Nêu, phân tích những ví dụ cụ thể gắn với vấn đề phân loại hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật.

Pháp luật là công cụ để điều chỉnh xã hội phát triển lành mạnh, tốt đẹp. Xã hội thay đổi thì phát luật cũng phải thay đổi sao cho phù hợp để điều chỉnh các quan hệ xã hội. Cho nên,sự xuất hiện, tồn tại và phát huy chuẩn mực pháp luật trong đời sống hàng ngày trở thành điều tất yếu. Tuy nhiên, không phải ai trong xã hội cũng có hiểu biết đầy đủ để có thể tuân thủ, thực hiện đúng các quy định của chuẩn mực pháp luật, dẫn đến có những hành “sai lệch chuẩn mực pháp luật”. Để tìm hiểu rõ sai lệch chuẩn mực pháp luật là gì em xin chọn đề bài số 10: “Nêu, phân tích những ví dụ cụ thể gắn với vấn đề phân loại hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật.”

MỞ ĐẦU

Pháp luật là công cụ để điều chỉnh xã hội phát triển lành mạnh, tốt đẹp Xã hội thay đổi thì phát luật cũng phải thay đổi sao cho phù hợp để điều chỉnh các quan hệ xã hội Cho nên,sự xuất hiện, tồn tại và phát huy chuẩn mực pháp luật trong đời sống hàng ngày trở thành điều tất yếu Tuy nhiên, không phải ai trong xã hội cũng có hiểu biết đầy đủ để có thể tuân thủ, thực hiện đúng các quy định của chuẩn mực pháp luật, dẫn đến có những hành “sai lệch chuẩn mực pháp luật” Để

tìm hiểu rõ sai lệch chuẩn mực pháp luật là gì em xin chọn đề bài số 10: “Nêu,

phân tích những ví dụ cụ thể gắn với vấn đề phân loại hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật.”

NỘI DUNG

I Khái niệm sai lệch chuẩn mực pháp luật

Chuẩn mực pháp luật là những quy tắc xử sự chung do nhà nước xây dựng, ban hành và đảm bảo thực hiện nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội theo một chuẩn mực nhất định

Sai lệch chuẩn mực pháp luật (hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật) là hành vi của của một cá nhân hay một nhóm xã hội vi phạm các nguyên tắc, quy định của chuẩn mực pháp luật.1

Theo định nghĩa trên, sai lệch chuẩn mực pháp luật được đánh giá dưới góc độ luật học là những hành vi vi phạm pháp luật với bốn dấu hiệu cơ bản: là hành vi nguy hiểm cho xã hội, trái pháp luật, có lỗi của chủ thể và chủ thể là người có năng lực trách nhiệm pháp lí

II Phân loại hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật

Hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật pháp luật được xã hội học phân loại theo các tiêu chí sau:

1 Căn cứ nội dung, tính chất của chuẩn mực pháp luật bị xâm hại

1.1 Hành vi sai lệch tích cực

Là những hành vi (cố ý hoặc vô ý) vi phạm, phá vỡ hiệu lực của các chuẩn mực pháp luật đã lạc hậu, lỗi thời, không còn phù hợp với thực tế xã hội hiện tại hoặc không còn được nhà nước và xã hội thừa nhận.2

Ví dụ: Từ năm 1934 Thái Lan đã chính thức hợp pháp hóa mại dâm Nhưng đến năm 1960 lại đưa ra Luật phòng chống mại dâm dưới áp lực của Liên Hợp Quốc Khi luật này được đưa ra thì gần như không thực thi được, do thực tế các nhà thổ lại hoạt động công khai dưới sự bảo kê của Mafia và chính quyền địa phương cũng làm ngơ Trong thời gian đó, Thái Lan đã thu về 16 triệu USD mỗi năm, nhiều người phải công nhận rằng mại dâm giúp cho rất nhiều phụ nữa thoát khỏi cách đói nghèo, hạn chế được nạn hiếp dâm, hối lộ, bảo kê, ma túy và thu hút một lượng lớn khách du lịch ,tạo ra doanh thu lớn cho Thái Lan Dần dần Luật này càng không phù hợp với thực tế xã hội Thái Lan đến mức mà mọi người dường như hiểu rằng Thái Lan đã hợp pháp hóa mại dâm trở lại

