XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TẠI CÁC TỈNH PHÍA BẮC - THÀNH TỰU VÀ BẤT CẬP Hoi thao NTM 2012

XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TẠI CÁC TỈNH PHÍA BẮC - THÀNH TỰU VÀ BẤT CẬP Hoi thao NTM 2012 tài liệu, giáo án, bài giảng , luậ...

XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TẠI

CÁC TỈNH PHÍA BẮC THÀNH TỰU VÀ BẤT CẬP

-TS Bùi Đình Hoà - Đại học Nông Lâm

Thái Nguyên

LOGOXây dựng nông thôn mới giai đoạn 2000-2009

— Giai đoạn 2000-2003: Đề án thí điểm xây dựng NTM cấp xã.

— Giai đoạn 2007-2009: Đề án xây dựng NTM cấp thôn, bản.

— Đánh giá tác động của 2 đề án trên đến phát triển nông thôn:

o Chưa có tiêu chí và các quy chuẩn.

o Đề án 1 (đầu tư hạ tầng); Đề án 2 (huy động nội lực) đều khó cho huy động nguồn lực.

o Chưa phải là 1 đề án toàn diện về xây dựng nông thôn mới thời kỳ đẩy mạnh CNH – HĐH.

(Nguồn: Đề án xây dựng NTM của Chính Phủ )

LOGO Chương trình phát triển NN-NT giai đoạn 2005-2010

o Thiếu tính toàn diện và đồng bộ đối với yêu cầu PTNT.

o Thiếu tính kết nối, lồng ghép nội dung.

o Phân tán vốn, quản lý khó, hiệu quả sử dụng vốn thấp.

LOGOMục tiêu của Chương trình xây dựng NTM

Mục tiêu tổng quát:

— Kinh tế phát triển, đời sống vật chất và tinh thần của cư dân

nông thôn được nâng cao

— Phát triển nông thôn theo quy hoạch, gắn nông nghiệp với

phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ, đô thị

— Hạ tầng kinh tế, xã hội hiện đại- Bản sắc văn hoá được bảo

tồn, dân trí được nâng cao

— Môi trường sinh thái xanh sạch đẹp;

— Chất lượng hệ thống Chính trị được nâng cao.

(Nguồn :QĐ 800-TTg)

Mục tiêu cụ thể đến 2015

Xây dựng trên 20% số xã đạt chuẩn nông thôn mới.

— 100% xã hoàn thành Quy hoạch NTM (năm 2010)

— Tập trung đẩy mạnh phát triển hệ thống hạ tầng KT,

XH thiết yếu ở NT theo chuẩn mới.

— 100% cán bộ cơ sở được đào tạo kiến thức về phát triển NTM.

— Thu nhập của dân cư NT tăng gấp trên 1,5 lần so với hiện nay Giảm tỷ lệ hộ nghèo dưới 8% (theo chuẩn năm 2007 ).

Mục tiêu cụ thể đến 2020

Trên 50% số xã đạt tiêu chuẩn nông thôn mới

— Cơ bản XD xong kết cấu hạ tầng KT - XH theo chuẩn NTM.

— Nâng cao chất lượng cuộc sống của dân cư nông thôn; Thu nhập của dân cư nông thôn tăng trên 2,5 lần so với hiện nay;

— Tỷ lệ hộ nghèo dưới 3% (chuẩn 2007).

(Nguồn :QĐ 800-TTg)

— Vốn giai đoạn 2010-2015: Khoảng 314.200 tỷ đồng

— Vốn Giai đọan 2016-2020: Khoảng 270.300 tỷ đồng

(Nguồn: QĐ 800-TTg)

o Có 24/31 tỉnh lập Văn phòng điều phối;

o Có 2/31 tỉnh thành lập ban quản lý xây dựngnông thôn mới cấp tỉnh (tương đương cấp sở);

o Có 5/31 địa phương gồm TP Hà Nội, Nam Định,Hải Dương, Bắc Ninh, Yên Bái vẫn để tổ công tácgiúp việc Ban Chỉ đạo

(Nguồn: Báo cáo đề dẫn sơ kết 2 năm xây dựng NTM các tỉnh phía Bắc)

o Các huyện đều lập xong Ban Chỉ đạo;

o Bộ phận giúp việc BCĐ cấp huyện chủ yếu là doPhòng Nông nghiệp - PTNT hoặc phòng Kinh tếđảm nhiệm

o Có 109/320 huyện, thị xã (chiếm 34%) đã thànhlập tổ giúp việc, thành viên là cán bộ kiêm nhiệm

o Nhiều tỉnh đã chỉ đạo cho thành phập Ban pháttriển thôn, bản

(Nguồn: Báo cáo đề dẫn sơ kết 2 năm xây dựng NTM các tỉnh phía Bắc)

