Đến lớp 4, ngoài việc học hát các em còn được tập đọc các bài tập đọc nhạc với các hình tiết tấu đơn giản như: nốt trắng, nốt đen, móc đơn, dấu lặng đen, lặng đơn, được ghép lời ca theo
Trang 1CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc ĐƠN YÊU CẦU CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN
Kính gửi: Hội đồng sáng kiến thành phố Tam Điệp
Tôi ghi tên dưới đây:
T
Ngày tháng năm sinh
Nơi công tác
Chức vụ
Trình độ chuyên môn
Tỷ lệ (%) đóng góp vào việc tạo ra sáng kiến
Tường
TH Đông Sơn
Giáo viên
Cao
1 Tên sáng kiến, lĩnh vực áp dụng
Là tác giả đề nghị xét công nhận sáng kiến: Một số phương pháp giúp học sinh lớp 4 học tốt phân môn Tập đọc nhạc
Lĩnh vực áp dụng: Giáo dục Tiểu học
2 Nội dung
Âm nhạc có 1 vị trí to lớn trong nhà trường góp phần giáo dục tình cảm đạo đức, hình thành nhân cách trẻ em Qua các giờ học hát, nghe nhạc và hoạt động ngoại khoá, âm nhạc mang đến cho các em tính lạc quan, tích cực, sự hoạt bát, lanh lợi, ý thức tổ chức kỷ luật, tinh thần tập thể đặc biệt thông qua các yếu tố cơ bản của ngôn ngữ âm nhạc (Giai điệu, tiết tấu, hoà âm, cường độ, âm sắc, nhịp độ ), học sinh được bồi dưỡng về khả năng trí tuệ, tính nhạy cảm, trí thông minh sáng tạo, khả năng tư duy trừu tượng, trí nhớ, sự tưởng tượng, tính chính xác khoa học
Âm nhạc còn hỗ trợ việc học tập các môn học khác tốt hơn và qua các hoạt động âm nhạc trong trường phổ thông, tạo điều kiện cho các em học sinh có năng khiếu nổi trội được phát hiện và bồi dưỡng phát triển bước đầu tạo nguồn cho các trường đào tạo chuyên nghiệp để có những nghệ sĩ tài năng cho đất nước
Từ mục tiêu của môn học, chúng ta hiểu rằng: Học âm nhạc ở trường tiểu học không nhằm mục đích đào tạo ra những con người làm nghề chuyên về âm nhạc đó là trở thành những diễn viên, những ca sĩ, nhạc sĩ mà mục đích chính là thông qua việc dạy môn học này để tác động vào đời sống tinh thần của các em, nhằm thực hiện nhiệm vụ giáo dục đạo đức, giáo dục thẩm mĩ cho học sinh Muốn làm được điều đó nhất thiết các em phải được tiếp cận với âm nhạc đích thực, bản thân các em phải là người trực tiếp tham gia các hoạt động âm nhạc Việc dạy âm nhạc sẽ trang bị cho các em những kiến thức kĩ năng giúp khơi dậy sự say mê sáng tạo trong hoạt động âm nhạc, làm cho đời sống tinh thần của các em thêm phong phú, tạo điều kiện để các em hứng thú với các môn học khác cũng như hứng thú tham gia vào các hoạt động ngoại khóa của nhà trường cũng như của địa phương
Trang 2Giáo dục thẩm mỹ cho con người là không thể thiếu được trong mục đích giáo dục hiện nay của chúng ta đó là đào tạo nên những con người phát triển một cách toàn diện Việc giáo dục một con người toàn diện không chỉ giáo dục cho họ
có một đạo đức tốt, có trình độ hiểu biết cao, nắm chắc các kiến thức khoa học và
xã hội, có sức khoẻ, biết lao động mà còn phải giáo dục cho họ biết nhìn nhận, phân biệt, biết thưởng thức và biết làm đẹp cho cuộc sống Một trong những con đường giáo dục nhanh và hiệu quả nhất là giáo dục thông qua việc giảng dạy các môn học nghệ thuật trong đó có bộ môn Âm nhạc Âm nhạc là phương tiện hiệu quả nhất trong giáo dục thẩm mỹ, đặc biệt là ở bậc tiểu học, thông qua môn học này
đã hình thành cho các em những kiến thức ban đầu về ca hát, kiến thức về Âm nhạc, đặc biệt là trang bị cho các em có một thế giới tinh thần thoải mái hơn, giúp các em phát triển toàn diện hơn, từ đó giúp các em học tốt các môn học khác
Trong những năm gần đây, nắm bắt tình hình thực tế những đòi hỏi của sự phát triển xã hội, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã điều chỉnh nội dung giáo dục nghệ thuật trong nhà trường và đưa bộ môn âm nhạc trở thành môn học bắt buộc