Hành vi mại dâm là cố ý vi phạm Luật về phòng chống mại dâm, những người thực hiện hành vi này đều hiểu rõ hành vi này là vi phạm pháp luật, nhưng việc phát triển mại dâm lại dường như phù hợp với xu hướng phát triển của Thái Lan Quy định phòng, chống mại dâm đưa ra đã không đáp ứng được nhu cầu cần thiết của xã hội, thay vì đó, Thái Lan nên ban hành những Luật để hạn chế những tệ nạn phát sinh do mại dâm đưa lại Năm 2003, Bộ Tư pháp Thái Lan đã phải đề xuất về

hợp pháp hóa mại dâm, nhưng do chưa thể lường trước được những tệ nạn và những bất cập khác có thể xảy ra nên vẫn chưa thể thống nhất thông qua

1.2 Hành vi sai lệch tiêu cực

Là những hành vi (cố ý hoặc vô ý) vi phạm, phá vỡ hiệu lực, sự tác động của các chuẩn mực pháp luật hiện nay, có nội dung, tính chất phù hợp, tiến bộ, đang phổ biến, thịnh hành và được nhà nước, các cộng đồng người thừa nhận rộng rãi trong xã hội.3

Ví dụ: Ngày 20/7/2013, y sĩ Nguyễn Thị Thuận thực hiện theo lệnh bác sĩ Lê Thị Kim Phượng tiêm vắc xin viêm gan B cho 3 trẻ sơ sinh Y sĩ Thuận đến khoa khám bệnh nơi bảo quản thuốc, do mất điện nên chị đã bật đèn pin điện thoại và lấy

3 lọ thuốc trong hộp rồi tiêm cho 3 đứa trẻ sơ sinh trên Sau nửa giờ thì 3 đứa trẻ co giật và tử vong Khi biết chuyện thì chị Thuận phát hiện ra mình tiêm nhầm vắc xin

và chị đã tạo hiện trường giả vụ án để trốn tránh trách nhiệm Theo điều tra, do mất điện nên y sĩ Lê Huỳnh Sơn đã tự ý bỏ 3 lọ thuộc Esmeron và chung với vắc xin viêm gan B Còn ý tá trưởng Trần Thị Hải Vân là người quản lí tủ thuốc nhưng lại không hề biết về sự việc trên Phó giám đốc bệnh viện Hướng Hóa ông Nguyễn Văn Thiện sau khi nghe kết luận điều tra từ đoàn điều tra sở thì vẫn không thực hiện đúng chức trách trong thời gian được Giám đốc bệnh viện ủy quyền

Sự thiếu trách nhiệm trong công việc của Thiện, Vân, Sơn là nguyên nhân chính dẫn đến việc chị Thuận lấy nhầm thuốc và gây ra cái chết của 3 đứa trẻ sơ sinh Hành vi của 4 người này đã vi phạm, phá vỡ hiệu lực của chuẩn mực pháp luật hình

sự về các tội phạm liên quan đến tính mạng con người, những chuẩn mực pháp luật này thì hoàn toàn phù hợp, phổ biến trong xã hội, được mọi người thừa nhận và coi chuẩn mực pháp luật này là đúng đắn Cho nên,TAND tỉnh Quảng Trị đã tuyên bố:

chị Thuận phạm tội vô ý làm chết người do vi phạm quy tắc nghề nghiệp theo Điều

99 BLHS 1999 tuyên phạt 5 năm tù và tuyên Sơn 4 năm tù, Thiện 3 năm tù, Vân 3 năm án treo vì phạm tội thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng theo Điều 285 BLHS 1999

