Chính vì thế để nền y tế ViệtNam phát triển đi lên một cách đúng đắn thì cần phải xây dựng một hệ thống chăm sóc y tế cho người dân thật vững chắc mà xuất phátđiểm phải là từ tuyến y tế
Trang 1BÀI THU HOẠCH MODULE QUẢN LÝ BỆNH
Thành phố Hồ Chí Minh, 08/2017
Trang 2LỜI CẢM ƠN
Đầu tiên em xin gửi lời cảm ơn đến các thầy cô đã cho chúng emnhững bài giảng và truyền đạt nhiều kinh nghiệm thực tế vô cùngquý giá qua hai module Quản lý bệnh viện và Kinh tế y tế Chính sựnhiệt huyết, tận tâm của các thầy cô đã truyền một nguồn cảm hứng
vô cùng lớn giúp chúng em học được thật nhiều bài học bổ ích trong
3 tuần vừa qua
Con xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến thầy Nguyễn Thế Dũng – mộtngười thầy hết mực thương yêu sinh viên và luôn luôn muốn truyềntải hết những kiến thức, kinh nghiệm của mình cho những thế hệsau Đối với tụi con, thầy không những là người thầy mà còn là ngườicha, là tấm gương sang để tụi con noi theo Nhờ có thầy mà tụi connhận được rất nhiều những bài học vô giá mà có lẽ không phải sinhviên y nào cũng may mắn có được Kính chúc thầy luôn có thật nhiềusức khỏe để dìu dắt không chỉ tụi con mà còn nhiều thế hệ mai saunữa
Em cũng xin gửi lời cảm ơn đến thầy Kiệt – người tuy không xuấtthân từ ngành y nhưng lại rất có quyết tâm nghiên cứu lĩnh vực này.Qua lần tiếp xúc với thầy trong môn học này, em càng có thêm độnglực để cố gắng học hỏi trở thành một bác sĩ tốt để cống hiến đượcnhiều hơn
Em xin cảm ơn thầy Nguyễn Thanh Hiệp đã cho em cái nhìn lớn hơntrong việc phát triển y tế thông qua bài giảng Xây dựng mạng lướibác sĩ gia đình, qua đó hoàn thành bài báo cáo cho hai module này
Em xin cảm ơn Khoa Y- Đại học quốc gia thành phố Hồ Chí Minh vàBệnh viện Bệnh Nhiệt Đới Tp Hồ Chí Minh đã tạo mọi điều kiện thuậnlợi cho chúng em có cơ hội được học một môn học rất quan trọng và
bổ ích đối với bất kì một bác sĩ nào
Do kiến thức còn hạn chế và với cái nhìn hạn hẹp nên trong bài viếtcủa em không tránh được nhiều điều sai sót, rất mong nhận được sựgóp ý và đánh giá của quý thầy cô
Em xin chân thành cảm ơn
TP Hồ Chí Minh, ngày 27 tháng 7
năm 2017Sinh viên
Trang 3Trần Quốc Vương
Trang 4MỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN i
MỤC LỤC ii
DANH SÁCH CÁC THUẬT NGỮ VIẾT TẮT iii
CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU 1
CHƯƠNG 2 TỔNG QUAN LÍ THUYẾT 2
2.1 Bác sĩ gia đình 2
2.2 Chức năng, nhiệm vụ và quyền của bác sĩ gia đình 2
2.3 Lợi ích của việc xây dựng hệ thống bác sĩ gia đình 4
CHƯƠNG 3 THỰC TRẠNG 5
3.1 Sự thành lập hệ thống bác sĩ gia đình tại Việt Nam 5
3.2 Những khó khăn, thách thức 6
