Quản lý phát triển trường trung học phổ thông chất lượng cao trong thời kỳ đổi mới

biểu đồBảng 2.1 Quy mô phát triển trường THPTcủa Hà Nội thời gian qua 72 Bảng 2.2 So sánh sự phát triển về số lượng học sinh THPT của thành phố Hà Nội thời gian qua 73 Bảng 2.4 Thống kê

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả trong luận án là trung thực có nguồn gốc rõ ràng.

TÁC GIẢ LUẬN ÁN

Đỗ Kiều Tâm

MỞ ĐẦU 5

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 15

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN QUẢN LÝ PHÁT TRIỂN

TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG CHẤT

1.1. Trường trung học phổ thông chất lượng cao 40 1.2. Phát triển trường trung học phổ thông chất lượng cao 50 1.3. Quản lý phát triển trường trung học phổ thông chất

lượng cao 55 1.4. Yếu tố tác động đến phát triển và quản lý phát triển

trường trung học phổ thông chất lượng cao 64

Chương 2 CƠ SỞ THỰC TIỄN QUẢN LÝ PHÁT TRIỂN

TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG CHẤT LƯỢNG CAO TRONG THỜI KỲ ĐỔI MỚI 72 2.1 Khái quát về giáo dục trung học phổ thông trên địa bàn

2.2. Tổ chức khảo sát thực trạng phát triển trường trung học

phổ thông chất lượng cao ở Thành phố Hà Nội trong thời

2.3. Thực trạng phát triển trường trung học phổ thông chất

lượng cao ở Thành phố Hà Nội trong thời kỳ đổi mới 96

Chương 3 ĐỊNH HƯỚNG VÀ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ

PHÁT TRIỂN TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG CHẤT LƯỢNG CAO TRONG THỜI

3.1. Định hướng phát triển trường trung học phổ thông chất

3.2 Hệ thống biện pháp quản lý phát triển trường trung học

phổ thông chất lượng cao trong thời kỳ đổi mới 125

Chương 4 KHẢO NGHIỆM VÀ THỬ NGHIỆM CÁC BIỆN

4.1. Khảo nghiệm sự cần thiết và tính khả thi của các biện pháp 148

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ

STT Chữ viết đầy đủ Chữ viết tắt

biểu đồ

Bảng 2.1 Quy mô phát triển trường THPTcủa Hà Nội thời gian qua 72 Bảng 2.2 So sánh sự phát triển về số lượng học sinh THPT của thành phố Hà Nội thời gian qua 73 Bảng 2.4 Thống kê trình độ cán bộ, giáo viên đạt chuẩn cấp

THPT của thành phố Hà Nội thời gian qua 75Bảng 2.5 Nhận thức về trường THPT CLC ở thành phố Hà Nội 86Bảng 2.6 Thực trạng đánh giá về chất lượng chung của các trường THPT CLC ở thành phố Hà Nội 91

Bảng 2.7 Nhu cầu quản lý phát triển các tiêu chí trường trung học phổ thông chất lượng cao ở thành phố Hà Nội

Thực trạng bồi dưỡng đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên và nhân viên đáp ứng yêu cầu trường THPT

Bảng 2.11 Thực trạng sử dụng các hình thức bồi dưỡng cán bộ quản lý, giáo viên và nhân viên đáp ứng yêu cầu

trường THPT CLC ở thành phố Hà Nội

103

Bảng 2.12 Thực trạng hiện đại hóa chương trình, nội dung và

Bảng 2.13 Thực trạng quản lý hoạt động dạy học và giáo dục của giáo viên và học sinh 108 Bảng 2.14 Thực trạng xây dựng môi trường giáo dục và công tác xã hội hóa giáo d ục 110 Bảng 2 15 Thực trạng đảm bảo các dịch vụ giáo dục và cơ sở vật chất trường THPT CLC ở thành phố Hà Nội 112 Bảng 2.16

Thực trạng hình thức kiểm tra, giám sát và đánh giá quản lý phát triển trường THPT CLC ở thành phố

Bảng 4.9 Phân phối tần suất sự tiến bộ nhận thức về trường THPT CLC trong thời kỳ mới của các chủ thể ở

thành phố Hà Nội sau thử nghiệm

168

Bảng 4.10

Phân phối tần suất tích luỹ kết quả sự tiến bộ nhận thức về trường THPT CLC trong thời kỳ mới của các chủ thể ở thành phố Hà Nội sau thử nghiệm 168Bảng 4.11

Mức độ tiến bộ sự tiến bộ nhận thức về trường THPT CLC trong thời kỳ mới của các chủ thể sau

MỞ ĐẦU

1 Giới thiệu khái quát về luận án

Loại hình trường THPT chất lượng cao là mô hình trọng điểm, hạtnhân, được tập trung đầu tư cả về cơ sở vật chất, con người nhằm đáp ứngnhu cầu hưởng thụ nền giáo dục tiên tiến, chất lượng của mọi người dân và xuthế phát triển của xã hội, góp phần tích cực vào sự nghiệp đổi mới giáo dục

hiện nay Do đó, việc nghiên cứu vấn đề quản lý phát triển trường trung học phổ thông chất lượng cao trong thời kỳ đổi mới có ý nghĩa hết sức quan trọng

cả về lý luận và thực tiễn

Luận án đi sâu nghiên cứu làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn quản lýphát triển trường THPT chất lượng cao trong thời kỳ đổi mới; từ đó đề xuấtcác biện pháp quản lý phát triển loại hình trường này phù hợp với điều kiện,bối cảnh hiện nay, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục THPT, đáp ứngyêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục theo kịp nền giáo dục tiên tiếntrong khu vực và thế giới

Luận án bao gồm phần mở đầu, nội dung, tài liệu tham khảo và phụ lục.Phần nội dung chính được trình bày trong 150 trang Kết quả nghiên cứu luận ángóp phần hệ thống, bổ sung những lý luận liên quan; làm rõ thực trạng và đềxuất biện pháp quản lý phát triển trường THPT chất lượng cao; và có thể được

sử dụng làm tài liệu tham khảo trong QLGD, nghiên cứu khoa học, quản lý pháttriển trường THPT chất lượng cao, nhất là phát triển các tiêu chí và loại hìnhtrường này Đây là công trình nghiên cứu riêng của nghiên cứu sinh, các kết quảnghiên cứu là trung thực, có xuất xứ rõ ràng và không trùng với bất kỳ côngtrình nào khác

Tuy nhiên, do điều kiện kiến thức, kinh nghiệm của nghiên cứu sinh cóhạn, nguồn tài liệu tiếp cận còn ít, luận án khó tránh khỏi những hạn chế vàthiếu sót; rất mong nhận được sự góp ý chân thành của các nhà khoa học, các

chuyên gia, nhà quản lý, đội ngũ cán bộ giảng dạy để nghiên cứu sinh tiếp tụchoàn thiện trong quá trình nghiên cứu của mình.

2 Lý do chọn đề tài

Đảng ta khẳng định, cùng với khoa học công nghệ thì giáo dục và đàotạo là quốc sách hàng đầu, đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho phát triển, đầu tưcho tương lai Đặc biệt, trước yêu cầu nâng cao chất lượng nguồn nhân lựcphục vụ sự nghiệp CNH-HĐH hóa đất nước, đổi mới căn bản, toàn diện, pháttriển nhanh giáo dục Việt Nam theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hộihóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế hiện nay, cần: “Tập trung nâng cao chấtlượng giáo dục, đào tạo, coi trọng giáo dục đạo đức, lối sống, năng lực sángtạo, kỹ năng thực hành Xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh, kết hợpchặt chẽ giữa nhà trường với gia đình và xã hội; xây dựng xã hội học tập, tạo

cơ hội và điều kiện cho mọi công dân được học tập suốt đời”[33, tr.41- 41]

Để có nền giáo dục tiên tiến, trước hết phải có nhà trường tiên tiến; đây

là loại hình trường đáp ứng yêu cầu hội nhập khu vực và thế giới, tiếp cận vớithiết chế tổ chức nhà trường của các nước có nền giáo dục tiên tiến Loại hìnhtrường tiên tiến không phải theo danh hiệu thi đua, sự đánh giá chủ yếu dựavào sự nỗ lực chủ quan của bộ máy quản lý; mà nó phải căn cứ vào thiết chế,điều kiện tổ chức dạy và học hướng tới mục tiêu định hướng cho học sinh họccách sống, cách làm người, học tư duy nâng cao chất lượng giáo dục và đàotạo của nhà trường

Nhận thức được điều đó, trước xu thế phát triển của xã hội, nhu cầu đượchưởng thụ một nền giáo dục chất lượng cao của toàn thể nhân dân, Đảng ta đãchủ trương xây dựng và phát triển loại hình trường chất lượng cao, làm cơ sở:

“Xây dựng nền giáo dục mở, thực học, thực nghiệp, học tốt, quản lý tốt; cơ cơcấu và phương thức giáo dục hợp lý, gắn với xây dựng xã hội học tập; bảo đảmcác điều kiện nâng cao chất lượng; chuẩn hóa, hiện đại hóa, dân chủ hóa, xã hộihóa và hội nhập quốc tế hệ thống giáo dục và đào tạo; giữ vững định hướng xã

hội chủ nghĩa và bản sắc dân tộc Phấn đấu đến năm 2030, nền giáo dục ViệtNam đạt trình độ tiên tiến trong khu vực” [34, tr.122].

