Thực trạng và một số giải pháp chủ yếu phát triển kinh tế hộ tại xã Triệu Nguyên - Huyện Nguyên Bình -Tỉnh Cao Bằng

Thực trạng và một số giải pháp chủ yếu phát triển kinh tế hộ tại xã Triệu Nguyên - Huyện Nguyên Bình -Tỉnh Cao Bằng tài...

PHAN 1

MO DAU 1.1 Tính cấp thiết của để tài

Dat made dang trong thời kỳ đổi mới, đời sống người dân đang ngà cảng được nâng cao Trong cơ chế thị trường, với sự cạnh tranh đẩy nghiệt ngã, mỗi con người đều lựa chọn cho minh một cách làm giảu chính đáng, d với bà con nông dân, tải sản quý giá trong tay không có gì hơn ngoài những

tắc đất, mảnh vườn, mẫu ruộng Trong bối cảnh khủng hoàng kinh tế còn dang có nhí

nông thôn tiếp tue được khẳng định là một đội

ôn định và phát triển kinh tế - xã hội ở nước ta

'Nước ta có trên 13 triệu hộ nông dân, lực lượng này là nền tả kinh tế, góp phần dâm bảo an ninh lương thực, giữ vững an ninh chính tr - xã hội Kinh tế hộ gia đình đã có đóng góp lớn cho kinh tế nông nghiệp, sản xuất lúa gạo đạt tý suất hàng hóa khoảng trên 50%, cả phê 456, cao su 85%, chè trên 60%, điều trên 90% Tuy nhỉ lột bộ phận không nhỏ hộ gỉ inh đang loay hoay trong cảnh sàn xuất tự cấp, tự túc, thậm chi còn nhiều hộ sản xuất tự nhiên, nhất là ở vùng núi, vùng đồng bảo dân tộc thiểu số Nén kinh tế hàng hóa phát triển cũng đồng thời dẫn đến sự phân hóa giàu nghèo

"VỀ lương thực, thực phẩm tỷ lệ hộ nghèo cả nước là 28.9% trong đó nông thon là 35,7% (thấp nhất là vùng Đông Nam Bộ 22%, cao nhất là vùng Tây Bắc 68.74) Hiện nay, cả nước vẫn còn trên 1 triệu hộ nghèo Vì vậy, việc

mô hình kinh tế hộ gia đình sản xuất hàng hóa nhằm

nông nghiệp trong giai đoạn

u diễn biển phức tạp như hiện nay, nông nghiệp - nông dân -

lực quan trọng để giữ vững

ủa nên

nghiên cứu vận dụng

nắng cao năng lực sản xuất của các hộ kinh

nay là rất cắp thiết

Mặc dù trong những năm qua kinh tế hộ đã đạt được những thành tựu

to lớn, song chính trong bản thân nó vẫn đang tồn tại những mâu thuẫn cơ bản

1 đó là

kinh tế hộ hiện nay chủ yếu là hoạt động sản xuất nông

1 cu ứng dụng khoa hoe, kỹ thuật vào sản xuất bị kìm hãm bởi cđiện tích đất manh mún, quy mô nhỏ do kết quả của việc chia dit binh quân

~ Mâu thuẫn giữa tăng dân số và thiểu việc lâm, kết hợp với tính thời vụ trong nông nghiệp tạo ra hiện tượng dư thừa lao động, dẫn đến năng suất lao động bình quân thấp

~ Tình trạng thiểu kiến thức, thiểu vốn đầu tư đang là tỉnh trạng chung của các hộ gia đình nên khi có chính sách cho vay vốn hộ cũng không biết sử cdụng sao cho có hiệu quả

"Những khó khăn này tôn tại chủ yếu ở các tỉnh miễn núi, các vùng dân tộc thiểu số, ving sâu, vùng xa đã gây nhiều trở ngại cho tiến trình phát triển của đất nước Triệu Nguyên là một xã thuộc Huyện Nguyên Bình - Tỉnh Cao Bằng nền sản xuất của xã n dura vào nông nghiệp Kinh tế nông nghiệp nói chung và kinh tế hộ của xã nói riêng đang dẫn phát triển theo đà phát triển chung của cả nước nhưng nó cũng không tránh khỏi những mâu thuẫn tôn tại cằn được giải quyết

