Giáo Dục Quốc Phòng là môn học chính khóa nằm trong chương trình giảng dạy của các trường Trung Học Phổ Thông nhằm rèn luyện hình thành nhân cách, góp phần nâng cao ý thức quốc phòng, củ
Trang 1A MỞ ĐẦU
1 Lí do chọn đề tài
Giáo dục quốc phòng cho học sinh là một bộ phận quan trọng của công tác Giáo dục quốc phòng toàn dân Giáo Dục Quốc Phòng là môn học chính khóa nằm trong chương trình giảng dạy của các trường Trung Học Phổ Thông nhằm rèn luyện hình thành nhân cách, góp phần nâng cao ý thức quốc phòng, củng cố nền quốc phòng toàn dân vững mạnh Nhận rõ vị trí, vai trò của nhiệm vụ trên, những năm qua, Ban giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Đồng Nai luôn quan tâm chỉ đạo và tổ chức, triển khai thực hiện tốt công tác Giáo Dục Quốc Phòng cho học sinh
Trong những năm qua, Sở Giáo Dục Đào Tạo đã chỉ đạo, xây dựng kế hoạch hướng dẫn các nhà trường chọn nhiều hình thức tổ chức giảng dạy, học tập môn học này Các trường Trung học phổ thông giảng dạy 35 tiết mỗi năm học HS được nâng cao hiểu biết về truyền thống vẻ vang của dân tộc, của Quân đội Nhân dân Việt Nam và một số nội dung cơ bản về quốc phòng, rèn luyện tác phong, nếp sống tập thể có kỷ luật Nội dung thực hành luyện tập theo đúng nội dung, thời gian quy định Các nhà trường đều tổ chức thi, kiểm tra, hội thao đánh giá kết quả học tập
Tuy nhiên, còn một số trường Trung học phổ thông và một số cấp ủy đảng, chính quyền địa phương, các cấp, các ngành nhận thức chưa thật đầy đủ và sâu sắc về trách nhiệm lãnh đạo, chỉ đạo đối với công tác giáo dục quốc phòng toàn dân Cơ chế tổ chức thực hiện thiếu thống nhất; chưa phối hợp đồng bộ giữa các ngành chức năng; việc thực hiện công tác giáo dục quốc phòng trong học sinh, chất lượng còn thấp, thậm chí có nơi thiếu những quy chế, quy định cụ thể
giáo viên GDQP thì đào tạo ngắn hạn liên kết tại địa phương và các trường đại học hoặc học các lớp tập huấn 3, 4 ngày không có thời gian tự nâng cao trình độ, tiếp cận với các thông tin kỹ thuật mới, đổi mới mạnh mẽ sâu rộng phương pháp dạy và học, phương pháp kiểm tra, đánh giá: Giáo viên cần phải đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng tích cực hoá hơn nữa quá trình học tập của học sinh, phải tạo ra được cơ chế buộc học sinh phải tham khảo tài liệu, chủ động nắm bắt nội dung môn học, nhằm hiểu sâu hơn nữa kiến thức Đồng thời, cần cải tiến phương pháp học tập của học sinh, bởi hoạt động của giáo viên trên lớp đã bao hàm hoạt động của học sinh; cũng như vậy, hoạt động học của học sinh luôn chứa đựng vai trò giảng dạy của giáo viên Để dự báo năng lực học tập, tự giáo
Trang 2dục của học sinh và khích lệ bằng điểm thưởng cho những học sinh có tinh thần nghiên cứu bài học, điều đó phụ thuộc vào khả năng giảng dạy, điều khiển của giáo viên Qua đó điều chỉnh, cải tiến phương pháp học tập của học sinh, phương pháp giảng dạy của thầy Có như vậy, chúng ta mới thực sự biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo hiệu quả được
Vậy tôi mạnh dạn viết đề tài sáng kiến kinh nghiệm “Một vài kinh
nghiệm và giải pháp nâng cao chất lượng môn Giáo Dục Quốc Phòng – An Ninh cho học sinh trường THPT Thiệu Hóa ”