Trong thời kỳ hội nhập, giáo dục phổ thông nói chung, loại hình trườngTHPT chất lượng cao nói riêng đã đạt được những thành tựu to lớn cả về quy

mô phát triển, chất lượng và hiệu quả, đóng góp xứng đáng vào sự nghiệpgiáo dục của đất nước và công cuộc phát triển kinh tế - xã hội của các địaphương, nhất là các thành phố lớn Trong nhiều năm qua các trường THPTchất lượng cao ở các thành phố lớn như: Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh…được quan tâm phát triển và đã đạt những thành tựu đáng kể, là một trong cácđịa phương dẫn đầu về số học sinh đạt giải trong các kỳ thi chọn học sinh giỏiquốc gia, quốc tế Bên cạnh đó, giáo dục đại trà được coi trọng phát triển rộngkhắp cả về số lượng, chất lượng và các loại hình trường đáp ứng nhu cầu họctập ngày càng cao của nhân dân

Cùng với sự phát triển của kinh tế - xã hội và văn hóa, đời sống nhândân ngày càng tăng cao, họ mong muốn được học tập trong môi trường giáodục có chất lượng cao, và xu hướng này ngày càng tăng lên Đáp ứng nhu cầu

đó, loại hình trường chất lượng cao ra đời với những yêu cầu cao về dạy vàhọc, về cơ sở vật chất, về đội ngũ giáo viên, về phong cách quản lý đã tạonên một diện mạo mới cho sự nghiệp giáo dục, góp phần nâng cao chất lượnggiáo dục THPT một cách toàn diện

Tuy nhiên, loại hình trường THPT chất lượng cao hiện nay vẫn cònnhiều quan niệm khác nhau; nhận thức về loại hình trường này còn chưathống nhất, nên phát triển nó còn nhiều lúng túng và chưa tạo sự đồng thuận,ủng hộ mạnh mẽ của đa số quần chúng nhân dân

Trong thời kỳ mới, trên địa bàn Hà Nội loại hình trường THPT chấtlượng cao được phát triển nhiều như: trường dân lập, bán công, còn cáctrường công lập thì việc đầu tư, tiến triển còn rất chậm, việc “thể chế hóa cácquan điểm, chủ trương của Đảng và Nhà nước về phát triển giáo dục và đào

tạo còn chậm và lúng túng” [34, tr.118] Mặc dù đã có chủ trương, chínhsách, trước nhu cầu của đông đảo người dân mong muốn được hưởng thụ loạihình giáo dục có chất lượng cao nhưng chưa được các chủ thể quản lý về mặtnhà nước quan tâm thích đáng nên tốc độ phát triển còn chậm Bên cạnh đó,trong các trường THPT được gọi là chất lượng cao, các tiêu chí về chươngtrình, nội dung, thiết chế tổ chức dạy và học, đội ngũ giáo viên, cán bộ quản

lý, cơ sở vật chất…cũng chưa được các chủ thể quản lý trường quan tâm pháttriển…Thực tế trên do các nguyên nhân khách quan và chủ quan, song theochúng tôi khâu quản lý của các chủ thể là nguyên nhân chủ yếu làm cho chấtlượng các tiêu chí và loại hình giáo dục trường THPT chất lượng cao củathành phố Hà Nội cũng như ở nước ta chưa phát triển tương xứng với tiềmnăng của nó

Trước yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ sựnghiệp CNH-HĐH đất nước, đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục; và nhất

là để đáp ứng nhu cầu của nhân dân, thì việc nâng cao chất lượng giáo dụcTHPT chất lượng cao là vấn đề mang tính cấp thiết Từ những lý do cơ

bản trên chúng tôi chọn đề tài: “Quản lý phát triển trường trung học phổ thông chất lượng cao trong thời kỳ đổi mới” để nghiên cứu với mong

muốn góp phần đưa ra những kiến giải khoa học để phát triển nâng caochất lượng và loại hình trường này trên địa bàn Thành phố Hà Nội nóiriêng cả nước nói chung

3.Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Luận án nghiên cứu làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn, từ đó đề xuấtbiện pháp quản lý phát triển trường THPT chất lượng cao trong thời kỳ đổimới, góp phần phát triển bền vững hệ thống giáo dục THPT nước ta, đáp ứngnhu cầu học tập và thụ hưởng nền giáo dục tiên tiến của nhân dân và pháttriển của xã hội

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Nghiên cứu làm rõ cơ sở lý luận về quản lý phát triển trường THPTchất lượng cao

Nghiên cứu làm rõ cơ sở thực tiễn quản lý phát triển trường THPT chấtlượng cao trong thời kỳ đổi mới

Đề xuất hệ thống biện pháp quản lý phát triển trường THPT chất lượngcao trong thời kỳ đổi mới

Khảo nghiệm tính cần thiết, tính khả thi và thử nghiệm biện pháp đề xuất

4 Khách thể, đối tượng, phạm vi nghiên cứu

4.1 Khách thể nghiên cứu

Quản lý phát triển trường THPT trong thời kỳ đổi mới

4.2 Đối tượng nghiên cứu

Quản lý phát triển trường THPT chất lượng cao trong thời kỳ đổi mới

4.3 Phạm vi nghiên cứu

Về nội dung: Luận án tập trung nghiên cứu quản lý phát triển loại hìnhtrường THPT chất lượng cao, trên cơ sở đó bổ sung, phát triển và nhân rộngloại hình, đáp ứng nhu cầu của toàn thể nhân dân

Địa bàn nghiên cứu: Sở Giáo dục và đào tạo và các trường THPT chấtlượng cao trên địa bàn Thành phố Hà Nội

Thời gian và các số liệu phục vụ nghiên cứu: từ 2011 đến nay

5 Giả thuyết khoa học của đề tài

Trường THPT chất lượng cao ra đời theo nhu cầu, nguyện vọng củanhân dân và điều kiện phát triển kinh tế xã hội Từ tiếp cận mục tiêu và tiếpcận chất lượng cho thấy: Nếu chủ thể quản lý nhà nước và cơ sở giáo dục xáclập rõ mục tiêu phát triển, có kế hoạch chiến lược và bước đi cụ thể trong pháttriển chất lượng và loại hình trường; chú trọng triển khai phát triển các nguồnlực; đổi mới nội dung, chương trình dạy học, sử dụng PPDH tiên tiến và đảmbảo các điều kiện dạy học hiện đại, cùng với xây dựng môi trường giáo dục

lành mạnh…thì có thể phát triển chất lượng và loại hình trường THPT chấtlượng cao, đáp ứng nhu cầu học tập của nhân dân và phát triển xã hội trongthời kỳ mới của đất nước.

6 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu đề tài

6.1 Phương pháp luận nghiên cứu

Luận án được thực hiện trên cơ sở quán triệt phép biện chứng duy vậtcủa triết học Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng cộngsản Việt Nam về giáo dục và quản lý giáo dục; đồng thời vận dụng các quanđiểm tiếp cận hệ thống -cấu trúc, quan điểm lịch sử-lôgic, quan điểm thực tiễn

và các quan điểm: phát triển, chuẩn hóa, chất lượng, phức hợp trong thực hiệncác nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài đã xác định; Cụ thể như:

Tiếp cận hệ thống: Xem xét mối quan hệ giữa các chủ thể quản lý; cácchức năng quản lý; các cơ sở giáo dục, các tiêu chí trường THPT chất lượngcao; các biện pháp quản lý phát triển trường THPT chất lượng cao trong mốitương quan tác động

Tiếp cận lịch sử - lôgic: Trong quá trình quản lý, người quản lý luôn phải

tự đổi mới cho phù hợp với tình hình thực tiễn và đối tượng quản lý cụ thể.Nhưng việc kế thừa những kinh nghiệm và tri thức đã có là không thể thiếu,cần kế thừa những truyền thống tốt đẹp của dân tộc về giáo dục và phát triểnnhững thành tựu của giáo dục đã đạt được trong quá khứ Để công tác quản lýphát triển trường THPT chất lượng cao thực sự có hiệu quả, cần xác định đượcnhững mặt mạnh hiện có để phát huy, mặt yếu để khắc phục Các biện pháp đềxuất quản lý phát triển trường THPT chất lượng cao diễn ra theo một trật tự cótính lôgic, đảm bảo có mối liên hệ chặt chẽ với nhau, có tính lôgic giữa quákhứ, hiện tại và tương lai, giữa lý luận và thực tiễn đảm bảo tính phù hợp Hiệuquả quản lý thể hiện sản phẩm đầu ra có chất lượng phù hợp với yêu cầu của xãhội và hội nhập được với nền giáo dục tiên tiến trên thế giới

Quan điểm thực tiễn: Đề tài luận án được nghiên cứu dựa trên tiếp cậnthực tiễn quản lý phát triển trường THPT chất lượng cao thời kỳ đổi mới,nhằm tăng độ tin cậy của các nhận định, đánh giá và tăng tính khả thi, sự phùhợp của những đề xuất trong nội dung luận án.

Tiếp cận phát triển: Là tiếp cận xem xét sự vật, hiện tượng trong trạngthái vận động biến đổi từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ kém hoànthiện đến hoàn thiện hơn Trong quá trình phát triển sẽ làm thay đổi mối liên

hệ, cơ cấu, phương thức tồn tại, vận động và chức năng vốn có theo chiềuhướng ngày càng hoàn thiện hơn của sự vật, hiện tượng; hoặc phát triển củamỗi cá nhân, của tổ chức, cộng đồng, xã hội tuy nhiên sự phát triển nhanhhay chậm còn lệ thuộc vào nhiều yếu tố Từ quan niệm nêu trên có thể hiểu:phát triển trường THPT chất lượng cao là làm tăng trưởng về số lượng và biếnđổi về chất của các tiêu chí đã có, đã được xây dựng nhưng chưa hoàn chỉnh,chưa đầy đủ, phải tiếp tục nâng cao để hoàn thiện hơn, từ mục tiêu, chươngtrình nội dung đến đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý và cơ sở vật chất Nhưvậy, quản lý phát triển trường THPT chất lượng cao trong thời kỳ đổi mới,chính là dưới tác động của chủ thể quản lý sẽ làm cho tất cả các tiêu chí củatrường phát triển, đồng thời nhân rộng loại hình trường này nhằm đáp ứngnhu cầu thụ hưởng giáo dục chất lượng cao của xã hội

Tiếp cận chuẩn hóa: Những quy định về chuẩn do Nhà nước ban hành đốivới trường THPT chất lượng cao; và cách thức làm để đạt được những quy định

về chuẩn

Tiếp cận chất lượng:

Tiếp cận phức hợp: Tiếp cận phức hợp là hệ thống phương pháp ápdụng vào việc nghiên cứu một đối tượng khi dựa trên nhiều lý thuyết khácnhau Để nghiên cứu quản lý phát triển trường THPT chất lượng cao có hiệuquả, luận án dựa vào nhiều lý thuyết khác nhau như tâm lý học, giáo dục học,khoa học quản lý giáo dục, lý thuyết phát triển nguồn nhân lực, lý thuyết quản

lý chất lượng…làm cơ sở cho việc xây dựng các biện pháp quản lý phát triểnloại hình trường này hiện nay.