CHƯƠNG 4 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 8
4.1 Kết luận 8
4.2 Kiến nghị 8
4.2.1 Xây dựng hệ thống, tổ chức 8
4.2.2 Cơ chế, chính sách 9
4.2.3 Đào tạo 9
TÀI LIỆU THAM KHẢO 11
Trang 5DANH SÁCH CÁC THUẬT NGỮ VIẾT TẮT
WHO: World Health Organization - Tổ chức Y tế thế giới.GS: giáo sư
TS: tiến sĩ
BS: bác sĩ
ĐH: đại học
TP HCM: thành phố Hồ Chí Minh
Trang 6CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU
Như chúng ta đã biết, dịch vụ chăm sóc y tế ở các nước phương tâyrất phát triển và tạo ra một khoảng cách khá lớn so với nền y tế ởViệt Nam Sở dĩ họ thành công như vậy là nhờ xây dựng được mộtnền y tế có hệ thống, nhất quán từ trên xuống dưới mà trong đó nềntảng là một đội ngũ bác sĩ gia đình chất lượng Đó là sự khác biệtgiữa ta và họ và để thu hẹp khoảng cách ấy, chúng ta phải biết họchỏi và vận dụng một cách linh hoạt vào điều kiện và đặc thù của nền
y tế Việt Nam ta
Trong những năm qua, Việt Nam đã đạt được những thành tựu y tếquan trọng, được công nhận là một trong các quốc gia có hệ thống y
tế rộng khắp từ trung ương đến địa phương Theo đó, hệ thống y tế
cơ sở phủ rộng toàn quốc đã giúp Việt Nam hoàn thành các mục tiêu
y tế quan trọng, trong đó có các mục tiêu phát triển thiên niên kỷ về
y tế Y tế tuyến đầu là nền tảng vững chắc giúp nâng cao chất lượngkhám chữa bệnh, đưa dịch vụ chăm sóc sức khỏe đến với người dân
dễ dàng và thuận tiện hơn và quan trọng là giải quyết được bài toánquá tải ở các bệnh viện tuyến trên Tuy nhiên, y tế cơ sở vẫn gặpnhiều khó khăn về về nhiều mặt như cơ sở hạ tầng, chất lượng dịch
vụ, cơ chế tài chính hay nguồn nhân lực cho y tế, làm trì trệ sự pháttriển của mạng lưới y tế tuyến đầu, người dân dần mất niềm tin vàochất lượng dịch vụ nơi đây và họ sẽ tự vượt tuyến đi đến những nơi
có chất lượng tốt hơn, gây ra sự quá tải cho các bệnh viện tuyếntrên, dẫn đến chất lượng dịch vụ ở tuyến trên cũng bị ảnh hưởng vàcuối cùng là làm chậm đi tốc độ phát triển của ngành y tế cả nước.Xây nhà phải bắt đầu từ xây móng Chính vì thế để nền y tế ViệtNam phát triển đi lên một cách đúng đắn thì cần phải xây dựng một
hệ thống chăm sóc y tế cho người dân thật vững chắc mà xuất phátđiểm phải là từ tuyến y tế cơ sở, trong đó, bác sĩ gia đình là lực lượngđóng vai trò chủ đạo mà một nền y tế phát triển cần phải có
Bộ trưởng Bộ Y Tế Nguyễn Thị Kim Tiến cũng khẳng định: “Hiện nay,