Bản thân tôi là giáo viên được phân công giảng dạy bộ môn, tôi nhận thấy đại đa số các em rất thích ca hát nhưng lại ngán ngại tập đọc nhạc (sau đây gọi là TĐN) Qua thực tế giảng dạy từ những năm trước đây Tôi nhận thấy rằng trước một bài TĐN, ghi chép nhạc, để các em hiểu, nắm được và thực hiện tốt yêu cầu của bài người giáo viên cần có một phương pháp truyền đạt, hướng dẫn thật tốt , đơn giản nhưng lại hiệu quả nhất, để giúp các em nắm bắt, tiếp thu nhanh nhất kiến thức bài học
Đến lớp 4, ngoài việc học hát các em còn được tập đọc các bài tập đọc nhạc với các hình tiết tấu đơn giản như: nốt trắng, nốt đen, móc đơn, dấu lặng đen, lặng đơn, được ghép lời ca theo nhạc và được làm các bài tập âm nhạc đơn giản, vì vậy việc học âm nhạc ở lớp 4 của học sinh tiểu học đã bắt đầu chuyển sang một giai đoạn mới Các em trực tiếp được tiếp xúc với các nốt nhạc trên khuông nhạc có khoá nhạc (khóa son), đó là một phân môn mới, phân môn TĐN Bên cạnh đó việc rèn luyện khả năng nghe âm nhạc chuẩn xác, phát triển tai nghe góp phần vào việc giáo dục văn hóa âm nhạc cho các em là điều rất cần thiết
Những năm trước đây việc giảng dạy bộ môn này đều giao cho giáo viên văn hóa giảng dạy, không có giáo viên chuyên ngành Bên cạnh đó là đồ dùng dạy học còn thiếu dường như là không có, đặc biệt là nhạc cụ, cùng với những phương pháp giảng dạy cũ: chủ yếu là dạy hát và dạy đọc nhạc theo phương pháp truyền miệng,
do đó kết quả đạt được chưa cao, ít gây hứng thú cho các em trong việc học tập và tiếp thu kiến thức của bộ môn Từ thực tế đó, sau một thời gian công tác, thực tế giảng dạy, tôi xin đưa ra một số phương pháp dạy TĐN cho học sinh tiểu học cụ thể là đối với học sinh lớp 4 mà mình đã đúc kết và rút kinh nghiệm trong quá trình giảng dạy cho học sinh tại nhà trường
* Mục đích nghiên cứu:
- Mục đích của việc nghiên cứu là nắm bắt được được khả năng tiếp thu của học sinh khi áp dụng phương pháp mới vào giảng dạy
Trang 3- Tìm tòi, nghiên cứu, tìm ra nhiều các phương pháp, nhiều cách giảng dạy nhằm lôi cuốn học sinh, giúp học sinh học thuộc, hát đúng và biết trình bày một cách chủ động, sáng tạo trong bất kì bài tập đọc nhạc nào
- Phân tích các ưu - nhược điểm trong các tiết dạy
- Đề xuất các biện pháp tích cực để nâng cao chất lượng giảng dạy bộ môn âm nhạc đặc biệt là việc học phân môn TĐN trong nhà trường Tiểu học
- Giúp giáo viên dạy tốt, học sinh tiếp thu tốt phân môn TĐN
* Nhiệm vụ nghiên cứu:
- Tìm ra những giải pháp, những phương pháp sử dụng thiết bị, đồ dùng dạy học cũng như các hình thức giảng dạy phân môn Tập đọc nhạc nhằm nâng cao chất lượng giáo dục của bộ môn âm nhạc trong nhà trường tiểu học
- Qua quá trình nghiên cứu, giúp ta thấy được những ưu - nhược điểm còn tồn tại qua đó có biện pháp đổi mới kịp thời hợp lí, làm cho học sinh thấy hứng thú, say
mê với môn học đặc biệt với phân môn Tập đọc nhạc
* Đối tượng và khách thể nghiên cứu:
- Học sinh khối 4 trường TH Đông Sơn - Thành phố Tam Điệp - Tỉnh Ninh Bình
- Nội dung chương trình, tài liệu SGK, Phương pháp giáo dục âm nhạc Tiểu học
* Phạm vi nghiên cứu:
- Thông quá quá trình thực tiễn giảng dạy từ khi về nhận công tác ở trường, cũng như nắm bắt được thực tế giảng dạy của các trường bạn khác và nhận thấy rằng kết quả thu được chưa cao Tôi đã lên kế hoạch xây dựng đề tài nghiên cứu về việc dạy phân môn TĐN của bộ môn âm nhạc trường tôi, cụ thể là ở khối lớp 4 trong 2 năm học 2015 - 2016 và 2016 - 2017, bắt đầu từ tháng 8/2015 đến tháng 4/2017
* Phương pháp nghiên cứu:
- Phương pháp liên ngành
- Nhóm phương háp lý luận: Tôi đã đọc và hiểu các tài liệu, văn kiện đại hội Đảng, Luật giáo dục, Điều lệ trường Tiểu học, nhiệm vụ năm học
- Nhóm nghiên cứu phương pháp thực tế:
+ Phương pháp trình bày một bài tập đọc nhạc
+ Phương pháp thực hành, luyện tập
+ Phương pháp dùng lời (còn gọi là thuyết trình, diễn giảng)
+ Phương pháp trực quan (Là việc sử dụng các phương tiện dạy học như nhạc cụ, băng đĩa nhạc, tranh ảnh… trong giờ lên lớp khiến cho những khái niệm trừu tượng trở nên rõ ràng cụ thể
+ Phương pháp kiểm tra - đánh giá.