2 Mục đích nghiên cứu
Mục đích nghiên cứu của đề tài nhằm nâng cao chất lượng Giáo dục Quốc phòng -An ninh cho học sinh trường THPT Thiệu hóa
3 Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài này là nâng cao hiệu quả Giáo dục Quốc phòng - An ninh trong đối tượng học sinh cấp THPT
B NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN
I Cơ sở lí luận
Thực hiện Chỉ thị 12-CT/TW ngày 03/5/2007 của Bộ Chính trị về Tăng cường sự lãnh đạo của đảng đối với công tác GDQP-AN trong tình hình mới; Chỉ thị số 417/CT-TTg ngày 31/3/2010 của Thủ tướng Chính phủ vế việc tăng cường chỉ đạo, thực hiện công tác GDQP-AN năm 2010 và những năm tiếp theo; Nghị định 116/2007-NĐ-CP về GDQP-AN cùng nhiều văn bản quy phạm pháp luật khác làm cơ sở pháp lý để thực hiện nhiệm vụ GDQP-AN trong các trường THPT Với mục tiêu giáo dục phổ thông là “giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kĩ năng cơ bản, phát triển năng lực khả năng, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”; Chương trình giáo dục phổ thông ban hành kèm theo quyết định số 16/2006/QĐ-BGDĐT ngày 5/5/2006 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục Đào tạo cũng
đã nêu : “Phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc trưng môn học, đặc điểm đối tượng học sinh, điều kiện của từng lớp học; bồi dưỡng cho học sinh phương pháp tự học, khả năng hợp tác; rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú và trách nhiệm học tập cho học sinh”
Trang 3Từ năm học 2012-2013 Trường THPT Thiệu Hóa đã tiếp tục chỉ đạo triển khai thực hiện cuộc vận động “Hai không” với bốn nội dung trọng tâm: Nói không với tiêu cực trong thi cử và bệnh thành tích; nói không với vi phạm đạo đức nhà giáo và việc cho học sinh ngồi nhầm lớp Gắn kết với việc triển khai tổ chức thực hiện Chỉ thị số 06-CT/TW ngày 07/6/2006 của Bộ Chính trị về cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” Để đạt được mục tiêu đề ra là đảm bảo chất lượng giáo dục ổn định và phát triển vững chắc Ngay từ đầu năm học Trường THPT Thiệu Hóa đã chỉ đạo làm tốt công tác tuyên truyền đến toàn thể cán bộ, giáo viên, học sinh và các bậc Phụ huynh hiểu
rỏ mục đích, yêu cầu của việc nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện Hiện nay, nền giáo dục nước ta đang ở vào giai đoạn, mà việc đổi mới phương pháp giảng dạy, đang là một vấn đề cấp bách được đặt ra Phải khuyến khích tự học phải vận dụng những phương pháp giáo dục hiện đại để bồi dưỡng cho học sinh năng lực
tư duy sáng tạo Để thực hiện tốt chủ trương này thì cần phải đào tạo khả năng tự học cho học sinh Nói đến Giáo dục quốc phòng – An ninh Trường THPT Thiệu Hóa là một trong những đơn vị trong huyện có điều kiện về cơ sở vật chất, trang thiết bị, điều kiện sân bãi tạm đáp ứng số lượng tiết học giáo dục quốc phòng –
an ninh cho khoảng 1500 học sinh Tiết học giáo dục quốc phòng – an ninh chính khóa đã truyền thụ cho các em học sinh những tri thức cơ bản của nền Giáo dục quốc phòng toàn dân, những hiểu biết về tổ chức QĐND Việt Nam, về nhà trường quân đội, về lịch sử QĐND Việt Nam, truyền thống đấu tranh dựng nước - giữ nước của dân tộc và Luật biên giới Quốc gia Đó là những kiến thức rất bổ ích, thiết thực với học sinh phổ thông trước ngưỡng cửa cuộc đời Học sinh còn được làm quen với tác phong quân đội qua các bài học về điều lệnh, đội ngũ, các tư thế vận động cơ bản trong chiến đấu, băng bó, cứu thương làm quen với các phương tiện chiến đấu như ném lựu đạn, cách bắn súng tiểu liên
