Hiệu quả giáo dục văn hóa học đường cho sinh viên các trường đại học ở hà nội hiện nay (qua khảo sát một số trường đại học đào tạo các ngành kỹ thuật) (tt)

Chúng tôi chọn vấn đề Khía cạnh triết học trong Mo Mường Hòa Bình làm đề tài nghiên cứu trong luận án xuất phát từ các lý do sau: Thứ nhất, Hòa Bình là "quê hương" tập trung sinh sống củ

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong tiến trình lịch sử tộc người, người Mường đã sáng tạo nên một nềnvăn hoá phong phú và giàu bản sắc Trong đó, Mo Mường là nghi lễ tínngưỡng trung tâm trong đời sống tinh thần của người Mường, quy tụ hầu hết

các giá trị tư tưởng và văn hóa của người Mường Chúng tôi chọn vấn đề Khía cạnh triết học trong Mo Mường Hòa Bình làm đề tài nghiên cứu trong luận

án xuất phát từ các lý do sau:

Thứ nhất, Hòa Bình là "quê hương" tập trung sinh sống của người

Mường từ lâu đời Điều kiện địa lý, lịch sử, xã hội ở đây đã hình thành nênmột nền văn hoá Mường đặc trưng và phát triển các giá trị của Mo Mườngđến mức độ điển hình Một số vùng mường ở Hoà Bình có sự phân hoá rõràng giữa Mo, Trượng, Mỡi1, có những dòng Mo Mường lớn, quy mô lễ thức

đồ sộ và vốn lời phong phú Từ khi được phát hiện, Mo Mường Hoà Bình đãthu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước, tuynhiên, nghiên cứu Mo Mường Hòa Bình vẫn tồn tại những khoảng trống và

"độ vênh" Do vậy, muốn nghiên cứu Mo Mường Hòa Bình thì phải xem xétdưới nhiều góc độ, phải bóc tách nhiều tầng lớp giá trị và phải hiểu nó trongmối quan hệ của nhiều ngành khoa học, trong đó có triết học

Thứ hai, Mo Mường Hòa Bình là hiện tượng văn hóa dân gian mang tính

nguyên hợp, hàm chứa tư tưởng triết học độc đáo về vũ trụ và nhân sinh của

người Mường Tuy nhiên, trong những năm qua, nghiên cứu tư tưởng triết học

Việt Nam trong lĩnh vực văn hoá dân gian vẫn ít được quan tâm thực hiện.Những nghiên cứu về tư tưởng triết học Việt Nam mới chỉ giới hạn trongphạm vi tư tưởng của người Việt Tư tưởng của các tộc người khác, trong đó

có tư tưởng của người Mường vẫn là một khoảng trắng Do vậy, nghiên cứukhía cạnh triết học trong Mo Mường Hòa Bình là một hướng nghiên cứu cầnthiết góp phần tìm hiểu tư tưởng của người Mường, đồng thời khẳng định và

1 Mo là nghi lễ được tổ chức trong đám tang để cúng tiễn đưa linh hồn người chết về mường Ma (thế giới của người chết) Trượng là nghi lễ tín ngưỡng có nhiệm vụ đánh đuổi ma tà hại người, bảo vệ người, chữa bệnh cho người sống (ông trượng) Mỡi là nghi lễ tín ngưỡng có nhiệm vụ bảo vệ, chăm sóc vía, đuổi ma tà, chữa bệnh cho người ốm (bà Mỡi).

luận chứng cho sự tồn tại của tư tưởng triết học Việt Nam trong lĩnh vực vănhóa dân gian.

Thứ ba, nghiên cứu khía cạnh triết học trong Mo Mường Hòa Bình góp

phần làm sáng tỏ những giá trị độc đáo của Mo Mường Hòa Bình trong khotàng tư tưởng, văn hóa Việt Nam và nhân loại Qua đó, cung cấp thêm nhữngcăn cứ khoa học góp phần đưa Mo Mường Hòa Bình trở thành di sản văn hóaphi vật thể đại diện của nhân loại2 Việc nghiên cứu này còn cần thiết vì nógóp phần thực hiện chủ trương của Đảng ta là: "Xây dựng nền văn hoá ViệtNam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc" [16, tr 213], đồng thời phải "khai thác

và phát triển mọi sắc thái và giá trị văn hoá, nghệ thuật của các dân tộc trênđất nước, tạo ra sự thống nhất trong tính đa dạng và phong phú của nền vănhoá Việt Nam" [16, tr 42] Theo chủ trương này, việc nghiên cứu những hiệntượng văn hoá dân gian của các tộc người, trong đó có Mo Mường Hoà Bìnhcủa tộc người Mường sẽ góp phần nhận diện những sắc thái đặc trưng làm nêndiện mạo của tư tưởng, văn hóa Việt Nam và phát huy những giá trị của nótrong cuộc sống hiện nay