mô hình bệnh tật ở nước ta là mô hình bệnh tật kép, các bệnh lây nhiễm, suy dinh dưỡng vẫn ở mức khá cao, trong khi các nhóm các bệnh không lây nhiễm và tai nạn thương tích tăng nhanh dẫn đến nhu cầu khám, chữa bệnh của người dân ngày càng tăng; việc sàng lọc, theo dõi, quản lý, điều trị bệnh mãn tính tại cộng đồng là hết sức cần thiết, đòi hỏi việc nâng cao năng lực y tế tuyến cơ sở ngày càng trở nên cấp bách Vì vậy, việc tiếp tục hoàn thiện và phát triển mô hình bác sĩ gia đình sẽ góp phần nâng cao chất lượng ban đầu theo
Trang 7hướng toàn diện và liên tục, giúp sàng lọc bệnh tật, chuyển tuyến phù hợp, góp phần giảm quá tải bệnh viện tuyến trên” [1]
Vậy câu hỏi được đưa ra ở đây là bác sĩ gia đình là gì và ngành y tếchúng ta cần phải làm những gì để phát triển hệ thống bác sĩ giađình? Đó là những nội dung sẽ được báo cáo trong các phần tiếptheo
Trang 8CHƯƠNG 2 TỔNG QUAN LÍ THUYẾT
2.1 Bác sĩ gia đình
Y học gia đình là một chuyên ngành y học cung cấp dịch vụ chămsóc sức khỏe toàn diện, liên tục cho từng cá nhân và gia đình [2].Bác sĩ gia đình là bác sĩ chuyên khoa y học gia đình, được đào tạo đểkhám và chữa bệnh ngoại trú, có nhiệm vụ chăm sóc liên tục chongười bệnh cũng như người khỏe theo những nguyên tắc đặc thù của
y học gia đình là chăm sóc sức khỏe liên tục, tổng quát và toàn diệncho từng cá nhân và gia đình [2]
Bác sĩ gia đình là người cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khoẻ mộtcách liên tục và toàn diện cho bệnh nhân ở mọi lứa tuổi và cho
cả gia đình họ, kể cả lúc bệnh và lúc không bệnh Bác sĩ gia đình cótrách nhiệm xử lý toàn bộ các nhu cầu sức khoẻ của bệnh nhân vàluôn tạo ra và duy trì mối quan hệ gần gũi, tin cậy với bệnh nhân.Bác sĩ gia đình có khả năng chăm sóc hầu hết các nhu cầu sức khoẻcủa bệnh nhân, phần còn lại vượt ngoài khả năng của họ, họ có tráchnhiệm lựa chọn các bác sĩ chuyên khoa khác phù hợp, để tiếp tụcchăm sóc cho bệnh nhân [7]
Để là một bác sĩ gia đình đúng nghĩa, trước hết phải là bác sĩ đakhoa, phải hiểu biết cả nội, ngoại, sản, nhi, nhiễm… Ngoài kiến thứcchuyên môn, bác sĩ gia đình cũng phải có kiến thức tổng quát về xãhội, tâm lý, kinh tế, văn hóa, quản lý y tế… để không những có thểchăm sóc, điều trị bệnh mà còn có thể tư vấn, hướng dẫn bệnh nhâncác kiến thức tăng cường sức khỏe, phòng ngừa bệnh tật, hỗ trợ cả
về tâm lý và xã hội Cũng nhờ có kiến thức đa khoa, bác sĩ gia đìnhbiết chính xác chuyên khoa nào cần thiết để hướng dẫn bệnh nhânkhám đúng bệnh, đúng lúc Ví dụ với người lớn tuổi, bác sĩ gia đình,
sẽ để ý các bệnh tim mạch, huyết áp, đái tháo đường, mỡ máu, thoáihóa xương khớp…, với phụ nữ mang thai cần theo dõi sức khỏe thai
kỳ, chế độ ăn cho sản phụ, tiêm ngừa các vắc xin cần thiết trướcsinh , hay với trẻ em thì chăm sóc trẻ sơ sinh, chu sinh, chủng ngừavacxin, chế độ dinh dưỡng…