6.2 Phương pháp nghiên cứu

6.2.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa và khái quát hóa các tài liệu liênquan đến chủ đề nghiên cứu đang có trong và ngoài nước

Nghiên cứu các văn bản, đường lối chính sách, pháp luật của Nhà nước

về mô hình trường chất lượng cao, quản lý phát triển mô hình trường chấtlượng cao, hệ thống tiêu chí đo lường chất lượng trường chất lượng cao trênđịa bàn Hà Nội; các sách, báo, tạp chí, tài liệu có liên quan đến đề tài

Nghiên cứu tài liệu về kinh nghiệm của thế giới trong quản lý, pháttriển mô hình trường THPT chất lượng cao hiện nay

6.2.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Phương pháp quan sát khoa học: Quan sát, thu thập thông tin về kế

hoạch chỉ đạo của Sở GD&ĐT; quan sát những đề án xây dựng trường chấtlượng cao của hiệu trưởng các trường; quan sát việc chuẩn bị các điều kiệnxây dựng nhà trường chất lượng cao như: cơ cở vật chất, trang thiết bị dạyhọc, đội ngũ sư phạm và điều kiện làm việc, nội dung chương trình giáo dục,công tác tuyển sinh, công tác quản lý, việc phối hợp 3 môi trường giáo dụccủa trường học để thực hiện đề án Quan sát bằng tri giác trực tiếp hoặc giántiếp các đối tượng và các nhân tố khác có liên quan đến đối tượng

Phương pháp điều tra: sử dụng phiếu điều tra thu thập thông tin của

lãnh đạo, chuyên viên Sở GD&ĐT Hà Nội; cán bộ quản lý giáo dục tại cáctrường THPT; giáo viên các trường THPT; cha mẹ học sinh ở các trườngTHPT trên địa bàn Hà Nội làm cơ sở để đánh giá thực trạng, tìm ra nguyênnhân và xây dựng các biện pháp phát triển mô hình trường THPT chất lượng

cao trong thời kỳ mới.

Phương pháp tọa đàm, trao đổi: tổ chức toạ đàm, thảo luận, trao đổi ý

kiến trực tiếp với đội ngũ cán bộ quản lý, với giáo viên, công nhân viên và hộicha mẹ học sinh các trường THPT chất lượng cao trên điạ bàn Hà Nội

Phương pháp nghiên cứu điển hình: Lấy trường Hà Nội-Amsterdam để

nghiên cứu điển hình

Phương pháp tổng kết kinh nghiệm: nghiên cứu, phân tích các báo cáo

tổng kết năm học của một số trường chất lượng cao, các sản phẩm thành quảhoạt động thực tiễn xây dựng mô hình và triển khai, phát triển mô hình trườngTHPT chất lượng cao

6.2.3 Nhóm phương pháp hỗ trợ:

Phương pháp chuyên gia: Xin ý kiến các chuyên gia, các nhà khoa học

và cán bộ lãnh đạo, quản lý giáo dục có kinh nghiệm về các nội dung có liênquan đến quản lý phát triển mô hình trường THPT chất lượng cao

Phương pháp toán học, tin học: Tác giả sử dụng toán thống kế để xử lý các

kết quả nghiên cứu về định lượng và định tính Sử dụng phần mềm tin học, biểu diễncác số liệu qua biểu đồ và đồ thị kết quả điều tra và khảo nghiệm, thử nghiệm

7 Đóng góp mới và ý nghĩa lý luận, thực tiễn của luận án

7.1 Đóng góp mới của luận án

Luận án góp phần làm sáng rõ và hệ thống hóa những vấn đề lý luận vềquản lý phát triển trường THPT chất lượng cao trong thời kỳ mới; đặc biệtluận án đã đưa ra hệ thống khái niệm trường THPT chất lượng cao với nộidung, tiêu chí để phát triển, nhân rộng loại hình này; khảo sát, đánh giá làm rõbức tranh thực trạng quản lý phát triển trường THPT chất lượng cao củaThành phố Hà Nội hiện nay, tìm nguyên nhân và bài học, giúp các nhà quản

lý giáo dục nhìn nhận toàn cảnh, tổ chức triển khai phát triển chất lượng vànhân rộng loại hình trường chất lượng cao trên địa bàn; đề xuất các biện phápquản lý phát triển trường THPT chất lượng cao đáp ứng yêu cầu xã hội trongthời kỳ CNH, HĐH đất nước

7.2 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

* Về mặt lý luận:

Luận án góp phần hoàn thiện, bổ sung và phát triển lý luận quản lý pháttriển trường THPT chất lượng cao trong thời kỳ mới; đặc biệt là các kháiniệm, nội dung và tiêu chí trường THPT chất lượng cao, tạo cơ sở định hướngphát triển chất lượng và nhân rộng loại hình này trong giai đoạn hiện nay Mặtkhác, đề tài luận án còn là cơ sở khoa học, tài liệu tham khảo cho các nhàquản lý giáo dục hoạch định chính sách, chiến lược phát triển các loại hìnhgiáo dục khác trong những năm tới

8.Cấu trúc đề tài luận án

Đề tài luận án ngoài phần mở đầu, kết luận, kiến nghị, danh mục tài liệutham khảo và phụ lục; nội dung luận án được cấu trúc thành 4 chương 11 tiết

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

1 Những nghiên cứu có liên quan đến quản lý phát triển trường trung học phổ thông chất lượng cao trên thế giới và ở Việt Nam

1.1 Những nghiên cứu về trường chất lượng cao, quản lý phát triển trường trung học phổ thông chất lượng cao trên thế giới

Thế giới vào những năm cuối thế kỷ XX và đầu thế kỷ XXI xuất hiệnphong trào canh tân, đổi mới giáo dục với mục đích nâng cao chất lượng giáodục và đào tạo ở mọi cấp học, bậc học; nhiều quốc gia coi giáo dục và đào tạo

là chìa khoá dẫn đến thành công trong phát triển đất nước, là quốc sách được

ưu tiên hàng đầu Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu về loại hình trườngchất lượng cao và quản lý phát triển trường THPT chất lượng cao trên thế giớidưới dạng đề tài khoa học, thì do khả năng của nghiên cứu sinh còn hạn hẹpnên chưa tiếp cận đến, do vậy đề tài luận án chỉ tiếp cận khái quát thực tiễnphát triển loại hình trường chất lượng cao ở một số quốc gia như sau:

Cộng hoà liên bang Nga đã tiến hành đổi mới giáo dục trên 3 bình diện: Nghiên cứu khoa học xây dựng cơ sở lý luận về “Chuẩn giáo dục”; tiến

hành thể chế hoá hành lang pháp lý; thông qua thực tiễn để tiếp tục đổi mới vàhoàn thiện các loại chuẩn giáo dục, nhằm hiện đại hoá nâng cao chất lượnggiáo dục Trên cơ sở Luật Giáo dục, người Nga đã xây dựng các chuẩn cụ thểcho các loại hình trường học, thủ tục và thẩm quyền xét duyệt, công nhận,giải thể các loại hình trường học Trong bậc học phổ thông, các chuẩn giáodục được xây dựng chặt chẽ với các tiêu chí cao, hướng tới phát triển bậc họcban đầu vững chắc, có chất lượng, đảm bảo học sinh sau khi tốt nghiệp THPT

có đủ kiến thức, kỹ năng cơ bản để học các bậc học cao hơn hoặc tham gia laođộng sản xuất hay học nghề Việc công nhận chất lượng đào tạo, hay trườngđạt chuẩn dựa trên kết quả kiểm tra, đánh giá theo chuẩn của các cơ quan, hộiđồng giáo dục

Trên cơ sở công nhận các loại hình trường, trong đó có trường chấtlượng cao như: trường chuyên, trường năng khiếu, trường bồi dưỡng học sinh

giỏi, trường quốc tế và cùng với nó là hệ thống các chính sách đãi ngộ vàyêu cầu cao về đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất, chất lượng đầu vào, đầu ra.Trường đạt chuẩn các tiêu chí giáo dục được khuyến khích phát triển trong cảnước; và để đảm bảo chất lượng giáo dục thì công tác quản lý, điều hành,công nhận hoặc bãi bỏ danh hiệu trường đạt chuẩn được tiến hành thườngxuyên Đồng thời các điều quy định trong Luật giáo dục rất chặt chẽ, cùng vớicông tác quản lý, điều hành khoa học và coi trọng thực chất đã làm cho Liênbang Nga trở thành một trong những quốc gia có nền giáo dục phát triển trênthế giới, đặc biệt là giáo dục phổ thông.

Hoa Kỳ được coi là một trong những nước có nền giáo dục và đào tạo

phát triển nhất trên thế giới, bước sang thế kỷ XXI, trong Bức thông điệp gửiliên bang ngày 04 tháng 02 năm 1997 của Tổng thống Bill Cliton đã đưa rachương trình hành động sau:

“1 Cuộc vận động toàn quốc về tiêu chuẩn giáo dục

2 Để có những trường tốt nhất phải có những sinh viên giỏi nhất

3 Làm nhiều hơn nữa giúp tất cả trẻ em biết đọc

4 Việc học phải bắt đầu từ những ngày đầu cuộc đời

5 Các tiểu bang cho các bậc cha mẹ quyền lựa chọn những trườngthích hợp cho con em họ

6 Tăng cường kỷ luật trật tự và chống tội phạm trường học

7 Xây dựng cơ sở vật chất trường học

8 Thực hiện nền giáo dục cao đẳng, đại học đại chúng

9 Thực hiện học tập suốt đời

10 Đưa sức mạnh kỷ nguyên thông tin vào trường học” [28, tr.54].Như vậy, một trong những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giáodục Hoa Kỳ trong thế kỷ XXI, đó là tăng cường đầu tư cơ sở vật chất cho giáodục đào tạo, xây dựng đội ngũ giáo viên có chất lượng cao, xây dựng và công

bố các tiêu chuẩn giáo dục, đổi mới quản lý nhà nước về giáo dục Một trongnhững đột phá hàng đầu là hệ thống tiêu chuẩn giáo dục, đây là cơ sở pháp lý

định hướng cho các nhà trường ở mọi cấp học, bậc học phát triển; trong đó ưutiên phát triển trường chất lượng cao tự chủ về tài chính, nhà nước bảo trợ vềchính sách và kiểm định chất lượng giáo dục

Chính phủ Hoa kỳ rất quan tâm phát triển hệ thống giáo dục phổ thông,nên nó nhận được nhiều sự ưu đãi của nhà nước về phát triển cơ cấu, nguồnnhân lực, cơ sở vật chất Do đó các trường phổ thông chất lượng cao luôn cókết quả đầu ra cao, được xã hội ủng hộ và công nhận; học sinh được học tậptrong môi trường năng động, với phương tiện dạy học hiện đại, các hìnhthức học tập phong phú, đa dạng, chú trọng phát triển kỹ năng, rèn luyệntính chủ động, tự lập cho học sinh Các dịch vụ của nhà trường khép kín vàtoàn diện, đội ngũ giáo viên năng động, đáp ứng các tiêu chí tuyển chọn khắtkhe về trình độ, kinh nghiệm, năng lực sư phạm Cùng với chất lượng đàotạo hàng đầu, khi học tập trong trường THPT chất lượng cao học sinh phảiđảm bảo kết quả học tập tốt và phụ huynh phải thực hiện đóng học phí cao.Nhìn chung, giáo dục Hoa kỳ có sự phân hóa cao, trường THPT chất lượngcao chỉ dành cho học sinh của những gia đình có khả năng tài chính phùhợp; tuy nhiên nó đang được phát triển mạnh mẽ ở các tiểu bang cả về quy

mô, số lượng và chất lượng

Mô hình trường chất lượng cao ở Vương quốc Anh phát triển rất sớm, bên

cạnh trường bồi dưỡng học sinh giỏi, học sinh tài năng hay trường năng khiếu,thì trường THPT chất lượng cao cũng được chính phủ quan tâm phát triển

