy cán cân vãng lai không tính các khoảnchuyển tiền t nhân thâm hụt ở mức rất lớn, vào khoảng 4-5 tỷ USD/nămtrong 3 năm gần đây (chiếm khoảng 10.2-10.3%) Tuy nhiên nhờ có thặng

d lớn của hạng mục chuyển tiền t nhân mà thâm hụt cán cân vãng lai đợcgiảm đáng kể, chỉ ở mức từ 4-5% GDP trong 3 năm gần đây

Thứ năm, xét riêng trên góc độ hệ thống ngân hàng

Hệ thống ngân hàng thơng mại ở Việt Nam trong những năm qua đãtăng cờng cung cấp dịch vụ chuyển tiền kiều hối vừa để thu phí đồng thờithu hút khách hàng sử dụng dịch vụ tiền gửi và tiếp cận tín dụng của cácngân hàng Ngoài ra một nguồn lợi khá lớn cho các ngân hàng thơng mạiViệt Nam là có thể thu những khoản phí gián tiếp dới hình thức thu lãithông qua việc đầu t những khoản tiền này trớc khi chi trả cho ngời thụ h-ởng, đặc biệt khi lãi suất cho vay qua đêm ở mức cao Mặt khác khi ngờinhận tiền kiều hối không rút tiền mà gửi tại các ngân hàng, các ngân hàngnày chỉ cần đem tái đầu t dới dạng tiền gửi ở nớc ngoài khi lãi suất trên thịtrờng quốc tế cao hơn lãi suất trong nớc đã có một lợng thu nhập khá lớn.Thực tế cho thấy giai đoạn 1999-2001là giai đoạn mà các ngân hàng ồ ạt tái

đầu t các khoản ngoại tệ huy động đợc từ các khu vực khác trong nền kinh

tế trong đó có nguồn tiết kiệm ngoại tệ của khu vực dân c

Thứ sáu, một lý do nữa cũng hết sức quan trọng của của việc cần

tăng cờng thu hút kiều hối là tiềm năng thu hút kiều hối của nớc ta còn lớn

Có một số lợng Việt kiều sinh sống lâu dài ở những quốc gia có nền kinh tếphát triển, tiêu biểu nh Mỹ và Canada Ngoài ra lực lợng công nhân lao

động Việt Nam ở nớc ngoài ngày càng gia tăng cả về số lợng và chất lợng

đặc biệt là kể từ khi Chính phủ tăng cờng hợp tác lao động quốc tế với cácquốc gia khác Trong khi đó nớc ta cha khai thác hết tiềm năng hiện có vềkiều hối thể hiện ở lợng kiều hối thu hút trong những năm qua còn là nhữngcon số khiêm tốn, không tơng xứng với tiềm năng

Thứ bảy, sự cần thiết của việc thu hút nguồn lực kiều hối còn đợc thể

hiện ở sự thay đổi quan trọng của nhận thức về kiều hối và phơng thức thuhút nguồn ngoại tệ quan trọng này ở nớc ta Trớc thời kỳ đổi mới (1986-1987), do hoàn cảnh lịch sử và chính trị nên chúng ta không “mặn mà” vớikiều hối Chủ trơng xuyên suốt những năm 1980 là quản lý chặt chẽ kiềuhối với những chính sách, cơ chế có thể nói là tơng đối cứng rắn Cùng vớitiến trình đổi mới, nhận thức và chính sách về kiều hối đã cởi mở hơn, coi

đó là nguồn lực để phát triển đất nớc đi đôi với coi cộng đồng ngời Việt đilao động làm việc ở nớc ngoài ngày càng tăng… tiềm năng thu hút kiều hốingày càng đợc mở rộng cả về qui mô, mức độ hấp dẫn cũng nh tính đa dạngcủa nguồn và hình thức gửi Một loạt các chính sách mới thông thoáng, cởi

mở hơn nh quyết định 126-CT ngày 10/4/1987 sửa đổi, bổ sung một số chế

độ nhận tiền và hàng do ngời Việt Nam định c ở nớc ngoài hệ thống XHCN

hay quyết định 170/1999/ Q Đ- TTg với nội dung xoá bỏ các quy địnhmang tính hạn chế trớc đó nh thuế khấu trừ 5%, thuế thu nhập cá nhân đốivới kiều hối, mở rộng, tổ chức, đối tợng đợc tham gia nhận chuyển khôngchỉ có ngân hàng mà các tổ chức nh bu điện, ngân hàng, công ty và cả cáccá nhân cũng đợc phép tham gia Nhờ đó lợng kiều hối chúng ta thu hút đợc