Trong các PPDH, không có phương pháp dạy học nào là vạn năng, do đó người giáo viên phải khéo léo phối kết hợp các phương pháp dạy học trong giảng dạy để phát huy tính tích cực của học sinh trong học tập Để việc phối hợp các phương pháp trong giờ dạy để đạt hiệu quả thì giáo viên cần lưu ý một số điều sau:
+ Phương pháp phải tương ứng với nội dung
+ Phải nắm vững nội dung của bài (Nếu cần có thể bổ sung vào SGK những tư liệu cần thiết nhằm làm phong phú cho bài học - tránh lan man, quá tải, thiếu trọng tâm)
Trang 4a Giải pháp cũ thường làm:
Những năm trước đây, giáo viên chuyên nhạc chưa nhiều và ít có cơ hội giao lưu học tập chuyên môn nghiệp vụ do đó sự đồng đều và thống nhất chưa cao
Giáo viên dạy chưa có nhiều đổi mới về phương pháp, Soạn bài chưa nghiên cứu nhiều tài liệu, chủ yếu chỉ dựa vào Sách giáo viên và SGK
Tâm lí phụ huynh và học sinh vẫn coi âm nhạc là một môn học phụ nên chưa thực sự quan tâm và đầu tư đúng mức cho môn học này Hơn nữa việc đầu tư trang thiết bị cho môn học còn hạn chế Do đó việc truyền đạt và giúp các em tiếp thu kiến thức âm nhạc là hết sức khó khăn, thậm chí những kiến thức đó đến với các
em hết sức trừu tượng Việc truyền thụ các kiến thức âm nhạc chỉ qua phương pháp truyền khẩu thuần tuý, ít phát triển khả năng tư duy của các em Do đó không tạo được sự thu hút, ít gây hứng thú học tập cho các em
Đặc biệt, với đặc thù của từng vùng miền, Đông Sơn là một xã có số dân đông, kinh tế còn nhiều khó khăn Các em học sinh chưa có điều kiện tham gia các câu lạc bộ âm nhạc ở nhà thiếu nhi và chưa có điều kiện để tham gia các chương trình văn nghệ lớn Cho nên đại trà là thiếu sự tự tin, mạnh dạn Chính nguyên nhân này ít nhiều đã dẫn đến việc các giờ học âm nhạc thiếu đi nét tự nhiên, nhẹ nhàng
và sôi nổi
Cơ sở nhà trường còn nghèo nàn Chưa có phòng học bộ môn, đồ dùng thiết
bị dạy học bộ môn còn hạn chế
Dựa vào cơ sở lý luận đã có cùng với thời gian giảng dạy tại trường Tiểu học Đông Sơn, tôi đã tìm hiểu khả năng học TĐN của học sinh khối lớp 4 Bằng việc quan sát thực tế các giờ học tôi nhận thấy việc tiếp thu các kiến thức âm nhạc và sự yêu thích học tập bộ môn chỉ rơi vào một số em gọi là có năng khiếu Còn lại các
em khác chỉ học theo bản năng phải học nên ít có sự sáng tạo trong vận dụng kiến thức Qua kiểm tra đọc một bài TĐN thì số lượng các em đọc tốt còn rất khiêm tốn Thực tế khi nghe các em thực hiện bài tập, bên cạnh những em trình bày tự nhiên
và thoải mái vẫn còn một số em chưa thực sự mạnh dạn, tự tin, chỉ đọc với tính chất thuộc lòng, đọc nhạc thì chỉ đúng tên nốt mà chưa đúng trường độ, ngắt, nghỉ tuỳ tiện không đúng tiết tấu của bài nhạc Để thực hiện nhiệm vụ đổi mới phương pháp dạy học của bộ giáo dục và đào về bộ môn âm nhạc ở trường tiểu học, bản thân luôn tìm tòi học hỏi qua sách, báo, đài, phương tiện thông tin đại chúng và rút kinh nghiệm từ thực tế giảng dạy… Từ đó chọn lọc ra các cách dạy hay, cụ thể phù hợp với đặc điểm học sinh trong nhà trưòng
Vào giữa học kì I năm học 2015 - 2016, tôi đã khảo sát chất lượng học phân môn TĐN ở khối lớp 4, kết quả thu được như sau:
Lớp Sĩ số thành tốt Hoàn % Hoàn thành % Chưa hoàn thành %
Trang 5Tôi nhận thấy kết quả như vậy là chưa đạt đối với việc học TĐN nhạc của học sinh Với nhu cầu xã hội ngày một phát triển đòi hỏi mỗi con người cũng cần phải phát triển toàn diện Âm nhạc là bộ môn vô cùng bổ ích nó giúp cho học sinh phát triển được điều này
b Giải pháp mới cải tiến:
* Cơ sở để xác lập biện pháp
Để có một tiết học TĐN hiệu quả, gây hứng thú cho học sinh trước tiên người giáo viên phải xây dựng nề nếp học tập ngay từ bài học đầu tiên Cụ thể như xác định thái độ, ý thức học tập đối với môn âm nhạc Ở lớp 3, các em đã được làm quen với các kí hiệu âm nhạc: các hình nốt, khuông nhạc, khóa Son, sang lớp 4 các
em được làm quen với 8 bài tập đọc nhạc, các kỹ thuật đó được duy trì và nâng cao dần khi các em học cao lên Vì vậy, giáo viên phải nắm vững các phương pháp và các bước trong giảng dạy để truyền thụ lại cho các em các kiến thức của bài học cũng như phát triển các kỹ năng đã có của các em một cách tốt nhất
* Biện pháp đổi mới
Ở các lớp dưới các em được làm quen với kỹ năng ca hát, phát âm quan sát nghe và cảm thụ bài hát và tập hát truyền cảm và tập gõ đệm các kiểu cho đúng và nhịp nhàng Sang lớp 4 các kỹ thuật đó vẫn được duy trì nhưng được nâng cao hơn
Ở lớp 4 các em được làm quen với một phân môn mới trong học âm nhạc đó là phân môn TĐN, các em sẽ tiếp nhận ra âm thanh cao thấp tương ứng các vị trí nốt nhạc trên khuông từ 2 đến 3 âm 4 - 5 âm trong phạm vi quãng 8 và tập đọc một bài nhạc Vì vậy giáo viên phải nắm vững phương pháp và các bước trong giảng dạy để truyền thụ lại cho các em kiến thức của bài học cũng như phát triển các kỹ năng đã
có của các em học sinh một cách tốt nhất Để thực hiện tốt bài tập đọc nhạc cho học sinh lớp 4 ta cần giải quyết các vấn đề sau
- Hướng dẫn cho học sinh nắm rõ về lý thuyết âm nhạc:
Ở lớp 3 các em đã được học cơ bản về nhạc lý như khuông nhạc, khóa son, dòng kẻ, khe nhạc, các hình nốt nhạc… Để có thể học tập đọc nhạc tốt phải nắm rõ các kiến thức cơ bản về nhạc lý, khi nhìn vào bài TĐN các em mới đọc nhạc tốt được
Giáo viên cần ôn tập lại kiến thức cũ cho học sinh Cho học sinh nhận biết lại các hình nốt nhạc như nốt đen, nốt trắng, nốt móc đơn… dấu lặng đen, lặng đơn
Có thể ôn tập với nhiều hình thức thông qua trò chơi nhận biết các nốt nhạc và tên nốt nhạc như (Đô, rê, mi, pha, son, la, si) hoặc cho học sinh đọc tên nốt nhạc bằng trò chơi khuông nhạc bàn tay đã học ở lớp 3
Cho học sinh lên bảng đính tên nốt nhạc theo yêu cầu của giáo viên ví dụ: giáo viên nói son đen, la trắng, mi móc đơn… học sinh đính nốt nhạc bằng bảng nam châm đính nốt nhạc vào khuông nhạc đúng vị trí từ đó sẽ khắc sâu kiến thức trí nhớ về vị trí nốt nhạc cho các em Hoặc cho các em nhớ lại vị trí các nốt nhạc bằng khuông nhạc bàn tay đã học ở lớp 3
Giáo viên giới thiệu về cách đánh nhịp, vạch nhịp, vạch kết thúc bài về dấu luyến, dấu quay lại…
- Xây dựng phương pháp tập đọc nhạc:
Trang 6Nhằm giúp cho học sinh dễ nhớ tôi đã cho học sinh ghi nhớ vị trí các nốt nhạc trên khuông thông qua các câu văn như sau:
