ĐỀ TÀI KINH NGHIỆM GIÁO DỤC KĨ NĂNG ỨNG PHÓ TÍCH CỰC VỚI LŨ LỤT CHO HỌC SINH TRONG GIẢNG DẠY BÀI: “THƯỜNG THỨC PHÒNG TRÁNH MỘT SỐ LOẠI BOM ĐẠN VÀ THIÊN TAI”.. Xuất phát từ nhận thức trên
Trang 2ĐỀ TÀI KINH NGHIỆM GIÁO DỤC KĨ NĂNG ỨNG PHÓ TÍCH CỰC VỚI LŨ LỤT CHO HỌC SINH TRONG GIẢNG DẠY BÀI: “THƯỜNG THỨC PHÒNG TRÁNH MỘT SỐ LOẠI BOM ĐẠN VÀ THIÊN TAI” (MÔN GDQP - AN NINH LỚP 10)
I.MỞ ĐẦU
1 Lí do chọn đề tài
Trong xã hội hiện đại, sự phát triển của khoa học kĩ thuật giúp đời sốngvật chất tinh thần của nhân loại ngày càng được nâng cao Tuy nhiên, do tácđộng tiêu cực của nó, ngày nay con người đang phải đương đầu với những vấnnạn như: Hiện tượng trái đất nóng lên, ô nhiễm môi trường, nước biển dâng, tìnhtrạng bão lũ ngày càng diễn biến phức tạp và khó lường v.v Cũng chính vì thế,càng ngày con người càng nhận ra tầm quan trọng của việc học các kĩ năng sống
để ứng phó với sự tác động của tự nhiên và xã hội Nhận thức được tầm quantrọng đó, từ năm học 2009- 2010, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã đưa nội dung giáodục kĩ năng sống vào nhiệm vụ năm học
Là giáo viên dạy môn GDQP- An ninh, trong quá trình dạy học, bản thântôi luôn tìm tòi, nghiên cứu để tích hợp giáo dục kĩ năng sống cho học sinhthông qua các bài giảng cụ thể Đặc biệt tôi chú trọng vào các vấn đề liên quanđến cuộc sống hàng ngày, những nguy cơ đe dọa trực tiếp đến bản thân và giađình, vùng miền mà các em sinh sống, học tập
Xuất phát từ nhận thức trên, tôi chọn đề tài: Kinh nghiệm giáo dục kĩ năng ứng phó tích cực với lũ lụt cho học sinh trong giảng dạy bài “Thường thức phòng tránh một số loại bom đạn và thiên tai” (GDQP- An ninh lớp 10)
để nghiên cứu
2 Mục đích nghiên cứu
Chọn đề tài Kinh nghiệm giáo dục kĩ năng ứng phó tích cực với lũ lụt cho học sinh trong giảng dạy bài “Thường thức phòng tránh một số loại bom đạn và thiên tai” (GDQP- An ninh lớp 10) để nghiên cứu, tôi muốn tìm tòi
những giải pháp tối ưu giúp cho học sinh có những kĩ năng cơ bản để ứng phómột cách chủ động, tích cực, có hiệu quả tình trạng lũ lụt đảm bảo an toàn vềtính mạng, tài sản, bảo vệ môi trường, bảo vệ sức khỏe cho bản thân gia đình vàcộng đồng trong và sau lũ
3 Đối tượng nghiên cứu.