Bác sĩ gia đình là hệ thống y tế cơ sở gần dân nhất, chăm sóc toàndiện và liên tục cho người bệnh, có mối quan hệ lâu dài và bền vữngvới người bệnh Bác sĩ gia đình là người biết rõ từng người bệnh tronghoàn cảnh và gia đình của họ, xem xét vấn đề sức khỏe của ngườibệnh trong hoàn cảnh của cộng đồng và lối sống của người đó trongcộng đồng
Trang 9Theo tổ chức Y tế thế giới WHO, bác sĩ gia đình là một nghề cao quý,
là xương sống của hệ thống chăm sóc sức khỏe, là nền tảng trongchăm sóc toàn diện với chi phí thấp nhất là lấy bệnh nhân làm trungtâm [3]
2.2 Chức năng, nhiệm vụ và quyền của bác sĩ gia đình
Như đã nêu ở trên, hệ thống bác sĩ gia đình là nòng cốt của y tế cơ
sở, cũng là nền móng của cả ngành y tế nên chức năng, nhiệm vụcủa các bác sĩ gia đình là vô cùng quan trọng Cùng với hoạt độngkhám chữa bệnh tại phòng khám, bác sĩ gia đình cũng phải tập trungthực hiện quản lý, theo dõi sức khỏe toàn bộ các thành viên tronggia đình bệnh nhân, cụ thể lập hồ sơ theo danh sách đăng ký từ các
hộ dân cư trong khu vực và lân cận, giúp theo sát bệnh sử của các cánhân trong gia đình từ người nhỏ tuổi cho tới thành viên lớn tuổi,hướng đến thực hiện công tác tầm soát và phòng bệnh, chăm sócsức khỏe ban đầu, tham gia công tác truyền thông giáo dục sức khỏenhằm tăng cường chăm sóc sức khỏe, nâng cao chất lượng cuộcsống hơn nữa Có thể nói với hình thức này càng giúp người dân cóđiều kiện phát hiện sớm các thay đổi sức khỏe, kịp thời chuyển bệnhnhân lên tuyến trên đúng thời điểm, đúng chuyên khoa Bởi trướcđây không ít các nghiên cứu trên thế giới đề cập rằng, việc phát hiệnbệnh càng sớm càng giúp cho chi phí điều trị giảm bớt rất nhiềucũng như tăng cao hiệu quả của việc điều trị
Ngoài quản lý sức khỏe bệnh nhân cùng các thành viên trong giađình một cách toàn diện và liên tục từ lúc sinh ra đến cuối đời, bác sĩgia đình còn có trách nhiệm cung cấp thông tin về bệnh sử khichuyển bệnh nhân đến chuyên khoa nhằm giúp bác sĩ tuyến trên haybác sĩ chuyên khoa nắm bắt diễn biến của bệnh tật, chẩn đoánnhanh và đầy đủ hơn
Theo thông tư Hướng dẫn thí điểm về bác sĩ gia đình và phòng khámbác sĩ gia đình của Bộ Y Tế ban hành ngày 22 tháng 05 năm 2014 thìnhiệm vụ, chức năng của bác sĩ gia đình được nêu như sau:
- Bác sĩ gia đình có chức năng khám bệnh, chữa bệnh, quản lý, bảo
vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe toàn diện cho cá nhân, hộ giađình và cộng đồng
- Bác sĩ gia đình có các nhiệm vụ sau đây:
+ Quản lý sức khỏe toàn diện, liên tục cho cá nhân, cho hộ giađình và cộng đồng
Trang 10+ Sàng lọc, phát hiện sớm các loại bệnh tật.