Kết quả xây dựng NTM các tỉnh phía Bắc đến

tháng 9 năm 2012

— Về công tác đào tạo, tập huấn

o Văn phòng điều phối Trung ương và các địa phương

đã mở gần 700 lớp tập huấn nâng cao năng lực cho

50 ngàn lượt cán bộ cấp huyện, xã và đã hình thành được đội ngũ tiểu giáo viên ở các tỉnh.

o Một số tỉnh như TP Hà Nội, Vĩnh Phúc, Thái Bình, Ninh Bình, Hà Nam, Quảng Ninh đã tập huấn sâu

về công tác quy hoạch; phương pháp chuyển đổi cơ cấu sản xuất (dồn điền, đổi thửa; xây dựng vùng sản xuất hàng hóa; phát triển HTX và "liên kết 4 nhà" ).

Kết quả xây dựng NTM các tỉnh phía Bắc đến

tháng 9 năm 2012

™Về công tác quy hoạch

o Đã có 3.770/5.855 xã (64,4%) phê duyệt xongquy hoạch chung NTM,

o 36% số xã đã và đang gấp rút hoàn thành cácthủ tục để trình cấp thẩm quyền phê duyệt

o Bắc Trung Bộ đạt 79%; thấp nhất là vùng núiphía Bắc mới đạt 49% Trong đó có 8 tỉnh là TháiBình, Phú Thọ, Quảng Ninh, Ninh Bình, VĩnhPhúc, Bắc Ninh, Hà Nam, Lào Cai hoàn thành cơbản công tác quy hoạch

(Nguồn: Báo cáo đề dẫn sơ kết 2 năm xây dựng NTM các tỉnh phía Bắc)

Kết quả xây dựng NTM các tỉnh phía Bắc đến

tháng 9 năm 2012

Kết quả xây dựng NTM các tỉnh phía Bắc đến tháng 9

năm 2012

— Về lập đề án xây dựng NTM cấp xã

o Hiện có 2.436/5.855 xã (42%) đã phê duyệt xong đề

án Trong đó, cao nhất là Đồng bằng sông Hồng đạt

tỷ lệ 51%; Bắc Trung bộ đạt tỷ lệ 43%; vùng miền núi phái Bắc là 35% Có 7/31 tỉnh đã hoàn thành phê duyệt đề án NTM gồm Hà Tĩnh, Lào Cai, Tuyên Quang, Quảng Ninh, Ninh Bình, Hà Nam, Vĩnh Phúc Tuy nhiên 8/29 tỉnh đạt tỷ lệ phê duyệt đề án rất thấp gồm: Bắc Kạn, Thái Nguyên, Điện Biên, Sơn La, Hà Giang, Hưng Yên, Hải Phòng và Quảng Trị (từ 5 - 15%).

— Về kết quả xây dựng cơ sở hạ tầng thiết yếu cấp xã

Tổng vốn đầu tư cho cơ sở hạ tầng nông thôn các xãkhoảng 20.090 tỷ đồng, bao gồm: vốn ngân sáchTrung ương; ngân sách địa phương; lồng ghép từ cácchương trình, dự án trên địa bàn và huy động sự đónggóp của dân và các nguồn lực khác để đầu tư xâydựng, tu bổ, nâng cấp và xây dựng mới được gần

6000 hạng mục công trình

(Nguồn: Báo cáo đề dẫn sơ kết 2 năm xây dựng NTM các tỉnh phía Bắc)

— Đến nay, ngoài 11 xã điểm của Ban bí thư, đã cóthêm 32 xã đạt từ 16-18 tiêu chí (Hà Nội: 8, BắcGiang: 2, Quảng Ninh: 10, Lào Cai: 1, Yên Bái: 1, BắcNinh: 5, Hưng Yên: 1, Hải Phòng: 3) Đồng thời, đã có

950 xã vùng đồng bằng sông Hồng, vùng Bắc trung

bộ đạt từ 10 tiêu chí trở lên (chiếm khoảng 18%)

(Nguồn: Báo cáo đề dẫn sơ kết 2 năm xây dựng NTM các tỉnh phía Bắc)

1 Bất cập về quá trình tổ chức thực hiện

—Về công tác truyền thông

Tiến sĩ Đặng Kim Sơn, Viện trưởng Viện Chínhsách và Phát triển Nông nghiệp (Bộ NN&PTNT) cho

rằng: “Tư duy dự án hay kiểu tư duy cầm tay chỉ việc

không phải là vấn đề cốt yếu của xây dựng nông thôn mới Nhà nước đưa các nguồn lực ở ngoài vào là để giúp nông dân phát huy nội lực của mình, chứ không phải bao cấp vốn Chỉ khi nào người nông dân tự đứng lên, làm chủ vận mệnh của mình, lúc đó Chương trình nông thôn mới mới gọi là thành công”.

