Bài thu hoạch module quản lý bệnh viện và module kinh tế y tế tổng quan về mạng lưới BSGĐ

Việc thành lập mô hình BSGĐ, sẽ giúp người dân tiếp xúc được với hệ thống y tế ngay tại nhà của mình, nhận định được đúng tình trạng bệnh để quyết định nơi điều trị, giảm lượng

ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP HỒ CHÍ MINH

KHOA Y

BÀI THU HOẠCH MODULE QUẢN LÝ BỆNH VIỆN

VÀ MODULE KINH TẾ Y TẾ

TỔNG QUAN VỀ BÁC SĨ GIA ĐÌNH

BÙI QUANG TRÍ MSSV: 125272111

LỜI CẢM ƠN

Em xin chân thành gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất đến các thầy, các cô trong bộ môn Quản lý bệnh viện và bộ mô Kinh tế y tế Khoa Y - Đại học quốc gia TP.Hồ Chí Minh trong thời gian qua đã tận tình hướng dẫn chúng em trong môn học Các thầy, cô không chỉ cung cấp những kiến thức, bài học quý giá mà còn giúp chúng em nhận ra thực trạng y

tế nước nhà, giới thiệu đến những phát triển, vấn đề mới nhất, những tiến bộ, và những điều mình cần học hỏi từ các nền y tế phát triển trên thế giới Ngoài ra, các thầy, cô còn truyền lửa đam mê với ngành y tế, là điều mà những bác sĩ tương lai non trẻ như chúng

em cần thiết để sống với ngành y tế sau này

Em cũng xin gửi lời cảm ơn đến thầy Nguyễn Thế Dũng, người thầy chủ nhiệm bộ môn luôn tận tình, không tiếc thời gian, công sức để chuẩn bị bộ môn trở nên tuyệt vời, có lượng giảng viên hùng hậu; đồn

Em xin gửi lời cảm ơn đến Ban Giám Đốc Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới đã tạo điều kiện, hỗ trợ cho chúng em nơi học tập vừa khang trang vừa có chút gì đó liên kết, gần gũi hơn với môn học

Cuối cùng em xin gửi lời cám ơn đến Ban Chủ nhiệm Khoa Y - Đại học quốc gia TP.Hồ Chí Minh và Ban điều phối module đã thiết kế chương trình, môn học này Bởi lẽ những kiến thức chúng em thu thập được từ đây không chỉ đơn giản là lý thuyết suông mà chúng còn là hành trang quý báu trong suốt cuộc đời hành nghề y của mình, với mục đích cuối cùng là để nâng cao chất lượng y tế nói chung và hướng đến sự nghiệp chăm sóc sức khỏe cho toàn xã hội phát triển bền vững

Với vốn kiến thức bản thân còn hạn chế và nhận thức chưa đạt đến độ sâu sắc nhất định, chắc chắn khó tránh khỏi những thiếu sót trong quá trình làm bài thu hoạch này Kính mong nhận được sự cảm thông cùng những ý kiến đóng góp quý báu từ các thầy, các cô

Trân trọng

Gia Lai, ngày 04 tháng 08 năm 2017

Bùi Quang Trí

TÓM TẮT

Bài tiểu luận nêu lên hai nội dung chính là bác sĩ gia đình là gì và hướng để xây dựng mạng lưới bác sĩ gia đình cho hệ thống y tế ở Việt Nam Cụ thể là định nghĩa về bác sĩ gia đình, sự khác nhau giữa bác sĩ gia đình và bác sĩ chuyên khoa, một số thực trạng về nền y tế Việt Nam, tầm quan trọng của bác sĩ gia đình và vai trò của nó trong việc giải quyết các vấn đề y tế ở Việt Nam và cách xây dựng cũng như giải phát để phát triển mạng lưới bác sĩ gia đình

ii

MỤC LỤC

3/ Các nguyên tắc hoạt động của bác sĩ gia đình 2 4/ Sự khác biệt giữa bác sĩ gia đình và bác sĩ chuyên khoa 4