Xuất phát từ thực trang em xin tiến hành nghiên cứu để tải

“Thực trạng và một số giải pháp chủ yếu phát triển kinh tế hộ tại xã Triệu Nguyên - Huyện Nguyên Bình -Tĩnh Cao Bằng"

1.2 Mục tiêu nghiên cứu đề tài

*AMục tiêu clhung:

Đánh giá những thực trạng và tỉnh hình phát triển kinh tế hộ nông dân tại huyện từ 66 đưa ra một số giải pháp chủ yếu nhằm giải quyết các vấn để khó khăn, thúc đầy phát triển kinh tế hộ tại huyện trong thời gian ới

* Mu điệu cụ thẻ

- Hệ thống hỏa những lý luận và thực tiễn trong và ngoài nước vẻ phát triển kinh tế hộ, từ đó giúp ta hiều rõ và đầy đủ hơn về quan điểm, chính sách cea Dang và Nhà nước

~ Nắm được thực trạng kinh tế hộ của địa phương nghỉ

dân tố ảnh hưởng đến phát triển kinh tế nông hộ ở địa bản nghiê

i chung vẫn chủ

n cứu và tìm rà

số giải pháp nhằm phát triển kinh tế hộ tại địa bản nghiên

Đánh giá thực trạng tình hình phát triển kinh tế tại các hộ và để xuất một số giải pháp nhằm phát triển kinh tế hộ trên địa bàn xã Triệu Nguyên - Huyện Nguyên Bình - Cao Bằng

1.4 Ý nghĩa của đề t

* Ý nghĩa học tập và nghiên cứu

~_ Nâng cao kiến thức kỹ năng và rút ra những bài học kinh nghiệm thục tế để phục vụ trong công tác sau này

~ Vận dụng và phát huy được những kiến thức đã học tập và nghiên cứu

~ Nâng cao khả năng tiếp cận, thu thập và sử lý thông tin của sinh viên trong quá trình nghiên cứu

* Ý nghĩa thực tiễn

Đánh giá được đời sống vật chất và tỉnh thần của nhân dân xã Triệu Nguyên

Để xuất một số giải pháp khả thỉ nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống

“cho người đân cho người dân trong xã Triệu Nguyên nói riêng góp phẩn ổn định xã hội nói chung

Phin 2 TONG QUAN TAI LIEU

2.1 Lý luận về hộ, kinh tế hộ

3.11 Một số khái niệm về hộ

Hộ nông dân đã có và tổn tại từ rất lâu, nó gắn liên với sự phát triển ccủa xã hội loài người và trải qua nhiều hình thức khả nhau Nó là một trong những đối tượng được các nhà khoa học, các tổ chức trên các lĩnh vực khác nhau quan tâm, Đứng ở mỗi góc độ khác nhau, họ đưa ra những quan điểm khác nhau vẻ hộ

~ Trong một số từ điển chuyên ngành kinh tế người ta đã định nghĩa

vẻ hộ như sau: "Hộ là tất cà những người sống chung một mái nhà, nhóm người đỏ bao gồm cả những người cùng chung một huyết tộc và những người làm công"

= Trên phương điện thống kẻ, Liên Hợp Quốc cho rằng: “Hộ là những người cùng sống chung một mái nhà, cùng ăn chung và có chung một ngân quỹ”

= Theo Raul Hunnena giáo sư đại học Tổng hợp Lisbon thỉ: "Hộ là những người cùng chung huyết tộe, có quan hệ mật thiết với nhau trong quá trình sắng tạo ra sản phẩm để bảo tổn chính bản thân và cộng dồn;

~ Theo giáo sư E.KKelis -1988: " Hộ nông dân là các nông hộ thu hoạch cáo phường tiện sống từ rộng đất, sử đụng chủ yếu lao động gia đình trong sản xuất nông trại, nằm trong hệ thống kinh tế rông hơn nhưng cơ bản được đặc trưng bằng việc tham gia một phần trong thị trường hoạt động với một trình độ không cao