Từ thập niên 1980, ở Anh mô hình “Trường học hiệu quả” (Effective

School) đã được nghiên cứu triển khai, ứng dụng thực hiện rộng rãi; mô hìnhnày được thể hiện ở các yếu tố như: 1 Lãnh đạo có tính chuyên nghiệp; 2.Tầm nhìn và mục đích chia sẻ; 3 Môi trường biết học hỏi; 4 Sự tập trung vàodạy học; 5 Dạy học có chủ đích, có mục đích rõ ràng; 6 Kỳ vọng cao; 7 Sựtác động tăng cường có tính tích cực; 8 Giám sát theo dõi sự tiến bộ; 9.Quyền và trách nhiệm của học sinh được thực thi; 10 Quan hệ nhà trường –gia đình; 11 Biết học hỏi

Khi xây dựng mô hình nhà trường hiệu quả, hệ thống tiêu chí về quản

lý, lãnh đạo khoa học, chuyên nghiệp luôn đặt lên hàng đầu, đây là chìakhóa để vận hành hoạt động giáo dục trong nhà trường diễn ra theo kếhoạch, đạt mục tiêu Sản phẩm của nhà trường hiệu quả đáp ứng nhữngyêu cầu khắt khe nhất của xã hội nước Anh cũng như toàn thế giới, do

đó các tiêu chí đảm bảo chất lượng học tập của học sinh được đề ra vớimong muốn tạo ra sản phẩm chất lượng cao cho xã hội Trường họchiệu quả đề cao vai trò của giáo viên, nhân tố trung tâm quyết định chấtlượng của nhà trường, các quyền lợi và trách nhiệm của giáo viên được

đề cập rất cụ thể Mô hình trường chất lượng cao phải thỏa mãn đượccác yếu tố trên, tạo môi trường phát triển tài năng của học sinh, sựchuyên nghiệp trong dạy học, quản lý và đánh giá kết quả học tập Môhình trường học hiệu quả ra đời đã đáp ứng nhu cầu nguồn nhân lựcchất lượng cao của nước Anh, thúc đẩy nền giáo dục Anh tiến lên hàngđầu thế giới; do đó nó đang là điểm đến hấp dẫn nhất cho học sinh trêntoàn thế giới

Như vậy, điểm qua một số quốc gia phát triển ở Âu Mỹ cho thấy họđều rất quan tâm phát triển trường chất lượng cao theo tiêu chí riêng, đáp ứngnhu cầu nguồn nhân lực trong xã hội Nhìn chung, các tiêu chuẩn về trườngchất lượng cao ở các quốc gia cơ bản là thống nhất trên một số nội dung,nhưng cách thức đánh giá theo chuẩn, các tiêu chí cụ thể và cách thức tổchức, điều hành, quản lý, duy trì ở mỗi quốc gia là khác nhau Tuy nhiên, cóthể khái quát những đặc điểm cơ bản về trường chất lượng cao là: luôn lấychất lượng giáo dục làm tiêu chí hàng đầu; học sinh năng động, phát triển; độingũ giáo viên có trình độ kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm; môi trường dạyhọc thuận lợi, cơ sở vật chất, trang thiết bị hiện đại, các dịch vụ giáo dục hoànhảo; quản lý, điều hành khoa học, đề cao tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm; cáckhoản đóng góp của cho mẹ học sinh tương đối cao…Những đặc điểm trên là

kinh nghiệm quý cho các nước ở Châu Á và Việt Nam trong phát triển trườngchất lượng cao nói chung và trường THPT chất lượng cao nói riêng.

Trong thời kỳ hội nhập và phát triển, để nâng cao hiệu quả giáo dục vàđào tạo, nhiều nước Châu Á đã thành lập các cơ quan chuyên môn nhằm đánhgiá chất lượng giáo dục và đào tạo cũng như các điều kiện để có thể đảm bảochất lượng giáo dục như: chương trình nội dung môn học; đội ngũ giáo viên;trang thiết bị dạy học; hệ thống quản lý tài chính; cơ sở vật chất và các nguồnlực học tập khác

Trong xu thế hội nhập quốc tế, Singapore [2] tuyên bố sẽ là một trong

gần một trăm thành phố trên thế giới là thành phố “toàn cầu hoá” sớm nhất

Để chuẩn bị con người đáp ứng yêu cầu toàn cầu hoá, Singapore chủ trươngchuyển hệ thống giáo dục từ sử dụng tiếng Hoa sang sử dụng tiếng Anh là chủyếu Và mời 10 trường Đại học hàng đầu thế giới mở cơ sở đào tạo nguồnnhân lực chất lượng cao ở Singapore

Từ năm 2000, Singapore đã mở rộng, phát triển hệ thống giáo dục phổ

thông với các loại hình trường chất lượng cao theo mô hình liên kết với các

trường quốc tế chất lượng cao; và tổ chức triển khai mô hình “Nhà trường ưu việt” (School Excellence Model - SEM) SEM được tổ chức thực hiện trên cơ

sở phải đảm bảo thỏa mãn các tiêu chí như: 1 Lãnh đạo và quản lý; 2 Pháttriển đội ngũ; 3 Lập kế hoạch chiến lược; 4 Nguồn lực phong phú; 5 Cácquy trình lấy học sinh làm trung tâm; 6 Kết quả của phát triển đội ngũ tốt 7.Kết quả hoạt động và quản lý tốt; 8 Đối tác và kết quả về mặt xã hội tốt; 9.Các kết quả về hoạt động chính cao

Như vậy, trường chất lượng cao trước tiên có đội ngũ cán bộ quản lýđạt chuẩn; đội ngũ giáo viên giầu kinh nghiệm, có trình độ cao và phươngpháp giảng dạy, học tập hiện đại; các nguồn lực phong phú, được sự quan tâm

hỗ trợ của chính phủ, của xã hội và cha mẹ học sinh; trong đó tiêu chí về quản

lý, lãnh đạo được đặt lên hàng đầu Đặc biệt tiêu chí để duy trì nhà trường

chất lượng cao phải thể hiện ở kết quả đạt được trong từng năm học, bao gồm:kết quả phát triển đội ngũ giáo viên, hoạt động giáo dục, quản lý, các cam kếtgiáo dục, kết quả về tác động tích cực của xã hội, kết quả học tập của học sinhphải đạt ở mức cao, được xã hội thừa nhận và vinh danh Vì vậy SEM là môhình nhà trường hiệu quả của Singapore trong việc nâng cao chất lượng giáodục – đào tạo ở các cấp học, bậc học

Cùng với hệ thống tiêu chí, SEM cũng đã đưa ra các giá trị cơ bản, lànhững đặc trưng tạo nên thành công của một trường có chất lượng cao; đồngthời các giá trị này cũng là sự khẳng định mục tiêu duy trì và giúp các trườngliên tục đổi mới, phát triển trước yêu cầu xã hội hiện đại Cụ thể các giá trịcủa SEM bao gồm:1 Tất cả vì học sinh; 2 Giáo viên – nhân tố hàng đầu; 3.Tài năng lãnh đạo; 4 Hỗ trợ của hệ thống; 5 Hợp tác với bên ngoài; 6 Quản

lý bằng tri thức; 7 Liên tục sáng tạo và đổi mới Các tiêu chí cùng với các giátrị của mô hình trường SEM tạo nên sự toàn diện, hệ thống yêu cầu cao từ xâydựng thiết chế tới tổ chức điều hành và kết quả đầu ra trong quản lý hiệu quảcủa nhà trường Quản lý phát triển trường THPT chất lượng cao không chỉđáp ứng được các tiêu chí khắt khe về chất lượng mà còn phải đảm bảo duy trì

và thực hiện tốt các giá trị, tạo sự phát triển bền vững của nhà trường Điều đó

đã và đang làm nên những thành tựu nổi bật về chất lượng giáo dục các cấphọc, bậc học của Singapore trong khu vực và quốc tế

Như vậy, những tiêu chí của nhà trường ưu việt chất lượng cao và hệthống tiêu chí, giá trị cơ bản của mô hình nhà trường hiệu quả SEM củaSingapore, là những bài học quý, tạo cơ sở cho việc khái quát các tiêu chítrường THPT chất lượng cao trong thời kỳ mới ở nước ta

Cùng thời điểm đó, tại Malaysia, đề án xây dựng “Nhà trường thông tuệ” (Smart School) với việc đào tạo học sinh theo tinh thần “POWER” (Sức

mạnh), bao gồm:

- P: Planning (Học sinh tự vạch kế hoạch của mình theo tư vấn của Thầy)

- O: Organizing (Học sinh tự tổ chức thực hiện kế hoạch đề ra).

- W: Working (Học sinh thiết kế công việc tương ứng với cách tổ chức

đã vạch ra)

- E: Evaluating (Học sinh tự đánh giá kết quả học tập của mình có sựgiám sát, giúp đỡ, hỗ trợ của thầy)

- R: Recondnizing (Học sinh tự xây dựng các nhận thức mới cho bản thân)

“Nhà trường thông tuệ” của Malaysia được thiết kế trên cơ sở đề cao

tinh thần sáng tạo, tự học, tự tìm tòi kiến thức của người học Mô hìnhPOWER thực hiện triệt để quan điểm dạy học lấy người học làm trung tâm,hướng tới đào tạo con người có kiến thức, kỹ năng cần thiết cho nền côngnghiệp quốc gia Mô hình này được vận dụng và phát triển rộng khắp trong hệthống giáo dục của Malaysia, đặc biệt là ở các bậc học phổ thông

Để nâng cao năng lực cạnh tranh toàn cầu trước những thách thức của

nền kinh tế tri thức, hệ thống giáo dục Trung Quốc đã được điều chỉnh lại để

phù hợp với tình hình mới, nhất là sau khi Trung Quốc ra nhập WTO Trongmột số tài liệu, các nhà lãnh đạo Trung Quốc nhận định: Sự thua kém về kinh

tế của Trung Quốc so với các nước phát triển chủ yếu thể hiện ở sự thu kém

về trình độ phát triển khoa học kỹ thuật, cũng tức là thua kém về giáo dục đàotạo nhân tài [73] Vì vậy, vấn đề đào tạo nhân tài, nguồn nhân lực chất lượngcao đang đặt ra cấp bách với Trung Quốc Tuy nhiên, để có nguồn nhân lựccao đó đòi hỏi có hệ thống trường chất lượng cao cùng với hành lang pháp lý

để phát triển hệ thống nhà trường đó Năm 1995, chính phủ Trung Quốc đãban hành Luật Giáo dục, trong đó có văn bản giáo dục xuyên quốc gia có cácQuy định tạm thời về cơ chế hợp tác giữa Trung Quốc- Nước ngoài trong điềuhành cơ sở đào tạo; và Quy chế của nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa về

cơ chế hợp tác với nước ngoài trong điều hành các cơ sở đào tạo…bởi Ủy bannhà nước về giáo dục SEC vào năm 1995 [73]

Trong các văn bản này Trung Quốc quy định rõ về điều kiện thành lậpcác trường có yếu tố nước ngoài, trách nhiệm của chính quyền trung ương,chính quyền địa phương và các loại trường, các cấp học, các ngành học màcác trường dạng này được phép thành lập và các vấn đề quản lý chất lượnggiáo dục nhằm đào tạo nhân tài; và khuyến khích phát triển các trường quốc tếchất lượng cao Với các chính sách mở cửa, hệ thống giáo dục phổ thông nóichung, bậc THPT nói riêng của Trung Quốc phát triển mạnh về chất lượng vàquy mô Cùng với hệ thống trường THPT công lập chất lượng cao, thì hệthống các trường THPT quốc tế chất lượng cao đang là công cụ hữu hiệu,phục vụ đắc lực cho sự nghiệp đào tạo nhân tài cho Trung Quốc.