Thứ tư, người Mường là tộc người có mối quan hệ gần gũi với người

Việt, tộc người này chậm biến đổi hơn so với người Việt và còn giữ lại đượcnhiều yếu tố tư tưởng, văn hóa của người Lạc Việt Trong hoàn cảnh tư tưởng

và văn hóa của người Việt đã, đang bị biến đổi, nhiều yếu tố bị mai một thìviệc tìm hiểu khía cạnh triết học trong Mo Mường Hoà Bình có thể giúpchúng ta nhận thức sáng tỏ nhiều hơn quan niệm của người Việt xưa về vũ trụ

và nhân sinh Qua đó, chúng ta thấy được tính độc đáo trong tư duy dân gian

và thêm trân trọng các giá trị tư tưởng, văn hóa truyền thống của dân tộc

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan tới đề tài luận án

- Trình bày khái lược về sự hình thành, bản chất, cấu trúc và xu hướngbiến đổi của Mo Mường Hòa Bình

- Phân tích nội dung của vũ trụ quan và nhân sinh quan trong MoMường Hòa Bình

- Phân tích giá trị của vũ trụ quan và nhân sinh quan trong Mo MườngHòa Bình

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận án là khía cạnh triết học trong MoMường Hoà Bình

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Mo Mường Hòa Bình được nghiên cứu từ khía cạnh triết họcng Hòa Bình được nghiên cứu từ khía cạnh triết họcc nghiên c u t khía c nh tri t h cứu từ khía cạnh triết học ừ khía cạnh triết học ạnh triết học ết học ọcthông qua vũ tr quan và nhân sinh quan c a nó v i tính ch t là m tụ quan và nhân sinh quan của nó với tính chất là một ủa nó với tính chất là một ới tính chất là một ất là một ộtnghi l tín ngễ tín ngưỡng trong quá trình vận động từ quá khứ đến hiện tại, ưỡng trong quá trình vận động từ quá khứ đến hiện tại,ng trong quá trình v n đ ng t quá kh đ n hi n t i,ận động từ quá khứ đến hiện tại, ột ừ khía cạnh triết học ứu từ khía cạnh triết học ết học ện tại, ạnh triết học

đ ng th i phân bi t v i nghi l Trồng thời phân biệt với nghi lễ Trượng và Mỡi ờng Hòa Bình được nghiên cứu từ khía cạnh triết học ện tại, ới tính chất là một ễ tín ngưỡng trong quá trình vận động từ quá khứ đến hiện tại, ược nghiên cứu từ khía cạnh triết họcng và M i.ỡng trong quá trình vận động từ quá khứ đến hiện tại,

- Mo Mường Hòa Bình được nghiên cứu từ khía cạnh triết họcng Hòa Bình là m t ch nh th g m l th c Mo, l i Mo vàột ỉnh thể gồm lễ thức Mo, lời Mo và ể gồm lễ thức Mo, lời Mo và ồng thời phân biệt với nghi lễ Trượng và Mỡi ễ tín ngưỡng trong quá trình vận động từ quá khứ đến hiện tại, ứu từ khía cạnh triết học ờng Hòa Bình được nghiên cứu từ khía cạnh triết học

di n xễ tín ngưỡng trong quá trình vận động từ quá khứ đến hiện tại, ưới tính chất là mộtng Mo Tuy nhiên, lu n án t p trung nghiên c u n i dung l i Moận động từ quá khứ đến hiện tại, ận động từ quá khứ đến hiện tại, ứu từ khía cạnh triết học ột ờng Hòa Bình được nghiên cứu từ khía cạnh triết học

vì nó th hi n ể gồm lễ thức Mo, lời Mo và ện tại, khá tr n v n vũ tr quan và nhân sinh quan c a ngọc ẹn vũ trụ quan và nhân sinh quan của người ụ quan và nhân sinh quan của nó với tính chất là một ủa nó với tính chất là một ường Hòa Bình được nghiên cứu từ khía cạnh triết họci