3.12 Khái niệm về phát triển, phát triển nông thôn và phát triển bên vững

* Khải niệm về phát triển

Trong thuật ngữ khoa học “phát triển” được biểu thị như tiền rình đưa

xã hội lên một trình độ cao hơn cả về mặt vật chất lẫn tỉnh thin Quá trình phát triển của xã hội bao gồm cả phát triển kinh tế văn hóa xã hội và chính tr Nhu vậy có thể định nghĩa về phát triển “Phát iển là mộï quá trình: thay đội làm tăng cường mức sống của con người và phân phối công bing những thành quả tăng trưởng trong xã hoi”

* Phát triển nông thôn

Định nghĩa phát trin nông thôn: "Phát œiển nông thôn là quá trình: làm thay đôi có chủ ý về mặt xã hội, kinh tế văn hỏa và môi trường,

"ông cao chất lượng cuộc sống của người dân địa phương `

Định nghĩa này hững điểm sau:

~ Phát triển nông thôn không phải là công việc làm trong một thời gian ngắn Nó cần phái được theo đuổi trong một thời

~ Phát triển nông thôn là sự thay đổi có chủ ý nhằm làm cho mọi việc

tt hon,

~ Các cụm từ: Kinh tế, xã hội, văn hóa và môi trường chỉ ra phạm vỉ ccủa chủ để phát triển và cân nhìn nhận một cách toàn diện

~ Quá trình phát triển bên vững, sự phát triển của ngày hôm nay không lâm ảnh hưởng đến sự phát triển của ngày mái

- Nâng cao đời sống của người dân địa phương: Một số chương trình phát triển của "địa phương” trước đây hoặc khuyến khích do nhu cầu quốc gia hơn là nhu cầu của bản than người địa phương Nhủ cầu quốc gia tất nhiên có thể đáp ứng thông qua phát triển nông thôn và bắt cứ thành công nào nhu cả .địa phương cũng sẽ đồng góp cho sự phn thịnh quốc gia

* Phát triển bén ving

Hội nghị thượng đi

triển bên vimg “Phat tri

không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu tương lai

Trong những năm qua, đất nước ta đã dạt được nhiều thành tựu nhất định, đời sống của nhân đân nói chung được cải thiện, thu nhập bình quân đâu người tăng lên qua từng năm, số hộ nghèo giảm dần, hộ khá và giàu tăng lên giảm bất bình đẳng xã hội, cơ sở hạ tầng nâng lên đảng kể, công trình giao thông được tu bỗ đầu tư lớn, giúp việc đi lạ kinh doanh, lưu thông hàng hóa của người dân được dễ hơn Giáo dụ y tế cũng dược nâng cấp Xã hội đang cảng vin minh, dân chủ, công bằng xã hội, quá trình đô thị hóa dang diễn ra mạnh ở nông thôn Bên cạnh những kết quả đã đạt được thì vẫn còn tổn tại nhiều yếu kém và hạn chế Nền kinh tế nhìn chung vẫn mạng tính chất

~ công nghiệp - tiều thủ công nhiệp và

thảm cản chí

ian dài và có chú ý

nh vẻ trái đắt năm 1992 đưa ra định nghĩa về phát nhằm thỏa mẫn nhu câu của

thuẫn nông, cơ cấu kinh

dich vụ năng suất thấp, khoa học công nghệ còn lạc hậu, đời sống của nhân din còn nhiễu khó khăn nhất là miễn núi vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc thiêu số

“Trong chiến lược phát triển kinh tế đất nước vin dé dat ra là xóa bỏ sự lạc hậu Nâng cao đời sống, nâng cao trình độ đân trí nhằm phát triển bổn vững và toàn diện trong kinh tế - xã hội "Phát tiển nhanh hiệu quả và bổn img Tang trưởng kink té di đôi với thực hiện tiền bộ, công bằng xã hội và Bảo vệ môi trường” gắn sự phát triển kinh tế với việc giữ vững ôn định chính trị xã hội, đâm bảo an ninh quốc phòng

“Chủ trương của đảng nhà nước để ra đến năm 2020 phấn đầu đưa nước

ta cor ban thành nước công nghiệp có cơ sở vật chất kỹ thuật hiện đại, cơ cầu kinh tế hợp lý, quan hệ sản xuất tiền bộ phu hợp với lực lượng sản xuất