Nốt Đô: giữa dòng kẻ phụ dưới Nốt Rê: giữa khe phụ thứ nhất Nốt Mi: ở giữa dòng kẻ thứ nhất Nốt Pha: ở giữa khe thứ nhất Nốt Son: ở giữa dòng kẻ thứ hai Nốt La: ở giữa khe thứ hai Nốt Si: ở giữa dòng kẻ thứ ba
Chúng ta thường xuyên ôn tập củng cố cho học sinh ghi nhớ vị trí các nốt nhạc trên khuông nhạc bằng các câu văn này kết hợp sử dụng khuông nhạc bàn tay
để khắc sâu kiến thức cho học sinh
Ở lớp 4, do mới được tiếp xúc nên yêu cầu của phân môn TĐN đặt ra cho các em là hết sức nhẹ nhàng, đơn giản Ở giai đoạn đầu tiếp cận với phân môn này, các em phải thực hành các bài tập về cao độ, về tiết tấu, người giáo viên phải giúp các em nhận ra được âm thanh cao, thấp tương ứng với vị trí các nốt nhạc trên khuông trong phạm vi 1 quãng 8 Sau đó, các em được tiếp cận với thang 5 âm: Đô
- Rê - Mi - Son - La và tiến tới thang 7 âm: Đô - Rê - Mi - Pha - Son La - Si
Về tiết tấu, các em được làm quen với các hình nốt móc đơn, nốt đen, nốt trắng, lặng đen và chấm dôi Cách dạy thực hành các hình nốt có thể thực hiện gõ theo tiết tấu, cũng có thể cho học sinh tập đọc bằng tên gọi các hình nốt: đơn, đen, trắng, ta có thể thay bằng tiếng trống: Tùng, rinh
Việc giúp học sinh tập đọc 1 bài TĐN muốn thu được kết quả cũng phải được thực hiện theo đúng các bước theo trình tự nhất định Sau khi giới thiệu bài TĐN, nếu như ở tập hát, bước đầu tiên là luyện thanh thì ở tập đọc nhạc sẽ phải là luyện tập cao độ Cho các em đọc lại cao độ của các nốt nhạc không chỉ giúp các
em khởi động giọng mà còn giúp các em nhớ vị trí các nốt trên khuông nhạc và cảm nhận cao độ các nốt so với nhau Muốn các em thực hiện tốt bài tập, giáo viên phải đưa ra yêu cầu để các em tìm hiểu, nhận xét bài nhạc, bài TĐN có mấy nốt? gồm những nốt gì? Rút ra thang âm cho học sinh đọc, có thể hoán đổi vị trí các nốt nhạc để học sinh tìm tòi ở mức độ cao hơn nhằm kiểm tra tai nghe của các em Về trường độ gồm những hình nốt gì? Rút ra hình tiết tấu chung của bài tập cho học sinh đọc tiết tấu Trong bài có sử dụng các ký hiệu âm nhạc nào? Mục tiêu của giai đoạn này là làm thế nào để các em nắm bắt và thể hiện được hình tiết tấu chủ đạo của bài Việc thể hiện tiết tấu phải được kết hợp theo nhiều hình thức, có thể là vừa đọc vừa vỗ tay, vừa đọc vừa gõ đệm nhạc cụ Hình thức thể hiện cũng có thể là cả lớp, theo tổ nhóm, cá nhân xen kẽ Khi các em đã thực hiện tốt tiết tấu của bài, giáo viên đàn để các em nghe và cảm nhận giai điệu theo tiết tấu, Đây là lúc bắt đầu tập đọc bài nhạc, tập đọc từng câu theo đàn, giáo viên sửa lỗi truyền miệng Luyện tập củng cố theo nhóm, tổ hoặc cá nhân Khi các em đọc đúng cao độ, trường độ của bài, mới chuyển sang ghép lời ca Để các em có cảm nhận tốt hơn trong việc ghép lời ca với nhạc, giáo viên nên cho các em tự ghép lời, sau đó, giáo viên đàn giai điệu và hát mẫu lời ca để các em nghe, so sánh Giáo viên bắt nhịp, học sinh đọc lại
Trang 7nhạc và ghép lời ca Giáo viên đàn lại từng câu, sửa lỗi cho các em Giai đoạn này đòi hỏi sự kết hợp luyện tập nhịp nhàng giữa đọc nhạc, hát lời và gõ đệm nhạc cụ Cuối cùng là việc đánh giá, đây là giai đoạn động viên khích lệ các em học tập Phải thường xuyên động viên học sinh, việc động viên giúp cho các em chưa thể hiện bài tập đọc nhạc tốt sẽ cố gắng học tập hơn