Tài liệu tham khảo 10

DANH SÁCH HÌNH VẼ

Danh sách hình

Hình ảnh 01 Chăm sóc phối hợp giữa bác sĩ gia đình và các chuyên

khoa

4 Hình ảnh 02 Vai trò của bác sĩ gia đình trong tiếp cận y tế ban đầu 5

iv

DANH SÁCH BẢNG BIỂU

Danh sách bảng biểu

Bảng 01

So sánh đặc điểm bác sĩ gia đình và bác sĩ chuyên khoa

4

DANH SÁCH CÁC THUẬT NGỮ VIẾT TẮT BSGĐ: Bác sĩ gia đình

vi

CHƯƠNG I: GIỚI THIỆU

Mô hình BSGĐ đã được ra đời từ những năm 1960 nhằm đáp ứng thay đổi trong mô hình bệnh tật và nhu cầu sử dụng dịch vụ y tế ở các nước phát triển trên thế giới Sự ra đời của mô hình này đã giải quyết được nhiều vấn đề và góp phần lớn trong sự phát triển

hệ thống y tế, tăng cường khả năng tiếp cận và nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe ở nhiều nước trên thế giới

Mô hình BSGĐ đang dần được chú trọng ở nước ta Bộ y tế đang đẩy mạnh hoạt động BSGĐ, nhiều địa phương đã thành lập mô hình này Với sự chú trọng, phát triển của

mô hình này, hứa hẹn sẽ giải quyết nhiều vấn đề quan trọng trong hệ thống y tế của nước ta, nổi cộm lên như:

- Quá tải bệnh viện tại đang là một trong những vấn đề bức xúc trong xã hội, diễn

ra nhiều năm nay mà Quá tải bệnh viện dẫn đến giảm chất lượng phục vụ và chăm sóc sức khoẻ người dân Những hình ảnh 2, 3 nằm chung giường; người ngồi chen chúc, chờ cả buổi để được khám bệnh không còn xa lạ những năm qua ở các bệnh viện tuyến trên Việc thành lập mô hình BSGĐ, sẽ giúp người dân tiếp xúc được với hệ thống y tế ngay tại nhà của mình, nhận định được đúng tình trạng bệnh để quyết định nơi điều trị, giảm lượng bệnh nhân đến khám tại các bệnh viện tuyến trên, giảm chi phí chi trả cho các hoạt động y tế không cần thiết

- Thực trạng người dân ngại đi khám bệnh, không nắm rõ tình trạng sức khỏe của mình sẽ được cải thiện Người dân chưa quan tâm đến việc quản lý sức khỏe, khám sàng lọc phát hiện bệnh tật mà chỉ khám, chữa bệnh khi có dấu hiệu bệnh, dẫn đến những hậu quả thương tâm, mặc dù bệnh có thể phòng và điều trị được Với việc thành lập mô hình BSGĐ, người dân sẽ được theo dõi bệnh thường xuyên, đồng thời cũng thuận tiện hơn trong việc điều trị, trị liệu phục hồi chức năng cho các bệnh nhân theo dõi lâu ngày

- Thành lập mô hình BSGĐ sẽ cải thiện quan hệ của bệnh nhân và bác sĩ, cũng là điều mà người dân đang quan tâm Một bác sĩ sẽ trực tiếp tiếp xúc xúc một cá nhân hoặc gia đình sẽ hiểu được tình trạng, hoàn cảnh của họ hơn là dể bệnh nhân, gia đình đó lên về bệnh viện thăm khám với các bác sĩ khác nhau