AK Qua học tập môn Giáo dục quốc phòng – An ninh đã giáo dục cho học sinh lòng yêu nước - tự hào dân tộc, nâng cao tinh thần cảnh giác, chống mọi âm mưu diễn biến hoà bình của kẻ thù.Toàn bộ chương trình học tập của từng khối được xây dựng theo chương trình hướng dẫn của Bộ GD&ĐT, đảm bảo dạy đủ môn, đủ tiết, đúng phân phối chương trình
Vì vậy các tiết học Giáo dục quốc phòng – An ninh học sinh tham gia học đầy đủ tích cực sôi nổi và hào hứng Giáo dục quốc phòng – an ninh trong trường THPT
là môn học chính khóa, là bộ môn khoa học tổng hợp có phạm vi vô cùng rộng lớn và khá phức tạp, nên không thể đơn giản, sơ sài mà nó phải được coi là một
hệ thống chương trình và phải được quán triệt trong tất cả các môn học trong
Trang 4mọi hoạt động của học sinh, ở mọi lúc, mọi nơi, có vậy mới có thể đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ quốc phòng hiện tại và tương lai
II Thực trạng của vấn đề
Giáo Dục Quốc Phòng-An Ninh trong ngành giáo dục đã có những chuyển biến
mạnh mẽ từ nhận thức của đội ngũ cán bộ quản lý các cấp đến việc tổ chức thực hiện ở từng cơ sở, nhà trường, đơn vị Các cơ quan quản lý giáo dục đã có sự chỉ đạo kiên quyết để thực hiện tốt nhiệm vụ giáo dục quốc phòng - an ninh trong toàn ngành Đội ngũ giáo viên giáo dục quốc phòng ở cấp trung học phổ thông
đã bước đầu được hình thành và phát triển Sở giáo dục và đào tạo Thanh Hóa đã từng bước thực hiện biên chế giáo viên theo các văn bản quy định hiện hành; việc tổ chức học theo phân phối chương trình, kiểm tra, đánh giá kết quả học tập cho từng học sinh đã được thực hiện ở nhiều trường trong toàn tỉnh Giáo dục quốc phòng, an ninh cho học sinh các trường ngày càng có chất lượng, hiệu quả
đã tạo ra môi trường học tập, rèn luyện cho học sinh
Những kết quả đạt được đã khẳng định chủ trương đúng đắn của Đảng, Nhà nước về công tác giáo dục quốc phòng, an ninh; tuy nhiên, trong lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện nhiệm vụ giáo dục quốc phòng, an ninh của các trường còn bộc lộ một số hạn chế như sau:
Nhận thức và trách nhiệm của một số cán bộ lãnh đạo các nhà trường và địa phương đối với nhiệm vụ giáo dục quốc phòng, an ninh chưa sâu sắc, từ đó chưa thật sự quan tâm chỉ đạo và đầu tư đúng mức cho công tác này Còn có những trường chưa coi giáo dục quốc phòng, an ninh là nhiệm vụ lâu dài, ỷ lại vào sự giúp đỡ của các đơn vị và cơ quan quân sự địa phương; chưa thực hiện tốt chế độ báo cáo, sơ kết, tổng kết theo quy định dẫn đến việc quản lý, chỉ đạo chưa kịp thời, kém hiệu quả
Đội ngũ giáo viên, giảng viên giáo dục quốc phòng, an ninh chưa đáp ứng