Những bất cập trong quá trình xây dựng NTM

2 Lúng túng trong chỉ đạo, điều hành

Không chỉ đối với người dân, thực tế hiện nay

ở cơ sở, địa bàn trực tiếp làm chủ đầu tư xây dựng nông thôn mới, nhiều cán bộ địa phương vẫn rất mơ hồ và lúng túng về phương pháp lãnh đạo, chỉ đạo, hoặc chưa thực sự vào cuộc quyết liệt với nhiệt huyết và trách nhiệm của mình đối với xây dựng NTM Hầu hết cán bộ từ xã đến thôn xóm khi được hỏi đều chưa xác định được mục tiêu xuyên suốt của xây dựng nông thôn mới, đó là nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nhân

3 Bất cập về bộ tiêu chí

— Tiêu chí về thu nhập

— Tiêu chí về cơ cấu lao động

— Tiêu chí chợ nông thôn

— Tiêu chí giao thông

— Tiêu chí nghĩa trang

— Tiêu chí về nhà ở dân cư

Thu nhập bình quân đầu người một tháng theo giá thực tế

phân theo thành thị, nông thôn và phân theo vùng

Tây Nguyên 390 522 795 1088

Tiêu chí về cơ cấu lao động

—Theo quy định về tiêu chí này, đến năm 2020, mỗi xã NTM chỉ còn 30% lao động làm nông nghiệp còn lại phải chuyển sang lao động phi nông nghiệp Điều này có nghĩa là, cứ 3 người làm nông nghiệp lại có 1 người chuyển sang ngành nghề khác Trong khi, chúng ta đều biết, nước ta trên 70% dân số làm nông nghiệp

Tiêu chí chợ nông thôn

™ xã Tân Nhựt (Bình Chánh, TP HCM

Tiêu chí giao thông

Quy định là 100% đường trục xã, đường liên thôn cứng hóa bê tông; đường nội thôn, đường trục chính nội đồng phải được 50% cứng hóa;

số còn lại thì đảm bảo đi được và không lầy lội.

Rõ ràng là rất khó đối với những xã miền núi vì dân cư ở thưa thớt, đường làng, đường xã kéo dài hàng chục cây số, nếu thực hiện được như tiêu chí thì không biết đến khi nào mới đạt ngưỡng của NTM trong khi nguồn lực đầu tư còn nhiều khó khăn.

LOGO

Tiêu chí nghĩa trang

Theo quy định, nghĩa trang phải được xây dựng tường bao

Về điều này, ông Trần Công Thắng, Chủ tịch

UBND huyện Sơn Động, cho rằng: “Việc xây dựng nghĩa trang nên để cho các địa phương chủ động, nhất là các xã miền núi Bởi nếu làm đúng như quy định thì các xã như Thạch Sơn, Bồng Am của Sơn Động sẽ khó mà đạt được NTM khi mà cả xã chỉ có vài trăm hộ dân (xã Thạch Sơn chỉ có 112 hộ dân ) Có những quả đồi chỉ có 1 đến 2 hộ dân ở mà thôi “.

Tiêu chí về nhà ở dân cư

Theo quy định nhà đạt chuẩn của Bộ Xây dựng hiện nay là nhà 4 cứng (tường cứng, cột cứng, nền cứng, mái cứng) chưa hẳn phù hợp với các vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

4.Về công tác quy hoạch

Chất lượng các đồ án quy hoạch không đảm bảo theo

yêu cầu của xây dựng xã nông thôn mới Ban đầu do muốn làm đồng loạt trong thời gian ngắn phải thực hiện xong việc lập, thẩm định đồ án quy hoạch nông thôn mới

để làm cơ sở triển khai ngay các bước tiếp theo nhưng

số lượng, trình độ của các đơn vị tư vấn lại không thể đáp ứng được Trong số các đơn vị làm tư vấn quy hoạch mà chúng tôi dược biết thì, đơn vị ít nhất cũng triển khai ở 1-2 xã, có đơn vị thực hiện nhiều tới 35 xã Trong đó chỉ có 4 đến 5 đơn vị tư vấn là chuyên ngành quy hoạch, còn lại là tư vấn chuyên ngành như giao thông, thuỷ lợi, xây dựng, tư vấn dịch vụ địa chính, tư vấn thương mại công nghiệp Thậm chí có đơn vị tư vấn mới thành lập được hơn một năm

— Cùng với đó sự chủ động trong định hướng quản

lý nhà nước về quy hoạch trên địa bàn của cấp huyện còn thiếu, có địa phương còn tư tưởng phó mặc cho tư vấn Trình độ của cán bộ cấp xã, kể cả cán bộ chủ chốt trong lĩnh vực quy hoạch, xây dựng cũng rất hạn chế vì vậy chất lượng quy hoạch xây dựng nông thôn mới của các xã đã không đảm bảo theo yêu cầu cho quy hoạch xây dựng xã nông thôn mới.