- BSGĐ cũng là người giúp cho các hoạt động y tế cộng đồng diễn ra tốt hơn Việc tiếp xúc, giải thích trực tiếp với bệnh nhân sẽ thuận tiện hơn là việc tổ chức các hoạt động tuyên truyền, giáo dục đoàn nhóm Những người không có điều kiện cập nhật, tiếp cận những thong tin y tế cũng có thể có được những kiến thức

y khoa cơ bản từ những người BSGĐ của họ

Trên đây chỉ là một vài khía cạnh mà mô hình BSGĐ có thể giải quyết ở hệ thống y

tế nước ta Có thể thấy việc thành lập mô hình này mang lại ích lợi rất lớn Việc thành lập mô hình BSGĐ được xem là điều tất yếu, tuy nhiên, những bước ban đầu trong việc

CHƯƠNG II: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT

1 Khái niệm bác sĩ gia đình

BSGĐ là một thành viên của hệ thống chăm sóc sức khỏe ban đầu nhằm ngăn ngừa bệnh tật và duy trì sức khỏe BSGĐ cũng được hiểu như bác sĩ tổng quát vì họ chăm sóc, bảo vệ liên tục, toàn diện cho cá nhân và gia đình - mọi giới, mọi tuổi, mọi loại bệnh trên mọi bộ phận cơ thể

Về mặt thực hành, các BSGĐ hoàn toàn làm việc ở phòng khám của mình và nhận một số bệnh nhân nhất định để theo dõi và quản lý Các bác sĩ chuyên khoa hoặc làm ở bệnh viện hoặc có phòng khám riêng và nhận tư vấn cho bệnh nhân từ các phòng khám gia đình

2 Nhiệm vụ của bác sĩ gia đình

Cụ thể, các công việc chủ yếu của một Bác sĩ gia đình bao gồm:

 Theo dõi tình trạng sức khỏe của mỗi bệnh nhân Ở trẻ em thì thực hiện chủng ngừa Ở người lớn thì điều chỉnh các bệnh mãn tính như tăng mỡ máu, loãng xương, cao huyết áp…

 Phát hiện sớm bệnh, đặc biệt là các ung thư Bác sĩ gia đình thường theo hướng dẫn của các hiệp hội chuyên ngành trong vấn đề tầm soát ung thư định kỳ ở nam và nữ Do đó, chỉ định tầm soát ở những thời điểm phù hợp, ví dụ như nhũ ảnh mỗi năm, soi đại tràng mỗi 5 năm,…

 Phối hợp với các Bác sĩ chuyên khoa để có chế độ điều trị tốt nhất cho từng bệnh nhân

3 Các nguyên tắc của hoạt động của BSGĐ

3.1 Liên tục chăm sóc

Việc chǎm sóc liên tục đòi hỏi một bác sĩ gặp gỡ bệnh nhân (và lý tưởng là cả gia đình bệnh nhân nữa) trong nhiều lần ốm và trong những lần thǎm nom thân tình Cùng với việc liên tục chǎm sóc, mối quan hệ lâu dài và tin cậy lẫn nhau sẽ nảy sinh giữa bác sĩ và bệnh nhân Nếu bệnh nhân không tin bác sĩ thì những cơ hội để chǎm sóc có hiệu quả sẽ bị hạn chế rất nhiều Tính liên tục có thể là nguyên tắc quan trọng nhất đối với người BSGĐ

3.2 Tính toàn diện

Tính toàn diện ngụ ý rằng không chỉ xem xét bệnh nhân dưới góc độ sinh học mà còn phải xem xét cả về mặt xã hội và tâm lý nữa Như vậy người bác sĩ gia đình xem xét tổng thể các cá nhân trong khuôn khổ các nhu cầu tổng thể của họ Người BSGĐ xem xét tất cả các yếu tố này khi lập kế hoạch chẩn đoán hoặc điều trị Những người chǎm sóc sức khỏe khác cũng tham gia vào việc chǎm sóc bệnh nhân, nhưng người BSGĐ làm cho bệnh nhân tiếp cận được với chǎm sóc