Mường Hòa Bình được nghiên cứu từ khía cạnh triết họcng trong Mo Mường Hòa Bình được nghiên cứu từ khía cạnh triết họcng Hòa Bình Các l th c Mo và quá trình di nễ tín ngưỡng trong quá trình vận động từ quá khứ đến hiện tại, ứu từ khía cạnh triết học ễ tín ngưỡng trong quá trình vận động từ quá khứ đến hiện tại,

xưới tính chất là mộtng Mo ch u s chi ph i ch y u c aịu sự chi phối chủ yếu của ự chi phối chủ yếu của ối chủ yếu của ủa nó với tính chất là một ết học ủa nó với tính chất là một quan ni m dân gian Mện tại, ường Hòa Bình được nghiên cứu từ khía cạnh triết họcng v vũề vũ

tr và nhân sinh đụ quan và nhân sinh quan của nó với tính chất là một ược nghiên cứu từ khía cạnh triết học ưc l u gi trong l i Mo ữ trong lời Mo ờng Hòa Bình được nghiên cứu từ khía cạnh triết học

- Đ đ m b o tính th ng nh t c a đ i tể gồm lễ thức Mo, lời Mo và ảm bảo tính thống nhất của đối tượng nghiên cứu, luận án ảm bảo tính thống nhất của đối tượng nghiên cứu, luận án ối chủ yếu của ất là một ủa nó với tính chất là một ối chủ yếu của ược nghiên cứu từ khía cạnh triết họcng nghiên c u, lu n ánứu từ khía cạnh triết học ận động từ quá khứ đến hiện tại,

ch y u s d ng l i Mo trong cu n ủa nó với tính chất là một ết học ử dụng lời Mo trong cuốn ụ quan và nhân sinh quan của nó với tính chất là một ờng Hòa Bình được nghiên cứu từ khía cạnh triết học ối chủ yếu của V n c văn hóa Vi t Nam ốn cổ văn hóa Việt Nam ổ văn hóa Việt Nam ệt Nam Ngoài ra,chúng tôi cũng tham kh o thêm l i Mo trong m t s cu n nh : ảm bảo tính thống nhất của đối tượng nghiên cứu, luận án ờng Hòa Bình được nghiên cứu từ khía cạnh triết học ột ối chủ yếu của ối chủ yếu của ư Mo M ường ng (Mo M ường ng và nghi l tang ma) ễ tang ma) , Mo M ường ng Hòa Bình , Tang l c truy n ễ tang ma) ổ văn hóa Việt Nam ền

c a ng ủa người Mường ường i M ường ng

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận án

4.1 Cơ sở lý luận

- Luận án sử dụng cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin về mối quan

hệ giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội, mối quan hệ giữa các hình thái ý thức

xã hội; tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm, đường lối của Đảng Cộng sảnViệt Nam về dân tộc, văn hóa và tín ngưỡng, tôn giáo

- Luận án sử dụng một số lý thuyết nghiên cứu chuyên ngành khác như:

lý thuyết tương đối văn hoá, lý thuyết vùng văn hoá, lý thuyết biểu tượng,

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch

sử, kết hợp với các phương pháp cụ thể như: phương pháp thống nhất giữalịch sử và logic, phương pháp thống nhất giữa phân tích và tổng hợp, phươngpháp so sánh, phương pháp thông diễn học, phương pháp văn bản học,phương pháp điền dã, phương pháp hệ thống - cấu trúc và một số phươngpháp khác

5 Đóng góp mới về khoa học của luận án

- Luận án làm rõ bản chất, cấu trúc, cơ sở hình thành, tồn tại và xuhướng biến đổi của Mo Mường Hòa Bình dưới góc độ triết học

- Luận án là nghiên cứu triết học chuyên biệt đầu tiên về vũ trụ quan vànhân sinh quan trong Mo Mường Hòa Bình

- Luận án bước đầu đề cập đến một số giá trị triết học trong Mo MườngHòa Bình thông qua vũ trụ quan và nhân sinh quan của nó