đã không ngừng tăng lên qua các năm

Thứ tám, không thể không kể đến vai trò hết sức to lớn của việc tăng

cờng thu hút kiều hối là thu hút kiều hối ngoài ý nghĩa vật chất còn gópphần tăng cờng tình đoàn kết dân tộc, phát triển tình yêu quê hơng đất nớccủa kiều bào, củng cố quan hệ kinh tế quốc tế thông qua các kiều bào ở nớcngoài

Ngời Việt Nam ở nớc ngoài là một bộ phận không thể tách rời và lànguồn lực của cộng đồng các dân tộc Việt Nam vì ngoài tham gia phát triểnkinh tế, đóng góp thiết thực vào việc giảI quyết khó khăn của đồng bàotrong nớc, cộng đồng kiều bào ở nớc ngoài còn là cầu nối và là nhân tố thúc

đẩy các mối quan hệ giữa Việt Nam với nớc sở tại, Việt kiều thờng đợc ví làchiếc cầu nối giữa Việt Nam và nớc ngoài trong nhiều lĩnh vực văn hóa,kinh tế, ngoại giao vì vậy có thể nói tăng cờng thu hút kiều hối, tạo điềukiện thuận lợi cho kiều bào gửi kiều hối về nớc sẽ góp phần tăng cờng tìnhyêu quê hơng, gắn bó cộng đồng việt kiều với cộng đồng ngời dân trong n-

ớc, đồng thời củng cố quan hệ giữa nớc ta với các nớc ngoài Đặc biệt saukhủng hoảng kinh tế, việc phát huy tinh thần đoàn kết dân tộc càng trở nênquan trọng trong việc phát huy mọi nguồn lực phát triển kinh tế Hơn nữatrớc những cơ hội cũng nh thách thức mà hội nhập kinh tế quốc tế đem lạithì việc nỗ lực gắn kết toàn thể ngời Việt Nam chúng ta dù ở phơng trời nào

là vô cùng cần thiết và cấp bách Do đó việc tăng cờng thu hút kiều hối làhết sức cần thiết thậm chí là cấp thiết

Chơng 2: Thực trạng thu hút kiều hối vào Việt Nam trong

thời gian qua

2.1 Cơ sở pháp lý về kiều hối tại Việt Nam

Kiều hối là một nguồn vốn, nguồn ngoại tệ vô cùng quan trọng vàkhông thể lãng phí, chính vì vậy, Nhà nớc ta đã có những biện pháp đểkhông chỉ thu hút mà còn quản lý nguồn vốn này

Trớc hết phải kể tới các cơ quan chịu trách nhiệm quản lý những vấn

đề có liên quan tới kiều hối tại Việt Nam Thứ nhất là Vụ quản lý ngoại hối

- Ngân hàng nhà nớc Việt Nam Đây là cơ quan cao nhất chịu trách nhiệmban hành những văn bản pháp quy về các hoạt động thu hút ngoại hối nhNghị định số 160/2006/NĐ-CP ngày 28/12/2006 (chơng VII: quản lý Nhànớc về hoạt động ngoại hối) và đặc biệt là kiều hối cũng nh kiểm tra, giámsát, thống kê nguồn ngoại tệ trong nớc Thứ hai là Uỷ ban ngời Việt Nam ởnớc ngoài Đây là cơ quan chủ quản chịu trách nhiệm về Việt kiều tại cácquốc gia trong khu vực cũng nh trên thế giới Đồng thời cũng là cơ quanthống kê một cách chính xác nguồn ngoại tệ mà ngời Việt Nam ở nớc ngoàigửi về Việt Nam trong những năm qua Thứ ba là Ngân hàng Nhà nớc ViệtNam là cơ quan quản lý ngoại hối, trong đó có nguồn kiều hối, ban hànhmột số văn bản nh công văn số 9430/NHNN-QLNH ban hành ngày30/11/2009 về ổn định thị trờng ngoại hối.