Trong phạm vi đề tài, bản thân tôi sẽ nghiên cứu các biện pháp cụ thểnhằm giúp học sinh có những kiến thức cơ bản nhất để ứng phó một cách chủđộng, tích cực, có hiệu quả tình trạng lũ lụt đảm bảo an toàn về tính mạng, tàisản, bảo vệ môi trường, bảo vệ sức khỏe cho bản thân gia đình và cộng đồng
Trang 34 Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện đề tài, bản thân tôi thực hiện các phương pháp nghiên cứunhư: phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lí thuyết, phương pháp điều trakhảo sát thực tế, thu thập thông tin, thống kê, xử lí số liệu
II NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
1 Cơ sở lí luận của vấn đề
Theo tổ chức Y tế Thế giới (WHO), kĩ năng sống là những kĩ năng tâm lý
xã hội và giao tiếp mà mỗi cá nhân có thể có để tương tác với những ngườikhác, một cách hiệu quả với giải pháp tích cực hoặc ứng phó với những vấn đềhay những thách thức của cuộc sống hàng ngày [1]
Theo tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hợp Quốc
(UNESCO), kĩ năng sống gắn với 4 trụ cột của giáo dục, đó là: Học để biết,
Học để làm, Học để tự khẳng định; Học để cùng chung sống [2]
Những quan niệm trên cho thấy, kĩ năng sống bao gồm một loạt các kĩnăng cụ thể, cần thiết cho cuộc sống hằng ngày của con người Kĩ năng sống là
kĩ năng làm chủ bản thân của mỗi người, khả năng ứng xử với người khác và với
xã hội, khả năng ứng phó tích cực trước các tình huống của cuộc sống Nói mộtcách chung nhất, việc học tập các kĩ năng sống giúp cho con người trở nên chủđộng hơn trong cuộc sống học tập, lao động Đối với học sinh, học tập kĩ năngsống giúp các em có cuộc sống lành mạnh, tránh xa các tệ nạn xã hội trở thànhnhững công dân có ích cho xã hội Học tập kĩ năng sống còn giúp cho học sinh
có những cách thức ứng phó tích cực trước những tác động xấu từ tự nhiên,trong đó hiện tượng bão lũ là hiện tượng thường xuyên tác động đến đời sốngcủa con người, nhất là học sinh ở các tỉnh miền Trung nước ta trong đó có họcsinh trường Trung học phổ thông Cẩm Thủy 2
2 Thực trạng của vấn đề
Bão, lũ lụt là hiện tượng thời tiết cực đoan mà hàng năm nước ta đều phảiđối mặt đặc biệt là đồng bào ở vùng duyên hải miền Trung Theo thống kê, ViệtNam là một trong số những nước chịu ảnh hưởng lớn nhất của hiện tượng thờitiết này Theo báo cáo của Ban phòng chống lụt bão Trung ương, ở nước ta mỗinăm thiên tai cướp đi mạng sống của gần 500 người, thiệt hại vật chất lên đến1,5 tỉ USD (chiếm khoảng 1,5 % GDP) Để giảm nhẹ tác động do bão lũ gây ra,công tác phòng chống lụt bão cần phải được triển khai từ cấp trung ương chođến địa phương Trong đó, việc tuyên truyền, giáo dục cách phòng tránh, giảmnhẹ thiên tai và ứng phó một cách tích cực, chủ động với tình trạng bão lũ làviệc làm thường xuyên không chỉ của các cơ quan chức năng mà còn là nhiệm
vụ của ngành giáo dục Đặc biệt là các thầy cô giáo trực tiếp giảng dạy các mônnhư Địa lí, Hóa học, Giáo dục quốc phòng- An ninh v.v
Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ giáo dục, bản thân tôi nhận thấy, mặc
dù đa số học sinh của trường Trung học phổ thông Cẩm Thủy 2 sinh sống trên
Trang 4địa bàn hằng năm phải hứng chịu nhiều trận bão, lũ Hàng ngày đến trường, họcsinh các xã Cẩm Vân, Cẩm Yên phải qua sông qua đò, những nguy cơ đe dọatrực tiếp đến tính mạng của bản thân các em là rất lớn
Học sinh đến trường trong mùa mưa lũ
Học trò Cẩm Yên (Cẩm Thủy- Thanh Hóa) đến trường phải qua cầu phao
tiềm ẩn rất nhiều nguy cơ.
Tuy nhiên, theo điều tra sơ bộ của cá nhân tôi, có khoảng 80 % học sinhkhông biết bơi, đa phần học sinh thiếu kiến thức để có thể “sống chung với lũ”.Rất nhiều học sinh không có kiến thức về việc giữ gìn vệ sinh, phòng nguy cơdịch bệnh bùng phát trong và sau lũ Trong khi đó, các môn học trong nhàtrường cũng không có, hoặc có rất ít kiến thức giúp các em có những kĩ năng cơ
bản này Vì vậy, khi dạy tiết 24 “Thiên tai, tác hại của chúng và cách phòng tránh” (Bài: Thường thức phòng tránh một số loại bom đạn và thiên tai) tôi đã
Trang 5tìm hiểu và giáo dục cho các em học sinh những kĩ năng để ứng phó tích cựctrước tình trạng lũ lụt.
