Bài thu hoạch module quản lý bệnh viện và module kinh tế y tế bác sĩ gia đình

Với một chuyên khoa mới thành lập như bác sĩ gia đình, việc phát triển mô hình này sẽ gặp rất nhiều khó khăn, trong phạm vi của bài báo cáo và năng lực có phần hạn chế của mình, em sẽ cố

ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP HỒ CHÍ MINH

KHOA Y

BÁC SĨ GIA ĐÌNH

Ở VIỆT NAM VÀ HƯỚNG GIẢI QUYẾT

TRẦN THỊ MINH TÂM MSSV:125272089

Tp Hồ Chí Minh, 7/2017

LỜI CẢM ƠN

Đầu tiên, em xin được gửi lời cảm ơn đến Ban Chủ Nhiệm Khoa Y và Ban Điều Phối module Quản lí bệnh viện và Kinh tế y tế đã thành lập, xây dựng chương trình giảng dạy của module, giúp bọn em nhận ra bác sĩ không chỉ là để điều trị, không chỉ học chuyên môn Một sinh viên muốn trở thành một bác sĩ giỏi không chỉ phải trao dồi kiến thức lí

thuyến, kĩ năng, mà còn phải học về quản lí, học tốt quản lí để sau này có thể phát triển được sự nghiệp của bản thân và giúp ích cho nên Y tế của đất nước

Em cũng xin cảm ơn thầy Nguyễn Thế Dũng, trưởng bộ môn đã bỏ ra không ít thời gian

và tâm huyết để xây dựng chương trình, mời các thầy cô, sắp xếp lịch học cho bọn em

Em xin cảm ơn thầy cùng quý thầy cô đã truyền cho bọn em kiến thức cùng những câu chuyện, những bài học về quản lí bệnh viện và kinh tế y tế mà thầy cô đã rút ra trong những năm hành nghề của mình

ii

TÓM TẮT

Trong suốt quá trình học module Quản lí bệnh viện và Kinh tế y tế, em đã được học rất nhiều kiến thức cũng như nhận thấy nhiều vấn về của ngành y tế hiện nay Một trong những vấn đề em quan tâm nhất là mạng lưới bác sĩ gia đình ở Việt Nam và em luôn tin rằng, bác sĩ gia đình sẽ là phương pháp hữu hiệu nhất để giải quất rất nhiều vấn đề hiện tại như quá tải, mối quan hệ thầy thuốc bệnh nhân

Với một chuyên khoa mới thành lập như bác sĩ gia đình, việc phát triển mô hình này sẽ gặp rất nhiều khó khăn, trong phạm vi của bài báo cáo và năng lực có phần hạn chế của mình, em sẽ cố gắng nêu ra một số mô hình bác sĩ gia đình của một số quốc gia trên thế giới, tình trạng phát triển của bác sĩ gia đình ở Việt Nam, một số vấn đề nổi cộm, lí giải

và đưa ra các biện pháp khắc phục

MỤC LỤC

ĐỀ MỤC

Lời cảm ơn ii

Tóm tắt iii

Mục lục iv

Danh sách hình vẽ v

Danh sách các thuật ngữ viết tắt vi

CHƯƠNG I: GIỚI THIỆU 1

CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN LÍ THUYẾT 2

2.1 Tuyến y tế ban đầu 2

2.1 Đại cương về bác sĩ gia đình 3

2.1.1 Định nghĩa 3

2.1.2 Quan điểm, nguyên tắc hoạt động 4

2.1.3 Lợi ích của mạng lưới bác sĩ gia đình 4

2.3 Một số mô hình bác sĩ gia đình trên thế giới 5

2.3.1.Mô hình bác sĩ gia đình tại Mỹ 5

2.3.2 Mô hình bác sĩ gia đình tại Anh 6

2.4 Sự phát triển bác sĩ gia đình ở Việt Nam 6

2.4.1 Sự hình thành và phát triển bác sĩ gia đình ở Việt Nam 6

2.4.3 Mục tiêu đến năm 2020 7

CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG MẠNG LƯỚI BÁC SĨ GIA ĐÌNH HIỆN NAY 9