2

Điều này không có nghĩa là bác sĩ gia đình là tất cả đối với mọi người Người bác sĩ gia đình có thể chǎm sóc cho 90 đến 95% các bệnh tật mà người ta tìm đến để chữa Trong một tổng kết về việc chǎm sóc bệnh nhân ở Hoa Kỳ và Anh, Ken White đã thấy trong một tháng cứ 1000 người lớn sống trong cộng đồng thì có 750 người cho biết bị ốm hoặc bị thương tích, trong số này có 500 người tự chữa, không cần đến thầy thuốc Trong số 250 người đến thầy thuốc có 235 người được chǎm sóc ngay tại nơi làm việc của thầy thuốc chǎm sóc sức khỏe ban đầu, 9 người được đưa vào bệnh viện, 5 người cần thầy thuốc

chuyên khoa và một người được chuyển lên trung tâm y tế của một trường đại học Như vậy thầy thuốc chǎm sóc sức khỏe ban đầu (thường là BSGĐ) cung ứng phần lớn sự chǎm sóc

và phục vụ phần mở đầu của hệ thống chǎm sóc sức khỏe

3.3 Phối hợp chăm sóc

Người thầy thuốc gia đình giống như một nhạc trưởng trong việc chǎm sóc cho từng bệnh nhân Người BSGĐ còn xác định những người cung ứng và các nguồn chǎm sóc sức khỏe khác cần thiết để hỗ trợ cho việc chǎm sóc chung cho bệnh nhân Những nguồn này bao gồm các chuyên gia bên ngoài cũng như những cán bộ chuyên môn y tế khác bên trong phòng khám của thầy thuốc gia đình Hướng dẫn bệnh nhân tiếp cận với hệ thống chǎm sóc sức khỏe là trách nhiệm của thầy thuốc gia đình Các BSGĐ hành động như các luật sư của bệnh nhân

3.4 Cộng đồng

Nghệ nghiệp, vǎn hóa và môi trường là những khía cạnh của cộng đồng tác động đến việc chǎm sóc bệnh nhân Sự hiểu biết về những bệnh nào hoặc những vấn đề sức khỏe nào có tỷ lệ mắc cao nhất trong cộng đồng sẽ ảnh hưởng đến những chẩn đoán của các bác sĩ gia đình và giúp họ đưa ra những quyết đinh về việc giáo dục cộng đồng và cung ứng dịch vụ Ngoài vai trò là công cụ chẩn đoán, cộng đồng còn là tác nhân trị liệu Trong cộng đồng có nhiều nguồn mà BSGĐ có thể sử dụng để cung ứng chǎm sóc tối ưu cho bệnh nhân

3.5 Phòng bệnh

Phòng bệnh bao gồm nhiều khía cạnh, đó là nhận biết được những yếu tố nguy cơ mắc bệnh, làm chậm lại các hậu quả của bệnh tật và khuyến khích lối sống lành mạnh Dự phòng cũng có nghĩa là dự đoán trước các vấn đề sẽ ảnh hưởng đến sức khỏe nội tâm của bệnh nhân và gia đình Một ví dụ là sự "phản ứng kỷ niệm" hay sự mất mát một người thân BSGĐ thường xuyên thấy trước và khuyên nhủ từng người và các gia đình trong những trường hợp đó

Phòng bệnh không chỉ giới hạn vào việc bảo mọi người không hút thuốc lá, phải tập thể dục và ǎn uống đúng cách mà còn là việc nhận ra các yếu tố nguy cơ đối với việc mắc bệnh (thí dụ như lịch sử gia đình) và sử dụng các phương tiện sàng lọc để phát hiện bệnh ngay từ các giai đoạn đầu Nhớ rằng bạn có thể ngǎn chặn sự phát triển tiếp tục của một bệnh như bệnh tắc phổi mạn tính hay bệnh tim bằng cách giảm các yếu tố nguy cơ