2 Căn cứ vào thái độ tâm lý chủ quan (lỗi) của người thực hiện hành vi sai lệch

2.1 Hành vi sai lệch chủ động

Là hành vi có ý thức, có tính toán, cố ý (trực tiếp hoặc gián tiếp) vi phạm, phá

vỡ hiệu lực của các chuẩn mực pháp luật, dù các chuẩn mực đó đã lạc hậu, lỗi thời hay đang còn tiến bộ, phù hợp.4

Ví dụ: Tháng 4/2016 sự kiện cá biển chết hàng loạt ở vùng biển Vũng Áng,Hà Tĩnh, sau đó là Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên- Huế đã gây nên thiệt hại vô cùng lớn về kinh tế và môi trường biển của người dân, đặc biệt là ngư dân Nguyên nhân sau quá trình điều tra là do công ty Formosa Hà Tĩnh xả thải ra mội trường các chất có độc tố phenol, xianua, hydro-oxit sắt Công ty gang- thép này đã mắc đường ống xả thải khổng lồ dài khoảng 1,5 km chảy từ công ty ra trực tiếp biển Sau khi vụ việc bị phát hiện, người phát ngôn Formosa cũng đã thừa nhận họ đã xả thải 12000 m3 ra biển mỗi ngày nhưng mẫu nước thải xả ra đã được kiểm nghiệm

và không gây ô nhiễm môi trường Khi các cơ quan chức năng xác định thì phát hiện đường ống này có thể xả tới 300000m3 mỗi ngày ra biển và có thể gây thảm hạo hủy diệt một vùng biển lớn

Công ty này đã có cố ý xả thải trực tiếp ra biển, dù có thể biết được mực độ nguy hiểm của hành vi này, nhưng do biết kiệm chi phí xây dựng nhà máy xử lí rá thải nên công ty vẫn xả thải ra biển Hành vi này hoàn toàn đi ngược lại với sự phát

triển, tiến bộ của nhân loại, đã khiến cho môi trường biển bị tàn phá nặng nề, hậu quả và tổn thất về kinh tế của những người dân sống phụ thuộc vào biển là vô cùng lớn Dù đã chấp nhận mức bồi thường thiệt hại là 500 triệu USD nhưng số tiền này vẫn chưa đến được tay những người dân bị thiệt hại, và số tiền đó cũng không thể nào lấy lại được môi trường biển như trước kia

2.2 Hành vi sai lệch thụ động

Là hành vi vô ý, không mong muốn vi phạm, phá vỡ tính ổn định, sự tác động của các chuẩn mực pháp luật.5

Ví dụ: Một thời gian ở các vùng quê rất phổ biến việc tự chế bẫy chuột bằng điện để hạn chế chuột phá hoạt cây trồng vào ban đêm Ở Trấn Nam, Vĩnh Bảo, Hải Phòng đã xảy ra vụ việc như sau: Chị Ngô Thị Giỏi đi làm đồng từ sáng sớm đến khuya vẫn chưa về, chồng chị là anh Đặng Văn Hùng ra đồng tìm chị thì phát hiện chị đã chết, nguyên nhân cái chết là do anh Hùng dùng điện bẫy chuột nhà mình không đúng quy định dẫn đến chị Giỏi vô tình vướng phải và bị điện giật chết Hành vi dùng điện của anh Hùng là với mục đích bẫy chuột, anh biết là việc dùng điện này có thể gây nguy hiểm, nhưng nghĩ là hậu quả chết người không thể xảy ra Anh Hùng vô ý trong việc dẫn đến cái chết của vợ mình do quá tự tin là sẽ không có hậu quả xảy ra, dẫn đến anh Hùng vi phạm pháp luật hình sự về tội vô ý làm chết người Điều 98 BLHS năm 1999