3.1 Một số thành tựu đạt được 9

3.1.1 Xây dựng cơ sở pháp lý 9

3.1.2 Đào tạo nguồn nhân lực 9

3.1.3 Thành lập mô hình phòng khám BSGĐ tại 8 tỉnh, thành phố 9

3.1.4 Tại thành phố Hồ Chí Minh 9

3.2 Các bất cập còn tồn tại 10

CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 11

4.1 Kết luận 11

4.2 Kiến nghị 11

iv

TÀI LIỆU THAM KHẢO 12

DANH SÁCH HÌNH VẼ

Hình 01 Định nghĩa của Châu Âu về y học gia đình 3

vi

DANH SÁCH CÁC THUẬT NGỮ VIẾT TẮT

BSGĐ: bác sĩ gia đình

BYT: Bộ Y Tế

CHƯƠNG I: GIỚI THIỆU

Năm 1960, Y học gia đình ra đời ở Mỹ, Anh và một số nước, đã đáp ứng kịp thời nhu cầu chăm sóc sức khỏe của cộng đồng với sự chuyển đổi mô hình bệnh tật trên toàn cầu Năm

1995, có 56 nước đã phát triển và áp dụng chương trình đào tạo Y học gia đình Hiệp hội Bác sĩ gia đình toàn cầu (WONCA) đã được thành lập năm 1972 và đến nay đã có gần

100 quốc gia thành viên Hiện nay, mô hình bác sĩ gia đình đã được phát triển rộng rãi không chỉ ở các nước phát triển như Mỹ, Anh, Pháp, Australia, Canada mà cả ở các nước đang phát triển như Philippines, Malaysia, đặc biệt Cu Ba là quốc gia được coi là một hình mẫu về phát triển mô hình bác sĩ gia đình ở các nước đang phát triển

Ở Việt Nam, tháng 3 năm 2000, BTY đã chính thức công nhân chuyên ngành Y học gia đình và cho phép đào tạo bác sĩ chuyên khoa cấp I Y học gia đình Y học gia đình chính thức phát triển ở Việt Nam trong bối cảnh nền y tế có nhiều bất cập như quá tải, quan hệ thầy thuốc-bệnh nhân đang ở mức đang báo động, sự không tương xứng về số lượng bệnh nhân ở các bệnh viên tuyến trên và các bệnh viện tuyến cơ sở, đặc biệt là tuyến cơ sở vùng sâu vùng xa, kéo theo đó là sự thiếu đội ngũ nhân viên y tế ở tuyến cơ sở, bệnh nhân không được chăm sóc sức khỏe một cách toàn diện, nhiều trường hợp bệnh nhân cùng một triệu chứng nhưng được chẩn đoán nhiều bệnh khác nhau ở các chuyên khoa khác nhau,…, và Y học gia đình luôn là niềm kì vọng sẽ giải quyết được những vấn đề đó cũng như dần thay đổi hệ thống y tế ở Việt Nam

Tuy nhiên, ngành BSGĐ ở Việt Nam là mô hình mới, tồn tại nhiều khó khăn như chưa được quan tâm đầu tư tương xứng, chưa có chức danh bác sĩ gia đình ở các cơ sở y tế, hoạt động còn tản mạn, nhiều hạn chế, bất cập, chưa có đầy đủ cơ sở pháp lý và hiệu quả chưa cao

CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN LÍ THUYẾT.

2.1 Tuyến y tế ban đầu.

Năm 1920, Lord Dawson, bác sĩ Hoàng gia Anh, trong báo cáo Future Provision of Medical and Allice Services, đã đề xuất mô hình y tế nước Anh chia thành ba cấp chính

 Tuyến một nhằm chăm sóc những vấn đề sức khỏe thông thường

mà chủ yếu thực hiện bởi các bác sĩ đa khoa tổng quát, bác sĩ gia đình

 Tuyến hai nhằm chăm sóc những vấn đề sức khỏe phức tạp hơn được thực hiện tại các bệnh viện của vùng

 Tuyến ba là tuyến điều trị chuyên sâu – chuyên khoa, nghiên cứu – đào tạo – phát triển kỹ thuật mới được thực hiện bởi các bệnh viện chuyên khoa, các viện-trường đại học

Có thể thấy rằng mô hình được phân dựa trên khía cạnh chuyên môn từ thấp đến cao Tuy nhiên, về khía cạnh vai trò xã hội thì mỗi tuyến đều có vai trò riêng biệt, không có sự trùng lấp, mỗi tuyến phụ trách mỗi lĩnh vực chuyên biệt Do vậy mô hình phân cấp 3 tuyến về chuyên môn phải được hiểu theo khía cạnh khác trong đó cả 3 đều có tầm quan trọng tương đương trong hệ thống Điểm khác biệt giữa các tuyến được nhìn nhận ở khía cạnh cung cấp loại dịch vụ chăm sóc y tế khác nhau đáp ứng những nhu cầu khác nhau về