kịp với yêu cầu phát triển cả về số lượng và chất lượng, đặc biệt có trường gần như chưa có giáo viên đã qua đào tạo dù ở bất cứ hình thức nào Việc đào tạo giáo viên cho các trường trung học phổ thông vẫn chưa thật sự mang tính chiến lược; chưa có phương án và giải pháp cụ thể cho việc tạo nguồn giảng viên giáo dục quốc phòng trong các nhà trường Trung Học Phổ Thông Điều đáng bàn ở đây là có rất nhiều trường THPT chỉ học môn GDQP qua loa, cho rằng đây là môn phụ, cần dành thời gian cho những môn khối thi Đại học, môn thi tốt nghiệp Trên thực tế, tại các trường THPT hiện nay, chưa có trường nào có giáo viên chuyên trách về GDQP Biên chế không tăng, các trường không thể có giáo
Trang 5viên chuyên trách về GDQP Vì vậy, mặc dù hằng năm, ngành GD-ĐT phối hợp với Bộ Chỉ huy Quân sự Tỉnh, trường Quân sự Tỉnh đã huy động hàng trăm giáo viên quân sự của các trường về tham gia lớp tập huấn, song vẫn chưa bảo đảm đúng yêu cầu, quy chế của môn học Hầu hết các lớp học hiện nay đa số học sinh đều không có ý thức và xem thường bộ môn Giáo dục quốc phòng… ảnh hưởng đến chất lượng học tập Về khó khăn ở các nhà trường: Đội ngũ giáo viên giáo dục Quốc phòng – An ninh hoàn toàn là giáo viên được đào tạo từ chuyên ngành Giáo dục thể chất Đối với lĩnh vực Quốc phòng – An ninh, tuy được đào qua lớp giáo viên giáo dục Quốc phòng và được tập huấn về chuyên môn, nghiệp vụ, cấp giấy chứng nhận đã học qua lớp Đào tạo ngắn hạn và được bồi dưỡng qua các chuyên đề thường xuyên hàng năm, nhưng do đây là một lĩnh vực khá mới mẻ và thời gian được lĩnh hội về chuyên môn còn hạn chế nên ít nhiều đã gặp phải khó khăn trong giảng dạy
- Đối với học sinh: Do khách quan các em được sinh ra và lớn lên trong thời bình và do yêu cầu về lượng kiến thức của các môn học, giờ học cộng thêm áp lực từ phía không ít phụ huynh phân luồng theo khối A, B Nên đã tác động ít nhiều đến suy nghĩ và việc xác định nhiệm vụ học tập đối với bộ môn này Đối với một phận nhỏ học sinh còn ngộ nhận và coi đây là môn học phụ dẫn đến ý thức học tập môn Giáo dục quốc phòng – an ninh chưa cao Dẫn đến tình trạng học sinh chưa trang bị đầy đủ sách giáo khoa về môn giáo dục quốc phòng – an ninh, còn mang tính đối phó nên làm cho việc giảng dạy theo phương pháp mới còn bị hạn chế nhất định
- Dụng cụ, trang thiết bị cho môn học tương đối đầy đủ từ nguồn được Sở Giáo dục – Đào tạo cấp và một số tự trang bị: Khu vực huấn luyện thực hành đã nâng cấp nhưng chưa được đảm bảo Đặc biệt là thiếu phòng máy chiếu hình ảnh sinh động Để đạt được kết quả tốt qua nội dung ngắm bắn giáo viên đã gặp khó khăn thực sự, nếu chỉ trang bị cho các em học sinh về lý thuyết bắn, tư thế bắn, các yếu lĩnh của động tác bắn với thời lượng 1 tiết học lý thuyết thì hiệu quả thực
sự chưa cao trong khi luyện tập
III Các biện pháp để giải quyết vấn đề
1 Nâng cao nhận thức cho giáo viên và học sinh về vai trò của môn giáo dục Quốc phòng- An ninh
Nâng cao hơn nữa nhận thức của giáo viên và học sinh về vị trí, vai trò của môn Giáo Dục Quốc Phòng trong chương trình đào tạo: Nhìn chung, giáo viên
và học sinh đã có nhận thức đúng đắn về vị trí, vai trò của môn Giáo Dục Quốc
Trang 6Phòng trong chương trình đào tạo Song phải thừa nhận một thực tế rằng, ở một