Cũng theo xu thế mở của, hệ thống giáo dục Thái Lan cũng được đánh

giá cao trong khu vực và Châu Á, thực thi chính sách dịch vụ giáo dục, TháiLan phát triển hệ thống giáo dục quốc dân theo các mô hình liên kết nhằmnâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo nhân tài, nhân lực cho quốc gia Trong

đó, phát triển hệ thống giáo dục phổ thông chất lượng cao theo hướng trườngquốc tế, với các tiêu chí, tiêu chuẩn chất lượng Châu Âu Theo một số tài liệu,hiện nay Thái Lan có tới 107 trường quốc tế, chủ yếu là học theo chương trìnhcủa Anh và Mỹ Chính phủ Thái Lan chú trọng nhu cầu tạo ra những conngười có tầm nhận thức quốc tế mà vẫn mang bản sắc dân tộc Thái Phụhuynh cũng mong muốn con em mình có điều kiện tiếp xúc với nhữngchương trình ngoài phạm vi quốc gia, giúp học sinh tự tin và vượt trội hơntrong môi trường hội nhập quốc tế và toàn cầu hoá; "Ngày càng nhiều bậc phụhuynh hiểu rằng các kỹ năng mà con họ cần nhiều hơn việc chỉ nghe đọcchính tả" Các trường này khẳng định họ sẽ đào tạo học sinh với chất lượngquốc tế và kêu gọi sự đầu tư các dịch vụ giáo dục chất lượng cao trên thế giớivào Thái Lan

Tại Indonesia [2], bên cạnh những trường thuần túy quốc tế, đã xuất

hiện khái niệm “Chuẩn giáo dục quốc tế”, theo đó các tiêu chí chuẩn quốc tếđược xem xét trên những khía cạnh: kiểm định, chương trình, quy trình dạy

và học, đánh giá, giáo viên, hiệu trưởng, nguồn lực và tài chính Từ khía cạnhnày, trường dạy chuẩn quốc tế chất lượng cao được mô tả kỹ bởi hệ thống cácchỉ số cụ thể, được đánh giá bởi các chuyên gia, tổ chức quốc tế Chẳng hạnmột trường được cho là đáp ứng chuẩn giáo dục quốc tế, về mặt kiểm định, nóphải “được kiểm định bởi một tổ chức kiểm định nhà trường của bất kỳ mộtquốc gia thành viên OECD” Phát triển song song hai loại hình trường quốc tế

và trường chuẩn quốc tế trong hệ thống giáo dục đang tạo nên các dịch vụgiáo dục chất lượng cao cho Indonesia Đây là điểm nhấn về giáo dục cũngnhư là động lực thúc đẩy nâng cao chất lượng nền giáo dục của Indonesiatrong xu thế toàn cầu hóa hiện nay

Qua một số loại hình trường chất lượng cao tiêu biểu ở trên chothấy, loại hình trường THPT chất lượng cao hiện nay được tiếp cận ở nhiềukhía cạnh khác nhau như: tiếp cận theo chức năng của nhà trường; tiếp cậntheo mục tiêu của nhà trường; tiếp cận theo sự gia tăng giữa đầu vào và đầura; tiếp cận theo quá trình; tiếp cận theo mô hình thỏa mãn; tiếp cận theo điềukiện nguồn tài nguyên và môi trường hoạt động; tiếp cận theo mô hình quản

lý chất lượng tổng thể Trên các cách tiếp cận, các nhà trường đều đưa ranhững quan điểm khác nhau về trường THPT chất lượng cao theo đặc điểm,nhu cầu của từng quốc gia Tuy nhiên, dù theo cách tiệp cận nào, các loại hìnhtrường chất lượng cao đều hướng tới nâng cao chất lượng học tập, phát triểntoàn diện năng lực của người học trong điều kiện đảm bảo tốt nhất

Cùng với các chính sách xây dựng và phát triển mô hình giáo dục quốcgia, các loại hình giáo dục chất lượng cao được các nước quan tâm phát triểnmạnh mẽ Một số quốc gia coi phát triển hệ thống trường chất lượng cao làđộng lực thúc đẩy nhanh quá trình hội nhập và phát triển đất nước Tuy nhiên,tiêu chuẩn về quản lý phát triển trường chất lượng cao nói chung, trườngTHPT chất lượng cao nói riêng vẫn đang còn nhiều tranh cãi Theo UNESCO,trong chương trình hành động Dakar (2000) thì một cơ sở giáo dục trườngphổ thông chất lượng cao phải đảm bảo các yếu tố sau:

1 Người học khỏe mạnh, được nuôi dạy tốt, được khuyến khích để cóđộng cơ học tập chủ động.

2 Giáo viên thành thạo nghề nghiệp và được động viên đúng mức

3 Phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực

4 Chương trình giáo dục thích hợp với người dạy và người học

5 Trang thiết bị, phương tiện và đồ dùng giảng dạy và học tập, học liệu

và công nghệ giáo dục thích hợp, dễ tiếp cận

6 Môi trường học tập bảo đảm vệ sinh, an toàn, lành mạnh

7 Hệ thống đánh giá thích hợp với môi trường, quá trình giáo dục vàkết quả giáo dục

8 Hệ thống quản lý giáo dục có tính tham gia và dân chủ

9 Tôn trọng và thu hút được cộng đồng cũng như nền văn hóa địaphương trong hoạt động giáo dục

10 Các thiết chế, chương trình giáo dục có nguồn lực thích hợp, thỏađáng và bình đẳng

Đảm bảo các yếu tố trên thì được gọi là trường chất lượng cao, tuynhiên việc công nhận hay không còn tùy thuộc vào dư luận xã hội và thànhtích của nhà trường trong giáo dục đào tạo và tùy thuộc điều kiện, nhu cầu củamỗi quốc gia

Như vậy, loại hình trường chất lượng cao và những tiêu chuẩn, yếu tốcủa loại hình trường này của nước ngoài đã được chúng ta học tập, nghiêncứu vận dụng vào phát triển loại hình trường chất lượng cao ở từng cấp họckhác nhau, trong đó có trường THPT chất lượng cao phù hợp với điều kiệnkinh tế xã hội và giáo dục của nước nhà

1.2 Những nghiên cứu về trường chất lượng cao, quản lý phát triển trường trung học phổ thông chất lượng cao ở Việt Nam

Ngay từ khi giành được chính quyền tháng 08 năm 1945 đến nay, Đảng

và Nhà nước ta luôn quan tâm, chăm lo cho sự nghiệp giáo dục, coi giáo dục

là quốc sách hàng đầu vừa là mục tiêu vừa là động lực cho sự phát triển xã

hội Để phát triển sự nghiệp giáo dục, tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước

về giáo dục nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài phục

vụ CNH-HĐH đất nước, đáp ứng yêu cầu và bảo vệ Tổ quốc, vì mục tiêu dângiàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh, đòi hỏi chúng ta phảicải cách, đổi mới toàn diện giáo dục, xây dựng một nền giáo dục tiên tiến,hiện đại, dân tộc, đại chúng Đáp ứng yêu cầu trên, Đảng và Nhà nước đã tiếnhành đổi mới giáo dục Trong nội dung, hình thức đổi mới, Đảng và Nhànước chú trọng xây dựng và đổi mới các loại hình trường học, nhất là nhàtrường hiện đại, trường chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế.Đồng thời, để trường chất lượng cao tiếp cận với thiết chế tổ chức nhà trườngtiên tiến trên thế giới, làm cơ sở: “Xây dựng nền giáo dục mở, thực học, thựcnghiệp, học tốt, quản lý tốt; cơ cơ cấu và phương thức giáo dục hợp lý, gắnvới xây dựng xã hội học tập; bảo đảm các điều kiện nâng cao chất lượng;chuẩn hóa, hiện đại hóa, dân chủ hóa, xã hội hóa và hội nhập quốc tế hệ thốnggiáo dục và đào tạo; giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa và bản sắc dântộc Phấn đấu đến năm 2030, nền giáo dục Việt Nam đạt trình độ tiên tiếntrong khu vực” [14, tr.122]

Ở nước ta, thuật ngữ “Trường chất lượng cao” đã xuất hiện cuối thậpniên 90 của thế kỷ XX, tuy nhiên việc phát triển nó mới chỉ được đề cập nhiềutrong vài năm gần đây, việc tiếp cận vẫn còn chưa thống nhất và có nhiềuhướng khác nhau

Hiện nay, một số trường được gọi là chất lượng cao chỉ đạt một số yếu

tố cơ bản theo quan niệm của chủ thể đầu tư xây dựng trường như: chỉ chú ýcung cấp những dịch vụ chất lượng cao; chỉ quan tâm đến tỷ lệ học sinh lênlớp, tỷ lệ đỗ tốt nghiệp, tỷ lệ đỗ đại học Trong khi đó, mục tiêu của trườngchất lượng cao phải rất toàn diện: phải hướng đến cả sự phát triển của ngườihọc, của người dạy và người quản lý, của nhà trường và hệ thống giáo dục,

của Nhà nước và của cả cộng đồng xã hội; phải quan tâm tác động đến cả

“Bối cảnh, đầu vào, quá trình và đầu ra”

