skkn “Một số biện pháp giáo dục kĩ năng sống cho học sinh Tiểu học”

Ở bậc tiểu học là bậc tạo nền tảng cho học sinh phát triển, vì vậy ngoài việctrang bị cho học sinh vốn kiến thức cơ bản trong học tập, lao động còn phải giáodục học sinh có kĩ năng sống, kĩ năng làm người để học sinh có thêm kinh nghiệmthích ứng với môi trường, xã hội mới. Trong thực tế hiện nay, việc rèn kĩ năng sống của các em ở trường tiểu học còn thấp và nhiều hạn chế. Việc rèn kĩ năng sống cho học sinh chưa có nét chuyển biến, nguyên nhân chính là do trong tư tưởng giáo viên, phụ huynh chỉ chú trọng đến việc dạy kiến thức; việc rèn kĩ năng sống cho học sinh còn chiếu lệ, giáo viên luôn chú trọng đến việc dạy kiến thức sao cho học sinh của mình đọc tốt, viết văn hay, làm tính tốt…. Từ năm học 20102011, Bộ GDĐT đưa nội dung giáo dục kĩ năng sống lồngghép vào các môn học ở bậc tiểu học. Đây là một chủ trương cần thiết và đúng đắn. Năm học 20162017 là năm học tiếp tục thực hiện phong trào thi đua “Xâydưng trường học thân thiện, học sinh tính cực” việc giáo dục kĩ năng sống cho họcsinh là một trong những nội dung của phong trào. Chính vì vậy nên các nhà trườngcần chú trọng hơn đến nội dung “Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh”. Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh giúp học sinh tự giải quyết được một sốvấn đề thiết thực trong cuộc sống hằng ngày như: tự chăm sóc sức khỏe, bảo vệmôi trường và phòng chống các tệ nạn xã hội,… để các em chủ động, tự tin khôngphụ thuộc hoàn toàn vào người lớn mà vẫn có thể tự bảo vệ mình. Với ý nghĩa và tầm quan trọng của việc giáo dục kĩ năng cho học sinh, tôi đãchọn đề tài “Một số biện pháp giáo dục kĩ năng sống cho học sinh Tiểu học”.

Trong thực tế hiện nay, việc rèn kĩ năng sống của các em ở trường tiểu học còn thấp

và nhiều hạn chế Việc rèn kĩ năng sống cho học sinh chưa có nét chuyển biến, nguyênnhân chính là do trong tư tưởng giáo viên, phụ huynh chỉ chú trọng đến việc dạy kiến thức;việc rèn kĩ năng sống cho học sinh còn chiếu lệ, giáo viên luôn chú trọng đến việc dạy kiếnthức sao cho học sinh của mình đọc tốt, viết văn hay, làm tính tốt…

Từ năm học 2010-2011, Bộ GD-ĐT đưa nội dung giáo dục kĩ năng sống lồngghép vào các môn học ở bậc tiểu học Đây là một chủ trương cần thiết và đúng đắn

Năm học 2016-2017 là năm học tiếp tục thực hiện phong trào thi đua “Xâydưng trường học thân thiện, học sinh tính cực” việc giáo dục kĩ năng sống cho họcsinh là một trong những nội dung của phong trào Chính vì vậy nên các nhà trườngcần chú trọng hơn đến nội dung “Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh” Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh giúp học sinh tự giải quyết được một sốvấn đề thiết thực trong cuộc sống hằng ngày như: tự chăm sóc sức khỏe, bảo vệmôi trường và phòng chống các tệ nạn xã hội,… để các em chủ động, tự tin khôngphụ thuộc hoàn toàn vào người lớn mà vẫn có thể tự bảo vệ mình Với ý nghĩa và tầm quan trọng của việc giáo dục kĩ năng cho học sinh, tôi đã

chọn đề tài “Một số biện pháp giáo dục kĩ năng sống cho học sinh Tiểu học”.

1 Mục đích đề tài:

a) Đối tượng nghiên cứu

Học sinh tiểu học, cụ thể là học sinh lớp 3/C trường tiểu học Ninh Lộc

b) Cơ sở nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu dựa vào thực trạng giáo dục kĩ năng sống ở trường tiểu học, và cụthể là thực trạng giáo dục kĩ năng sống ở trường tiểu học Ninh Lộc

c) Nhiệm vụ nghiên cứu

Nghiên cứu những vấn đề lý luận về kỹ năng sống và giáo dục kỹ năng sống chohọc sinh tiểu học

Điều tra khảo sát, đánh giá thực trạng chất lượng giáo dục kỹ năng sống ở trườngtiểu học Ninh Lộc

Đề xuất những biện pháp nhằm góp phần nâng cao hiệu quả việc giáo dục kỹ năngsống ở trường tiểu học Ninh Lộc

2 Phương pháp

a) Các phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp điều tra, khảo sát

b) Giới hạn của đề tài

- Một số biện pháp giáo dục kĩ năng sống cho học sinh Tiểu học”.

II Thực trạng:

1/ Thuận lợi:

- Bộ Giáo dục - Đào tạo đã phát động phong trào “Xây dựng trường học thân thiện-họcsinh tích cực” với những kế hoạch nhất quán từ trung ương đến địa phương, Phòng giáodục - Đào tạo cũng đã có kế hoạch từng năm học với những biện pháp cụ thể để rèn kỹnăng sống cho học sinh một cách chung nhất cho các bậc học, đây chính là những địnhhướng giúp giáo viên thực hiện

- Trường học nơi bản thân công tác là ngôi trường có cơ sở vật chất tương đối ổn định,thuận lợi trong việc thực hiện nội dung xây dựng môi trường giáo dục sạch đẹp, an toàncho trẻ

- Bên cạnh đó, bản thân nhận được một tập thể học sinh khá ngoan và biết vâng lời, các emgần gũi với cô giáo Ngoài ra, ban lãnh đạo nhà trường luôn theo sát, quan tâm, hỗ trợ chogiáo viên trong công tác giảng dạy cũng như giáo dục Chính vì thế bản luôn cố gắng làmsao rèn cho các em kĩ năng sống, giúp các em có một niềm tin, phát triển một cách toàndiện để trở thành con người năng động, sáng tạo phù hợp với một xã hội hiện đại đang pháttriển