3 Kết hợp đồng thời cả hai tiêu chí trên trong một hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật

3.1 Hành vi sai lêch chủ động- tích cực

Là hành vi cố ý vi phạm, phá vỡ sự tác động của các chuẩn mực pháp luật đã lạc hậu, lỗi thời, không còn phù hợp với yêu cầu, đòi hỏi của đời sống xã hội hiện tại.6

Ví dụ: Giáo dục Việt Nam thời phong kiến coi trọng Nho học, Người phụ nữa không có quyền đi học và quyền thi cử Nữ tiến sĩ đầu tiên của nước ta là ngoại lệ

Bà Nguyễn Thị Duệ sinh năm 1574 trong một gia đình nhà Nho nghèo ở Chí Linh, Hải Dương là một người thông minh, vô cùng hiếu học Bà đã giả trai với tên là Nguyễn Du để có thể đi học, đi thi và đỗ trạng nguyên năm 1594 Sau khi đỗ tiến sĩ thì Bà bị vua Mạc Đăng Dung phát hiện giả trai, nhưng do là bà là người xinh đẹp, tài giỏi hiếm có nên vua cho phép bà ở lại trong cung dạy học Sau này khi nhà Trịnh đánh nhà Mạc thì bà tiếp tục được chúa Trịnh vô cùng trọng dụng

Sống trong thời buổi “trọng nam khinh nữ” thì hành vi giả trai để đi thi của bà Duệ là cố ý vi phạm, phá vỡ chuẩn mực của thời đại phong kiến, bà ý thức được hành vi gải trai của mình là không phù hợp với thời đại, nhưng do tinh thần hiếu học và tài năng hiếm có mà đã được trọng dụng Hiện nay, “trọng nam kinh nữ” hoàn toàn không phù hợp với xã hội Xã hội đã bình đẳng nam và nữ giới, công

bằng trên mọi lĩnh vực Hiến pháp năm 2013 cũng quy định tại Điều 26: “1 Công

dân nam, nữ bình đẳng về mọi mặt Nhà nước có chính sách bảo đảm quyền và cơ hội bình đẳng giới.2 Nhà nước, xã hội và gia đình tạo điều kiện để phụ nữ phát triển toàn diện, phát huy vai trò của mình trong xã hội.3 Nghiêm cấm phân biệt đối xử về giới.”

3.2 Hành vi sai lệch chủ động- tiêu cực

Là hành vi cố ý vi phạm, phá vỡ sự tác động của các chuẩn mực pháp luật hiện hành mang tính chất tiến bộ, phù hợp, đang phổ biến, thịnh hành và được nhà nước

xã hội thừa nhận rộng rãi.7

Ví dụ: Tháng 8/2011 người dân tỉnh Bắc Giang và cả nước đã không khỏi bàng hoàng và bức xúc về vụ cướp tiệm vàng của Lê Văn Luyện Khoảng 2h sáng ngày 24/8/2011, Lê Văn Luyện trèo tường nhà bán mì bên cạnh và đột nhập vào tiệm vàng Ngọc Bích ở phố Sàn, Bắc Giang Do nhà có chuông báo động nên hắn nấp sẵn trong nhà Sau 3 tiếng nấp trong nhà và bị phát hiện, hắn đã giết hại 2 vợ chồng, con gái út 18 tháng tuổi và chém lìa tay con gái lớn 10 tuổi Sau đó hắn lấy toàn bộ số vàng trong gia đình (trị giá 1,2 tỷ đồng) rồi tẩu thoát.8