Trường chất lượng cao ở nước ta đã được Đảng, Nhà nước rất quantâm, đây là những trung tâm đào tạo nhân tài cho đất nước Trong những nămqua, hệ thống trường chất lượng cao ở nước ta ngày một mở rộng, phát triển

cả về quy mô, số lượng, chất lượng và loại hình Đối với bậc THPT, phát triển

hệ thống các trường công lập chất lượng cao đã đi vào chiều sâu với các loạihình đặc biệt như: trường THPT chuyên, trường THPT năng khiếu, lớpchọn Các trường THPT chất lượng cao công lập được xã hội thừa nhận vàtôn vinh bởi chất lượng đào tạo, đầu vào, đầu ra của học sinh; đội ngũ cán bộ,giáo viên; trình độ quản lý, tổ chức; cơ sở vật chất đảm bảo Tuy nhiên, trong

xu thế hội nhập giáo dục hiện nay, trường THPT chất lượng cao không chỉ góigọn ở các trường công lập mà đã mở rộng phát triển ở các loại hình trườngdân lập, trường quốc tế Với nhu cầu xã hội và sự phát triển về kinh tế, cáctrường THPT chất lượng cao ngoài công lập đang chiếm ưu thế, đáp ứng đượcnhu cầu học tập, nhu cầu hưởng thụ các dịch vụ giáo dục chất lượng cao của

xã hội Như vậy, quan niệm về trường THPT chất lượng cao không chỉ góigọn trong những quan niệm truyền thống, ngoài ra còn có các tiêu chí về dịch

vụ nhu cầu học tập của học sinh, tiêu chí về cơ sở vật chất, sự tham gia của xãhội vào quá trình giáo dục và đào tạo

Khi nghiên cứu về trường THPT chất lượng cao ở nước ta hiện nay, đa

số được tiếp cận theo mô hình CIPO; theo hướng này để sắp xếp các yếu tốliên quan đến chất lượng, gồm các thành phần cơ bản của một cơ sở giáo dụctrên nền ngữ cảnh cụ thể, trong đó:

- C: Context (Bối cảnh)

- P: Process (Quá trình)

- I: Input (Đầu vào)

- O: Outome (Đầu ra)

Mô hình CIPO được biểu diễn trên sơ đồ sau:

Quản lý phát triển trường THPT chất lượng cao hiện nay ở nước ta gắnvới cơ chế, chính sách và hệ thống tiêu chí đảm bảo Một số Hội thảo khoahọc về chính sách giáo dục được tổ chức trong thời gian qua có thể kể đếnnhư Hội thảo: “Nghiên cứu cơ sở khoa học và thực tiễn của các giải pháp đổimới quản lý nhà nước về GD-ĐT trong bối cảnh nền kinh tế thị trường địnhhướng XHCN”

Hội thảo quốc tế “Chính sách đối với nhà giáo và cán bộ quản lý giáodục trong tiến trình đổi mới giáo dục” do Trường Đại học Giáo dục - Đại họcQuốc gia Hà Nội tổ chức tháng 12 năm 2009, đã đề cập đến các chính sáchphát triển giáo dục, trong đó có các nghiên cứu về chính sách về phát triểntrường chất lượng cao trong thời kỳ hội nhập, tạo hàng lang pháp lý cho cácloại hình trường THPT công lập, dân lập, trường quốc tế chất lượng cao trongtoàn quốc Đặc biệt, trước sự gia tăng của loại hình trường chất lượng caokhối công lập ở tất cả các cấp học, thì vấn đề tăng cường hiệu lực quản lý nhànước đối với các cơ sở giáo dục này đang tạo ra những khó khăn đáng kể

Nhóm yếu tố đầu vào

- Hệ thống đánh giá thích hợp.

- Hệ thống quản lý dân chủ.

Nhóm yếu tố đầu ra (Outome)

- Người học khỏe mạnh,

có động cơ học tập đạt kết quả cao.

- Giáo viên thành thạo nghề nghiệp.

- Hệ thống giáo dục hoàn chỉnh.

Bối cảnh (Context)

Cộng đồng cùng tham gia giáo dục

Thành phố Hồ Chí Minh, Thành phố Hà Nội nơi có hệ thống các loạihình trường THPT chất lượng cao phát triển nhanh, Sở GD&ĐT thành phố

Hồ Chí Minh và Sở GD&ĐT Hà Nội đã có những đề xuất bước đầu để đưa ramột số quan điểm, kiến nghị với UBND Thành phố và Bộ GD&ĐT ban hànhmột số chính sách nhằm thực hiện chức năng quản lý nhà nước đối với loạihình này

Theo quyết định số 20/2013, ngày 24/6/2013 của UBND thành phố HàNội, ban hành quy định cụ thể tiêu chí về cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên,chương trình, phương pháp giảng dạy và dịch vụ giáo dục chất lượng cao ápdụng tại một số cơ sở giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông chất lượng cao đãchỉ rõ nguyên tắc phát triển trường chất lượng cao như: Việc theo học tại cáctrường chất lượng cao theo nguyên tắc tự nguyện; Chỉ phát triển trường chấtlượng cao ở những khu vực đã có đủ chỗ học cho các đối tượng phổ cập; trườngchất lượng cao phải được kiểm định theo quy định và được UBND thành phốquyết định công nhận; được công bố công khai, rộng rãi trong xã hội

Trên cơ sở các quy định, điều lệ, UBND thành phố Hà Nội đã ban hành

các tiêu chí trường THPT chất lượng cao, bao gồm:

1 Tiêu chí cơ sở vật chất;

2 Tiêu chí đội ngũ cán bộ, giáo viên;

3 Tiêu chí chương trình giảng dạy;

4 Tiêu chí phương pháp giảng dạy;

5 Tiêu chí các dịch vụ chất lượng cao trong giáo dục

Mỗi tiêu chí trên đều có nội dung cụ thể, nó là cơ sở pháp lý để cáctrường phấn đấu (sẽ trình bày ở tiểu tiết 1.1.2 chương 1)

Kỷ yếu hội thảo khoa học, Hội Tâm lý – Giáo dục Việt Nam, chủ đề:

“Xây dựng trường chất lượng cao vì một nền giáo dục tiên tiến mang đậm bảnsắc dân tộc đáp ứng yêu cầu phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong xuthế hội nhập quốc tế” [42], diễn ra tháng 11/2010 tại thành phố Hồ Chí Minh

đã có những nghiên cứu đề cập cụ thể về xây dựng, phát triển trường THPT

chất lượng cao trong giai đoạn hiện nay Trong Hội thảo đã có nhiều tác giả

có các bài viết, công trình nghiên cứu về quản lý phát triển trường THPT chấtlượng cao Một số tác giả có thể kể đến như sau:

Tác giả Huỳnh Công Minh, giám đốc Sở GD&ĐT thành phố Hồ ChíMinh trong báo cáo đề dẫn xây dựng, phát triển trường THPT chất lượng cao

đã khái quát những vấn đề cơ bản gồm:

1 Trường chất lượng cao là nhà trường hội đủ những yếu tố tạo rakết quả giáo dục cao cho những học sinh theo học Nhà trường là nơi đàotạo những con người mới đáp ứng yêu cầu phát triển của xã hội, nâng caochất lượng cuộc sống cho cá nhân người học, gia đình của họ và cho cộngđồng Mục tiêu đào tạo những con người mới ấy với những phẩm chất tốtđẹp về nhân cách: đức, trí, thể, mỹ, lao động Với nội dung học tập, ngườihọc phải đạt được 6 bậc thang quan trọng từ biết, hiểu, vận dụng đến phântích, tổng hợp và xác định giá trị trong cuộc sống Không chỉ dừng lại ởnghe, chép, ghi nhớ mà còn phải trải nghiệm, nghiên cứu, thẩm định vàphản biện để quán triệt, cảm thụ và thấm nhuần Từ mục tiêu, yêu cầu đàotạo, đòi hỏi nhà trường phải hội đủ những điều kiện đào tạo phù hợp để đápứng Những điều kiện cơ bản ấy có thể đề cập ở đây là cơ sở vật chất, độingũ sư phạm, nội dung chương trình và công tác quản lý nhà trường, phốihợp 3 môi trường giáo dục

2 Trường chất lượng cao hiện nay phải phấn đấu tiếp cận với chuẩnmực các nền giáo dục tiên tiến của khu vực và thế giới về các tiêu chí cơ bảnnhư: về trường lớp; về giáo viên; về nội dung chương trình; về công tác quảnlý; về phối hợp 3 môi trường giáo dục

3 Trường chất lượng cao phải mang tính tiên tiến, nhưng đồng thờiphải khả thi, phù hợp với thực tế địa phương, có tính thu hút phụ huynh tựnguyện gửi con em theo học và tham gia góp sức cùng với nhà nước cho sựphát triển nhà trường

Trên cơ sở lý luận và thực tiễn quản lý phát triển trường THPT chấtlượng cao của thành phố Hồ Chí Minh trong thời gian qua, tác giả đã đưa raquy trình quản lý phát triển trường THPT chất lượng cao qua nội dung cácbước như:

1 Lựa chọn trường để áp dụng mô hình: Điều kiện tiên quyết để chọnxây dựng chất lượng cao là ngôi trường phụ huynh tự nguyện gửi con theo học;

Cơ sở vật chất nhà trường được trang bị hiện đại, đáp ứng yêu cầu tự học chotừng học sinh và hệ thống phòng bộ môn, phòng thực hành, thư viện, hộitrường…đảm bảo cho học sinh có điều kiện học tập và hoạt động 2 buổi / ngàytrong trường; Tập thể sư phạm được tập huấn về quan điểm sư phạm hiện đại vànhanh chóng thích ứng với PPDH cá thể, chăm sóc đến từng học sinh, phát huynăng khiếu và tính tích cực của học sinh trong quá trình học tập, rèn luyện

2 Các điều kiện đảm bảo: bao gồm hành lang pháp lý để tiến hành pháttriển trường chất lượng cao; đảm bảo cơ sở vật chất; sự quan tâm, ủng hộ vàđồng thuận của các lực lượng xã hội khi triển khai tiến hành phát triển trườngTHPT chất lượng cao

3 Tổ chức tiến hành xây dựng, phát triển trường THPT chất lượng cao,gồm các bước:

Bước 1: Công tác tư tưởng, nhận thức: tập huấn, phổ biến rộng rãi

trong nhà trường và trong xã hội chủ trương, tiêu chí xây dựng trường chấtlượng cao thời kỳ hội nhập; xây dựng điển hình, sơ tổng kết, hội thảo, tổ chứcgiới thiệu và nhân rộng điển hình; phối hợp chặt chẽ và hiệu quả với các cơquan thông tấn, Báo, Đài

Bước 2: Công tác quy hoạch xây dựng cơ sở vật chất: không ngừng

củng cố, cập nhập kết quả quy hoạch và quản lý tốt quy hoạch, dành đất xâytrường; thúc đẩy tốc độ xây dựng trường lớp, đáp ứng yêu cầu quy mô và chấtlượng, phát triển giáo dục và đào tạo (giảm sĩ số / lớp, tăng 2 buổi / ngày);động viên, khen thưởng kịp thời những cá nhân đơn vị thực hiện tốt quyhoạch, quản lý quy hoạch và đẩy nhanh tiến độ xây dựng trường lớp

Bước 3: Công tác bồi dưỡng tập huấn, xây dựng lực lượng:tập huấn

nâng cao lý luận và nghiệp vụ sư phạm cho đội ngũ; xây dựng lực lượng nòngcốt, tiên phong, tích cực làm điển hình để nhân rộng; động viên, khen thưởng,thúc đẩy những cá nhân và đơn vị đi đầu hiệu quả

Tác giả Đặng Huỳnh Mai, trong bài viết “Xây dựng trường tiểu học chất lượng cao phục vụ yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước” [42]

cũng đã đề cập sâu sắc tới việc xây dựng mô hình trường tiểu học CLC trongbối cảnh nhu cầu phát triển nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp CNH-HĐH đấtnước; trong đó nhấn mạnh các yếu tố tạo nên chất lượng cao, bao gồm:

Thứ nhất là, chất lượng dạy học không phải là thứ chất lượng chung

mà là yêu cầu cụ thể về nội dung, phương pháp, chất lượng và năng lựccủa người dạy

Thứ hai là, môi trường học tập, điều kiện dạy học tốt, hiện đại.