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

- Kết quả nghiên cứu của luận án góp phần bổ sung thêm một số vấn đề

lý luận và thực tiễn về Mo Mường Hòa Bình

- Nội dung của luận án có ý nghĩa quan trọng để tiến hành những nghiêncứu tiếp theo về ảnh hưởng của Mo Mường Hòa Bình đối với đời sống củangười Mường ở Hòa Bình

- Luận án góp phần nghiên cứu tư tưởng triết học Việt Nam trong lĩnhvực văn hóa dân gian

- Luận án có thể dùng làm tài liệu tham khảo trong học tập, nghiên cứu

và giảng dạy những môn học liên quan đến tư tưởng triết học Việt Nam, tínngưỡng và văn hóa dân gian Việt Nam,

7 Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, tổng quan, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục,luận án gồm 4 chương, 12 tiết

Chương 1 Khái lược về Mo Mường Hòa Bình

Chương 2 Nội dung vũ trụ quan trong Mo Mường Hòa Bình

Chương 3 Nội dung nhân sinh quan trong Mo Mường Hòa Bình

Chương 4 Giá trị của vũ trụ quan và nhân sinh quan trong Mo Mường Hòa Bình

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

1 Các công trình nghiên cứu chung về Mo Mường (bao gồm Mo Mường Hòa Bình)

Mo Mường, trong đó có Mo Mường Hoà Bình mới chỉ thật sự được cácnhà nghiên cứu trong nước quan tâm từ những năm thập niên 60 của thế kỷtrước Nhìn chung, các công trình nghiên cứu về bản chất và cấu trúc MoMường chủ yếu quan tâm đến phần lời của Mo từ góc độ văn học dân gian

và xác định nó là sử thi Một số công trình nghiên cứu đã đề cập đến sự ảnhhưởng của yếu tố kinh tế - xã hội đối với sự hình thành Mo Mường và xuhướng giản lược các lễ thức trong quá trình biến đổi của Mo Tuy nhiên, các

cơ sở hình thành và các xu hướng biến đổi khác của Mo Mường Hòa Bìnhchưa được quan tâm

2 Các công trình nghiên cứu về vũ trụ quan và vũ trụ quan trong

Mo Mường (bao gồm Mo Mường Hòa Bình)

Các công trình nghiên cứu đã đề cập đến một số vấn đề của vũ trụ quan,nhưng nội hàm của khái niệm vũ trụ quan chưa được xác định rõ ràng Vũ trụquan trong Mo Mường đã bước đầu được đề cập ở một số công trình nghiêncứu Tuy nhiên, mục đích nghiên cứu của các công trình không đặt vấn đềnghiên cứu vũ trụ quan trong Mo Mường dưới góc độ triết học Ngoài phần

Vũ trụ luận Mường qua đám tang trong cuốn sách Người Mường ở Hòa Bình

của Trần Từ thì chưa có một công trình chuyên biệt nào nghiên cứu về vũ trụquan trong Mo Mường Hòa Bình Một số cuốn sách và bài viết đề cập đến vũtrụ quan trong Mo Mường chỉ có tính chất phác họa nhằm phục vụ cho nhữngmục đích nghiên cứu về Mo Mường dưới góc độ văn hóa

3 Các công trình nghiên cứu về nhân sinh quan và nhân sinh quan trong Mo Mường (bao gồm Mo Mường Hòa Bình)

Khái niệm nhân sinh quan được đề cập đến trong mỗi công trình nghiêncứu có những sự khác biệt nhất định Một số công trình nghiên cứu đã đề cậpđến nhân sinh quan trong Mo Mường Hoà Bình dưới góc độ dân tộc học hayvăn hóa dân gian Các công trình đó đã gợi mở một số vấn đề trong nghiên cứunhân sinh quan của Mo Mường Hòa Bình như: quan niệm về linh hồn; quanniệm về mối quan hệ giữa con người với tự nhiên; vai trò làm nên lịch sử củanhững con người bình thường - những người lao động Tuy nhiên, do mục đíchnghiên cứu trong các công trình không đặt vấn đề nghiên cứu một cách hệthống về nhân sinh quan trong Mo Mường Hòa Bình dưới góc độ triết học