Hành vi của Lê Văn Luyện là cố ý giết người và cướp tài sản Hắn đã lên kế hoạch cướp tiệm vàng và nhận thức được hành vi của mình là vi phạm pháp luật và mong muốn hậu quả chết người xảy ra để đạt được mục đích cướp được vàng từ tiệm vàng Ngọc Bích Hành vi này đã phá vỡ chuẩn mực pháp luật về bảo vệ tính mạng, tài sản của con người đang phổ biến và được Nhà nước ghi nhận trong BLHS năm 1999 và được xã hội thừa nhận Theo quy định của BLHS năm 1999 TAND tỉnh Bắc Giang quyết định hành vi của Lê Văn Luyện phạm tội giết người Điều 93 và tội cướp tài sản Điều 133, nhưng vì chưa thành niên nên hình phạt mà hắn phải chịu là 18 năm tù

3.3 Hành vi sai lệch thụ động- tích cực

Là hành vi vô ý vi phạm, phá vỡ hiệu lực, phá vỡ sự tác động của chuẩn mực pháp luật lạc hậu, lỗi thời, không còn phù hợp với yêu cầu của đời sống xã hội.9

Ví dụ: Ở những đất nước Hồi giáo họ có quy định cấm uống rượu Ai Cập là một đất nước Hồi giáo có một nền lịch sử văn minh cổ đại lâu đời và đó là lợi thế phát triển du lịch Hằng năm, đất nước này tiếp đón rất nhiều khách du lịch trên khắp thế giới Khách du lịch đến đây cũng theo rất nhiều tôn giáo khác nhau Nhiều

8 http://vnexpress.net/tin-tuc/phap-luat/nhung-vu-tham-an-tiem-vang-2223300.html

người dân nhập cư tự do đến đây sinh sống họ không biết là có quy định cấm uống rượu trên cả nước mà chỉ nghĩ rằng người Hồi giáo không uống rượu Để phục vụ khách du lịch nên vẫn nhập rượu về bán Sau một thời gian chính quyền làm ngơ cho người dân bán rượu thì họ nhận thấy ở những địa phương này việc bán rượu giúp cho khách du lịch thoải mái, thu hút được nhiều hơn khách du lịch đến đất nước Hồi giáo này hơn Theo đó, Bộ trưởng Du lịch Hisham Zaazou đã yêu cầu Chính phủ đặt ra “nhiều mục tiêu lạc quan” đối với ngành này, cụ thể là cho phép người dân bán rượu cho khách du lịch, đồng thời bác hỏ ý kiến của nhóm Hồi giáo cực đoan Salafi đòi cấm uống rượu Sau khi Chính Phủ thống nhất thông qua quy định này, ngành du lịch vốn đã phát triển nay lại càng phát triển hơn nữa Ước tính tới năm 2022, du lịch sẽ chiếm 1/5 GDP đất nước này

Hành vi của những người dân bán rượu cho khách du lịch là hành vi vô ý vi phạm chuẩn mực pháp luật của đất nước Hồi giáo Ai Cập Tuy nhiên, ở đất nước Hồi giáo thì người Hồi giáo bị cấm uống rượu thì đó là chuẩn mực tôn giáo của họ, nhưng những phe Hồi giáo cực đoan cấm bán rượu trên cả nước, mà phần lớn là cho khách du lịch nước ngoài là quá khắt khe, phần nào kìm hãm sự phát triển du lịch của đất nước Những quy định này đã lạc hậu, lỗi thời, không còn phù hợp với

sự phát triển của xã hội nên việc bỏ đi quy định này là hoàn toàn đúng đắn

3.4 Hành vi sai lệch thụ động- tiêu cực

Là hành vi vô ý vi phạm, phá vỡ hiệu lực của các chuẩn mực pháp luật tiến bộ, phù hợp, đang phổ biến, thịnh hành và được thừa nhận rộng rãi trong xã hội.10