+ Cấp cứu, khám bệnh, chữa bệnh, phục hồi chức năng cho cánhân, hộ gia đình và cộng đồng phù hợp với phạm vi chuyên mônđược ghi trong chứng chỉ hành nghề
+ Tư vấn về sức khỏe, phòng bệnh, phòng chống nguy cơ đốivới sức khỏe nhằm nâng cao năng lực của cá nhân, hộ gia đình vàcộng đồng trong việc chủ động bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sứckhỏe
+ Cung cấp thông tin liên quan đến sức khỏe của cá nhân, hộgia đình do bác sĩ gia đình quản lý sức khỏe theo quy định của phápluật
+ Các nhiệm vụ khác phù hợp với phạm vi hành nghề được ghitrong chứng chỉ hành nghề
Nhiệm vụ đi đôi với quyền hạn, theo đó Thông tư cũng đề cập đếnquyền của bác sĩ gia đình gồm:
- Được tham gia khám bệnh, chữa bệnh bảo hiểm y tế khi có đủ điềukiện theo quy định của pháp luật về bảo hiểm y tế
- Được chuyển người bệnh đến cơ sở khám bệnh, chữa bệnh phù hợp
về chuyển tuyến khám bệnh, chữa bệnh trong trường hợp cần thiếttheo quy định của Bộ Y Tế
- Được nhận thông tin phản hồi của các cơ sở khám bệnh, chữa bệnhnơi nhận người bệnh do phòng khám bác sĩ gia đình chuyển đến
- Được đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ.[4]
2.3 Lợi ích của việc xây dựng hệ thống bác sĩ gia đình
Kinh nghiệm của các nước, khi triển khai thành công hệ thống bác sĩgia đình sẽ mang lại nhiều hiệu quả tích cực:
Xây dựng hệ thống bác sĩ gia đình ở y tế cơ sở giúp giảm chi phí cho
y tế, tiết kiệm cho nền kinh tế còn đang trên đường phát triển củanước ta Thật vậy, chi phí và thời gian bình quân khi một bệnh nhânđến với phòng khám bác sĩ gia đình tại địa phương là không đáng làbao so với đến đợi hàng giờ đồng hồ thậm chí hàng ngày tại mộtbệnh viện lớn ở tuyến trên chưa kể chi phí di chuyển từ tỉnh lẻ lênthành phố lớn để chữa bệnh
Trang 11Mặt khác nữa khi dịch vụ khám bệnh ở tuyến cơ sở phát triển, ngườidân được chăm sóc sức khỏe tốt hơn, tỉ lệ bệnh nặng sẽ giảm đáng
kể nhờ phát hiện sớm và điều trị kịp thời, gánh nặng bệnh tật cho xãhội ngày một giảm bớt và tuổi thọ con người cũng tăng lên
Việc phát triển đội ngũ bác sĩ gia đình còn góp phần cải thiện mốiquan hệ giữa thầy thuốc và bệnh nhân Rõ ràng, khi một bệnh nhânđến phòng khám bác sĩ gia đình, cuộc trò chuyện giữa bệnh nhân vàbác sĩ sẽ cởi mở, thân mật và chi tiết hơn so với khi bệnh nhân đóbến một bệnh viện tuyến trên - nơi có quá đông bệnh nhân đangngồi chờ khiến bác sĩ không thể có đủ thời gian để khai thác hếtbệnh sử Do đó hiệu quả trong việc điều trị cũng sẽ được cải thiệnlên đáng kể
Hoạt động của bác sĩ gia đình còn đóng vai trò quan trọng trong việcphòng ngừa bệnh tật gồm các bệnh cấp tính như cúm, viêm phổi,tiêu chảy cấp… và các bệnh mạn tính như cao huyết áp, đái tháođường, viêm gan mạn…, phát hiện và điều trị sớm bệnh ung thư…Qua đó góp phần đảm bảo sức khỏe cộng đồng, làm tiền đề cho mụctiêu giàu mạnh chủa đất nước ta [8]