2/ Khó khăn:

a.Về phía giáo viên:

- Giáo viên thường tập trung lo lắng cho những em có những vấn đề về hành vi và khảnăng tập trung kém Những học sinh này thường không có khả năng chờ đến lượt,không biết chú ý lắng nghe và không biết làm việc theo nhóm, điều này làm cho HSkhông thể tập trung lĩnh hội những điều giáo viên dạy Vì vậy, giáo viên phải tốn rấtnhiều thời gian đầu tư để giúp HS có được những kĩ năng sống cơ bản ở trường tiểuhọc

- Vẫn còn có GV chưa nắm chắc về nội dung giáo dục kĩ năng sống theo từng khối lớp,gồm có những kĩ năng sống cơ bản nào, chưa biết vận dụng từ những kế hoạch địnhhướng chung của nhà trường để đưa vào kế hoạch cụ thể rèn kĩ năng sống cho học sinhcủa lớp mình

- Một bộ phận giáo viên chưa thực sự quan tâm đến việc giáo dục kỹ năng sống chohọc sinh mà chỉ chú trọng truyền thụ kiến thức ở sách giáo khoa nên chưa đầu tư thờigian tìm tòi nghiên cứu các hình thức và phương pháp tổ chức cho các hoạt động rèn kĩnăng sống nên chưa tạo được sự hứng thú học tập cho học sinh.

đề dẫn đến lúng túng, không biết cách xử lý các tình huống thường gặp trong cuộcsống

Nguyên nhân khiến đa phần học sinh khó tiếp cận được các hoạt động kỹ năng thựchành xã hội là do phụ huynh không cho phép Đa số phụ huynh cho rằng con em mìnhchỉ cần học giỏi kiến thức.Có phụ huynh nóng vội trong việc dạy con; họ chỉ chú trọngđến việc dạy con mình biết đọc, biết viết, hoặc biết làm toán mà không cần quan tâmđến việc con học được kĩ năng sống nào khi đến trường.Phụ huynh học sinh chỉ khuyến khích các con tìm tòi kiến thức mà quên hướng cho con

em mình làm tốt hoạt động đoàn thể, hoạt động xã hội và cách ứng xử trong gia đình.Một bộ phận phụ huynh giao tiếp trong gia đình vẫn còn hạn chế, xưng hô chưa chuẩnmực nên các em bắt chước xưng hô chưa đúng Đồng thời có phụ huynh chiều chuộng con cái khiến trẻ không có kĩ năng tự phục vụ,phụ huynh chỉ chú ý đến khâu chăm con ăn uống mà không chú ý đến dạy con mình cần ăn, uống như thế nào, sử dụng những đồ dùng, vật dụng trong ăn uống thế nào chođúng? Và vì sao chúng ta cần những đồ dùng, vật dụng đó? Những đồ dùng đó để làmgì?

3/ Thực trạng chung của vấn đề:

a Đặc điểm chung của nhà trường

Trường nằm trong địa bàn khu vực gần chợ, gần đường ray xe lửa Đa số người dânlàm nghề buôn bán và lao động là chính vì vậy điều kiện kinh tế gia đình gặp nhiều khókhăn Nhiều học sinh phải ở nhà với ông bà vì bố mẹ đi làm ăn xa, nên thiếu sự quan tâmdạy dỗ của bố mẹ Đây chính là điều kiện tốt để các tệ nạn xã hội xâm nhập vào các em

nếu không có sự quản lý tốt của nhà trường - gia đình - xã hội

b Thực trạng việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tại trường

- Giáo viên cơ bản chỉ chú ý đến việc giáo dục chất lượng học sinh, ít quan tâm đếnnhững học sinh còn nghịch ngợm, chưa biết cách ứng xử với bạn bè, giáo viên

- Giáo viên chưa tích cực đổi mới phương pháp dạy học, trong các tiết học học sinh cònthụ động, chưa phát huy được năng lực của mình

- Kĩ năng giáo dục yêu cái đẹp, thực hành viết chữ đẹp chưa được chú ý

Từ những thực trạng trên đây, thì việc " Rèn kỹ năng sống cho học sinh Tiểu học" là một việc

làm vô cùng cần thiết để giúp cho các em say mê, hứng thú trong học tập, các em thấymình mạnh dạn hơn trong giao tiếp, tự tin hơn trong việc thể hiện những năng lực của bản

Có nhiều định nghĩa và quan niệm khác nhau về kĩ năng sống Mỗi định nghĩađược thể hiện dưới những cách thức tiếp cận khác nhau Thông thường, kỹ năngsống được hiểu là những kĩ năng thực hành mà con người cần để có được sự antoàn, cuộc sống khỏe mạnh với chất lượng cao

- Theo tổ chức văn hóa, khoa học và giáo dục Liên hợp quốc (UNESCO), kỹnăng sống là năng lực cá nhân để họ thực hiện đầy đủ các chức năng và tham giavào cuộc sống hàng ngày, những kỹ năng đó gắn với 4 trụ cột của giáo dục:

Học để biết: gồm các kĩ năng tư duy phê phán, tư duy sáng tạo, ra quyết định

vấn đề, nhận thức được hậu quả của việc làm…;

Học để làm việc: gồm kĩ năng thực hiện công việc và nhiệm vụ như kỹ năng đặt

Học để khẳng định mình: gồm các kĩ năng cá nhân như ứng phó với căng thẳng,

Học để chung sống: gồm các kĩ năng như giao tiếp, thương lượng, khẳng

định hợp tác, làm việc theo nhóm, thể hiện sự cảm thông

- Theo tổ chức Y tế Thế giới (WHO), kĩ năng sống là kĩ năng thiết thực màcon người cần để có cuộc sống an toàn và khỏe mạnh, đó là những kĩ năng tâm lý

xã hội và giao tiếp mà mỗi cá nhân có thể có để tương tác với những người khácmột cách hiệu quả hoặc ứng phó với những vấn đề hay thách thức của cuộc sống