3.6 Gia đình

BSGĐ hiểu sự khác nhau giữa gia đình hoạt động bình thường và không bình thường và sử dụng sự hiểu biết này trong cả hai việc chẩn đoán và điều trị bệnh nhân

4 Sự khác biệt của bác sĩ gia đình và bác sĩ chuyên khoa

Hình 1 Chăm sóc phối hợp giữa bác sĩ gia đình và các chuyên khoa

Bảng 1 So sánh đặc điểm bác sĩ gia đình và bác sĩ chuyên khoa

Thực hành trong môi trường cộng đồng Thực hành trong môi trường Bệnh viện

Tần suất gặp bệnh nặng thấp Tần suất gặp bệnh nặng cao

Chăm sóc toàn diện người bệnh Chăm sóc bệnh lý

4

Hiện nay, hệ thống chăm sóc ngoại trú đã phát triển với sự kết hợp của BSGĐ và các lĩnh vực chăm sóc y tế khác như điều dưỡng, tâm lí,… BSGĐ cũng phối hợp các chuyên khoa khác trong các bệnh mạn tính, đợt cấp or biến chứng, bác sĩ gia đình xử lí các bước ban đầu sau đó chuyển cho chuyên khoa Do đó, có thể thấy không thể tách rời bác sĩ gia đình ra khỏi các chuyên khoa và ngược lại Cả hai bổ sung cho nhau và cùng mục đích phục vụ sức khỏe người dân

5 Vai trò bác sĩ gia đình

Một trong những mục tiêu quan trọng của mô hình BSGĐ là hướng dự phòng và bảo vệ sức khỏe, vì vậy, phát hiện sớm, chữa trị sớm sẽ giúp giảm bớt các ca bệnh nặng và tỉ lệ tử vong, từ đó kéo dài tuổi thọ của người dân Hơn nữa, đó cũng là lý do giúp làm giảm chi phí khám chữa bệnh và nâng cao chất lượng dịch vụ y tế ở tất cả các tuyến cũng như sự hài lòng của người dân

Lợi ích quan trọng nhất của xây dựng mô hình này chính là có thể điều trị được căn bệnh “quá tải” xưa nay ở các bệnh viện của hệ thống y tế nước ta hiện tại và trong tương lai Thứ nhất, BSGĐ là những người chăm sóc sức khỏe ban đầu, sàng lọc và chữa các bệnh thông thường, nếu hoạt động tốt sẽ giúp giảm bớt “sức nặng” của các bệnh viện tuyến trên Thứ hai, BSGĐ chính là cầu nối giữa các chuyên khoa, hay là cầu nối giữa bệnh viện và người bệnh trong điều trị nội trú, họ giúp bệnh nhân đến khám đúng tuyến, sau đó, bệnh viện tuyến trên có nhiệm vụ phản hồi tình hình sức khỏe bệnh nhân trong thời gian điều trị ở tuyến trên về cho BSGĐ để tiếp tục theo dõi và cập nhật thông tin của người bệnh Mỗi bệnh nhân được quản lý tại BSGĐ sẽ được theo dõi một cách toàn diện, cập nhật liên tục diễn biến sức khỏe, bệnh tật, cho nên, không những hiệu quả khám chữa bệnh tăng lên đáng kể mà còn tạo được lòng tin nơi người bệnh sau này

Triển khai mạng lưới phòng khám BSGĐ hoạt động hiệu quả không những giúp khắc phục triệt để tình trạng quả tải BV mà còn góp phần cải tổ hệ thống y tế, bao gồm y tế chuyên sâu, y tế cơ sở, hệ thống nhà thuốc, xét nghiệm và kể cả bảo hiểm y tế (BHYT) Và cuối cùng, tạo ra sự công bằng trong chăm sóc y tế và giảm nghèo là những hiệu quả hết sức