3 Các giải pháp thực hiện
Để tiến hành giáo dục kĩ năng ứng phó tích cực trước tình trạng bão lũcho học sinh, bản thân tôi đã thực hiện một số giải pháp sau:
3.1 Lựa chọn lồng ghép vào những tiết học cụ thể.
Trong điều kiện ngày nay, khi giáo dục kĩ năng sống trở thành vấn đề cấpthiết, được nhiều người quan tâm thì vấn đề đặt ra là giáo dục bằng cách thứcnào để đạt được hiệu quả cao nhất? Câu trả lời thật sự không đơn giản Bởi thực
tế có nhiều cách thức tiến hành, nhưng để phù hợp với nhiều đối tượng ngườihọc thì rất khó khăn Ví dụ: học sinh ở thành thị có thể học những khóa giáo dục
kĩ năng sống vào dịp hè, thông qua nhiều hoạt động vui chơi giải trí khác Riêng
ở vùng nông thôn, điều kiện kinh tế- xã hội khó khăn, việc tham gia một lớphoặc một khóa giáo dục kĩ năng sống có thể nói là hoàn toàn không thể Vì vậy,bản thân tôi cho rằng, chính thầy cô giáo ở các nhà trường thực hiện việc giáodục kĩ năng sống là thuận lợi hơn cả Tuy nhiên, do quỹ thời gian có hạn việcgiáo dục kĩ năng sống, nhất là kĩ năng ứng phó tích cực trước tình trạng lũ lụtnên tích hợp vào những tiết học cụ thể Vì khi làm như thế vừa đảm bảo mụctiêu của bài học nhưng đồng thời cũng giáo dục kĩ năng sống cho học sinh vàlàm cho tiết học trở nên hấp dẫn sinh động hơn với học sinh
3.2 Tìm tòi nghiên cứu tài liệu, xử lí các thông tin, số liệu, đảm bảo tính chính xác, khoa học khi chuyển tải đến học sinh.
Muốn việc giáo dục kĩ năng ứng phó tích cực trước tình trạng bão lũ, giáoviên phải có hiểu biết sâu sắc về vấn đề cần giáo dục
Ví dụ: Phải có hiểu biết sâu sắc về “kĩ thuật bơi tự cứu”, kĩ thuật cấp cứungười bị nạn do đuối nước, cách phòng tránh một số bệnh dịch trong và saulũ v.v
3.3.Ứng dụng công nghệ thông tin để đạt hiệu quả cao trong giáo dục kĩ năng
và tạo hứng thú cho học sinh trong tiết học.
Để đạt được hiệu quả cao trong giáo dục nói chung, giáo dục kĩ năngtrong một tiết học cụ thể nói riêng, cần phải có những hình ảnh (hoặc video)minh họa cho vấn đề cần giáo dục Điều này còn giúp cho giờ học thoải mái,không bị khô khan và có tác dụng gây hứng thú cao cho học sinh
Ví dụ: Khi nói về cách để giữ gìn giếng nước trong, sạch khi lũ tràn quamiệng giếng, cần có hình ảnh cụ thể sẽ có tác dụng rất tốt đối với học sinh Vìthế, trong tiết dạy học có lồng ghép giáo dục kĩ năng cho học sinh tốt nhất làứng dụng công nghệ thông tin để trình chiếu hình ảnh hoặc những video clip cóliên quan
3.4.Tuân thủ nguyên tắc của việc tích hợp, lồng ghép giáo dục kĩ năng sống trong một tiết học cụ thể
Giáo viên cần có sự cân nhắc khi lựa chọn các tri thức cơ bản để tiếnhành giáo dục kĩ năng cho học sinh, đảm bảo tính khoa học, thiết thực, có tính
Trang 6giáo dục cao Tránh tình trạng gượng ép hoặc sa đà vào vấn đề tích hợp mà quên
đi nhiệm vụ chính là chuyển tải kiến thức của tiết học “Thiên tai, tác hại củachúng và cách phòng tránh”
3.5 Đưa ra những tình huống giả định.