- Tương đồng với quan niệm của WHO, còn có quan niệm kĩ năng sống lànhững kĩ năng tâm lý xã hội liên quan đến những tri thức, những giá trị và nhữngthái độ, cuối cùng được thể hiện ra bằng những hành vi làm cho các cá nhân có thểthích nghi và giải quyết có hiệu quả các yêu cầu và thách thức của cuộc sống

- Theo UNICEFF, kĩ năng sống là tập hợp rất nhiều kĩ năng tâm lý xã hội vàgiao tiếp cá nhân giúp cho con người đưa ra những quyết định có cơ sở, giao tiếp

một cách có hiệu quả, phát triển các kĩ năng tự xử lý và quản lý bản thân nhằmgiúp họ có một cuộc sống lành mạnh và có hiệu quả

Các khái niệm đều thống nhất: Kĩ năng sống thuộc về phạm trù năng lực tức bao hàm cảtri thức, thái độ và hành vi( nghĩa rộng) mà không phải là phạm trù kỹ thuật của hànhđộng, hành vi

Kĩ năng sống được hình thành thông qua một quá trình sống, rèn luyện, họctập trong gia đình, nhà trường và ngoài xã hội Vì vậy, kĩ năng sống của mỗi ngườivừa có tính cá nhân, vừa có tính xã hội và chịu ảnh hưởng của gia đình, cộng đồng,dân tộc Kĩ năng sống mang tính cá nhân bởi vì đó là khả năng của mỗi cá nhân.Mặt khác kĩ năng sống có tính xã hội là vì trong mỗi giai đoạn của sự phát triển xãhội, mỗi tôn giáo, cá nhân được yêu cầu để có sự phù hợpvới những kĩ năng sống

ấy Ví dụ: kĩ năng sống của những người sống ở những vùng miền khác nhau có sự

- Đặc điểm về thể chất của trẻ: Cơ thể trẻ em là nền tảng vật chất của trí tuệ vàtâm hồn Nền tảng có vững thì trí tuệ và tình cảm mới có khả năng phát triển tốt

“Thân thể khoẻ mạnh thì chứa đựng một tinh thần sáng suốt”, ngược lại “tinh thầnsáng suốt thì cơ thể có điều kiện phát triển” Trong cuộc sống thực tế cho thấynhững trẻ có thể lực yếu thường hay ỷ lại, phụ thuộc nhiều vào những người thântrong gia đình những việc làm tự phục vụ mà lẽ ra chính trẻ phải tự làm, tự lập dần:

- Một yếu tố nữa ảnh hưởng đến việc tự lập của học sinh là hệ thần kinh của trẻ Hệthần kinh của trẻ tiểu học đang trong thời kì phát triển mạnh Bộ óc của các emphát triển về khối lượng, trọng lượng và cấu tạo Đến 9, 10 tuổi hệ thần kinh của trẻcăn bản được hoàn thiện và chất lượng của nó sẽ được giữ lại trong suốt cuộc đời.Khả năng kìm hãm(khả năng ức chế) của hệ thần kinh còn yếu Trong khi đó bộ óc

và hệ thần kinh của các em đang phát triển đi dần đến hoàn thiện nên các em dễ bịkích thích Thầy cô giáo và cha mẹ, người thân của các em cần chú ý đến đặc điểmnày để giúp trẻ hình thành tính tự chủ, lòng kiên trì, sự kìm hãm của bản thân trướcnhững kích thích của hoàn cảnh xung quanh, biết giữ gìn trật tự nơi công cộng vàtrong lớp học Mặt khác không được mắng, doạ dẫm, đe nạt các em vì làm như thếkhông những bị tổn thương đến tình cảm mà còn gây tác hại đến sự phát triển thần

- Khi trẻ bắt đầu gia nhập cuộc sống nhà trường - đi học tiểu học, các em đượchọc thêm những điều chưa hề có trong 6 năm đầu đời; khi gia nhập cuộc sống nhàtrường các em phải tiến hành hoạt động học – hoạt động nghiêm chỉnh có kỉ cương,

nề nếp với những yêu cầu nghiêm ngặt Chuyển từ hoạt động chủ đạo là vui chơisang hoạt động chủ đạo là học tập; chắc chắn trẻ không tránh khỏi sự bỡ ngỡ vì thếphải chuẩn bị cho các em tâm lí chuẩn bị sẵn sàng đi học.Việc giáo dục kỹ năngsống cho HS tiểu học cũng được bắt đầu ngay từ những buổi đầu các em đếntrường Nếu không chuẩn bị chu đáo về mặt tâm lí cho trẻ trước khi đi học sẽ dẫnđến những tình huống như: đòi theo bố mẹ về nhà, không dám nói chuyện với bạn

bè, không dám chào hỏi thầy cô, không dám xin phép cô khi ra vào lớp, không ítnhững tình huống dở cười, dở mếu vì trẻ lớp 1 không dám xin đi vệ sinh rồi bậy ra

quần ngay tại trong lớp, hoặc có trẻ xin ra ngoài đi vệ sinh nhưng lại tranh thủ đi

- Đặc điểm quá trình nhận thức của trẻ bao gồm quá trình tri giác, chú ý,trínhớ, tưởng tượng, tư duy Đặc điểm nhân cách của trẻ tiểu học gồm có: tính cách,nhu cầu nhận thức, tình cảm, sự phát triển của năng khiếu Sự nhận thức của trẻ ảnhhưởng rất lớn đến phát triển nhân cách, ảnh hưởng đến việc hình thành và rèn luyện

kĩ năng sống của trẻ Sự nhận thức đúng đắn sẽ giúp trẻ có được kiến thức vậndụng trong cuộc sống sinh hoạt, giao tiếp, ứng xử phù hợp với yêu cầu chuẩn mực

xã hội Một đặc điểm quan trọng trong lứa tuổi tiểu học là tính hay bắt chước HStiểu học thích bắt chước hành vi, cử chỉ, lời nói, của các nhân vật trong phim, củacác thầy cô giáo, của những người thân trong gia đình tính bắt chước là con dao