bộ phận không nhỏ học sinh và một số ít giáo viên có biểu hiện coi thường, xem nhẹ môn học này Việc nhận thức về môn học như vậy chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến chất lượng dạy và học: Giáo viên không hoàn toàn chuyên tâm cho chuyên môn, chỉ dạy làm sao cốt xong việc, không thể truyền nhiệt huyết cho học sinh -yếu tố quan trọng đảm bảo thành công của giờ giảng Còn học sinh rơi vào tình trạng học đối phó, trung bình chủ nghĩa, kém hào hứng trong học tập Do vậy, việc làm đầu tiên và cần thiết là phải nhanh chóng khắc phục tình trạng này, có biện pháp nâng cao hơn nữa về mặt nhận thức trong toàn ngành giáo dục Cần đẩy mạnh tuyên truyền Giáo dục quốc phòng - An ninh một cách sâu rộng, khơi dậy tinh thần trách nhiệm của tất cả mọi người đối với việc học tập, nghiên cứu môn giáo dục quốc phòng-an ninh trong các nhà trường phổ thông
2 Nâng cao chất lượng đội ngũ giảng dạy môn Giáo dục quốc phòng
Tăng cường về số lượng và nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên môn giáo dục quốc phòng: Như đã nêu ở trên, đội ngũ giáo viên môn giáo dục quốc phòng vẫn còn thiếu nhiều về số lượng Do vậy, trong thời gian tới, cần nhanh chóng phát triển đội ngũ, tránh tình trạng giáo viên phải đảm nhận số giờ vượt chuẩn quá cao Để đạt mục tiêu này, một mặt cần chú trọng vào đối tượng sinh viên đang được đào tạo chuyên ngành môn giáo dục quốc phòng-an ninh tại các trường đại học Mặt khác cần tạo điều kiện thu hút tuyển dụng lực lượng giáo viên từ bên ngoài (đáp ứng đầy đủ tiêu chí mà Sở giáo dục đào tạo đề ra) Đủ giáo viên là điều kiện tiên quyết đảm bảo việc nâng cao chất lượng giảng dạy
Song song với việc chú ý số lượng, việc chú trọng chất lượng của đội ngũ giáo viên là vô cùng quan trọng Phải không ngừng bồi dưỡng về phẩm chất chính trị, đạo đức cách mạng, lương tâm và trách nhiệm nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên giáo dục quốc phòng Phẩm chất chính trị, đạo đức cách mạng là một trong những tiêu chuẩn của người giáo viên THPT Đối với giáo viên giáo dục quốc phòng, điều này càng cần thiết, bởi họ không chỉ là giáo viên quân sự, có nhiệm vụ truyền thụ kiến thức, mà còn là người giáo dưỡng cho học sinh đạo đức, hình thành lý tưởng, chuẩn mực đạo đức cho thế hệ trẻ, tuyên truyền chủ trương, chính sách của Đảng, của Nhà nước Bên cạnh đó, việc nâng cao trình độ chuyên môn và khả năng nghiên cứu khoa học cho đội ngũ giáo viên giáo dục quốc phòng là việc làm cấp bách, cần tiến hành thường xuyên Để giảng dạy tốt, giáo viên giáo dục quốc phòng trước hết phải có kiến thức sâu rộng Cho nên, việc có ý thức tự trau dồi, tích luỹ kiến thức qua việc tự học, tự nghiên cứu,
Trang 7nhằm làm giàu tri thức phục vụ chuyên môn phải được coi trọng Ngoài ra, việc cập nhật thông tin qua các phương tiện thông tin đại chúng đóng vai trò hết sức quan trọng, giúp cho giáo viên có nhiều kiến thức mới, phong phú
Mặt khác, đối với giáo viên giáo dục quốc phòng , công việc giảng dạy phải gắn liền với nghiên cứu khoa học Đây là con đường ngắn nhất để không ngừng tích luỹ kiến thức, nâng cao trình độ, gọt sắc tư duy, góp phần tìm ra những hình thức, biện pháp thích hợp truyền đạt tri thức tới người học Cần lưu ý rằng, để phục vụ đắc lực cho việc nâng cao chất lượng giảng dạy, hướng nghiên cứu của các giáo viên giáo dục quốc phòng nên tập trung trực tiếp vào nội dung kiến thức môn học hay những yếu tố tham gia vào quá trình dạy và học như: Đổi mới phương pháp giảng dạy, đổi mới nội dung chương trình học tập