- Xây dựng phương pháp ghi chép nhạc:
Ghi chép lại các bài nhạc đã học giúp các em nắm chắc vị trí các nốt trên khuông cũng như nhớ các hình nốt, ký hiệu đã học Nếu như TĐN mang nhiều tính chất trừu tượng vì nó còn phụ thuộc vào tai nghe của từng em thì ghi chép nhạc mang tính cụ thể hơn, hiện thực hơn Do vậy, việc hướng dẫn các em ghi chép đơn giản và dễ thực hiện Tuy nhiên, đơn giản không có nghĩa là không quan trọng, ngược lại tập ghi chép nhạc là sự đúc kết giữa 2 phân môn tập hát và TĐN để khắc sâu kiến thức Do đó đòi hỏi phải có sự chính xác tuyệt đối từng vị trí nốt trên khuông nhạc, quan trọng hơn nữa là qua chép nhạc các em phải nhớ được tên các nốt nhạc là gì, nằm ở vị trí nào, cách viết các hình nốt ra sao, các hình nốt đó có ý nghĩa gì và phải thể hiện thế nào Việc ghi chép nhạc còn giúp các em ghi nhớ các
ký hiệu khác về âm nhạc Các kiến thức đó hổ trợ cho việc tập đọc nhạc hoặc thực hiện các bài hát theo yêu cầu của tác giả như: dấu luyến, dấu chấm dôi, dấu quay lại, dấu hồi đoạn, dấu lặng đen, lặng đơn, ngắt câu,
Việc ghi chép nhạc là công việc đòi hỏi phải hướng dẫn các em thực hiện một cách thường xuyên Tuy nhiên không nhất thiết lúc nào cũng phải thực hiện ngay tại lớp vì như thế sẽ mất rất nhiều thời gian Ở lớp chỉ hướng dẫn các em cách thực hiện việc ghi chép, nhận ra cách trình bày thế nào cho đúng, cho đẹp còn việc ghi chép lại bài nên cho các em thực hiện ở nhà
- Thực hiện đúng cao độ và trường độ:
Học sinh tiểu học chưa có kiến thức về nhạc lý nhiều nên việc dạy bài tập đọc nhạc tránh nhồi nhét cho học sinh những kiến thức trừu tượng mà phải chú ý đến thực hành
Thông thường người ta tách ra 2 yếu tố, đó là độ cao, độ dài của âm thanh để luyện riêng, khi thuần thục mới ghép lại độ cao và độ dài cho học sinh
- Luyện tập về cao độ:
Học sinh tiểu học chưa quen với độ cao các nốt nhạc nên luyện tập về cao độ
là rất khó đối với các em Giáo viên dùng đàn organ đánh giai điệu một lần cho học sinh nghe sau đó đàn từng câu học sinh nghe nhìn từng nốt nhạc để đọc Với các
em phải tiến hành từ những âm dễ đọc nhất phù hợp tầm cữ giọng các em rồi mới
mở rộng thành 5 âm, 6 âm Trước hết tập những vần ít âm với âm son làm trung tâm như (mi son la son đô) đến quãng 5 (Rê mi pha son la hay Đô rê mi pha son) Sau khi hình thành thang 5 âm ta dạy tiếp quãng 6 ghép lại (Đô rê mi pha son la) và tùy vào từng bài tập đọc nhạc mà ta luyện cao độ cho phù hợp
Giáo viên ghi chữ theo tên nốt ví dụ : Đô là Đ, rê là R, mi là M, pha là P, son
là S… cho học sinh dễ nhìn và nhớ đọc khi chưa quen
Ví dụ:
Luyện tập cao độ của bài TĐN số 2: Nắng vàng
Trang 8Đô Rê Mi Son
(Đ) (R) (M) (S)
Giáo viên ghi thang âm của bài tập đọc nhạc vào bảng phụ sau đó đàn một lần cho học sinh nghe cho học sinh đọc từng nốt của thang âm theo đàn khi học sinh đọc tốt rồi giáo viên có thể cho học sinh đọc cao độ của bài tập đọc nhạc, cho học sinh đọc theo cao độ từ thấp lên cao, từ cao xuống thấp, hoặc cho đọc theo cặp