“hai lưỡi”, vì trẻ em bắt chước cái tốt cũng nhiều, cái xấu cũng nhiều Chính vì vậynhững tính cách hành vi của những người xung quanh là môi trường ảnh hưởngtrực tiếp đến tính cách, hành vi, ứng xử của trẻ

II CÁC GIẢI PHÁP, BIỆN PHÁP THỰC HIỆN

Kĩ năng sống được giáo dục ở nhà và ở trường Kĩ năng sống được giáo dục trong cácmôn học chính khóa và ngoại khóa Giáo dục kĩ năng sống cần bắt đầu từ nhỏ, từ từnghành vi cá nhân đơn giản nhất, theo đó hình thành tính cách và nhân cách Cụ thể cần phải

áp dụng một số biện pháp sau:

1/ Xác định những kĩ năng sống cơ bản cần dạy học sinh ở lứa tuổi tiểu học:

Đối với tâm sinh lý học sinh bậc tiểu học thì có nhiều kĩ năng quan trọng mà các em cầnphải biết trước khi tập trung vào học văn hóa đặc biệt là học sinh độ tuổi lớp 1 Thực tế kếtquả của nhiều nghiên cứu đều cho thấy các kĩ năng quan trọng nhất học sinh cần phải họcvào thời gian đầu của năm học chính là những kĩ năng sống như: sự hợp tác, tự kiểm soát,tính tự tin, tự lập, tò mò, khả năng thấu hiểu và giao tiếp Việc xác định được các kĩ năng

cơ bản phù hợp với lứa tuổi sẽ giúp giáo viên lựa chọn đúng nội dung trọng tâm để dạy họcsinh

Vì thế giáo viên cần nắm rõ nắm rõ 5 nguyên tắc về giáo dục kĩ năng sống cho học sinh :+ Tương tác: các kĩ năng thương lượng, kĩ năng giải quyết vấn đề … được hìnhthành tốt trong quá trình HS tương tác với bạn bè và những người xung quanh Tạođiều kiện để các em có dịp thể hiện ý kiến của mình và xem xét ý kiến của ngườikhác Do vậy giáo viên cần tổ chức các hoạt động có tính chất tương tác trong các hoạtđộng giáo dục ngoài giờ lên lớp để giáo dục kĩ năng sống cho các em.+ Trải nghiệm: Cần phải có thiết kế và tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lênlớp cho học sinh được hoạt động thực, có cơ hội thể hiện ý tưởng, có cơ hội xử lí cáctình huống cũng như phản biện…Kĩ năng sống chỉ được hình thành khi người họctrải nghiệm qua thực tế và nó có kĩ năng khi các em được làm việc đó.+ Nguyên tắc tiến trình và nguyên tắc thay đổi hành vi: Giáo viên không thể giáodục kĩ năng sống trong một lần mà kĩ năng sống là một quá trình từ nhận thứchình thànhthái độ- thay đổi hành vi Thay đổi hành vi của một con người đặc biệthành vi tốt là quá trình khó khăn Do vậy giáo dục kĩ năng sống không thể là ngàymột ngày hai mà phải là cả một quá trình

+ Thời gian và môi trường giáo dục: Giáo dục giáo dục kĩ năng sống được thựchiện mọi lúc mọi nơi; giáo dục kĩ năng sống được giáo dục trong mọi môi trườngnhư gia đình, nhà trường, xã hội; cần phải tạo điều kiện tối đa cho học sinh tham gia vàocác tình huống thật trong cuốc sống.

2/ Cụ thể hóa nội dung của những kĩ năng cơ bản mà giáo viên cần dạy HS

- Kĩ năng hợp tác: Bằng các trò chơi, câu chuyện, một vấn đề, một bài hát giáo viên giúptrẻ học cách cùng làm việc với bạn, đây là một công việc không nhỏ đối với các em họcsinh lứa tuổi này Khả năng hợp tác sẽ giúp các em biết cảm thông và cùng làm việc với

- Kĩ năng thích tò mò, ham học hỏi, khả năng thấu hiểu: Đây là một trong những kĩ năngquan trọng nhất cần có ở các em vào giai đoạn này là sự khát khao được học Người giáoviên cần sử dụng nhiều tư liệu và ý tưởng khác nhau để khơi gợi tính tò mò tự nhiên củacác em Nhiều nghiên cứu cho thấy rằng, các câu chuyện hoặc các hoạt động và tư liệumang tính chất khác lạ thường khơi gợi trí não nhiều hơn là những thứ có thể đoán trướcđược

- Kĩ năng giao tiếp: Giáo viên cần dạy trẻ biết thể hiện bản thân và diễn đạt ý tưởng củamình cho người khác hiểu, trẻ cần cảm nhận được vị trí, kiến thức của mình trong thế giớixung quanh nó Đây là một kĩ năng cơ bản và khá quan trọng đối với trẻ Nó có vị trí chínhyếu khi so với tất cả các kĩ năng khác như đọc, viết, làm toán và nghiên cứu khoa học Nếucác em cảm thấy thoải mái khi nói về một ý tưởng hay chính kiến nào đó, các em sẽ trởnên dễ dàng học và sẽ sẵn sàng tiếp nhận những suy nghĩ mới Đây chính là yếu tố cầnthiết để giúp học sinh sẵn sàng học mọi thứ

- Kĩ năng sống tự tin : Một trong những kĩ năng đầu tiên mà giáo viên cần chú tâm là pháttriển sự tự tin, lòng tự trọng của trẻ Nghĩa là giúp trẻ cảm nhận được mình là ai, cả về cánhân cũng như trong mối quan hệ với những người khác Kĩ năng sống này giúp trẻ luôncảm thấy tự tin trong mọi tình huống ở mọi nơi

