Để thực hiện được nhiệm vụ của mình, môn GDCD cũng như các môn họckhác cần có những quan điểm dạy học, phương pháp, và kĩ thuật dạy học phù hợp.Việc xác định, nắm vững vận dụng được phươ
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
TRƯỜNG THPT LƯU ĐÌNH CHẤT
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
CÔNG DÂN VỚI CỘNG ĐỒNG” GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 10 NHẰM PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA HỌC SINH TRƯỜNG
THPT LƯU ĐÌNH CHẤT
Người thực hiện: Lê Thị Uyên Chức vụ: Giáo viên
Đề tài thuộc lĩnh vực (môn): GDCD
THANH HÓA NĂM 2017
Trang 2MỤC LỤC
Trang 3Để thực hiện được nhiệm vụ của mình, môn GDCD cũng như các môn họckhác cần có những quan điểm dạy học, phương pháp, và kĩ thuật dạy học phù hợp.Việc xác định, nắm vững vận dụng được phương pháp trong hành động có tác dụng
quyết định thành công và hiệu quả công việc: “ Một anh lành lặn có thể thua một
anh thọt khi mà người đó không biết đường đi Vai trò của phương pháp luận như ngọn đèn soi đường trong đêm tối” ( Bec Cơn) Vì vậy theo cách hiểu chung nhất:
Phương pháp dạy học là cách thức, con đường hoạt động thống nhất giữa giáo viên vàhọc sinh trong điều kiện dạy học xác định nhằm thực hiện mục tiêu dạy học môn học
Kĩ thuật dạy học là những động tác, cách thức hành động của giáo viên và họcsinh trong các tình huống, hành động cụ thể nhằm thực hiện và điều khiển quá trìnhdạy học Có rất nhiều kĩ thuật dạy học như kĩ thuật đặt câu hỏi, kĩ thuật mảnh ghép, kĩthuật sơ đồ tư duy, kĩ thuật lắng nghe và phản hồi tích cực, kĩ thuật KWL…nhưng ởbài này tôi đã sử dụng kĩ thuật khăn phủ bàn để làm rõ Vai trò của Cộng Đồng và tráchnhiệm của công dân với cộng đồng
2 Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài
Trường THPT Lưu Đình Chất cũng như các trường học khác cần áp dụng cácphương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực vào dạy học ở tất cả các bộ môn nhất là mônGDCD Để đáp ứng yêu cầu đổi mới phương pháp và kĩ thuật dạy học nhiều giáo viênđặc biệt là những giáo viên có tâm huyết đã sưu tầm và sử dụng các phương tiện vàthiết bị dạy học như tranh, ảnh, băng hình, máy chiếu Projector… Giáo viên hướngdẫn học sinh chủ động từ trực quan sinh động đến tư duy trìu tượng để chủ động lĩnhhội kiến thức Tuy nhiên với một số bài đạo đức và pháp luật có nội dung khó, trìutượng mà chỉ dùng lời nói, tranh ảnh để minh họa thì học sinh vẫn rất khó hình dung,việc tiếp thu bài của các em vẫn hạn chế Nhiều học sinh rất thuộc bài mà vẫn khônghiểu được bản chất của vấn đề cần nghiên cứu, kĩ năng vận dụng thực tế chưa tốt Haynhiều khi trong các tiết học giáo viên và học sinh đã thực hành một số kĩ năng sốngnhưng lại chưa thể gọi tên kĩ năng đó ra và học sinh cũng chưa biết cách vận dụng các
kĩ năng sống đó vào cuộc sống thực tế
Giải pháp của tôi là sử dụng kĩ thuật “khăn phủ bàn” vào dạy bài Công dân vớicộng đồng thay vì chỉ sử dụng những phương pháp truyền thống như đàm thoại, thuyếttrình như trước đây để các em được thực hành, vận dụng , làm việc theo nhóm, hợp tácvới nhau để hiểu rõ hơn bản chất của vấn đề
3 Đối tượng nghiên cứu
Nghiên cứu được tiến hành trên hai nhóm tương đương: Hai lớp 10 trườngTHPT Lưu Đình Chất Lớp 10A6 là thực nghiệm và lớp 10A5 là lớp đối chứng Lớpthực nghiệm được thực hiện giải pháp thay thế khi dạy tiết 24 bài 13 – “Công dân vớicộng đồng” Kết quả như sau:
Trang 4Bảng 1: Kiểm chứng để xác định giá trị trung bình của 2 nhóm (TB nhóm 1- TB nhóm 2 ≥ 0):
Kết quả cho thấy tác động đã có ảnh hưởng rõ rệt đến kết quả học tập của học
sinh: Lớp thực nghiệm đã đạt kết quả học tập cao hơn so với lớp đối chứng Điểm bàikiểm tra đầu ra của lớp thực nghiệm có giá trị trung bình là 8,86; điểm bài kiểm trađầu ra của lớp đối chứng là 6,83 Độ chênh lệch là 2,03 có nghĩa là có sự khác biệt rấtlớn giữa điểm trung bình của lớp thực nghiệm và lớp đối chứng Điều đó chứng minhrằng sử dụng kĩ thuật “ khăn phủ bàn” trong hoạt động tìm hiểu trách nhiệm của côngdân với cộng đồng