- Nông nghiệp vẫn là nghành sản xuất vật chất chủ yêu và quan trọng

nh tế quốc dân Thực tế đã chứng minh điều này, ngay từ những buổi sơ khai của loài người nông nghiệp đã là ngành chủ yếu và quan trọng phục vụ cho cuộc sống con người nói chung và là cơ sở cho các ngành nghề khác phát nước dựa vào sản xuất nông nghiệp để tạo ra một lượng lương thực thực phẩm cho dân tộc mình, tạo điều kiện cho các ngành kinh tế khác phát triển Nông nghiệp thường gắn liễn với những vùng quê đặc trưng cho vùng nông thôn Sản xuất nông nghiệp bao gồm: trồng trọt, chăn

¿lâm nghiệp, thủy sản

~ Công nghiệp là ngành sản xuất vật chất co bản, là khu vực chủ đạo

của nên

Hầu hết

biến và sửa chữa Công nghiệp đóng vai trở hết sức quan trọn

cho sự phát triển Bởi một nước phát triển bao giờ cũng gắn

nghiệp phát iển, côn nước kém phít triển thường sẵn liền với nên công nghiệp kém phát triển lạc hậu Sự phát tr n liễn với sự tiền

bộ khoa học kỹ thuật được áp dụng vào sản xuất cùng với việe mở rộng thị trường tiêu thu, mức độ chuyên môn hóa và tập trung cao

Đối với vùng nông thôn thì công nghiệp nông thô luôn có vai trở thúc day quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa nông thôn cùng với nông nghiệp

thì công nghiệp nông thôn góp phản không nhỏ vào sự phát triển toàn diện của nông thôn và rút ngắn khoảng cách giữa các vùng

~ Tiêu thủ công nghiệp ở nông thôn bao gồm các ngành sử dụng nguyên lệu như tre, nứa, lá ngành thủ công mỹ nghệ, các ngành nghề truyền thống tiễu thủ công nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế nông thôn và giải quyết lao động dư thừa ở nông thô

~ Dịch vụ nông thôn bao gồm: dịch vụ tải chính, thương mại, kỳ thuật Dịch

‘vu phat tién manh cùng với sự phát triển của nông nghiệp và công nghiệp

~ Phát triển kình tế - xã hội phải đầu tư mạnh mẽ về cơ sở hạ ting va khoa học công nghệ

Co sở ha ting 1a nén ting cho sự phát triển, nó bao gồm như: hệ thông thủy lợi, thông tỉn liền lạc, điện, trạm xá, trường học cơ sở hạ tẳng phát triển một cách động bộ thống nhất phụ thuộc vào đi kiện của từng đại phương Khoa hoe công nghệ là yêu tổ hàng đầu thúc đây quá trình công nghiệp

"hỏa - hiện đại hóa Khoa học công nghệ tập trung theo hướng nghiên cứu các loại giống mới và công nghệ mới áp dụng vào sản xuất để tăng năng suất trong lao động Từng bước đưa công nại

chất độc hại để đảm bảo không bị ô nhiễm môi trường và tạo ra sản phẩm an toàn cao, đáp ứng nhủ cẩu tiêu dùng Ngoài ra còn chú trọng vào công tác bảo quan và chế biến nông sản để nâng cao giá trị của

e động mạnh đến nỈ

nghịch Do vậy để phát

kinh tế và phát triển toàn điện xã hội

"Phát triển xã hội là tập trung vào phát triển gáo due - dao tao, y tế văn hóa, thể dục thể thao, an ninh chính tị, góp phẩn nâng cao trình độ dân trí tạo trường an toàn tiến bộ công bằng xã bội

Vậy: Muốn phát triển bên vững là phái triển kinh lễ - xã hội spong sơng đẳng thời phải toàn diện Tức là phát triển kinh tổ phải gắn liên với phát

sinh học vào sản xuất, hạn chế các

mặt của xã hội cả chiễ bên vững cần phát triển toàn diệt

triển của xã hội, hai Tình vực này luôn tác động qua lại với nhau luôn tấn tại song song mà chúng ta không thể coi nhẹ mặt nào hơn