4 Các công trình nghiên cứu về giá trị của vũ trụ quan và nhân sinh quan trong Mo Mường (bao gồm Mo Mường Hòa Bình)

Một số công trình nghiên cứu đã bước đầu đề cập đến giá trị của vũ trụquan và nhân sinh quan của Mo Mường Hòa Bình trong việc xem xét giá trịtổng thể của Mo Mường Tuy nhiên, đó chỉ là những đánh giá có tính gợi mởban đầu ở các lĩnh vực: tín ngưỡng, phong tục, văn học, múa và hội họa

5 Một số vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu trong luận án

Thứ nhất, nghiên cứu Mo Mường Hòa Bình đòi hỏi phải xem xét nó

như một chỉnh thể có cấu trúc gồm nhiều yếu tố khác nhau Mặc dù, luận ánkhông có tham vọng trình bày chi tiết các yếu tố hợp thành Mo Mường HòaBình, nhưng sẽ trình bày những nét cơ bản nhất để có một hình dung tổngquát về nó Bên cạnh đó, luận án sẽ dành một dung lượng nhất định để đềcập đến cơ sở hình thành và xu hướng biến đổi của Mo Mường Hòa Bìnhnhằm phác họa quá trình hình thành, vận động của nó

Thứ hai, để nghiên cứu vũ trụ quan và nhân sinh quan trong Mo Mường

Hòa Bình, trước hết, luận án phải làm rõ một số vấn đề liên quan đến kháiniệm vũ trụ quan và nhân sinh quan.

Thứ ba, tiếp thu những kết quả nghiên cứu đã đạt được, luận án phải tập trung

trình bày và phân tích một cách hệ thống quan niệm của người Mường về vũ trụ vànhân sinh được thể hiện trong Mo Mường Hòa Bình dưới góc độ triết học

Thứ tư, luận án sẽ có những phân tích, đánh giá về giá trị của vũ trụ

quan và nhân sinh quan trong Mo Mường Hòa Bình đối với đời sống tinhthần của người Mường, cũng như giá trị phản ánh lịch sử xã hội ngườiMường và giá trị đối với tư tưởng triết học Việt Nam

Chương 1 KHÁI LƯỢC VỀ MO MƯỜNG HÒA BÌNH 1.1 Bản chất và cấu trúc của Mo Mường Hòa Bình

1.1.1 Bản chất của Mo Mường Hòa Bình

Mo Mường Hòa Bình là nghi lễ shaman giáo được hình thành dựa trên sựquy tụ các yếu tố văn hóa, tín ngưỡng dân gian Mường trong tiến trình lịch sửlâu dài để tạo nên hệ thống các lễ thức và lời (khấn, ngâm), nhằm thực hiện cácthủ tục tiễn đưa người chết về với tổ tiên ở thế giới mường Ma thông qua vai tròdiễn xướng của ông Mo trong tang lễ người Mường ở Hòa Bình

Ông mo giữ vai trò của thầy pháp - shaman, khấn lời thiêng, điều khiển và

áp chế ma, làm trung gian giữa con người và thần linh Để thực hiện các côngviệc trên, ông mo phải có pháp thuật cao và còn phải có thế lực hộ thân là thânthư (thần hộ mệnh) và các vật thiêng như khót, khéng Mo Mường Hòa Bìnhkhông phải là toàn bộ tang lễ nhưng là nghi lễ quan trọng nhất, chiếm gần nhưtoàn bộ quá trình tổ chức tang lễ của người Mường ở Hòa Bình

1.1.2 Cấu trúc của Mo Mường Hòa Bình

Mo Mường Hòa Bình là một chỉnh thể gồm các lễ thức Mo, lời Mo vàdiễn xướng Mo Quá trình hành lễ Mo Mường Hòa Bình là sự tiến hành các

lễ thức Mo, khấn và ngâm lời Mo thông qua vai trò diễn xướng của ông Mo

* Lễ thức Mo Mường Hòa Bình

Dựa trên thống kê của các nhà nghiên cứu, sự tồn tại thực tế của MoMường Hòa Bình và mức độ phổ biến của các lễ thức, chúng tôi xác địnhnghi lễ Mo Mường Hoà Bình bao gồm 12 lễ thức cơ bản gồm: Nhập săng,Tống Trùng, cúng thần Kẹ, Đạp ma, Dâng ăn, Gọi nhờ nổ, Nhìn họ - nhìnMường, Mo lên trời - xuống đất, Mo kể chuyện, Mo nhà xe, Chia cắt chia lìa,