Nhờ các bác sĩ gia đình đã có sẵn hồ sơ bệnh án, nắm biết rõ bệnh sửnên việc xử trí bệnh sẽ nhanh chóng, đúng đắn và sát sao hơn Bác
sĩ gia đình cũng đưa ra dự báo nguy cơ tái phát bệnh, phương cách
dự phòng, và các biện pháp can thiệp để bảo vệ sức khỏe cho cácthành viên trong gia đình một cách phù hợp nhất
Xây dựng một nền y tế có nền tảng vững chắc là đội ngũ bác sĩ giađình sẽ nâng y tế Việt Nam lên một tầm cao mới, tạo niềm tin chonhân dân đối với ngành y tế nước nhà và chứng tỏ được vị thế y tếnước ta không thua kém bạn bè quốc tế
Trang 12CHƯƠNG 3 THỰC TRẠNG
3.1 Sự thành lập hệ thống bác sĩ gia đình tại Việt Nam
Mô hình bác sĩ gia đình có từ thập niên 60 của thế kỷ trước Đầu tiên
là ở Mỹ và Anh sau đó nhân rộng ra các nước khu vực châu Âu, bắc
Mỹ rồi lan ra khắp thế giới, hệ thống bác sĩ gia đình đã đáp ứng kịpthời nhu cầu chăm sóc sức khỏe của cả cộng đồng Hiệp hội bác sĩgia đình thế giới đã được thành lập năm 1972, đến nay đã có khoảng
100 quốc gia thành viên tham dự [5]
Tại Việt Nam, có thể nói lịch sử phát triển chuyên ngành y học giađình được bắt đầu rất sớm từ năm 1995 bằng việc Bộ Y Tế tiến hànhkhảo sát đánh giá nhu cầu chăm sóc sức khỏe ban đầu tại Việt Nam.Tiếp theo đó, Bộ Y Tế đã phát triển dự thảo nhằm kiện toàn mạnglưới chăm sóc tuyến đầu trên cơ sở phát triển chuyên ngành y họcgia đình củng cố cho trạm y tế Năm 1996, với sự ủng hộ của Bộ Y
Tế, một đoàn chuyên gia Mỹ của Trung tâm bác sĩ gia đình Maine đãđến làm việc với các trường đại học y dược ở nước ta, trong đó, GS
TS Phạm Huy Dũng của trường ĐH Y Hà Nội là người tiếp xúc đầutiên Năm 1999, hai hội thảo khác nhau được tổ chức dưới sự hỗ trợcủa Bộ Y Tế, trung tâm Y khoa Maine (Mỹ) tại trường ĐH Y Hà Nội vớichủ đề “Triết lý và khái niệm Y học gia đình” và tại trường ĐH Y Dược
TP Hồ Chí Minh với chủ đề “Giới thiệu Y học gia đình” Tiếp đó, năm
2000, thông qua chương trình học bổng cung cấp bởi các đối tác của
Mỹ, đã có 4 giảng viên từ 3 trường y được tham gia đào tạo tại Mỹtrong đó 1 người từ ĐH Y Hà Nội (BS Phạm Nhật A), 1 người từ ĐH YThái Nguyên (BS Hạc Văn Vinh) và 2 người từ ĐH Y Dược TP HCM (BS
Lê Hoàng Ninh và BS Phạm Lê An) [6]
Cũng từ năm 2000, Bộ Y Tế đã cho phép thành lập thêm chuyênkhoa mới Y học gia đình tại ba trường đại học: Y Hà Nội, Y TháiNguyên và Y Dược TP.HCM, nhưng cho đến nay vẫn còn “loay hoay”trong việc xây dựng mô hình, đường lối, chính sách…nên chưa pháthuy tối đa hiệu quả [5]
Tiếp theo, tháng 3 năm 2001, Bộ Y Tế công nhận chương trình đàotạo Y học gia đình hệ chuyên khoa 1 Ngay trong năm đó, cả 3trường ĐH Y thành viên đều đồng loạt tuyển sinh khóa chuyên khoa
1 đầu tiên Học viên theo học các khóa đầu tiên này đều được hưởngcác ưu đãi do trợ cấp của các đối tác từ Mỹ Năm 2004, trong chuyếncông tác của đoàn chuyên gia thuộc ĐH Liège - Bỉ tiếp xúc với lãnhđạo Sở y tế TP HCM, GS Didiet Giet nhận ra nhu cầu về đào tạo vàphát triển mô hình bác sĩ gia đình tại Việt Nam Kết quả của chuyến