—Ông Lê Huy Ngọ, nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, thành viên Ban chỉ đạo chương trình xây dựng nông thôn mới

Trung ương nêu một số gợi ý: “Đảng ủy, chính quyền phải là người tìm ra, phải đưa ra tư tưởng quy hoạch, ý định quy hoạch, phương hướng quy hoạch đối với cuộc sống xã hội của người dân ở địa phương mình; người dân phải được tham gia vào quy hoạch ngay từ đầu cho đến khi kết thúc quá trình này bởi vì đó là cuộc sống của

họ”

5 Bất cập về văn bản hướng dẫn

Hệ thống văn bản về NTM(79 văn bản)

4 Chuyển dịch cơ cấu, phát triển kinh tế, nâng cao thu nhập

(7)

7 Xây dựng đời sống văn hóa, thông tin và truyền thông nông

9 Nâng cao chất lượng tổ chức Đảng, Chính quyền, Đoàn thể

chính trị - xã hội trên địa bàn (3)

—Theo Thông tư liên tịch số BNNPTNT-BKHDT-BTC các xã phải hoàn thành các quy hoạch sau: (1) QH sử dụng đất bố trí dân cư và hạ tầng công cộng theo chuẩn NTM; (2) QH sử dụng đất sản xuất nông nghiệp (bao gồm: Trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp, ngư nghiệp, diêm nghiệp), đất sản xuất nông nghiệp- dịch vụ và hạ tầng phục vụ sản xuất kèm theo.

— Theo hướng dẫn của các sở ngành liên quan ,các xã phải làm 3 nội dung nhỏ là:(1) Quy hoạch phát triển các khu dân cư mới và chỉnh trang các khu dân cư hiện có theo hướng văn minh, bảo tồn được bản sắc văn hoá;(2) Quy hoạch phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội - môi trường theo chuẩn mới;(3) Quy hoạch sử dụng đất và hạ tầng thiết yếu cho phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hoá, công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, dịch vụ Tất cả 3 nội dung nhỏ này thực hiện trong một đồ án chung theo hướng dẫn cụ thể của

Sở xây dựng và Sở TN-MTcác tỉnh

Ví dụ về tỉnh Yên Bái

Yên Bái chọn 11 mô hình điểm để xây dựng nông thôn mới là xã Đại Phác ( Văn Yên); xã Tân Đồng (Trấn Yên); Tuy Lộc (TP Yên Bái); Báo Đáp (Trấn Yên); Vĩnh Kiên (Yên Bình);La Pán Tẩn (Mù Cang Chải); Nghĩa An (thị xã Nghĩa Lộ); Hát Lừu (Trạm Tấu); Yên Hưng(Văn Yên), Lâm Thượng (Lục Yên); Bằng La (Văn Chấn)

(Nguồn văn phòng BCĐ NTM tỉnh Yên Bái)

Qua rà soát, đánh giá thực trạng nông thôn ở

152 xã trên địa bàn tỉnh theo 19 tiêu chí của Bộ tiêu chí thì có 1 xã đạt từ 14 tiêu chí chiếm 0,65%; 4 xã đạt từ 9 - 13 tiêu chí chiếm 2,63%; 18

xã đạt từ 5- 8 tiêu chí chiếm 11,8%; có đến 129

xã đạt dưới 5 tiêu chí chiếm 84,8%.

(Nguồn văn phòng BCĐ NTM tỉnh Yên Bái)

Đặc biệt, yêu cầu về nguồn lực đầu tư cho các

xã là rất lớn, qua điều tra, khảo sát tại 11 xã thì bình quân 1 xã thực hiện hoàn thành 19 tiêu chí

sẽ phải đầu tư khoảng 160 - 200 tỷ đồng.