to lớn là những gì mà mô hình này mang lại

Hình 2 Vai trò của bác sĩ gia đình trong tiếp cận y tế ban đầu

6

CHƯƠNG III: THỰC TRẠNG

Mạng lưới mạng lưới Bác sĩ gia đình ở Việt Nam gồm 2 tiểu phần: (1) trạm y tế tuyến xã hoạt động theo nguyên lý BSGĐ, và (2) phòng khám BSGĐ Phòng khám BSGĐ gồm 2 thành phần là tư nhân (gồm cả phòng khám chữa bệnh ngoài giờ hành chính có nhu cầu hoạt động theo mạng lưới phòng khám bác sỹ gia đình) và nhà nước (thuộc bệnh viện đa khoa tuyến Huyện)

Về nguồn nhân lực, dự án hỗ trợ đào tạo BSGĐ đã khởi động từ đầu những năm

2000 ở 3 trường đại học là ĐH Y Hà Nội, ĐH Y Thái Nguyên và ĐH Y Dược Tp.HCM Đến tháng 3/2000, BYT đã chính thức công nhân chuyên ngành BSGĐ và cho phép đào tạo hệ Chuyên khoa I về Y học gia đình Hiện nay cả nước có 8 trường y có đào tạo BSGĐ như trường ĐH Y dược Hà nội, Thái nguyên, thái Bình, Huế, Cần thơ, trường ĐH

Y Phạm Ngọc Thạch, ĐH Y Dược TP HCM Sau hơn 15 năm đã đào tạo được hơn 1000 Bác sĩ chuyên khoa Y học gia đình là nền móng đầy triển vọng cho mạng lưới BSGĐ ở Việt Nam

Sau hơn 4 năm thực hiện đề án mạng lưới BSGĐ, hoạt động bác sĩ gia đình đã được mở rộng ở nhiều tỉnh trên cả nước và đạt được một số thành quả nhất định Cụ thể như ở TP HCM, đến tháng 4/2017 đã thành lập được mạng lưới BSGĐ trên 19/23 bệnh viện quận, huyện với mô hình phòng khám: Khu vực riêng, quy trình khép kín từ khám, chữa bệnh – cận lâm sàng – chẩn đoán hình ảnh và thu phí hoặc lồng ghép trong khoa khám bệnh các bệnh viện khác; 343 bác sĩ được cấp chứng chỉ hành nghề khám bệnh, chữa bệnh chuyên khoa Bác sĩ gia đình; hệ thống phòng khám bác sĩ gia đình của TP.HCM thực hiện 652.261 lượt khám bệnh, chữa bệnh, trong đó, có 922 lượt cấp cứu, 5.845 trường hợp thực hiện thủ thuật, 3.851 lượt chuyển tuyến trên điều trị

Tuy nhiên, việc triển khai còn nhiều khó khăn Các hoạt động khác như sơ cứu, cấp cứu, khám chữa bệnh cấp tính chưa được phát huy do số lượng bệnh nhân đến phòng khám BSGĐ còn hạn chế Số lượng người dân được lập hồ sơ quản lý sức khỏe một cách toàn diện liên tục và được khám sàng lọc tại phòng khám BSGĐ còn khiêm tốn Người dân chưa hiểu biết về mô hình BSGĐ, còn cho rằng bác sĩ gia đình là bác sĩ đến nhà thăm khám, chữa bệnh chưa quan tâm đến việc quản lý sức khỏe, khám sàng lọc phát hiện bệnh tật; nhiều phòng khám thu hút bệnh nhân, nhưng cũng có nhiều phòng khám “vắng như chù bà đanh”

Ngoài ra còn có những khó khăn như nguồn nhân lực có chuyên môn còn thiếu, chưa đáp ứng được yêu cầu hiện tại Phòng khám BSGĐ lồng ghép với trạm y tế còn gặp nhiều khó khăn do người dân chưa tin tưởng chất lượng dịch vụ khám chữa bệnh tại trạm y tế