Về rừng

* Lời Mo Mường Hòa Bình

Lời Mo Mường Hòa Bình có quy mô rất lớn, có thể nên tới hơn 30.000câu thơ Mo (văn vần) Trên thực tế, chỉ một phần rất ít lời Mo được ông Mo

sử dụng trong tang lễ của người Mường ở Hòa Bình Nội dung lời Mo thểhiện quan niệm của dân gian Mường về linh hồn, các thế giới trong hànhtrình và tồn tại của linh hồn, đồng thời nói về con người và thế giới xungquanh Lời Mo phản ánh về hiện thực đời sống, xã hội, phong tục tập quán, cũng như những tình cảm, ước mơ đầy tính nhân văn của người Mường trướccái chết của mỗi con người

* Diễn xướng Mo Mường Hòa Bình

Diễn xướng Mo là phần quan trọng nhất, quyết định thành công của quátrình hành lễ Mo Ông Mo là chủ thể diễn xướng Mo, giữ vai trò tổ chức, điềuphối quá trình hành lễ Mo trong tang lễ Diễn xướng Mo là khấn và ngâm lời

Mo của ông Mo trong các lễ thức Mo cùng với sự kết hợp các yếu tố nghệ thuậtnhư âm nhạc, múa, phục trang, đạo cụ,

1.2 Cơ sở hình thành và tồn tại của Mo Mường Hòa Bình

1.2.1 Cơ sở kinh tế - xã hội

Điều kiện tự nhiên, phương thức sản xuất và đặc điểm định cư của ngườiMường ảnh hưởng khá rõ nét đến nội dung lời Mo, lễ thức Mo và quá trìnhdiễn xướng Mo Nội dung lời Mo tồn tại đan xen các quan niệm phản ánh các

sự vật, hiện tượng của thế giới trên cạn và thế giới dưới nước, cũng như sựhợp nguyên giữa các yếu tố của thế giới trên cạn và thế giới dưới nước

Sự thống trị của tầng lớp lang cùng với quá trình chi phối của các triềuđại phong kiến người Việt tới xã hội Mường đã ảnh hưởng đến sự hình thành

và tồn tại của Mo Mường Hòa Bình Mo Mường Hoà Bình phản ánh khá rõnét tính chất của xã hội phong kiến và bị chi phối bởi ý thức hệ phong kiến.

1.2.2 Cơ sở văn hoá và tín ngưỡng, tôn giáo

Mo Mường Hòa Bình được hình thành trên cơ sở quy tụ theo thời giancác yếu tố văn hoá thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau như: văn học, tín ngưỡng,tôn giáo, nghệ thuật, phong tục tập quán,…

Mo Mường Hòa Bình thu hút các quan niệm dân gian Mường trong thầnthoại, truyền thuyết, cổ tích, truyện thơ, truyện cười, tục ngữ, Bên cạnh yếu

tố shaman giáo, trong quá trình hình thành, tồn tại, Mo thu hút và lưu giữmột số hình thức tín ngưỡng cổ xưa của người Mường như: bái vật giáo,tôtem giáo, vật linh giáo, thờ cúng tổ tiên

Dấu ấn văn hóa Việt trong Mo Mường Hòa Bình thể hiện ở sự tiếp nhậncác yếu tố văn hóa Việt và tư tưởng của Phật giáo, Đạo giáo (Nho giáo rất

mờ nhạt) đã được Việt hóa trong quá trình giao thoa và ảnh hưởng của vănhóa Việt đến văn hóa Mường

1.2.3 Cơ sở nhận thức và tâm lý

Trên phương diện nhận thức, nghi lễ Mo Mường Hòa Bình bắt nguồn từ

sự phản ánh hư ảo của người Mường thuở xưa trước các hiện tượng tự nhiên,

xã hội và đặc biệt là trước cái chết của con người Mo trong tang lễ Mườngcòn xuất phát từ mong muốn báo hiếu với cha mẹ, tổ tiên, trả ơn cho ngườichết và chuẩn bị chu toàn mọi thứ cho hồn người chết về sống ở mường Ma