3.1.3 Kinh tế hộ nông dân

2.1.3.1 Khái niệm

"Kinh tế hộ nông dân là hình thức tổ chức kinh tế cơ sở của nên sản xuất

xã hội Trong dé các nguồn lực sản xuất như đất dai, lao động, tiễn vốn và tư sản xuất được coi là của chung dé tiền hành sản xuất, có chung ngân quỹ, ngủ chung một nhà, ăn chung, mọi quyết định trong sản xuất kinh doanh là tủy thuộc vào chủ hộ, Dược Nhà nước thừa nhận hỗ trợ vả tạo điều kiện để phát triển”

Kinh t ho va kinh té gia dịnh là hai phạm trù nhưng có quan hệ với nhau Nếu như kinh tế gia đình được đặt trong mồi quan hệ với kính tế tập, thể thì kinh tế hộ được coi là các hoạt động sản xuất kinh doanh của một đơn vị kinh tế độc lập Nếu gia đình được xem trong mồi quan hệ xã hội thì

hộ được xem là những đơn vị kinh tế trong nên kinh tế Tuy nhiên trên thực

tế ở nông thôn nước ta hộ đều tổn tại phổ biến dưới dang hộ gia đình Tức

là hộ vừa có chung cơ sở huyết thống vừa có chung cơ sở kinh tế 2.13.2 Die trưng của kinh tễ hộ nông dân

~ Có sự thống nhắt chặt chẽ giữa quyển sở hữu, quá trình quản lý và sử dụng các yếu tổ sản xuất Sở hữu trong nông hộ là sở hữu chung, nghĩa là mọi thành viên trong hộ đều có quyền sở hữu với những tư liệu sản xuất vốn có,

ng như các tài sản khác của hộ Mặt khác do dựa trên cơ sở kinh tế chung

và có cùng chung một ngân quỹ nên mọi người trong hộ

nhiệm rất cao và việc bố trí sắp xếp công 1g rất linh hoạt, hợp lý Tir

đó dẫn đến hiệu quả sử dụng các nguồn lực trong nông hộ rất cao

= Kinh tế hộ có khả năng thích nghĩ và tự điều chỉnh rất cao Do kinh tế

hộ có quy mô nhỏ nên dễ điều chỉnh hơn so với các doanh nghiệp nông nghiệp khác Nếu gặp điều kiện thuận lợi hộ có thể tập trung mọi nguồn lực vào sản xuất để mở rộng sản xuất, khi gặp điều kiện bắt lợi họ đễ dàng thu hẹp quy mộ, thâm chí hộ có thể trở về sản xuất tự cung tự cấp

~ Có sự gắn bó chặt chế giữa kết quả sản xuất với lợi ích người lao động Trong kinh tế hộ mọi người gắn bó với nhau cả trên cơ sở kinh tế ẫn huyết

ộc và có chúng ngân quỹ nên dễ dàng có được sự nhất, sự đồng tâm, hiệp lực để cùng nhau phát tiên kinh tế hộ của mình Vĩ vậy có sự gắn bó chặt chẽ giữa kết quả

có ý thức trách

sản xuất với người lao động Lợi ích kinh tế đã thực sự trở thành động lực thúc đây hoại động của mỗi cá nhân, là nhân tổ nâng cao hiệu quả sản xuất của kỉnh t hộ

~ Kinh tế hộ là đơn vị sản xuất nhỏ nhưng lại rất hiệu quả, quy mô nhỏ lai không đồng nghĩa với sự lạc hậu, năng suất thấp Trên thực tế nông hộ vẫn

có khả năng ứng dụng các tiến bộ kỹ thuật và công nghệ mới để nâng cao năng xuất lao động,

~ Kinh tế hộ nông dân sử dụng các lao động và tiễn vốn của chủ hội

là chủ yếu

2114 Phân loại nông hộ

Trong sản xuất nông nghiệp kinh tế hộ gia đình là loại hình kinh tế cđược phát triển từ thấp đến cao, từ tự cung tự cắp sang sản xuất hang hóa Vi vậy nêu căn cứ vào mức độ phát triển kỉnh tế hộ ta có thể chia ra các nhóm

~ Nhóm kinh tế hộ sinh tổn: Là dạng phát triển thấp của kinh tế hộ, các

hộ thuộc nhóm này chỉ sản xuất một số loại cây trồng vật nuôi chủ yêu nhằm duy trì cuộc sống của gia đình họ Họ hầu như không có hoặc có rất ít vốn,

ng cụ sản xuất thì thô sơ, lạc hậu dẫn đến năng suất lao động thấp và ho tiến hành sản xuất chủ yếu đựa vào kỉnh nghiệm