(Nguồn văn phòng BCĐ NTM tỉnh Yên Bái)

Một vài khuyến nghị ss

1 Về bổ sung, sửa đổi cơ chế, chính sách

¾ Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn: Trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định sửa đổi tiêu chí NTM Sửa đổi Thông tư liên tịch hướng dẫn thực hiện tiêu chí (Thay thế Thông

tư 54 cũ) Ban hành Bộ tài liệu tập huấn, đào tạo cán bộ vận hành NTM (cấp xã và thôn, bản) Ban hành Thông tư về quy định thủ tục xét duyệt, công nhận xã đạt chuẩn nông thôn mới và cơ chế thưởng địa phương làm tốt.

Một vài khuyến nghị về giải pháp

¾ Bộ Kế hoạch và Đầu tư: Hình thành Thông tư hướng dẫn lồng ghép nguồn vốn của các chương trình MTQG trên địa bàn; Ban hành Thông tư sửa đổi hướng dẫn thực hiện Nghị định 61/NĐ-CP về chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn, chính sách hỗ trợ xi măng cho phát triển

hạ tầng nông thôn.

Một vài khuyến nghị về giải pháp

¾ Bộ xây dựng : Ban hành Thông tư về bộ định

mức chi phí công tác quy hoạch; quy chế quản

lý xây dựng nông thôn theo quy hoạch Ban hành bộ mẫu nhà ở, bố trí khuôsssn viên đẹp, phù hợp với văn hóa dân tộc phổ biến rộng rãi đến thôn, bản để người dân học tập, ứng dụng.

Một vài khuyến nghị về giải pháp

2 Về công tác điều hành ở các địa phương

— Củng cố BCĐ và bộ máy giúp việc BCĐ tỉnh, huyện, xã theo hướng mỗi cấp đều có số cán bộ giúp việc chuyên trách nhằm nâng cao chất lượng công tác tham mưu.Ưu tiên nguồn lực và sự chỉ đạo cho các xã điểm, tạo điều kiện cho một số xã

về trước (1-2 xã) là hình mẫu của nông thôn mới

để rút kinh nghiệm cho chỉ đạo và rút kinh nghiệm

để nhân rộng.

Một vài khuyến nghị về giải pháp

3 Công tác tuyên truyền:

Nâng cao chất lượng công tác tuyên truyền làm mọi người dân hiểu rõ nhiệm vụ xây dựng NTM của mình trong việc xây dựng phát triển kinh tế gia đình, cải tạo nơi ăn, chốn ở , tham gia cùng với thôn, xã ra sao để chủ động tham gia vào xây dựng NTM ở địa phương Coi trọng việc phổ biến rộng rãi các mô hình hiệu quả, cách làm hay trong thực hiện các nội dung NTM.

LOGO Một vài khuyến nghị về giải pháp

4 Công tác tập huấn, đào tạo cán bộ NTM:

Căn cứ vào khung chương trình đào tạo đã được BCĐ Trung ương phê duyệt, BCĐ các tỉnh cần cụ thể hóa nội dung đào tạo, tập huấn kiến thức xây dựng NTM cho đội ngũ cán bộ vận hành chương trình nhất là cán bộ cấp xã và thôn để làm nòng cốt cho xây dựng NTM ở các địa phương Đồng thời mỗi tỉnh, huyện phải sớm hình thành đội ngũ giảng viên có kinh nghiệm, am hiểu về xây dựng NTM để đáp ứng yêu cầu về nhiệm vụ đào tạo bồi dưỡng cán bộ cho những năm tiếp theo.

LOGO Một vài khuyến nghị về giải pháp

5 Cần ưu tiên công trình cần thiết nhất phục vụ

nhu cầu cộng đồng; công trình cải tạo, nâng cấp, hạn chế phá cũ, coi trọng bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống; Tập trung huy động nguồn lực

để đầu tư, cải tạo làm chuyển biến một bước hạ tầng cơ bản cấp xã, bao gồm: giao thông, thủy lợi, điện, nước sinh hoạt, trường học, trạm xá (đối với miền núi), nhà văn hóa thôn Mỗi địa phương cần

rà soát, mỗi năm tập trung chỉ đạo hoàn chỉnh một đến hai loại hạ tầng.

LOGO Một vài khuyến nghị về giải pháp

6 Phát triển sản xuất:

Tập trung tạo chuyển biến một bước về chuyển đổi cơ cấu và sản xuất để tăng nhanh thu nhập cho dân cư nông thôn Mỗi thôn, bản, xã xây dựng

ít nhất một mô hình sản xuất nông nghiệp hàng hóa tập trung (hướng vào cây con phù hợp, nghề lợi thế đã được lựa chọn trong đề án xây dựng NTM của xã) Triển khai nhanh công tác dạy nghề cho nông dân, trước hết là dạy nghề đáp ứng cho

đề án phát triển sản xuất đã được phê duyệt.