Ví dụ: Tình trạng tảo hôn vẫn đang diễn ra ở nhiều nơi trên cả nước Theo Khoản 8 Điều 3 Luật hôn nhân và gia đình năm 2014 thì: Tảo hôn là việc lấy vợ, lấy chồng khi một bên hoặc cả hai bên chưa đủ tuổi kết hôn theo quy định tại điểm

a khoản 1 Điều 8 của Luật này Như vậy, theo quy định này thì khi ít nhất một trong hai bên nam nữ chưa đủ tuổi kết hôn (nam chưa đủ 20 tuổi, nữ chưa đủ 18 tuổi) mà kết hôn thì được coi là tảo hôn Theo số liệu điều tra của Vụ gia đình (Ủy ban dân số - Gia đình và trẻ em), 15 tỉnh, thành phố cả nước có trên 1% trẻ em ở độ tuổi 14 - 16 đã có vợ chồng Các tỉnh có tỷ lệ trẻ em tảo hôn cao là Hà Giang 5,72%, Cao Bằng: 5,1%, Lào Cai 2,7%, Sơn La 2,6%, Quảng Trị 2,4% và Bạc Liêu 2,1% Những địa phương trên có đến 22% tỷ lệ kết hôn không đăng ký kết hôn, phần lớn các cặp vợ chồng kết hôn trước tuổi luật định Theo kết quả điều tra có 30,7% đối tượng kết hôn ở độ tuổi dưới 19, trong đó 0,2% đối tượng kết hôn khi mới 9 tuổi, 0,3% đối tượng kết hôn khi 14 tuổi, 1,0% kết hôn khi 15 tuổi, 3,3% kết hôn khi 16 tuổi, 5,8% kết hôn khi 17 tuổi và 15,6% kết hôn khi 18 tuổi.11 Đặc biệt, nơi tập trung đông đồng bào dân tộc thiểu số miền núi phía Bắc có tỉ lệ tảo hôn khá cao so với cả nước Luật hôn nhân và gia đình năm 2014 cũng có quy định cấm hành vi tảo hôn tại Điểm b Khoản 2 Điều 5

Hành vi tảo hôn còn xảy ra chủ yếu là do phong tục tập quán cũ của địa phương đó, và do chưa hiểu biết về pháp luật hôn nhân gia đình nên dẫn đến họ vô

ý vi phạm pháp luật Hậu quả của tảo hôn là những đôi vợ chồng” trẻ con” họ lấy khi chưa có tự chăm lo cho cuộc sống của mình, không có người chăm sóc, thậm chí phải nuôi con khi chưa biết cách làm cha làm mẹ, nên hạnh phúc gia đình rất dễ tan vỡ Trong khi ,hôn nhân hiện nay phải đủ độ tuổi luật định, quy định này hoàn toàn phù hợp Những người đủ độ tuổi này, họ đã có khả năng tự lập, có những hiểu biết đầy đủ về hôn nhân và gia đình Quy định này của pháp luật hoàn toàn đang phổ biến, vừa được thừa nhận rộng rãi Tảo hôn là gánh nặng cho cả gia đình

và xã hội, đây là phong tục tập quán lạc hậu và cần phải bài trừ Hiện nay nhà

nước đã thực hiện biện pháp giáo dục, tuyên truyền và đã phần nào đạt được hiệu quả hạn chế nạn tảo hôn ở các vùng dân tộc thiểu số

KẾT LUẬN

Trên đây là một số ví dụ cụ thể để phân loại hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật Hiện nay tình trạng vi phạm pháp luật xảy ra ngày một nhiều hơn, diễn biến và tính chất nguy hiểm của hành vi ngày cao cao hơn, đặc biệt là tội phạm hình sự Cho nên cần phải tăng cường tuyên truyền, phổ biến pháp luật ở nhiều nơi, nhiều phương tiện khác nhau để nâng cao sự hiểu biết pháp luật của người dân Đồng thời, Nhà nước cũng phải xem xét để đưa ra các quy định pháp luật phù hợp với thực tế phát triển xã hội và các biện pháp chế tài đối với những hành vi vi phạm pháp luật, đi ra ngoài quỹ đạo pháp luật hay còn gọi là “sai lệch chuẩn mực pháp luật”