- Tương tác: các kĩ năng thương lượng, kĩ năng giải quyết vấn đề … được hình thành tốttrong quá trình HS tiếp súc với bạn bè và những người xung quanh Tạo điều kiện để các

em có dịp thể hiện ý kiến của mình và xem xét ý kiến của người khác Do vậy GV cần tổchức các hoạt động có tính chất tương tác trong các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

Trải nghiệm: Cần phải có thiết kế và tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho HSđược hoạt động thực, có cơ hội thể hiện ý tưởng, có cơ hội xử lí các tình huống cũng nhưphản biện…Kỹ năng sống chỉ được hình thành khi người học trải nghiệm qua thực tế và nó

Ngoài ra, ở nhà trường giáo viên cần dạy học sinh nghi thức văn hóa trong ăn uống qua đódạy các em kĩ năng lao động tự phục vụ, rèn tính tự lập như: Biết tự rửa tay sạch sẽ trướckhi ăn, chỉ ăn uống tại bàn ăn, biết cách sử dụng những đồ dùng, vật dụng trong ăn uốngmột cách đúng đắn, ăn uống gọn gàng, không rơi vãi, nhai nhỏ nhẹ không gây tiếng ồn,ngậm miệng khi nhai thức ăn, biết mời trước khi ăn, cảm ơn sau khi ăn, biết tự dọn, cấtđúng chỗ bát, chén, thìa … hoặc biết giúp người lớn dọn dẹp, ngồi ngay ngắn, không làm

Nguyên tắc tiến trình và nguyên tắc thay đổi hành vi: Giáo viên không thể giáo dục kỹnăng sống trong một lần mà kỹ năng sống là một quá trình từ nhận thức- hình thành thái

độ- thay đổi hành vi Thay đổi hành vi của một con người đặc biệt hành vi tốt là quá trìnhkhó khăn Do vậy giáo dục kỹ năng sống không thể là ngày một ngày hai mà phải là cảmột quá trình.

3/ Tạo môi trường thực hiện nhiệm vụ giáo dục kĩ năng sống

Rèn kỹ năng sống được thực hiện mọi lúc mọi nơi; giáo dục kỹ năng sống được giáo dụctrong mọi môi trường như gia đình, nhà trường, xã hội; cần phải tạo điều kiện tối đa cho

HS tham gia vào các tình huống thật trong cuốc sống.Hướng dẫn giáo viên thực hiện kế hoạch giáo dục, đánh giá học sinh bằng việc trang bịcho mỗi lớp 1 bản bằng giấy tô ki để đánh giá học sinh , kiểu dáng trang trí đẹp, mỗi HS

có mỗi biểu mẫu đánh giá riêng nhằm giúp giáo viên quan sát ghi chép hàng ngày từng chitiết về sự tiến bộ của các em , các mối quan hệ với cô, với bạn, ghi chép những kỹ nănghọc sinh đạt được trong mỗi ngày làm căn cứ, thước đo để đánh giá cuối mỗi tháng học Cũng từ biện pháp này, giáo viên sẽ có điều kiện lưu trữ dữ liệu, sản phẩm để đánh giá họcsinh , đồng thời có cơ sở để thay đổi, bổ sung các biện pháp giáo dục từng học sinh và giúp

Nhằm tạo môi trường giúp giáo viên và học sinh được thực hành kĩ năng sống Tôi đãtham mưu với Hiệu trưởng xây dựng thư viện thân thiện, có giá sách được thiết kế phânchia nhiều ngăn để sách, truyện nhiều kích cở, vừa tầm các em bổ sung sách thư viện cácloại sách nội dung hay trang trí đẹp hấp dẫn thu hút được GV và HS đọc sách Tới thư việnđọc sách cùng nhiều bạn bè, thầy cô HS cũng có điều kiện để rèn kĩ năng sống cho bản

thân.( Phụ lục 5)

4/ Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh Tiểu học thông qua các môn học:

4.1 Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh Tiểu học qua môn Tiếng Việt:

Môn Tiếng Việt ở trường Tiểu học có nhiệm vụ hình thành và phát triển ở học sinhcác kĩ năng: nghe, nói, đọc, viết để học tập và giao tiếp trong các môi trường hoạt động củalứa tuổi Thông qua hoạt động dạy và học môn Tiếng Việt góp phần rèn luyện thao tác tưduy, góp phần mở rộng hiểu biết về tự nhiên, xã hội và con người Kĩ năng sống đặc thù,thể hiện ưu thế của môn Tiếng Việt là kĩ năng giao tiếp, sau đó là kĩ năng nhận thức, baogồm nhận thức thế giới xung quanh, tự nhận thức, ra quyết định Trong sách giáo khoaTiếng Việt Tiểu học, có nhiều bài học mà tên gọi của nó đã nói rõ mục tiêu giáo dục các kĩnăng giao tiếp xã hội như: Lập danh sách học sinh, Lập thời gian biểu, Viết nhắn tin, Làmbiên bản cuộc họp, ……

Bài soạn minh họa ( Phụ lục 1) 4.2 Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh Tiểu học qua môn Đạo đức:

Bản thân nội dung môn Đạo đức đã chứa đựng nhiều nội dung liên quan đến kĩ năng sốngnhư: kĩ năng giao tiếp, ứng xử (với ông, bà, cha, mẹ, anh chị em, bạn bè, thầy cô giáo vàmọi người xung quanh), kĩ năng bày tỏ ý kiến của bản thân … Việc Giáo dục kĩ năngsống cho học sinh Tiểu học trong môn Đạo đức nhằm bước đầu trang bị cho học sinh các

kĩ năng sống cần thiết, phù hợp với lứa tuổi Tiểu học, giúp các em biết sống và ứng xử phùhợp trong các mối quan hệ với những người thân trong gia đình, với thầy cô giáo, bạn bè

và những người xung quanh; với cộng đồng, quê hương, đất nước và với môi trường tựnhiên; giúp các em bước đầu biết sống tích cực, chủ động, có mục đích, có kế hoạch, tự

trọng, tự tin, có kỉ luật, biết hợp tác, tiết kiệm, gọn gàng, ngăn nắp, vệ sinh, để trở thànhngười con ngoan trong gia đình, học sinh tích cực của nhà trường và công dân tốt của xãhội.