y tế Những việc đơn giản không cần can thiệp phức tạp sẽ do tuyến ban đầu phụ trách Những việc phức tạp đòi hỏi tính chất chuyên khoa sâu sẽ được đảm nhiệm bởi hệ thống

y tế tuyến sau cùng là các bệnh viện chuyên khoa, viện-trường

Tuy nhiên, trong thực tế có nhiều sự ngộ nhận về hệ thống y tế phân cấp và chức năng của y tế tuyến ban đầu Theo cách nghĩ thông thường, các tuyến chuyên khoa sâu có đủ các nguồn lực – điều kiện chuyên môn để thực hiện được phần việc của các tuyến trước, điều này là đúng Tuy nhiên, việc diễn giải khả năng chuyên môn đã đưa đến ngộ nhận về mặt vai trò các tuyến trong hệ thống y tế Với mô hình này, tuyến y tế ban đầu đã được đơn giản hóa, xem như hình thức một “bệnh viện qui mô nhỏ” rẻ tiền lồng ghép vào cộng đồng dân cư nhằm thực hiện những phần việc đơn giản Chính với cách suy nghĩ này, hình ảnh-vai trò của y tế tuyến cơ sở bị méo mó theo cách đánh giá chủ quan của xã hội dựa trên năng lực chuyên môn như: trình độ kém, trang bị kém, chất lượng kém, chỉ thực hiện chức năng dự phòng, không chức năng điều trị… Quan điểm này là không phù hợp

Có thể nói, tuyến y tế ban đầu là một bộ phận không thể thiếu của hệ thống y tế một nước nhằm mục đích cung cấp dịch vụ y tế cho nhu cầu sức khỏe ban đầu Trong đó, tuyến ban đầu có vai trò thực hiện các công tác dự phòng, chẩn đoán, điều trị những mặt bệnh thường gặp tại cộng đồng một cách toàn diện và có chất lượng Để thực hiện tốt, tuyến y

tế ban đầu cần được trang bị phù hợp (tùy địa phương), có nhân lực trình độ cao, sử dụng các kỹ thuật phù hợp với nhu cầu chuyên môn Việc triển khai thực hiện mô hình này được chứng minh có hiệu quả cao, có thể tốn kém nhưng mang lại lợi ích hợp lý, và là kiểu mẫu khuyến cáo cho tất cả các quốc gia đã phát triển cũng như đang phát triển

2

2.1 Đại cương về bác sĩ gia đình.

2.1.1 Định nghĩa

Bác sĩ gia đình là bác sĩ đa khoa thực hành, chăm sóc toàn diện và liên tục cho người bệnh, có mối quan hệ lâu dài và bền vững với người bệnh1, là những thầy thuốc gắn với dân và gần dân nhất Bác sĩ gia đình là bác sĩ hướng về gia đình, biết rõ từng người bệnh trong hoàn cảnh và gia đình của họ, xem xét vấn đề sức khỏe của người bệnh trong hoàn cảnh của cộng đồng và lối sống của người đó trong cộng đồng

Hiệp hội BSGĐ Mỹ, BSGĐ là “BS được đào tạo để CSSK cho mọi cá nhân trong GĐ, không phân biệt tuổi tác, giới tính hay loại bệnh tật; CS ban đầu và CS liên tục cho toàn

bộ GĐ trong cộng đồng của họ, nhấn mạnh về vấn đề thể lực, tâm lý và XH, hợp tác điều trị với các CK khác khi cần”

Hình 01: Định nghĩa của Châu Âu về y học gia đình

Bác sĩ gia đình có thể cung cấp dịch vụ điều trị bệnh và chăm sóc sức khỏe toàn diện cho

cá nhân Để đạt được hiệu quả cao, y học gia đình cần có sự tham gia, trao đổi, cộng tác của chính cá nhân người bệnh cũng như của chính cộng đồng dân cư xung quanh với nhân viên y tế Điều này chỉ có thể thực hiện được khi người thực hành y học gia đình có được lòng tin của người bệnh, gần gũi, tiếp xúc thường xuyên và ở tất cả các giai đoạn

sức khỏe ngay từ khi chưa mắc bệnh đến khi bệnh đã ổn định cần theo dõi Chính điều này đặt người thực hành y học gia đình vào tuyến y tế ban đầu, nơi được xem là điểm tiếp xúc đầu tiên của hệ thống y tế với người bệnh, với cộng đồng dân cư

2.1.2 Quan điểm, nguyên tắc hoạt động

 Y học gia đình là một chuyên ngành y học cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe toàn diện, liên tục cho từng cá nhân và gia đình Đây là chuyên ngành rộng, lồng ghép giữa y học lâm sàng với sinh học và khoa học hành vi