1.3 Xu hướng biến đổi của Mo Mường Hòa Bình

1.3.1 Xu hướng giản lược lễ thức và phai nhạt giá trị truyền thống

Trong quá trình hành lễ Mo Mường Hòa Bình hiện nay, ông Mo chỉ thựchiện một số lễ thức cơ bản như: Cúng thần Kẹ, Đạp ma, Thủ tục ông Mo,Dâng ăn, Nhìn họ, Lên trời - xuống đất, Chia cắt chia lìa, Về rừng

Sự giản lược lễ thức Mo, một mặt đem lại những thay đổi tích cực trongđời sống tinh thần người Mường ở Hòa Bình, nhưng mặt khác cũng làm phainhạt nhiều yếu tố văn hóa Mường truyền thống được bảo lưu trong quá trìnhhành lễ Mo

1.3.2 Xu hướng phục hồi một số hủ tục và thương mại hóa trong quá trình tổ chức thực hành Mo Mường Hòa Bình

Nhiều gia đình tổ chức Mo cho cha mẹ khi qua đời khá hoành tráng, giếtnhiều trâu, bò, lợn để cúng cơm, mời họ hàng và người dân trong bản mường

ăn uống Hầu hết các gia đình ngoài việc trả công cho ông mo theo quy địnhvẫn thường có phần trả thêm để tỏ lòng thành tâm của tang chủ, những giađình có điều kiện kinh tế khá giả thì phần trả thêm này khá hậu hĩnh

Tiểu kết chương 1

Mo Mường Hòa Bình là nghi lễ tín ngưỡng được tiến hành trong đámtang của người Mường nhằm tiễn đưa linh hồn người chết về với tổ tiên ởmường Ma Nó là một chỉnh thể được tạo thành từ hệ thống lễ thức Mo, lời

Mo và diễn xướng của ông mo Mo Mường Hòa Bình hình thành trên nềntảng nhận thức của người Mường về linh hồn và các thế giới, đồng thời đápứng nhu cầu tâm thức Mường trong việc tống táng người chết và được hìnhthành do tập hợp và quy tụ các hiện tượng văn hoá Mường Mo Mường HòaBình chịu sự chi phối của các yếu tố tự nhiên, kinh tế - xã hội và văn hóa củangười Mường trong suốt quá trình hình thành và phát triển lâu dài

Trong giai đoạn hiện nay, Mo Mường Hòa Bình đang có những biến đổilớn bao gồm cái mới, cái tích cực và sự phục hồi một số yếu tố cũ, lạc hậugây cản trở cho sự phát triển của cộng đồng Mặc dù vậy, bản chất và ý nghĩacủa Mo trong đời sống tinh thần của người Mường không hề thay đổi Movẫn giữ vị trí trung tâm trong đời sống tinh thần người Mường ở Hòa Bình

Mo nuôi dưỡng tâm hồn người Mường khi sống và dẫn dắt linh hồn họ vềvới tổ tiên khi chết

Chương 2 NỘI DUNG VŨ TRỤ QUAN TRONG MO MƯỜNG HÒA BÌNH

Vũ trụ quan là quan niệm của con người về quá trình hình thành vũ trụ,

về cấu trúc (không gian - thời gian) và nguồn gốc sự sống của vũ trụ

2.1 Quan niệm về quá trình hình thành vũ trụ

2.1.1 Sự hình thành vũ trụ từ hỗn mang

Trong Mo Mường Hòa Bình, người Mường thừa nhận vũ trụ có một khởiđầu, đồng thời đề cập đến một thời kỳ bất định trước khi hình thành vũ trụ -thời kỳ hỗn mang Thời kỳ hỗn mang là trạng thái mọi thứ còn "bạc lạc", "bờilời", xác xơ, mông lung và trống rỗng.Thời kỳ này chưa có đất dưới thấp,chưa có trời trên cao, do vậy, chưa có trăng sao, sông suối, núi non và đường

đi lối lại, chưa có thực vật, động vật cũng như con người Trong thời kỳ hỗnmang, không gian chưa mở ra vì đất trời đông đặc dính liền một khối; thờigian chưa trôi vì chưa có ngày đêm

Từ trạng thái hỗn mang, xuất hiện cơn gió tạo thành đất và nước - yếu tốkhởi nguyên hình thành vũ trụ Trời và đất sinh ra sau một vụ nổ do sự vậnđộng nội tại của vũ trụ Như vậy, Mo Mường Hoà Bình quan niệm vũ trụđược hình thành từ vật chất, sự hình thành vũ trụ là một quá trình kháchquan, không có sự sáng tạo, chi phối của Thượng Đế hay thần linh