Bài soạn minh họa ( Phụ lục 2) 4.3.Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh Tiểu học qua môn Tự nhiên và xã hội:

Môn Tự nhiên và xã hội ở các lớp 1,2,3 là một môn học giúp HS có một số kiến thức

cơ bản ban đầu về con người và sức khoẻ, về một số sự vật, hiện tượng đơn giản trong tựnhiên - xã hội Chú trọng đến việc hình thành và phát triển các kĩ năng trong học tập như:quan sát, nêu nhận xét, thắc mắc, đặt câu hỏi và diễn đạt hiểu biết của bản thân về các sựvật, hiện tương đơn giản trong tự nhiên và trong xã hội,.Đặc biệt môn học giúp HS xâydựng các quy tắc giữ vệ sinh, an toàn cho bản thân, gia đình và cộng đồng; yêu gia đình,quê hương, trường học và có thái độ thân thiện với thiên nhiên

Cùng với kiến thức cơ bản về con người, về Tự nhiên- xã hội, việc giáo dục kĩ năng sốngcho HS qua môn Tự nhiên và xã hội sẽ góp phần không chỉ khắc sâu thêm các kiến thứccủa môn học mà còn hình thành thái độ và hành vi tích cực, phù hợp, cần thiết giúp họcsinh có thể ứng xử có hiệu quả các tình huống thực tế trong cuộc sống

Bài soạn minh họa (Phụ lục 3)

4.4 Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh Tiểu học thông qua hoạt động ngoài giờ lên lớp:

Hoạt động ngoài giờ lên lớp là một hoạt động quan trọng, góp phần nâng cao chấtlượng giáo dục toàn diện, thực hiện mục tiêu giáo dục của nhà trường Chính từ nhữnghoạt động như: lao động, sinh hoạt tập thể, hoạt động xã hội đã góp phần rất lớn trong việchình thành nhân cách của học sinh Giúp em biết tự giáo dục, tự rèn luyện, tự hoàn thiệnmình Có thể nói việc tổ chức các hoạt động ngoài giờ lên lớp là xây dựng cho các em cácmối quan hệ phong phú, đa dạng một cách có mục đích, có kế hoạch, có nội dung vàphương pháp nhất định, gắn giáo dục với cộng đồng, tạo sự thân thiện trong mọi tìnhhuống Biến các nhu cầu khách quan của xã hội thành những nhu cầu của bản thân họcsinh

Việc tổ chức các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp trong trường Tiểu học là điềukiện tốt nhất giúp học sinh tích luỹ và rèn kĩ năng sống có hiệu quả Thông qua các hoạtđộng ngoài giờ lên lớp các em được hợp tác, trải nghiệm các kĩ năng sống Vậy giáo viêncần thiết kế và tổ chức thực hiện các hoạt động ngoài giờ lên lớp sao cho học sinh có cơhội thể hiện ý tưởng cá nhân, tự trải nghiệm và biết phân tích kinh nghiệm sống của chínhmình và người khác

Một số hình ảnh về hoạt động ngoài giờ lên lớp của lớp 3C tại trường tiểu học Ninh Lộc

( Phụ lục 4 )

5/ Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh Tiểu học thông qua công tác chủ nhiệm lớp

Làm chủ nhiệm là một nghệ thuật, đòi hỏi người giáo viên phải là tấm gương sángcho học sinh noi theo về lời ăn, tiếng nói, tác phong làm việc cho đến trình độ chuyênmôn; quan hệ với trò như người thân để trò cảm thấy vừa gần gũi, vừa đáng tin cậy; kiêntrì giáo dục học sinh theo kiểu mưa dầm lâu thấm đất.

Trước đây, giáo viên chủ nhiệm chủ yếu là định hướng, hướng dẫn hành vi đạo đứccho HS Hiện nay giáo viên chủ nhiệm không chỉ làm công tác chuyên môn mà còn phải

có tình cảm để giải quyết những tình huống phát sinh của học sinh trong lớp Vì thế ngoàiviệc phải đảm bảo nội dung lên lớp vừa tạo sự hấp dẫn, sáng tạo, mới mẻ, gây hứng thúhọc tập cho Và điều không thể thiếu là người giáo viên chủ nhiệm phải có tâm huyết vớinghề và tình yêu thương đối với HS

Vậy để giáo dục kĩ năng sống cho học sinh Tiểu học thông qua công tác chủ nhiệmlớp thì mỗi người giáo viên chủ nhiệm cần:

- Tăng cường giáo dục kĩ năng sống cho học sinh thông qua các hình thức dạy học củamình, qua các giờ sinh hoạt để giáo dục đạo đức và nhân cách cho học sinh

- Xây dựng hành vi giao tiếp giữa “Thầy với thầy, trò với trò, thầy với trò” rèn luyện kĩnăng ứng xử văn hoá, lên án mọi hành vi bạo lực học đường và xã hội

- Thường xuyên liên hệ với cha mẹ học sinh, kịp thời nắm bắt thông tin, cùng kết hợp vớicha mẹ học sinh rèn cho học sinh kĩ năng ứng xử văn hoá, rèn luyện sức khoẻ phòngchống bạo lực

- Nâng cao ý thức tự nguyện, tự giác, tự chủ phát huy được tính tích cực trong việc rènluyện kĩ năng sống của thầy cô giáo và học sinh Giáo dục cho HS nhận biết được lợi íchcủa việc rèn luyện kĩ năng về mọi mặt: cho bản thân, gia đình, xã hội và đất nước Đồngthời biết quan tâm chia sẻ đến mọi người

- Giáo viên chủ nhiệm phải thực sự đổi mới phương pháp trong việc thực hiện công tác chủnhiệm lớp, tạo điều kiện để học sinh rèn luyện và tự rèn luyện Coi trọng tự rèn luyện củahọc sinh và động viên kịp thời

Vấn đề giáo dục kĩ năng sống cho học sinh còn cần đến vốn sống, tình thương vànhân cách của người thầy Học kiến thức ở thầy trước hết là ở tấm gương sống của thầy Vì

vậy để giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trước hết “Mỗi thầy cô giáo là một tấm gương đạo đức, tự học và sáng tạo” mà ngành Giáo dục đã phát động.