Thứ ba là, dịch vụ giáo dục, tức khâu chăm sóc tinh thần và nuôi trẻ để

đảm bảo giáo dục tốt

Thứ tư là, sau khi hoàn thành một cấp học thì khả năng thích ứng vào

đời sống xã hội của học sinh Việt Nam so với học sinh các nước trong khuvực hay với các nước tiên tiến trên thế giới thì điều gì tương đương, điều gìcòn phải học hỏi thêm ở cộng đồng

Theo tác giả, đây là 4 phương diện khi xây dựng trường chất lượng caocần phải xem xét cả về lý luận và thực tiễn; nó chính là các tiêu chí cụ thểtrong đánh giá, xác định chất lượng của cơ sở đào tạo, vừa mang yếu tố quản

lý phát triển trường chất lượng cao truyền thống, vừa mang tính thời đại, phùhợp với thực tiễn giáo dục hiện nay

Tác giả Lê Tiến Thành, với bài “Xây dựng trường tiểu học tiên tiến, chất lượng cao thời kỳ hội nhập” [42] đã đưa ra các yêu cầu cơ bản của

trường tiểu học chất lượng cao, bao gồm:

Một là, trường học có tính nhân văn và được tổ chức học 2 buổi ngày Hai là, cơ sở vật chất đảm bảo tổ chức các hoạt động giáo dục toàn diện.

Ba là, đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên có năng lực, tâm huyết, giầu

tính sáng tạo

Bốn là, hoạt động dạy học và hoạt động giáo dục được tổ chức linh

hoạt, sáng tạo, hiệu quả

Năm là, đổi mới quản lý và chỉ đạo nhà trường.

Sáu là, chất lượng giáo dục tiếp cận với chất lượng giáo dục của khu

vực và thế giới

Tuy nhiên theo một số tác giả, ngoài các tiêu chí trên thì một nhàtrường thực sự đạt chuẩn trường chất lượng cao còn phải thể hiện được chấtlượng đào tạo đầu ra đáp ứng sự kỳ vọng của phụ huynh; giáo trình, phươngpháp dạy, kiến thức, kinh nghiệm truyền đạt của người thầy để học sinh lĩnhhội hiệu quả nhất [42]

Trên cơ sở các hướng dẫn cụ thể, nhiều nhà khoa học đã quan tâm, nghiêncứu, bổ sung, phát triển và vận dụng sáng tạo vào thực tiễn quản lý phát triểnnhà trường chất lượng cao ở từng địa phương như: Tác giả Hoàng Minh Thao,

Hà Thế Truyền, trong “Quản lý giáo dục tiểu học theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa”, nhà xuất bản giáo dục, năm 2003, đã đề cập đến các vấn đề chung

về công tác quản lý giáo dục, đặc biệt là đi sâu vào các vấn đề quản lý giáo dục ởtrường tiểu học đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp CNH-HĐH, như: quản lý hoạtđộng giáo dục tiểu học; hoạt động thanh tra, hoạt động dạy và học ở nhà trườngtiểu học Trên cơ sở nghiên cứu, tác giả đã đề xuất giải pháp quản lý nhằm xâydựng trường tiểu học đạt chuẩn quốc gia (loại hình trường chất lượng cao) theoyêu cầu của đất nước trong thời kỳ đổi mới

Những năm qua, theo hướng nghiên cứu về quản lý phát triển trườngphổ thông chất lượng cao có một số tác giả đã nghiên cứu và bảo vệ thànhthành công luận án tiến sĩ; cụ thể như:

Tại Đại học Giáo dục thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội (2008), tác giả

Nguyễn Bá Dụng tiến hành nghiên cứu luận án tiến sĩ về đề tài: “Hoàn thiện

mô hình tổ chức và quản lý Trường THPT chuyên đáp ứng mục tiêu giáo dục

toàn diện” Trong công trình nghiên cứu này tác giả đã xây dựng cơ sở lý luận

và thực tiễn của mô hình tổ chức và quản lý trường THPT chuyên, trên cơ sở

đó đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện mô hình đó đáp ứng mục tiêu giáodục toàn diện Kết quả nghiên cứu góp phần làm rõ hơn bức tranh thực trạng

mô hình tổ chức và quản lý Trường THPT chuyên hiện nay ở nước ta, tạo cơ

sở cho việc hoàn thiện khâu tổ chức và quản lý loại hình trường THPTchuyên đáp ứng mục tiêu giáo dục toàn diện học sinh trong thời kì mới củađất nước Những giải pháp quản lý mô hình trường THPT chuyên trong đề tàinày, đã tạo cơ sở cho tác giả nghiên cứu kế thừa để xây dựng lý luận về quản

lý phát triển trường THPT chất lượng cao trong thời kỳ mới của đất nước[30]

Tác giả Nguyễn Mạnh Cường Đại học Giáo dục thuộc Đại học Quốc

gia Hà Nội (2008) nghiên cứu đề tài luận án tiến sĩ: “Phát triển trường THPT theo quan điểm nhà trường hiệu quả” Kết quả nghiên cứu công trình này tácgiả đã làm rõ cơ sở lý luận về nhà trường hiệu quả, các quan điểm về loại hìnhtrường này, từ đó làm rõ phát triển trường THPT theo quan điểm nhà trườnghiệu quả Mặt khác trên cơ sở khảo sát, phân tích đánh giá làm rõ thực trạng,tác giả đề xuất biện pháp phát triển trường THPT ở nước ta theo quan điểmnhà trường hiệu quả Những giải pháp trong đề tài này, đã tạo cơ sở cho tácgiả nghiên cứu kế thừa để xây dựng lý luận về quản lý phát triển trườngTHPT chất lượng cao trong thời kỳ mới của đất nước [29]

Tác giả Phạm Văn Đại (2011) nghiên cứu đề tài: “Quản lý các cơ sở giáo dục đào tạo có yếu tố nước ngoài trong bối cảnh phát triển hiên nay”,

Luận án Tiến sĩ Quản lý giáo dục, Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốcgia Hà Nội Trên cơ sở hệ thống hóa cơ sở lý luận và nghiên cứu thực trạnghoạt động của các cơ sở giáo dục có yếu tố nước ngoài và thực trạng quản lý nhànước đối với các cơ sở giáo dục có yếu tố nước ngoài, luận án đề xuất các biệnpháp tăng cường quản lý nhà nước về giáo dục đối với các cơ sở giáo dục có

yếu tố nước ngoài theo phân cấp quản lý cho cấp tỉnh ở Việt Nam, nhằm nângcao hiệu lực quản lý nhà nước đối với các cơ sở này trong bối cảnh hội nhậpquốc tế hiện nay.

Thực tiễn quản lý phát triển trường THPT chất lượng cao ở nước ta chothấy, hành lang pháp lý và công tác quản lý đối với loại hình trường có yếu tốnước ngoài như trường liên kết quốc tế, trường quốc tế hiện nay diễn ra cònnhiều bất cập Trong khi đây lại được xác định là một trong những loại hìnhtrường chất lượng cao được ưu tiên quan tâm ở nước ta Quá trình vận hành

và phát triển của loại hình trường này bước đầu được dư luận xã hội ủng hộ,nhiều trường tạo được uy tín trong đảm bảo chất lượng giáo dục Vì vậy,trong quản lý phát triển trường chất lượng cao ở nước ta hiện nay, cần quantâm tới loại hình trường này, tạo điều kiện cho các trường quốc tế, trường cóyếu tố nước ngoài cùng hệ thống trường THPT dân lập, công lập chất lượngcao cùng phát triển bình đẳng, tạo sức mạnh tổng hợp trong đổi mới giáo dục,nâng cao chất lượng nguồn nhân lực ở nước ta hiện nay [31]

Ngoài ra, còn có các đề tài, luận văn, luận án nghiên cứu về quản lýphát triển các loại hình trường THPT chất lượng cao như: trường chuẩn quốcgia, trường chuyên, trường năng khiếu, trường quốc tế các đề tài đã chỉ racác nội dung của mô hình trường chất lượng cao theo cách tiếp cận nghiêncứu; các tiêu chí đảm bảo chất lượng; thực trạng và biện pháp quản lý pháttriển các loại hình trường ở các địa phương với điều kiện khác nhau Cáchđánh giá, công nhận, xếp loại, hủy bỏ trường chất lượng cao được xác địnhbởi 5 tiêu chuẩn cơ bản gồm:

Tiêu chuẩn 1: Tổ chức và quản lý nhà trường

Tiêu chuẩn 2: Cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên và học sinh

Tiêu chuẩn 3: Cơ sở vật chất và trang thiết bị dạy học

Tiêu chuẩn 4: Quan hệ giữa nhà trường, gia đình và xã hội

Tiêu chuẩn 5: Hoạt động giáo dục và kết quả giáo dục

Dựa trên các tiêu chuẩn này, hệ thống các trường phổ thông chuẩn quốcgia ở khối các trường công lập và dân lập đang phát triển mạnh mẽ Cùng vớimôi trường thuận lợi trong quản lý nhà nước về đảm bảo chính sách và điềukiện cho các cơ sở được công nhận trường chất lượng cao, thì các nghiên cứucũng chỉ ra thực trạng quản lý, đảm bảo nguồn lực tài chính, cơ sở vật chấtđáp ứng nhu cầu và duy trì chuẩn đang diễn ra rất khó khăn Mặc dù các yếu

tố trên không phải là yếu tố quyết định chất lượng giáo dục, nhưng lại là yếu

tố cơ bản để duy trì sự tồn tại và phát triển các yếu tố khác; nhiều cơ sở giáodục đạt chuẩn nhưng cũng mất chuẩn khi không duy trì, đảm bảo được nguồnlực này; đây là cơ sở lý luận và thực tiễn hết sức đa dạng và phong phú để tácgiả bổ sung, phát triển vào đề tài