 Bác sĩ gia đình là bác sĩ chuyên khoa y học gia đình, được đào tạo để hành nghề tại tuyến khám bệnh, chữa bệnh ban đầu, khám bệnh, chữa bệnh ngoại trú, có nhiệm vụ chăm sóc đầu tiên và liên tục cho người bệnh cũng như người khỏe theo những nguyên tắc đặc thù

 Bác sĩ gia đình hoạt động trên nguyên tắc liên tục, toàn diện, phối hợp, theo hướng

dự phòng, dựa vào cộng đồng và gia đình

 Chức năng bác sĩ gia đình: Chăm sóc ban đầu cho người dân tại cộng đồng theo hướng dự phòng

 Hoạt động của bác sĩ gia đình: Cung ứng dịch vụ chăm sóc toàn diện, lồng ghép, liên tục và toàn diện cho cá nhân, gia đình và cộng đồng, duy trì mối quan hệ tin cậy và lâu dài với người bệnh; tham vấn, vận động lối sống lành mạnh, loại bỏ các hành vi nguy cơ đối với bệnh tật nhằm nâng cao năng lực của cá nhân, nhóm và cộng đồng trong việc tự bảo vệ và nâng cao sức khoẻ

2.1.3 Lợi ích của mạng lưới bác sĩ gia đình

2.1.3.1 Đối với bệnh nhân.

 Tiếp cận với BSGĐ thuận lợi, dễ dàng nhất

 Được BSGĐ theo dõi, chăm sóc sức khỏe liên tục kể cả khi không bị bệnh, như là bác sĩ riêng của gia đình họ

 Được BSGĐ tư vấn về sức khỏe, hướng dẫn phòng bệnh và khám chữa các bệnh thông thường => chăm sóc sức khỏe toàn diện

 Chi phí chăm sóc sức khỏe thấp nhất

 BSGĐ có mối quan hệ gần gũi, gắn bó thân thiết như người thân trong gia đình

 Được tầm soát, xử trí sớm bệnh tật, chuyển tuyến đúng thời điểm, hiệu quả khám chữa bệnh cao

 Các bệnh mạn tính được chăm sóc ngay tại cộng đồng

 70% nhu cầu chăm sóc sức khỏe ban đầu của người dân được BSGĐ giải quyết ngay tại cộng đồng

4

2.1.3.2 Đối với bác sĩ gia đình.

Được KCB cho người bệnh nói chung và KCB BHYT nói riêng nếu có đủ điều kiện Được CSSK, KCB tại nhà người bệnh.

Công việc ổn định, với số lượng người bệnh, người dân cần CSSK ổn định, thu nhập ổn định.

Được tham dự các khóa đào tạo liên tục để cập nhật kiến thức về chuyên môn, về y học gia đình.

Được hỗ trợ của hệ thống y tế trong phát triển nghề nghiệp.

2.1.3.3 Đối với hệ thống y tế và xã hội.

Nâng cao chất lượng CSSK ban đầu.

Giúp sàng lọc bệnh tật, chuyển tuyến phù hợp, góp phần giảm tình trạng quá tải ở các bệnh viện tuyến trên.

Giảm bớt gánh nặng thời gian và công việc cho các bác sĩ chuyên khoa liên quan.

Tăng sự hợp tác phối hợp điều trị giữa người bệnh và nhân viên y tế, giảm đi những vấn

đề bức xúc của xã hội

Góp phần cải thiện tình trạng sức khỏe người dân một cách nhanh chóng.

BSGĐ như người “gác cổng” trong hệ thống cung ứng dịch vụ y tế

Tiết kiệm kinh phí nằm viện, kinh phí bảo hiểm y tế, mang lại hiệu quả kinh tế cho người bệnh, gia đình và XH

2.3 Một số mô hình bác sĩ gia đình trên thế giới.

2

3 1 Mô hình bác sĩ gia đình tại Mỹ

Đây là một trong số ít những nước không có hệ thống bảo hiểm toàn dân 2 hệ thống bảo hiểm nổi tiếng của chính phủ là Medicare dùng cho người già trên 65 tuổi là Mediaids dùng cho người nghèo có thu nhập dưới ngưỡng Do vậy, vấn đề chi phí y tế là một trong những rào cản quan trọng để tiếp cận dịch vụ y tế

Mỗi bác sĩ gia đình quản lý trung bình từ 2000 đến 3000 bệnh nhân Tuy nhiên các bệnh nhân này không trực thuộc cụ thể một bác sĩ riêng nào Mỗi bác sĩ khám trung bình từ