6/ Giáo viên tuyên truyền các bậc cha mẹ thực hiện dạy các em các kĩ năng sống cơ bản

- Trước hết, người lớn phải gương mẫu, yêu thương, tôn trọng, đối xử công bằng với các

em và đảm bảo an toàn cho các em, tạo điều kiện tốt nhất cho các em vui chơi

- Cha mẹ luôn khuyến khích các em nói lên quan điểm của mình, nói chuyện với các thànhviên trong lớp, trong gia đình về cảm giác và về những lựa chọn của mình, cần giúp các

em hiểu rằng nên có thông số để theo đó mà lựa chọn, cố gắng không chỉ trích các quyếtđịnh của các em Việc này sẽ hình thành kĩ năng tự kiểm soát bản thân, rèn luyện tính tựtin cho các em khi tham gia các hoạt động và các buổi thảo luận tại trường sau này

- Cô giáo, cha mẹ giúp các em phát triển sở thích, ý thích của mình và đảm bảo rằng ngườilớn có thể cung cấp thêm phương tiện để các em thực hiện ý thích đó.

Ví dụ: Một số học sinh thích vẽ, ngoài việc cho các em học năng khiếu vẽ thì cô giáo,cha mẹ có thể cho các em thêm bút màu, giấy vẽ và hãy chỉ cho các em cách lưu giữ cácbức tranh để tạo thành một bộ sưu tập tranh vẽ của chính các em hoặc triển lãm tranh củacác em ở góc nhỏ trong nhà, trong lớp Hay học sinh thích học đàn thì tạo điều kiện để các

em được tham gia các lớp bồi dưỡng thêm để các em có đủ tự tin biểu diễn trên sân khấutrong những ngày lễ lớn của trường tổ chức: 20/11; Văn nghệ “ Mừng đảng – Mừngxuân”;

-Cô giáo, cha mẹ cần dạy các em những nghi thức văn hóa trong ăn uống, biết cách sửdụng các đồ dùng ăn uống; Cụ thể: Các em được làm quen với những đồ dùng, vật dụngkhác nhau, (bộ đồ bếp, bộ đồ ăn, bộ đồ uống) Sự sạch sẽ, gọn gàng, một thói quen nề nếp,

sự sắp đặt ngăn nắp, ngay ngắn những bộ đồ dùng, vật dụng, thái độ ăn uống từ tốn, khôngvội vã, không khí cởi mở, thoải mái và đầm ấm, những cuộc trao đổi nhẹ nhàng, dễ chịu…tất cả những yếu tố trên sẽ giúp các em có thói quen tốt để hình thành kĩ năng tự phục vụ

và ý nghĩa hơn là kỹ năng sống tự lập sau này

III Hiệu quả của đề tài nghiên cứu:

1 Kết quả thực hiện:

Từ những cố gắng nghiên cứu tài liệu, kinh nghiệm của bản thân, sự đồng thuận hợptác của các bạn đồng nghiệp, sự ủng hộ tích cực của các bậc cha mẹ đã giúp tôi đã áp dụngsáng kiến vào HS khối 3 cụ thể là lớp 3C và đạt được kết quả trong việc dạy các kĩ năng

Kết quả cho thấy HS ngoan hơn, tự giác hơn, chủ động, mạnh dạn hơn tự tin, ứng xử khá

* Khảo sát lớp 3B, 3C năm học 2016-2017: + Nội dung khảo sát : Kĩ năng mạnh dạn tự tin

Khảo sát qua quan sát hoạt động tập biểu diễn trong một tiết Âm nhạc:

Bảng khảo sát ( Phụ lục 5 )

Qua so sánh một kĩ năng sống của HS 2 lớp cho thấy các biện pháp nêu trên được áp dụng

ở lớp 3C đã mang lại hiệu quả rõ rệt số học sinh có kĩ năng mạnh dạn tự tin nhiều hơn hẳn

so với lớp 3B chưa áp dụng biện pháp trên

+ Nội dung khảo sát : Kĩ năng hợp tác qua việc thảo luận nhóm

Khảo sát qua quan sát HS thực hành thảo luận nhóm trong một số tiết Tự nhiên xã hội

Bảng khảo sát ( Phụ lục 5 )

Qua so sánh kĩ năng hợp tác của HS 2 lớp cho thấy các biện pháp nêu trên được áp dụng ởlớp 3C đã mang lại hiệu quả rõ rệt Số HS có kĩ năng hợp tác ở lớp 3C nhiều hơn so với

+ Nội dung khảo sát : Kĩ năng ứng xử trong các tình huống:

Khảo sát qua quan sát HS hoạt động xử lý tình huống trong một tiết Đạo đức:

Bảng khảo sát (Phụ lục 5 )

Qua kết quả khảo sát, ta thấy số lượng HS biết ứng ứng xử phù hợp ở lớp 3C nhiều

- Kết quả rèn kĩ năng sống lớp 3C như sau:

100% học sinh đều được giáo viên tạo mọi điều kiện khuyến khích khơi dậy tính tò mò,phát triển trí tưởng tượng, năng động, sáng tạo ,100% học sinh được rèn luyện khả năngsẵn sàng học tập ở trường phổ thông hiệu quả ngày càng cao.90% học sinh có thói quen lao động tự phục vụ, được rèn luyện kĩ năng tự lập; kĩ năngnhận thức; kĩ năng vận động nhỏ, vận động tinh thông qua các hoạt động hàng ngày trongcuộc sống của học sinh ; ngoài ra có 70% học sinh được rèn kĩ năng tự kiểm soát bản thân,phát triển óc sáng tạo, tính tự tin thông qua các hoạt động năng khiếu vẽ, thể dục, và các