Đổi mới mạnh mẽ sâu rộng phương pháp dạy và học, phương pháp kiểm tra, đánh giá: Giáo viên cần phải đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng tích cực hoá hơn nữa quá trình học tập của học sinh, phải tạo ra được cơ chế buộc học sinh phải tham khảo tài liệu, chủ động nắm bắt nội dung môn học, nhằm hiểu sâu hơn nữa kiến thức Đồng thời, cần cải tiến phương pháp học tập của học sinh, bởi hoạt động của giáo viên trên lớp đã bao hàm hoạt động của học sinh; cũng như vậy, hoạt động học của học sinh luôn chứa đựng vai trò giảng dạy của giáo viên Để dự báo năng lực học tập, tự giáo dục của học sinh, năng lực giảng dạy của giáo viên, từ đó điều chỉnh, cải tiến phương pháp học tập của học sinh, phương pháp giảng dạy của thầy thì việc kiểm tra, đánh giá là một công cụ hữu hiệu Việc kiểm tra, đánh giá đối với học sinh phải kích thức được sự tự kiểm tra và đánh giá của học sinh về quá trình học tập của mình Có như vậy, chúng ta mới thực sự biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo Ngoài mục đích đánh giá về kiến thức của học sinh, phải đánh giá được kỹ năng của học sinh, từ đó điều chỉnh việc học của học sinh, việc dạy của thầy Ở đây, có thể
sử dụng thường xuyên hơn nữa các hình thức: Kiểm tra giữa kỳ, bài tập về nhà, viết tiểu luận và thi thực hành, thi vấn đáp
Tiếp tục đổi mới nội dung, chương trình, giáo trình môn giáo dục quốc phòng và tăng cường đầu tư cho cơ sở vật chất - kỹ thuật, các trang thiết bị, phương tiện hỗ trợ công tác dạy và học môn giáo dục quốc phòng : Bên cạnh những mặt tích cực của giáo trình, thì nội dung chương trình, giáo trình môn giáo dục quốc phòng nói riêng, cũng như của tất cả các bộ môn khác nói chung có phần thiên về các kiến thức khoa học xã hội và nhân văn, nhiều khi nặng về quan điểm chính trị, đôi chỗ còn hạn chế về hàm lượng khoa học Chính vì vậy, môn
Trang 8giáo dục quốc phòng còn chưa có sức thuyết phục cao đối với những vấn đề do thực tiễn cuộc sống đặt ra Các nội dung truyền tải đôi khi còn mang tính kinh viện, trích dẫn Đổi mới nội dung, chương trình môn học giáo dục quốc phòng
ghép một số nội dung môn GDQP vào các môn học khác như lịch sử, địa lý, giáo dục công dân v.v để tránh chồng chéo về nội dung gây sự nhàm chán và phát huy được tính liên môn
3 Kết hợp với Ban Giám Hiệu Nhà trường tổ chức học tập pháp luật, mít tinh
Để đổi mới hình thức, phương pháp GDQP-AN cho học sinh, nhân các ngày lễ lớn của đất nước, địa phương, Tổ trưởng chuyên môn đề nghị Ban giám hiệu nhà trường để phối kết hợp với Đoàn trường tổ chức Giáo dục pháp luật, cho học sinh tham gia mít tin, giao lưu văn hóa, văn nghệ, thể dục, thể thao; thi tìm hiểu ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam; ngày thành lập Công An nhân dân, ngày thành lập Tỉnh, thi về phòng chống ma túy, HIV… Qua đó đã nâng cao nhận thức, hiểu biết về đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật Nhà nước, truyền thống của quê hương, đất nước, nâng cao nhận thức
về quốc phòng, an ninh cho học sinh