2.1.2 Sự vận động từ vũ trụ khiếm khuyết đến vũ trụ hài hòa

Vũ trụ thời kỳ khởi phát là một vũ trụ khiếm khuyết trong không gian vàthời gian, khiếm khuyết trong giới vô sinh và giới hữu sinh Trong trạng tháikhiếm khuyết, trời đất gần sát nhau, không gian bầu trời chưa có trăng sao,mặt trời; muôn vật chưa biết phương thức sinh tồn

Vũ trụ từ trạng thái khiếm khuyết không ngừng vận động, biến đổi và dầntrở nên ổn định, hài hòa Trong trạng thái ổn định, hài hòa của vũ trụ, trời vàđất cách xa nhau trong không gian, các sự vật, hiện tượng tự nhiên được địnhhình rõ rệt, phù hợp với sự tồn tại, phát triển của muôn loài và con người.Người Mường nhận thức về vũ trụ trong sự vận động, phát triển triển từgiới vô sinh đến giới hữu hữu sinh, từ thực vật đến động vật Thần linhkhông tồn tại trước ở bên ngoài vũ trụ và không sản sinh ra vũ trụ như quanniệm của một số thần thoại và tôn giáo mà trái lại, các thần là sản phẩm của

vũ trụ và số phận của nó phụ thuộc vào vũ trụ

2.2 Quan niệm về cấu trúc vũ trụ

Mo Mường Hòa Bình quan niệm vũ trụ gồm năm mường tồn tại ở batầng khác nhau, mỗi mường ấy đều ít nhiều gắn bó, liên quan đến cuộc sốngcủa con người

2.2.1 Tầng giữa - Mường Người (mương Mol) và mường Ma (mương Ma)

Tầng giữa là tầng mặt đất trong vũ trụ, bao gồm mường Người và mường

Ma Mường Người còn được gọi là mường Pưa Mường Người có khởinguyên từ đất và nước, có quá trình hình thành từ hư vô đến hiện hữu, từ hỗnloạn đến trật tự theo tiến trình thời gian từ quá khứ đến tương lai MườngNgười là mường trung tâm của vũ trụ Mường Ma là thế giới của người chết, lànơi định cư vĩnh viễn của tất cả mọi người sau khi cái chết xảy đến

Mường Người và mường Ma là hai thế giới vừa có sự tương đồng, vừa có sựkhác biệt, đó là hai thế giới đối lập của sự sống và cái chết, của thế giới tự nhiên vàthế giới siêu nhiên Mường Người và mường Ma cùng nằm ở không gian mặt đấtnhưng bị ngăn cách với nhau bởi một con sông phân chia không gian hai thế giới

và đối lập nhau về thời gian Ngày ở mường Người là đêm ở mường Ma Mườngngười được quan niệm là mường Sáng, mường Ma là mường Tối

2.2.2 Tầng trên - mường Trời (mương Tlời)

Tầng trên là tầng cao nhất trong vũ trụ, tương ứng với sự tồn tại của thếgiới mường Trời Mường Trời được phân chia thành nhiều vùng mường khácnhau Mường Trời dù là nơi diễn ra vụ xử kiện mang tính quyết định đến cuộcđời mới của linh hồn nhưng nó không phải là đích đến của linh hồn

Không gian mường Trời được sắp đặt theo trật tự từ mường Trời thấpđến mường Trời cao Không gian của mường Trời không trải ra vô tận màđược xác định có giới hạn ở chỗ "cật nẻo", "cật lối" Thời gian của mườngTrời không giống với thời gian của mường Người, ở đó không có sự phânđịnh giữa ngày và đêm Tuy không có nhiều lời Mo đề cập, nhưng có thể suyđoán thời gian trên mường Trời là vĩnh cửu vì trong quan niệm dân gianMường cũng như quan niệm của các ông mo, thì vua Trời, các Kem, thầnSét, là những thực thể bất tử

2.2.3 Tầng dưới - mường Bằng dưới (mương Pưa Tịn) và mường Vua Khú (mương Bua Khú )

Tầng dưới là tầng thấp nhất trong vũ trụ gồm hai thế giới là mường PưaTịn mường Vua Khú