2 nốt trong phạm vi quãng tám Quan trọng nhất là tập cao độ trên nền giai điệu của bài tập đọc nhạc sẽ học để các em dễ dàng bắt vào cao độ của bài tập đọc nhạc
- Luyện tập về trường độ:
Học sinh tiểu học nếu kết hợp đọc cao độ và tiết tấu ngay cùng một lúc sẽ làm cho học sinh lúng túng nhất là đối với những học sinh không có năng khiếu Để học sinh tiếp thu một cách dễ dàng, giáo viên dạy luyện tập trường độ riêng bằng cách gõ tiết tấu lấy đơn vị phách làm cơ sở có thể vỗ tay theo phách hoặc theo tiết tấu
Giáo viên ghi tiết tấu của bài TĐN vào bảng phụ cho học sinh luyện tập tiết tấu của bài Có thể cho học sinh vỗ tay hoặc dùng thanh phách nhạc cụ để gõ Để học sinh thích thú tạo không khí sinh động giáo viên có thể cho các em gõ tiết tấu
và đọc bằng các tiếng tượng thanh ví dụ như: rinh, tùng, cắc, ếch, ộp… hoặc đọc các âm với những tên gần gũi với ký hiệu âm nhạc như nốt đen đọc là “đen”, nốt móc đơn đọc là “đơn”, dấu lặng đọc là “lặng”, nốt trắng đọc là “trắng”
Luyện tập tiết tấu giúp các em biết độ dài các nốt nhạc, luyện tập tiết tấu dựa vào từng bài tập đọc nhạc
Luyện tập đọc tiết tấu bằng âm tượng thanh kết hợp vỗ tay hoặc gõ đệm bằng nhạc cụ làm cho lớp học sinh động học sinh khắc sâu kiến thức
Khi học sinh luyện tập tiết tấu tốt thì học sinh sẽ áp dụng vào bài TĐN tốt hơn
Trong quá trình giảng dạy thực hành luyện tập tiết tấu giáo viên phải vận dụng các phương pháp linh hoạt hoặc dưới dạng trò chơi tổ chức nhóm, tổ, bàn… học sinh luyện tập phù hợp với từng bài
Ví dụ:
Tiết tấu bài TĐN số 1: Son La Son
@ q q \ h \ q q \ h "
Đen đen trắng, đen đen trắng
(Học sinh đọc tên hình nốt kết hợp gõ tiết tấu) Ring ring tùng, rinh rinh tùng
(Học sinh thay tên hình nốt bằng các từ tượng thanh kết hợp gõ tiết tấu) Phải nói là có rất nhiều cách cho học sinh tiếp cận với các hình nốt và tập thể hiện đúng mối quan hệ trường độ của các âm thanh trong một tiết tấu cụ thể Điều
đó người giáo viên có sự suy nghĩ và sáng tạo thêm các biện pháp mới nhằm giúp học sinh tiếp thu nhanh luyện tập tiết tấu tốt nhất
Muốn thực hiện tốt bài TĐN ta cần phải thực hiện đúng quy trình bài tập đọc nhạc
Trang 9- Thực hiện đúng quy trình khi dạy bài TĐN:
Việc giúp học sinh tập đọc một bài TĐN muốn thu được kết quả tốt cũng phải được thực hiện đúng các bước theo trình tự nhất định
Ở lớp 4 có tổng cộng 8 bài TĐN từ bài tập đọc nhạc số 1 đến bài tập đọc nhạc số 8 các bài TĐN đều có lời ca dài không quá 16 ô nhịp tất cả đều viết ở nhịp 2/4 Vì mới tiếp cận nên giáo viên hướng dẫn học sinh thực hành các bài TĐN riêng cho từng bài về cao độ, tiết tấu và phải thực hành đúng quy trình bài tập nhạc
+ Trước khi vào bài TĐN giáo viên giới thiệu bài TĐN
+ Học sinh xác định âm cao, thấp, trung bình và tập nói tên nốt nhạc ví dụ như son đen, la trắng (chưa đọc cao độ các nốt)
+ Tập tiết tấu
Tùy theo từng bài TĐN mà tập các hình tiết tấu khác nhau
Ví dụ: Bài TĐN số 2: Nắng vàng
Hình tiết tấu phải tập là:
@ q q \ q q \ q q \ h "
Đen đen đen đen đen đen trắng
Bài TĐN số 3: Cùng bước đều.