4 Tổ chức các hình thức dạy học để nâng cao chất lượng giờ dạy
Tổ chức hình thức học tập theo nhóm được tạo cơ hội cho học sinh tự đặt câu hỏi, thảo luận, trình bày quan điểm, và thực hiện học hợp tác Để có thể phát huy được những lợi ích của việc học nhóm, giáo viên phải cung cấp nền tảng cho học sinh Do đó, giáo viên phải khơi gợi hứng thú học sinh bằng cách chọn những chủ đề thảo luận tương ứng với trình độ của học sinh, hoặc đặt câu hỏi và đưa ra vấn đề dẫn dắt học sinh đạt đến mức độ tư duy sâu sắc hơn Bên cạnh đó, quá trình cộng tác cũng phải được sắp xếp hợp lý về kế hoạch, nội dung và chương trình để đảm bảo tất cả các thành viên trong nhóm, chuẩn bị lượng kiến thức nhất định tham gia một cách tích cực, có hiệu quả
Chia lớp thành 4 nhóm, 10-11 thành viên/nhóm theo những tiêu chí như sau: Mỗi nhóm đều có những cán sự lớp "cứng”, là những thủ lĩnh nhóm đầu tiên Chia các nhóm đồng đều theo tỷ lệ học lực: có bạn khá, có bạn chưa khá Chia nhóm đồng đều theo tỷ lệ rèn luyện, tương tự học lực Tỷ lệ nam nữ tương đương với tỷ lệ nam nữ của lớp 50:50 Xây dựng quy định cho nhóm Với cách chia nhóm như thế này, các nhóm đồng đều nhau nên dễ dàng hơn trong quản lý, đặc biệt, có một số cán sự lớp ở mỗi nhóm là hạt nhân để phát triển nhóm Tuy
Trang 9vậy, theo đánh giá khách quan của các Thầy, Cô giáo, kỹ năng làm việc nhóm của học sinh hầu như là không có Tuy có được thầy cô giáo phổ biến nhưng không rõ ràng và đầy đủ vì còn hạn chế nhiều về thời gian và trình độ Đây là một "khâu” quan trọng nếu muốn làm tốt sự thay đổi trong dạy và học Nó cung cấp những kiến thức cơ bản về kỹ năng làm việc, giao tiếp trong nhóm, là những viên gạch nền tảng đầu tiên để xây dựng nên thành công của thảo luận nhóm
Thủ lĩnh nhóm sẽ phải biết năng lực, thế mạnh của các thành viên Nhận một đề tài, phân chia theo cách: - Ai viết đề cương? Làm bảng phân công công việc Hầu hết là nhóm trưởng - Ai tìm tài liệu?- Ai xử lý tài liệu?- Ai viết
Ai phản biện lại bài viết, tài liệu của nhóm?- Ai chuẩn bị câu hỏi, phản biện nhóm khác- Ai thư ký?
Chính sách thưởng phạt trong thảo luận Thưởng cho những học sinh tham gia sôi nổi, nhiệt tình bằng cách đặt câu hỏi hay Thông thường, câu hỏi được đưa lên cho nhóm trình bày và được chuyển cho giáo viên, giáo viên xem xét, chọn câu hỏi hay, chuyển cho nhóm thảo luận trả lời Người hỏi tranh luận trực tiếp với người trả lời Sau khi nghe câu trả lời, người đặt câu hỏi phải phản biện được, đúng ở đâu, sai ở đâu, góp ý gì cho câu trả lời hoàn thiện Như thế yêu cầu người hỏi phải nắm vững câu hỏi, tham gia với tinh thần đóng góp, xây dựng tốt Đây là một mô hình tốt, rất đáng học tập, thu hút được học sinh
Đối với những học sinh ôn luyện tham gia thi học sinh giỏi cấp tỉnh, việc
áp dụng phương pháp học nhóm là vấn đề rất quan trọng Học nhóm để các em
có điều kiện trao đổi kiến thức và cũng cố lại trí nhớ ( thành lập kỹ năng bền vững )
5 Thiết kế bài giảng bằng giáo án điện tử nâng cao chất lượng giờ dạy