~ Nhóm kinh tế hộ tự túe: Nhóm nảy sản xuất ra lương thực thực phẩm cúng cắp cho nhu câu gia đình hàng ngày, sản xuất còn manh mún, lạc hậu không chịu tìm tôi, học hỏi, luôn bằng lòng với bản thân nên hiệu quả trong sản xuất của nhóm hộ này rất thấp

~ Nhóm hộ sản xuất nhỏ: Trong quá trình sản xuất cỏ một bộ phận nông cđân làm ăn khá giả, ngoài phần sản xuất để cung cấp cho bản thân gia đình còn có phần dư thừa để bán ra ngoài thị trường Đây là nhóm hộ phần nào biết lâm ăn, chịu khó hoe hỏi nhưng vẫn chưa thực sự mạnh dạn đầu tư, thuê vốn

để làm ăn

~ Nhóm kinh tế hộ sản xuất hàng hóa lớn: Đây chính là những loại hộ sản xuất hàng hóa, nên các hộ thuộc nhóm này đã biết đầu tư phát triển loại hình kinh lế mang đặc trưng của mô hình kinh tế trang trại

“Trên đây là các nhóm hộ thuẫn nông Các hộ có thu nhập chủ yếu từ ngành trồng trọt và chăn nuôi Đặc trưng của các hộ này là chịu ảnh hưởng lớn của điều kiện tự nhiên

"Ngoài loại hộ thuẫn nông còn có nhóm hộ kiêm ngành nghé, dich vy: Đây là loại gô ngoài sản xuất nông nghiệp, họ còn biết tận dụng những cái có sẵn của ông cha ddeeer lại như các ngành nghề truyễn thống được thừa kể từ đời nảy sang đời khác nhằm nâng cao thu nhập cho gia đình và tận dụng lao động lúe nông nhàn ở nôn gthoon Vì vậy loại hình này có vốn để đầu tư cho sản xuất kinh doanh và có kiến thức về thị trường

3.1.5 Các nhân tổ ãnh hưởng đến phát triễn kinh tế hộ nông dân

~ Nhóm các yếu tổ chủ quan: Đây là yếu tố do chính bản thân gia đình dan quyết định Mỗi hộ có hoàn cảnh riêng, có trình độ, có phương các yêu ổ sn xuất khác nhau, Đó là các yếu tổ chủ quan, nó tác động mạnh mẽ

sự phát triển của kinh tế hộ Các yếu tổ chủ quan bao gồm:

+ Đắt đại: Đất đại là tư liệu sản xuất chủ yếu và đặc biệt không gì có thể thé thay thể được đồi với sản xuất nông nghiệp Do tính chất đặc biệt của

như một dạng của vốn nhưng lại được xem như một

Sẽ không thể có hoạt động sản xuất nông nghiệp nếu không có đất đai, số lượng và chất lượng, đất đai sẽ quy định lợi thể so sánh của mỗi vùng trong sản xuất nông nghiệp, Hướng sử dụng đắt quy định hướng,

sử dụng các tư liệu sản xuất kháe, chất lượng đất cao hay thấp lại ảnh hưởng đến năng suất vật nuôi Vì vậy đất dai ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển của kinh tế hộ Chính vì vậy với một diện tích đất canh tác có hạn

i hộ cần có kế hoạch sử dụng sao cho phù hợp để cỏ được hiệu quả kỉnh tế cao nhất

+ Vốn đầu tư cho sản xuất: vốn là giá trị của toàn bộ đầu vào, bao gồm những tài sản, vật phẩm trong sản xuất kinh doanh Cũng như các ngành sản xuất khác Trong nông nghiệp vốn là yếu t6 cơ bản của quả trình sản xuất và lưu thông hàng hóa Yên quyết định đến quy mô sản xuất từ đó ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm và hiệu quả sản xuất kinh doanh, ảnh hưởng đến khả năng khai thác các nguồn lực vào sản xuất Vốn được xế

mi

vào các yếu tố chủ quan vì chủ hộ có quyền huy động hoặc quyết định phân