Hình tiết tấu phải tập là:
@ q q \ q q \ h \ q q \ q
q \ h "
Đen đen đen đen trắng, đen đen đen đen trắng
Giáo viên cần gõ tiết tấu trong bài TĐN, học sinh nghe và thực hiện lại, miệng đọc tay gõ theo tiết tấu…
Nói tên nốt theo tiết tấu học sinh nói tên các nốt nhạc có trong bài TĐN theo tiết tấu kết hợp gõ đệm theo tiết tấu
+ Đọc cao độ:
Giáo viên đàn cao độ các nốt có trong bài TĐN, hoc sinh nghe và
đọc theo ( đọc từ thấp lên cao, từ cao xuống thấp sau đó đọc đảo vị trí các nốt, hoạt động này có thể thay thế cho phần luyện thanh khởi động giọng
Giáo viên đàn giai điệu từng chuỗi âm thanh ngắn khoảng 2 đến 3 lần học sinh lắng nghe và đọc nhẩm Học sinh đọc cao độ theo thang âm lên và thang âm xuống
Học sinh đọc nhạc từng câu ngắn giáo viên đàn từng chuỗi âm thanh ngắn khoảng 2 đến 3 lần học sinh lắng nghe và nhẩm theo Khi giáo viên bắt nhịp thì học sinh hòa giọng vào với đàn Với cách làm như vậy giáo viên không phải đọc mẫu
mà tự học sinh lắng nghe âm thanh và tự đọc bài theo những gì các em cảm nhận được Các em sẽ rất thích thú vì tự mình khám phá giai điệu của bài TĐN và tự ghép được lời ca và sẽ thích thú hơn nữa khi các em được nghe trọn vẹn bài hát có đoạn trích là bài TĐN mà các em vừa học, giáo viên nghe và nhận xét sửa sai nếu học sinh đọc chưa đúng yêu cầu
Trang 10Giáo viên đàn giai điệu cả bài TĐN để học sinh tự đọc nhạc hòa với tiếng đàn, vừa đọc kết hợp gõ đệm theo tiết tấu
Học sinh đọc nhạc cả bài lần nữa giáo viên không sử dụng nhạc cụ mà lắng nghe học sinh đọc để phát hiện chỗ sai hướng dẫn các em sửa sai
Học sinh ghép lời ca, giáo viên đàn giai điệu cả bài TĐN để học sinh tự đọc nhạc và hát lời có thể chia một dãy đọc nhạc một dãy hát lời hoặc cho các tổ luân phiên nhau
Đọc nhạc và gõ đệm, học sinh đọc nhạc và hát lời bài TĐN, đến đây không
gõ theo tiết tấu nữa mà chuyển sang gõ phách, vì phách là đơn vị cơ bản của trường độ)
Củng cố kiểm tra, giáo viên cho tổ nhóm hay chỉ định các cá nhân trình bày bài TĐN, giáo viên nhận xét khen học sinh thực hiện tốt và nhẹ nhàng động viên sửa sai học sinh thực hiện chưa đúng yêu cầu
Để thực hiên được điều này người giáo viên cần :
+ Chuẩn xác về cao độ, không được chênh phô, tiết tấu phải chính xác
+ Kết hợp âm thanh trên đàn để kiểm tra chính xác cao độ của học sinh khi đọc bài TĐN
+ Kết hợp trò chơi như đọc tiết tấu theo âm thanh của các nhạc cụ thi đua đọc nhạc theo tổ để tạo không khí sôi nổi trong lớp học
Củng cố kiểm tra giáo viên chỉ định tổ nhóm cá nhân TĐN giáo viên hướng dẫn học sinh đọc đúng và sửa sai học sinh đọc chưa đạt
Cần lưu ý khi dạy bài TĐN học sinh tự lắng nghe tiếng đàn mẫu của giáo viên để cảm âm từ đó vận dụng để TĐN , giáo viên đừng bao giờ dạy một cách truyền khẩu hát nốt nhạc ngoại trừ những học sinh chậm và không có năng khiếu và tuyệt đối không được để học sinh đó đứng ngoài tiết học
- Hướng dẫn học sinh đọc nhạc và ghép lời ca đều giọng, diễn cảm rõ lời:
Các em đọc nhạc và ghép lời ca không đều là do các em không tập trung lắng nghe khi giáo viên bắt giọng và các em bị cuốn nhịp, không đọc đúng nhịp không giữ được nhịp độ ban đầu và có xu hướng nhanh dần lên
Muốn học sinh đọc đúng nhạc hát lời ca đều giọng diễn cảm giáo viên phải chú ý bắt giọng tạo được sự chú ý của học sinh
Dạy học sinh chính xác về cao độ và trường độ, cho học sinh đọc nhạc và hát lời ca kết hợp gõ đệm theo phách, tiết tấu lời ca đều chính xác sẽ giúp học sinh hát lời chính xác và đúng nhịp Kết hợp với âm thanh trên đàn để kiểm tra chính xác cao độ của học sinh khi đọc bài
Học sinh nghe và nhận xét bạn, giáo viên nhận xét chung sửa sai uốn nắn kịp thời động viên học sinh hát sai để giúp các em hát đúng
Một số bài TĐN nhạc, ở cuối câu có chỗ ngân dài 2 hoặc 3 phách thì giáo viên nên đếm phách để học sinh ngân cho đủ và kết hợp vỗ tay theo phách học sinh
sẽ hát và ngân cho đủ, kết hợp vỗ tay theo phách học sinh sẽ hát đúng trường độ
Sau khi TĐN xong muốn ghép lời ca diễn cảm và đúng trước hết các em phải thực hiện đúng cao độ, trường độ như đã nêu trên