Bài giảng điện tử cần được thiết kế sao cho có nội dung và hình thức trực quan, sinh động và lôi cuốn; vì vậy, phải lồng ghép thêm các tư liệu hình ảnh, các đoạn phim ngắn hay âm thanh có liên quan đến nội dung bài giảng; yếu tố thẩm mỹ cũng cần được coi trọng trong việc thiết kế bài giảng điện tử sao cho có màu sắc, hình thức đẹp nhưng không rối mắt do tạo quá nhiều hiệu ứng (chuyển trang, chạy chữ…) làm cho học sinh mất tập trung vào nội dung chính của bài giảng và mất thời gian vô ích
Sau khi soạn nội dung (phần chữ cho các slide) cho bài giảng, chỉnh sửa
và thu gọn cho phù hợp với nội dung các tiết học trong giáo án điện tử Theo kinh nghiệm của tôi sẽ đưa lên slide những thông tin lẽ ra viết lên bảng (khi dạy
Trang 10bằng phương pháp truyền thống), chủ yếu là các đề mục và một số nội dung tóm tắt hay các trích dẫn… tuyệt đối không bê nguyên bài soạn vào Slide Và vì vậy, cũng xin nói thêm là sử dụng giáo án điện tử nhưng vẫn phải có bài soạn…
Công việc đầu tiên khi thiết kế slide cho bài giảng điện tử là phải chọn màu nền, phông chữ, kiểu chữ và cỡ chữ cho bài giảng Đây là khâu khá quan trọng, làm tốt khâu này sẽ giúp học sinh dù ngồi cuối lớp vẫn theo dõi được slide đồng thời chữ không quá lớn, chiếm quá nhiều “diện tích” của mỗi slide; màu nền, màu chữ cũng cần hài hòa sao cho đảm bảo độ tương phản nhưng không quá lòe loẹt hay ảm đạm gây phản cảm Do chưa có một chuẩn chung, do đó tôi phải thiết kế thử và giảng thử nhiều lần trên lớp, lấy ý kiến giáo viên trong tổ và của học sinh để chọn được một phương án phù hợp nhất Nên cố gắng mô hình hóa nội dung bài giảng thành các sơ đồ, mô hình, đồ thị để chuyển các slide Công việc này chiếm mất nhiều thời gian, công sức của giáo viên, nhưng bù lại việc truyền tải bài giảng đến học sinh sẽ rất trực quan, sinh động, giúp học sinh hưng phấn hơn khi tiếp thu bài giảng và do đó hiệu quả tiếp thu bài giảng sẽ cao hơn Việc thiết kế kết cấu bài giảng cũng như sự tiện lợi khi giảng cũng cần được chú trọng Tôi chọn giải pháp để tất cả các chương trình cùng một tệp Powerpoint và sử dụng tính năng Huperlink của Powerpoint để liên kết giữa các chương trong bài giảng và giửa các nội dung bài giảng với các tư liệu được sử dụng Ví dụ: khi giáo viên đang giảng ở trang danh mục các chương, có thể chuyển ngay đến chương bất kỳ của bài giảng bằng cách nhắp chuột lên đầu mục chương đó trong danh sách Hay có thể sử dụng các nút chức năng để chuyển đến phần tư liệu và quay về vị trí bài giảng ban đầu… Tóm lại, giáo viên có thể chuyển đến một vị trí tùy ý trong bài giảng chỉ bằng một vài lần nhắp chuột mà không phải lần tìm mất thời gian
Các tư liệu sưu tầm được phải chọn lọc, phân loại, cắt ghép sao cho phù hợp với mỗi tiết, mỗi chương trình bài giảng Thời lượng của tư liệu, nhất là phim tư liệu nên vừa đủ minh họa cho phần bài giảng tránh kéo dài không cần thiết làm loãng thông tin và ảnh hưởng đến thời gian của tiết học Các phim tư liệu có thời lượng dài, bổ ích cho môn học được thu xếp cho học sinh xem vào một vài tiết học riêng Yêu cầu học sinh thu hoạch, liên hệ với bài giảng
Với việc dạy học bằng giáo án điện tử giáo viên sẽ hạn chế tối đa việc viết bảng, thời gian, sức lực giáo viên tập trung cho bài giảng có sức lôi cuốn học sinh hơn.Tuy nhiên, giáo án điên tử chỉ là sự trợ giúp, còn chất lượng bài giảng