Bên cạnh đó, tác giả luận án cũng đã nghiên cứu một số công trình

có liên quan đến quản lý phát triển các yếu tố riêng lẻ (tiêu chuẩn) tạo nênmột trường chất lượng cao ở các cấp học khác nhau, nhằm phục vụ cho sựphân tích các nội dung trong luận án của mình như: Luận án tiến sĩ của tác

giả Nguyễn Văn Châu nghiên cứu về “Những giải pháp tăng cường hiệu quả quản lý hoạt động dạy học của Hiệu trưởng trường THPT”, Đại học Sư

phạm Hà Nội 2002 Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Khắc Hào nghiên

cứu về “Cơ sở khoa học và giải pháp tăng cường quản lý nhà nước cấp tỉnh đối với giáo dục phổ thông”, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam 2009 Luận án tiến sĩ của tác giả Phạm Minh Giản nghiên cứu về “ Quản lý phát triển đội ngũ giáo viên THPT các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long theo hướng chuẩn hóa”, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam 2012 Luận án tiến

sĩ của tác giả Lê Thị Ngọc Thúy nghiên cứu về “Quản lý nhà trường tiểu học Việt Nam theo tiếp cận Văn hóa Tổ chức”, Viện Khoa học Giáo dục

Việt Nam 2012…

Kết quả của các công trình nghiên cứu trên, dù ở góc độ nào cũng ítnhiều tạo ra những cơ sở lý luận để tác giả luận án học tập nghiên cứu vậndụng trong quá trình xây dựng cơ sở lý thuyết, cũng như khi xây dựng các

biện pháp quản lý phát triển trường THPT chất lượng cao trong thời kỳ mới

ở nước ta

2 Những kết quả của các công trình nghiên cứu và những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu

2.1 Những kết quả của các công trình nghiên cứu

Nhà trường chất lượng cao hiện nay vẫn còn khá mới ở nước ta và một

số nước trên thế giới Tuy nhiên, trước nhu cầu học tập và hưởng thụ nền giáodục chất lượng cao của nhân dân, yêu cầu đòi hỏi về đào tạo nguồn nhân lựcchất lượng cao cho mỗi quốc gia trong thời kỳ mới, trường chất lượng cao nóichung, trường THPT chất lượng cao nói riêng đã được các nhà khoa học trong

và ngoài nước quan tâm nghiên cứu, do vậy loại hình trường này đã được vậndụng và phát triển sáng tạo ở các quốc gia khác nhau với kết quả tương đốikhả quan

Mặc dù, các nghiên cứu về quản lý phát triển trường THPT chất lượng

cao trên thế giới và ở Việt Nam còn ít, nhưng các đề tài nghiên cứu đã khẳng định vai trò, vị trí quan trọng của công tác quản lý phát triển trường THPT

chất lượng cao trong giai đoạn hiện nay, đặc biệt với sự nghiệp CNH-HĐH ởnước ta đang đòi hỏi cần có thế hệ con người Việt Nam được đào tạo cơ bản,

có chất lượng đáp ứng xu thế hội nhập quốc tế thì trường chất lượng cao sẽ làchìa khóa dẫn tới những thành công đó Ở nhiều nước trên thế giới, giáo dụcđược coi là ngành dịch vụ, việc quản lý phát triển trường chất lượng cao diễn

ra thuận lợi, với nhiều loại hình trường, quy mô, cơ cấu khác nhau, dịch vụkhác nhau tùy theo nhu cầu của học sinh và năng lực tài chính của gia đình Ởnước ta, giáo dục vừa là dịch vụ, vừa là phúc lợi xã hội nhằm đảm bảo sựbình đẳng trong hưởng thụ giáo dục của nhân dân, cho nên trường chất lượngcao được phát triển theo hai hướng: khối các trường THPT công lập bao gồmcác trường chuyên, trường năng khiếu, trường chuẩn quốc gia; khối cáctrường THPT dân lập bao gồm các trường dân lập, tư thục, các trường liên kết

quốc tế, trường quốc tế Các trường này được công nhận là trường THPT chấtlượng cao khi đảm bảo các tiêu chuẩn chất lượng mà Bộ GD&ĐT đề ra, ngoài

ra các trường còn có các tiêu chuẩn, tiêu chí riêng tùy theo mục đích, loạihình trường Với thực tiễn phát triển trường THPT chất lượng cao phong phúnhư vậy, bước đầu các công trình nghiên cứu trong nước đã hình thành được

mô hình cơ bản, đồng thời đưa ra được một số cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn về quản lý phát triển trường THPT chất lượng cao trong giai đoạn hiện

nay; xác định được một số giải pháp cơ bản để nhân rộng, quản lý phát triểntrường THPT chất lượng cao phù hợp với các địa phương ở nước ta

Mặt khác, các công trình nghiên cứu trong nước đã bước đầu xây dựng và hình thành được mô hình trường THPT chất lượng cao với các tiêu

chuẩn đảm bảo chất lượng, đáp ứng yêu cầu xã hội Các quan điểm tiếp cận

và vận dụng mô hình trường chất lượng cao trên thế giới để vận dụng vàonước ta là sáng tạo và toàn diện về tiêu chuẩn, nó khá phù hợp và khả thicho quản lý phát triển trường THPT chất lượng cao ở nước ta hiện nay.Mặc dù tồn tại hai loại hình trường công lập và dân lập, song các nghiêncứu đều hướng đến xây dựng mô hình trường phổ thông chất lượng cao vớicác tiêu chí cơ bản như: đổi mới quản lý, nội dung chương trình và phươngpháp giảng dạy; xây dựng đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên đủ năng lực,kiến thức, tâm huyết và sáng tạo đáp ứng với nhu cầu xã hội và hội nhậpquốc tế; yêu cầu đầu tư về cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học hiện đại, tổchức các hoạt động giáo dục toàn diện; kết hợp chặt chẽ giữa các lực lượnggiáo dục, giữa gia đình, nhà trường và xã hội; các tiêu chuẩn về đảm bảochất lượng, dịch vụ giáo dục, sản phẩm giáo dục được xã hội thừa nhận vàđánh giá cao, có nhiều sản phẩm vượt trội, ưu tú Các yếu tố trên chính là

cơ sở căn cứ chuẩn để xây dựng, quản lý và phát triển trường THPT chấtlượng cao của nước ta trong thời kỳ mới

Các nghiên cứu đã chỉ rõ: quản lý phát triển trường chất lượng cao ởnước ta được tiến hành mạnh mẽ ở khối các trường THPT dân lập, tư thục,liên kết quốc tế và trường quốc tế; ở các bậc học mầm non, tiểu học và trunghọc cơ sở với những ưu điểm và hạn chế khác nhau Đồng thời cũng chỉ ranhiệm vụ, trách nhiệm của của các nhà quản lý giáo dục trong việc phát triểnloại hình này một cách hài hòa, đảm bảo lợi ích của nhân dân, phù hợp và khảthi với điều kiện cụ thể của từng địa phương trong tình hình hiện nay.

2.1 Những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu

Nghiên cứu về loại hình trường chất lượng cao trên thế giới và ở ViệtNam còn tồn tại một số vấn đề cơ bản sau đây:

Một là, các nghiên cứu chưa thống nhất nhận thức về trường chất lượng

cao, quản lý phát triển trường THPT chất lượng cao, mà tập trung đi sâu phântích, lý giải về mô hình với tiêu chí tạo nên chất lượng cao Hiện nay ở các địaphương việc phát triển trường THPT chất lượng cao cơ bản theo kinh nghiệmcủa nước ngoài Vì vậy việc phân tích làm rõ khái niệm, tạo thống nhất nhậnthức, từ đó đánh giá đúng thực trạng và đề xuất biện pháp quản lý phát triểntrường THPT chất lượng cao đang là vấn đề cần thiết hiện nay

Hai là, các công trình nghiên cứu chưa khái quát đầy đủ hệ thống tiêu

chuẩn thống nhất, định hướng cho phát triển trường THPT chất lượng cao;nên mỗi trường có cách hiểu khác nhau Trên thế giới, nhiều quốc gia pháttriển trường chất lượng cao theo các tiêu chuẩn bản địa phù hợp nhu cầungười dân và phát triển kinh tế xã hội, nhưng cũng có quốc gia sử dụng tiêuchuẩn của các nước tiên tiến Ở nước ta tồn tại hai hệ thống nhà trường,công lập và ngoài công lập, các trường công lập tuân thủ các tiêu chí đảmbảo chất lượng chuẩn quốc gia theo quy định của nhà nước, các trường ngoàicông lập ngoài tuân thủ tiêu chí của nhà nước còn có các tiêu chí riêng vềnội dung, chương trình, quản lý, dịch vụ giáo dục, nên gây khó khăn cho

quản lý, kiểm định, đánh giá, công nhận cũng như phát triển trường THPTchất lượng cao hiện nay.

Ba là, các công trình nghiên cứu đề xuất biện pháp quản lý phát triển

trường THPT chất lượng cao còn thiếu đồng bộ, nhỏ lẻ, tập trung trong một

số tiêu chuẩn như: phát triển đội ngũ giáo viên; đổi mới hoạt động dạy củagiáo viên, hoạt động học của học sinh; đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá;đổi mới công tác quản lý trường học tính định hướng, hướng dẫn còn hạnchế, tính khái quát chưa cao Mặt khác, nước ta mặc dù đã có chủ trương,chính sách phát triển trường phổ thông chất lượng cao phục vụ sự nghiệpCNH-HĐH, nhưng đến nay mô hình này mới chỉ được vận dụng phát triểnmạnh ở các bậc khác, còn ở cấp THPT sự phát triển chưa đáp ứng nhu cầucủa nhân dân, đặc biệt là ở khối các trường THPT công lập

Từ thực tiễn đó cho thấy, việc nghiên cứu “Quản lý phát triển trường THPT chất lượng cao trong thời kỳ mới” là yêu cầu cấp thiết nhằm đáp ứng

yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục THPT, góp phần đổi mới căn bản toàndiện nền giáo dục, nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêucầu của xã hội trong thời kỳ mới