Cùng với những cải cách chung của hệ thống ngân hàng, tài chính,thành lập các cơ quan quản lý chuyên trách về kiều hối thì các chính sáchquản lý ngoại hối của Việt Nam cũng đợc đổi mới mạnh mẽ theo hớng nớilỏng đối tợng, nội dung, phạm vi kiểm soát Từ năm 1989 đến nay, nhiềuvăn bản pháp luật về quản lý ngoại hối đã đợc ban hành và các biện phápquản lý ngoại hối đợc sử dụng hiệu quả, phù hợp với từng điều kiện, từnggiai đoạn đổi mới Khuyến khích chuyển tiền kiều hối về Việt Nam là mộttrong những nội dung mới trong chính sách quản lý ngoại hối để khuyếnkhích một nguồn vốn mới chuyển về Điểm qua chính sách những năm qua

về kiều hối, chúng ta nhận thấy có sự nới lỏng hơn để khuyến khích thu hútkiều hối

Trớc những năm 1990, do hoàn cảnh lịch sử và điều kiện chính trị,kiều hối cha thực sự đợc coi là một nguồn vốn lớn cần sự thu hút và sử dụnghiệu quả Kiều hối chuyển về nớc dới dạng hàng hoá còn tiền mặt thì phải

có sổ nhận tiền do Uỷ ban nhân dân tỉnh, thành phố cấp Ngời thụ hởngphải chịu 5% thuế nộp cho nhà nớc và chỉ đợc nhận tiền đồng theo tỷ giácủa Ngân hàng nhà nớc (NHNN) tại ngân hàng ngoại thơng

Tiếp đến, từ năm 1991 đến năm 1994, thời kì đầu của quá trình đổimới, một số chính sách về thu hút kiều hối đã đợc thông qua nh: Việt kiềunhập cảnh vào Việt Nam có thể mang theo ngoại tệ mà không hạn chế số l-ợng nhng phải báo cáo Hải quan Việt Nam, đồng thời cũng bãi bỏ sổ nhậntiền Tất cả những điều trên đã khiến cho lợng kiều hối chảy về Việt Nam

có sự khởi sắc những số lợng vẫn còn quá nhỏ và cha đợc sử dụng một cáchhợp lý

Để tạo điều kiện hơn nữa cho hoạt động thu hút kiều hối, chính phủ

đã có những chủ trơng tích cực thu hút kiều hối và một loạt các chính sáchmới đã ra đời Quyết định số 48/QĐ - NHNN ra ngày 23/2/1995 của Ngânhàng nhà nớc đã ban hành cho phép ngời c trú nhận ngoại tệ hoặc Việt Nam

đồng tuỳ theo yêu cầu, không phải nộp thuế thu nhập, có thể bán, chuyểnkhoản, gửi tiết kiệm hoặc sử dụng vào các mục đích khác nhau theo quy

định của pháp luật ( Quyết định số 170/1999/QĐ - TTg về vận hành cơ chếhuy động và chi trả kiều hối theo hớng tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho ng-

ời nớc ngoài chuyển tiền để đầu t trong nớc và khuyến khích chi trả kiềuhối qua hệ thống ngân hàng ) Bên cạnh đó, ngân hàng nhà nớc cũng sửa

đổi, bổ sung, ban hành thêm nhiều quyết định, nghị quyết từ năm 2000 tớinay, nhằm tạo điều kiện thông thoáng cho lợng kiều hối chuyển về nớcnhiều hơn Thông t số 02/2000/TT – NHNN và Quyết định số878/2002/QĐ – NHNN với mục đích hoàn thiện mạng lới cơ sở, tổ chứcnhận và chi trả ngoại tệ để đảm bảo thời gian chuyển nhanh, an toàn chongời nhận Sau khi các văn bản này đợc ban hành, các hình thức huy độngkiều hối đã đa dạng hơn, không chỉ thông qua ngân hàng ngoại thơng màcòn có các doanh nghiệp, ngân hàng thơng mại, bu điện, hải quan

Không chỉ có các quyết định, nghị định, thông t nhằm nâng cao hiệuquả của hoạt động tín dụng nhận kiều hối tại Việt Nam, gần đây chính phủ

đã có những bớc đi mới quan tâm nhiều hơn tới đời sống, nguyện vọng,mong muốn của Việt kiều đợc đầu t, làm giàu cho mảnh đất quê hơng đãtạo cơ sở thuận lợi thu hút lợng lớn ngoại tệ về Việt Nam Sau nghị định số

36 của Bộ Chính trị và chơng trình hoạt động của chính phủ ra ngày26/3/2004, công tác về ngời Việt Nam ở nớc ngoài đã chuyển sang một giai