Trong quá trình giáo dục kĩ năng sống nói chung, kĩ năng ứng phó tíchcực với tình trạng bão lũ nói riêng, việc đưa ra những tình huống giả định giúphọc sinh đứng trước những tình huống có vấn đề Việc tự liên hệ với chính bảnthân mình còn giúp cho học sinh được rèn luyện thêm những kĩ năng khác như
kĩ năng ra quyết định
4 Hiệu quả của SKKN
Khi áp dụng những biện pháp trên bản thân tôi nhận được kết quả rất khảquan trong hoạt động giáo dục học sinh thể hiện qua các mặt sau:
4.1 Tỉ lệ học sinh có khả năng ứng phó tích cực trước tình trạng lũ lụt tăng đáng kể:
Số lượng Tỉ lệ Số lượng Tỉ lệ10A
Trang 7III KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ
1 Kết luận:
Từ những nghiên cứu trên cho thấy:
- Trong xã hội ngày nay, cần phải giáo dục kĩ năng sống cho học sinh, bao gồmnhiều kĩ năng khác nhau Vì điều kiện đất nước ta nói chung đồng bào miềntrung (trong đó có Thanh Hóa) nói riêng hằng năm phải hứng chịu hậu quả nặng
nề từ những trận bão, lũ Cho nên, việc giáo dục kĩ năng ứng phó tích cực vớitình trạng bão, lũ càng trở nên cấp thiết
- Để giáo dục kĩ năng ứng phó tích cực với tình trạng lũ lụt cho học sinh trongnhà trường, đòi hỏi các thầy cô giáo phải kiên trì, không ngừng học hỏi, tìm tòinghiên cứu để tìm ra những giải pháp tối ưu nhất Tốt nhất là giáo viên nên đưa
ra các tình huống giả định để học sinh đặt mình vào tình huống có vấn đề đó Từ
đó, việc giáo dục kĩ năng sống sẽ đạt hiệu quả cao hơn
- Việc giáo dục kĩ năng ứng phó tích cực với tình trạng bão, lũ cho học sinhtrong nhà trường hiện nay chưa có trong chương trình giáo dục Qũy thời gianchủ yếu là giảng dạy các môn khoa học cơ bản theo chương trình giáo dục phổthông của Bộ giáo dục và đào tạo nên giáo viên cần chủ động tích hợp thông quacác bài giảng có liên quan như các môn Lịch sử, Địa lí, Ngữ văn, Giáo dục quốcphòng- An ninh, GDCD…
- Khi học sinh được giáo dục những kĩ năng ứng phó tích cực với tình trạng bão,
lũ sẽ tránh được những tai nạn thương tâm cho chính bản thân học sinh, chocộng đồng nơi các em sinh sống
- Việc giáo dục những kĩ năng ứng phó tích cực với tình trạng bão, lũ tạo điềukiện để các em có thể phát huy tốt những kiến thức trong nhà trường phổ thôngphục vụ cho chính các em và cộng đồng cư dân nơi các em sinh sống Hơn thếnữa, có thể tạo ra một đội ngũ tuyên truyền viên tích cực cho nhân dân hiểu biết
và chấp hành nghiêm chỉnh các văn bản pháp luật về công tác phòng, chống vàgiảm nhẹ thiên tai Tích cực vận động mọi người tham gia các chương trình pháttriển kinh tế- xã hội có liên quan đến phòng chống bão lụt và giảm nhẹ thiên tainhư: Chương trình trồng rừng đầu nguồn, rừng phòng hộ, chương trình sốngchung với lũ…v.v
Vì phạm vi, nội dung nghiên cứu chỉ trong một vài hoạt động của một tiết
dạy cụ thể, nội dung cách thức thực hiện còn tương đối mới mẻ nên chắc chắnkhông tránh khỏi những hạn chế Tuy vậy, đây là sự cố gắng rất lớn của bảnthân với mong muốn được chia sẻ với bạn bè đồng nghiệp Rất mong được sựđồng tình ủng hộ và góp ý của quý thầy cô
2 Kiến nghị
2.1 Đối với Sở GD&ĐT