Giáo viên gần gũi chuyện trò với học sinh hơn, giải quyết hợp lý, công bằng với mọi tìnhhuống xảy ra giữa các em học sinh trong lớp.Trong giảng dạy, GV đã chú ý đến hoạt động cá nhân, hoạt động nhóm nhiều hơn.Mạnh dạn, tự tin điều khiển các cuộc họp phụ huynh học sinh, biết tự chuẩn bị, phối hợpchặt chẽ, trao đổi thừơng xuyên với cha mẹ các em.Hiệu quả lớn nhất là nhà trường đã huy động được sự tham gia của cha mẹ các em, củacác tổ chức, các lực lượng xã hội trong việc giáo dục văn hóa, truyền thống cho học sinh,đồng thời đây là những cơ hội vàng dạy trẻ kỹ năng sống

2/ Bài học kinh nghiệm:

 Một số điều ngừơi lớn cần tránh khi dạy trẻ kĩ năng sống:

- Không hạ thấp các em: Cứ mỗi lần chúng ta nói những lời hạ thấp khả năng các em làchúng ta đã phá vỡ những suy nghĩ tích cực về chính bản thân của học sinh Không nên tạocho các em thói quen kiêu ngạo nhưng cũng không nên nói những lời không hay đối vớitrẻ

- Không doạ nạt: Người lớn cần nhớ rằng mỗi lần chúng ta doạ nạt là chúng ta đã làm chotrẻ sợ hãi và căm giận người lớn Sự đe doạ hoàn toàn có hại cho đứa trẻ và sẽ không giúpcho hành vi của các em tốt hơn

- Không bắt các em hứa hẹn: Vì sự hứa hẹn hoặc doạ nạt không có ý nghĩa đối với em vìnếu các em cảm nhận được và cắn rứt vì không làm tròn lời hứa thì ở các em sẽ phát triểncảm giác hối lỗi

- Không nên yêu cầu các em phục tùng theo ý người lớn ngay lập tức vì sự phục tùng mộtcách thái quá không có sự thoả thuận giữa các bên không tạo điều kiện phát triển tính tựlập ở các em

- Không yêu cầu những điều không phù hợp với các em vì những yêu cầu ở các em phảithực hiện một hành vi chín chắn mà các em chưa có khả năng hoặc các em phải làm cácyêu cầu không mang tính thống nhất và liên tục trong việc cho phép hoặc cấm đoán sẽ ảnhhưởng không tốt đến sự phát triển tính nhận thức của học sinh

- Không nên nhồi nhét lượng kiến thức quá mức so với khả năng tiếp nhận của não bộ

PHẦN C : KẾT LUẬN

I PHẠM VI ỨNG DỤNG

Qua kết quả đã trình bày của sáng kiến kinh nghiệm về “ giáo dục rèn luyện kỹ năngsống cho học sinh” thì đề tài này có khả năng ứng dụng rộng rãi vào các trường tiểu họctrong thị xã Mô hình này rất dễ dàng thực hiện dành cho học sinh các trường với các hìnhthức phong phú nêu trên, làm cho các em cảm nhận được kỹ năng sống, giá trị sống lànhững kỹ năng, những chuẩn mực trong một xã hội văn minh Nó có thể xem là hành tranghết sức cần thiết cho các em trong cuộc sống, là những vốn sống không thể thiếu của mộtngười lao động chân chính trong thời kỳ đất nước ta đang hội nhập với nền kinh tế thế giới.Trước mắt giúp cho các em đổi mới phương pháp, tích cực học tập và biết tự điều chỉnhhành vi, tự giác chấp hành tốt nội qui nhà trường Nội dung của phong trào “ Đẩy mạnh và

đa dạng hóa hoạt động giáo dục rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh” là mô hình hoạtđộng mang tính lâu dài và bền vững, bởi hoạt động giáo dục rèn luyện kỹ năng sống chohọc sinh trong nhà trường hiện nay là một hoạt động thiết thực mang tính chiến lược nhằmxây dựng nguồn nhân lực phục vụ cho quá trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước

II Ý NGHĨA

- Giáo dục kĩ năng sống trong trường học góp phần rèn luyện, hình thành chohọc sinh sống có trách nhiệm hơn và biết lựa chọn cách ứng xử phù hợp, ứng phóvới các sức ép, thách thức trong cuộc sống; thúc đẩy hành vi mang tính xã hội,giảm bớt tỷ lệ phạm pháp

- Giáo dục kĩ năng sống còn tạo mối quan hệ thân thiện, cởi mở giữa thầy, trò,

sự hứng thú tự tin, chủ động sáng tạo trong học tập, nâng cao chất lượng, hiệu quảgiáo dục Học sinh được giáo dục kĩ năng sống xác định được bổn phận và nghĩa

vụ của mình đối với bản thân, gia đình và xã hội

Rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh là một việc làm hết sức cần thiết của xã hội, các

em không chỉ biết học giỏi về kiến thức mà còn phải được tôi luyện những kĩ năng sốngqua đó tạo cho các em một môi trường lành mạnh, an toàn, tích cực, vui vẻ Việc giáo dục

kĩ năng sống ngay từ lớp nhỏ sẽ rút ngắn thời gian để trang bị cho các em vốn kiến thức, kĩ

năng, giá trị sống để làm hành trang bước vào đời Chính vì vậy, các thầy cơ giáo tiểu họcluơn giữ vai trị vơ cùng quan trọng.

Sống, học tập, lao động là những vấn đề thiết yếu mà tơi luơn cố gắng để ươm mầm chothế hệ trẻ Bởi trẻ em là hạnh phúc của gia đình, tương lai của đất nước, là lớp người kế tục

sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc, là nhân tố để cây đời mãi mãi xanh tươi

Người viết

PHỤ LỤC 1

Bài soạn minh họa mơn Tiếng Việt Tập đọc : BẬN ( Hoạt động 2)

I / MỤC TIÊU :

1 Rèn kĩ năng đọc thành tiếng :

- Đọc đúng, rõ ràng bài tập đọc

- Biết đọc bài thơ với giọng vui, khẩn trương, thể hiện sự bận rộn của mọi vật mọingười