20-30 bệnh nhân mỗi ngày, có khám bệnh tại nhà, một số có tham gia điều trị tại bệnh viện cho bệnh nhân riêng Có nhiều mô hình hoạt động khác nhau như độc lập, theo nhóm hoặc theo nghiệp đoàn; đa khoa tổng quát hoặc nhiều chuyên khoa, hình thức chi trả trước hoặc chi trả sau Thông thường là chi trả cho mỗi lần khám (khác với hình thức chi trả trọn gói)

Chương trình đào tạo là 3 năm sau đại học, chủ yếu thực hành tại các bệnh viện của vùng Hơn 90% các trường y có khoa Y học gia đình, trong đó ¼ số khoa được đánh giá rất

mạnh trong lĩnh vực nghiên cứu Người thực hành lâm sàng y học gia đình đều phải tham giá các khóa đào tạo liên tục suốt đời, đều phải qua kỳ kiểm tra mỗi 7 năm

2.3.2 Mô hình bác sĩ gia đình tại Anh

Tại Anh, cũng như phần lớn các nước châu Âu, hầu như tất cả người dân đều được hưởng bảo hiểm y tế nhà nước (tỷ lệ không đạt 100% dân số vì có một tỷ lệ nhất định những người nước ngoài, người di dân chưa được ghi nhận bởi chính quyền nên không có bảo hiểm y tế)

Mô hình thực hành y học gia đình đa dạng, thường là nhóm nhỏ Mỗi bác sĩ phụ trách một danh sách từ 1500 đến 2000 bệnh nhân, đây là những bệnh nhân có đăng ký được chăm sóc bởi bác sĩ gia đình cụ thể (mang tính chất ràng buột) Mỗi ngày, bác sĩ gia đình khám trung bình 30 bệnh nhân, thực hiện nhiều việc khám bệnh tại nhà, không tham gia điều trị tại bệnh viện Bảo hiểm y tế thanh toán các dịch vụ khám ngoại trú theo hình thức trọn gói khoán theo năm Mức khoán cho mỗi bệnh nhân được điều chỉnh theo mỗi năm bởi chính phủ Để có thể đến khám tại tuyến trên, bệnh nhân phải được sự giới thiệu của bác sĩ gia đình (mô hình phân tuyến bắt buộc)

Về đào tạo, bác sĩ gia đình được đào tạo sau đại học với chương trình học 4 năm, trong

đó năm cuối thực hành tại phòng khám đa khoa Sau khi đã ra nghề, bác sĩ thực hành lâm sàng vẫn phải tham gia đào tạo liên tục Tất cả các trường y đều có khoa y học gia đình

và có nhiều hoạt động nghiên cứu trong lĩnh vực này

2.4 Sự phát triển bác sĩ gia đình ở Việt Nam.

2.4.1 Sự hình thành và phát triển bác sĩ gia đình ở Việt Nam

 Có thể nói lịch sử phát triển chuyên ngành Y học gia đình tại Việt Nam được bắt đầu rất sớm từ năm 1995 bằng việc Bộ y tế tiến hành khảo sát đánh giá nhu cầu chăm sóc sức khỏe ban đầu tại Việt Nam Tiếp theo đó, Bộ y tế đã phát triển dự thảo nhằm kiện toàn mạng lưới chăm sóc tuyến ban đầu trên cơ sở phát triển chuyên ngành y học gia đình củng cố cho trạm y tế

 Năm 1996, với sự ủng hộ của bộ y tế, một đoàn chuyên gia Mỹ của trung tâm bác

sĩ gia đình Maine đã đến làm việc với các trường đại học y dược Trong đó, GS TS Phạm Huy Dũng của trường đại học Y Hà Nội là người tiếp xúc đầu tiên

 Năm 1999, 2 hội thảo khác nhau được tổ chức dưới sự hỗ trợ của Bộ y tế, trung tâm Y khoa Maine-Mỹ tại trường ĐH Y Hà Nội với chủ đề “Triết lý và khái niệm

Y học gia đình” và tại trường ĐH Y Dược TP Hồ Chí Minh với chủ đề “Giới thiệu

Y học gia đình”.9

 Năm 2000, thông qua chương trình học bổng cung cấp bởi các đối tác Mỹ, đã có 4 giảng viên từ 3 trường y được tham gia đào tạo tại Mỹ trong đó 1 người từ đại học

Y Hà Nội (BS Phạm Nhật A), 1 người từ đại học Y Thái Nguyên (BS Hạc Văn Vinh) và 2 người từ đại học Y Dược TP HCM (BS Lê Hoàng Ninh và BS Phạm

Lê An)9

6