đoạn mới Hầu hết các chính sách liên quan tới hoạt động của họ nh đầu t,kinh doanh, thị thực xuất nhập cảnh đã đợc ban hành và thực hiện theo h-ớng ngày càng nới lỏng hơn Cụ thể vào năm2007, Quốc hội đã thông quaQuy chế về miễn thị thực cho ngời Việt Nam định c ở nớc ngoài, có hiệulực từ ngày 1/9/2007, theo đó, ngời Việt Nam có giấy miễn thị thực đợcxuất nhập cảnh nhiều lần trong năm năm, mỗi lần không quá 90 ngày LuậtQuốc tịch sửa đổi thông qua năm 2008 cho phép ngời Việt Nam tại nớckhác đợc mang quốc tịch Việt Nam Và tháng 6/2009, Quốc hội thông qualuật đất đai và nhà ở sửa đổi, cho phép ngời Việt Nam tại nớc ngoài đợcquyền sở hữu đất đai và nhà ở tại Việt Nam nếu có quốc tịch Việt Namhoặc có ngời có gốc Việt Nam thuộc diện đầu t tại Việt Nam, theo pháp luật

đầu t

Tất cả các chính sách trên đã tạo một hành lang pháp lý quan trọngkhông chỉ góp phần ổn định cuộc sống, bảo vệ quyền lợi đồng bào Việtkiều hiện đang làm việc và sinh sống tại nớc ngoài đồng thời cũng thoả mãnphần nào nguyện vọng của họ và góp phần thu hút kiều hối chảy vào ViệtNam để cho vay và đầu t.

2.2 Tình hình thu hút kiều hối tại Việt Nam

Kiều hối của Việt Nam trong những năm vừa qua có những thay đổi

rõ rệt, có những ảnh hởng tới nền kinh tế ngày càng đậm nét hơn Phần tiếptheo này sẽ phân tích và đa ra một vài nét tiêu biểu trong quá trình thu hútkiều hối vào Việt Nam trên các phơng diện: Số lợng kiều hối thu hút đợc,Nguồn kiều hối và các kênh thu hút kiều hối

2.2.1 Số lợng kiều hối thu hút đợc

2.2.1.1 Trớc năm 1990

Sau khi đất nớc hoàn toàn giải phóng 1975, do điều kiện lịch sử kinh

tế, chính trị và xã hội, Việt Nam có khoảng 2,9triệu ngời sống ở nớc ngoài(chiếm 4% dân số cả nớc ), số Việt kiều sống chủ yếu ở Mỹ và Canada(1,5triệu ngời), ở Tây Âu ( 0,5triệu ngời ), Đông Âu ( 0,3triệu ngời ),Australia ( 0,3 triệu ngời), Châu á ( 0.3triệu ngời ) Trong điều kiện thuậnlợi kết hợp sự cần cù, chịu khó, nhiều ngời Việt Nam tại nớc ngoài đã thành

đạt trong kinh doanh và công việc Nhiều ngời trẻ tuổi thành công trên con

đờng học tập và công tác nghiên cứu khoa học Trong điều kiện ấy, rấtnhiều ngời đã có những nguồn vốn, tài sản, tạo nên nguồn ngoại tệ mạnhchuyển về Việt Nam qua phơng thức vận chuyển kiều hối nhằm giúp đỡ ng-

ời thân trong nớc giải quyết những khó khăn trong cuộc sống và giúp đỡphát triển kinh doanh Nhận thấy đây là tiềm lực về ngoại tệ lớn nên chínhphủ Việt Nam đã có những biện pháp thu hút kiều hối nhng số lợng còn rấthạn chế Nguyên nhân của tình hình này là:

Thứ nhất, do các thủ tục hành chính để chuyển tiền về nớc còn quá

rờm rà, không thuận tiện và mất nhiều thời gian, cha thực sự coi trọng kiềuhối nh nguồn ngoại tệ chính nh: ngời nhập cảnh không đợc tự ý mang theongoại tệ, khi rút tiền từ ngân hàng phải quy đổi ra Việt Nam đồng, hạn chếkhối lợng rút từng đợt…

Thứ hai, trong nớc các tổ chức chuyển tiền cha nhiều, mạng lới cha

sâu rộng, các kênh chính thức nhận kiều hối cha thực sự phát triển nênkhoản tiền kiều hối chuyển về nớc chỉ có thể bằng cách gửi trực tiếp chongời thân trong nớc

Thứ ba, do tính chất của nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung, đất nớc

còn nhiều khó khăn, chủ yếu nhà nớc đầu t vào các lĩnh vực kinh tế, đặcbiệt là công nghiệp nặng, coi nhẹ sự đầu t của t nhân trong và ngoài nớc,cha có các chính sách thông thoáng cho hoạt động đầu t vào các ngành kinh