- Thanh Hóa là địa phương có nhiều sông, suối Hằng năm, Thanh Hóa nóichung, Cẩm Thủy nói riêng cũng không tránh khỏi tình trạng thời tiết cực kìkhắc nghiệt là bão, lũ Bão, lũ không chỉ gây thiệt hại nặng nề về vật chất mà
Trang 8còn đe dọa đến tính mạng của đồng bào vùng lũ Vì thế, việc giáo dục kĩ năngứng phó tích cực với tình trạng bão lũ cần phải đưa vào nội dung học tập ởtrường phổ thông
- Sở giáo dục và đào tạo cần chỉ đạo sát sao hơn nữa việc thực hiện giáo dục kĩ năng ứng phó tích cực với tình trạng bão, lũ ở trong các nhà trường Mở các lớp
tập huấn chuyên đề cho giáo viên, biên soạn tài liệu phục vụ công tác giảngdạy
2.2 Đối với nhà trường THPT
- Tổ chức các buổi ngoại khóa, sinh hoạt tập thể theo chuyên đề tạo sân chơilành mạnh cho học sinh, giúp các em có những kĩ năng cơ bản trong cuộc sống
để các em phát huy hết năng lực, sở trường của bản thân mình, tránh xa các tệnạn xã hội
- Tổ chức những hoạt động thiết thực, gắn liền với với thực tiễn đời sống, họctập vui chơi và lao động của bản thân, gia đình và nơi các em cư trú
- Đoàn Thanh niên, giáo viên bộ môn, giáo viên chủ nhiệm cần tích cực học tập,tìm hiểu, nghiên cứu tài liệu để có thêm nhiều phương pháp hay giúp đỡ các em
có những kĩ năng thiết yếu để có thể sống lành mạnh, vui chơi bổ ích
XÁC NHẬN CỦA THỦ TRƯỞNG
ĐƠN VỊ
Thanh Hóa, ngày 16 tháng 5 năm 2017
Tôi xin cam đoan đây là SKKN củamình viết, không sao chép nội dung củangười khác
Người viết
Lê Văn Tuấn
Trang 9PHỤ LỤC GIÁO ÁN MINH HỌA
Bài 6: THƯỜNG THỨC PHÒNG TRÁNH MỘT SỐ LOẠI BOM ĐẠN VÀ
Thiết bị và tài liệu dạy học.
Máy chiếu, tranh ảnh, giáo án
III Tiến trình tổ chức dạy học
*Hoạt động 1: Các loại thiên tai chủ yếu ở Việt Nam
- Mục tiêu: Học sinh nắm được các loại thiên tai chủ yếu ở Việt Nam
- Thời gian: 10 phút
- Hình thức tiến hành: Trình chiếu, thuyết trình, vấn đáp, so sánh, phân tích
- Đặt vấn đề: Ở Việt Nam có những loại thiên tai chủ yếu nào? chúng ta sẽ tìmhiểu mục II.1
Hoạt động của GV và HS Kiến thức cơ bản HS cần nắm
- Giáo viên hỏi: Bằng hiểu biết
của mình, em hãy nêu các loại
thiên tai chủ yếu ở Việt Nam
- Học sinh trả lời, giáo viên
nhận xét, chốt ý
1 Các loại thiên tai chủ yếu ở Việt Nam
a Bão: Là loại hình thiên tai chủ yếu vànguy hiểm
b Lũ lụt:
- Khu vực Bắc Bộ xuất hiện sớm nhất
- Miền Trung (trong đó có Thanh Hóa) xuấthiện từ tháng 6 đến tháng 10
- Tây Nguyên thường mang đặc điểm lũ núi,
Trang 10- Giáo viên hỏi: Lũ quét, lũ bùn
đá thường xảy ra ở vùng nào?
- Tác hại: Gây thiệt hại nghiêm trọng vềngười và của (vì xảy ra bất ngờ)
d Ngập úng: Ít tổn thất về người nhưng ảnhhưởng lớn đến sản xuất nông nghiệp và môitrường sinh thái
e Hạn hán và sa mạc hóa: Gây thiệt hại thứ
3 sau bão, lũ
*Hoạt động 2: Tác hại của thiên tai
- Mục tiêu: Học sinh nắm được những tác hại to lớn của thiên tai
- Thời gian: 5 phút
- Hình thức tiến hành: Trình chiếu, thuyết trình, vấn đáp, so sánh, phân tích
- Đặt vấn đề: Thiên tai có những tác hại to lớn như thế nào? chúng ta sẽ tìm hiểumục II.2
Hoạt động của GV và HS Kiến thức cơ bản HS cần
nắm
- Giáo viên hỏi: Theo em, thiên tai có những tác
hại như thế nào?
- Học sinh trả lời, giáo viên nhận xét, chốt ý
- Giáo viên cung cấp một số hình ảnh và thông
tin: Lũ lụt ở miền Trung
2 Tác hại của thiên tai