Để thay đổi hiện trạng trên, tôi đã sử dụng kĩ thuật “ khăn phủ bàn” kết hợp vớicác hoạt động như hoạt động nhóm, đàm thoại, kể chuyện, sắm vai … và khai thác nónhư một nguồn dẫn đến kiến thức để các em hiểu được cộng đồng là gì? Vai trò củacộng đồng và trách nhiệm của công dân đối với cộng đồng
Sử dụng kĩ thuật “ khăn phủ bàn” để làm rõ trách nhiệm của công dân với cộng
đồng Giáo viên chia học sinh thành các nhóm nhỏ và phát cho mỗi nhóm một tờ giấy
Ao Trên giấy Ao chia thành các phần gồm phần chính giữa và các phần xung quanh.Phần xung quanh được chia theo số thành viên của nhóm Mỗi học sinh sẽ ngồi vào vịtrí tương ứng với phần xung quanh Mỗi cá nhân làm việc độc lập trong 2 phút, tậptrung suy nghĩ, trả lời câu hỏi theo cách nghĩ, cách hiểu riêng của mình và viết vàophần giấy của mình trên tờ Ao Trên cơ sở ý kiến của mỗi cá nhân học sinh thảo luậnnhóm, thống nhất ý kiến và viết vào phần chính giữa cuả tờ giấy Ao khăn phủ bàn”
Về vấn đề đổi mới phương pháp dạy học nhất là môn GDCD đã có nhiều bàiviết, cuốn sách như Phương pháp dạy học GDCD ở THPT của tác giả Lưu Thị ThuThủy, Lê Thị Lý, Nguyễn Thị Thanh Mai
Giáo dục kĩ năng sống trong môn GDCD ở trường THPT của nhóm tác giảĐặng Thúy Anh, Lê Minh Châu, Nguyễn Thị Việt Hà, Nguyễn Thị Thanh Mai, TrầnThị Tố Oanh, Phạm Thị Thu Phương, Lưu Thu Thủy, Đào Vân Vi
Trang 5Dạy và học tích cực Một số phương pháp và kĩ thuật dạy học của nhóm tác giảNguyễn Lăng Bình, Đỗ Hương Trà
Thông qua kĩ thuật dạy học này, học sinh nhận thức được trong cuộc sống cộngđồng và xã hội hiện nay nhân nghĩa, hòa nhập, hợp tác là những giá trị đạo đức cầnthiết của người công dân Và các em biết cách thể hiện sống nhân nghĩa, hòa nhập, hợptác với mọi người xung quanh và có thái độ yêu quý, gắn bó với lớp, với trường vàcộng đồng nơi các em sinh sống
Sử dụng kĩ thuật “khăn phủ bàn” vào dạy phần trách nhiệm của công dân vớicộng đồng( Bài 13- Công dân với cộng đồng) GDCD lớp 10 sẽ nâng cao kết quả họctập của học sinh, tăng cường ý thức trách nhiệm của các em và rèn luyện được kĩ nănghợp tác của học sinh lớp 10 trường THPT Lưu Đình Chất
5 Phương pháp nghiên cứu
1 Khách thể nghiên cứu:
Tôi chọn trường THPT Lưu Đình Chất vì đây là trường có nhiều điều kiệnthuận lợi cho việc nghiên cứu ứng dụng
* Giáo viên: Hai giáo viên dạy hai lớp 10 có tuổi đời và tuổi nghề tương đương
nhau, đều là giáo viên chính ban, có trình độ đạt chuẩn( Đại học), là giáo viên giỏicấp trường, có lòng nhiệt tình và trách nhiệm cao trong công tác giảng dạy và giáo dụchọc sinh
1 Lê Thị Uyên - Giáo viên dạy lớp 10 A6 ( Lớp thực nghiệm)
2 Tạ Thị Thu Hiền – Giáo viên dạy lớp 10 A5 ( Lớp đối chứng)
* Học sinh: Hai lớp được chọn tham gia nghiên cứu có nhiều điểm tương đồng
nhau về sĩ số, tỉ lệ giới tính, cả hai lớp đều có học sinh ở thị trấn Tào Xuyên và các xãlân cận trong huyện Hoằng Hóa Các em đều có ý thức học tập chủ động, tích cực
PHẦN II: NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
1 Nội dung nghiên cứu:
Chọn hai lớp nguyên vẹn: Lớp 10A6 là nhóm thực nghiệm và lớp 10A5 là nhóm
đối chứng Tôi dùng bài kiểm tra học kì I môn GDCD lớp 10 ( bài kiểm tra do mộtgiáo viên không tham gia dạy khối 10 ra đề) làm bài kiểm tra trước tác động Kết quảkiểm tra cho thấy điểm trung bình của hai nhóm có sự khác nhau, do đó tôi dùng phép
so sanh để kiểm chứng sự chênh lệch giữa điểm số trung bình của 2 nhóm trước khitác động
Bảng 2: Kiểm chứng để xác định các nhóm tương đương:
Kiểm tra trước và sau tác động đối với mỗi nhóm tương đương ( được mô tả ởbảng 2)
Bảng 3: Thiết kế nghiên cứu:
Nhóm Kiểm tra
trước tác động
Tác động Kiểm tra sau
tác động
Trang 6Thực nghiệm O1 Dạy học có sử dụng kĩ thuật
Đối chứng O2 Dạy học không có sử dụng kĩ
thuật khăn phủ bàn O4
* Chuẩn bị bài của giáo viên:
- Cô Tạ Thị Thu Hiền dạy lớp đối chứng: Thiết kế kế hoạch bài học không sửdụng các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực, qui trình chuẩn bị bài theo phươngpháp truyền thống
- Cô Lê Thị Uyên thiết kế kế hoạch bài học sử dụng kĩ thuật khăn phủ bàn; sưutầm, tham khảo các bài giảng của đồng nghiệp và trên các websitebaigiangdientubachkim.com,giaovien.net
* Tiến hành dạy thực nghiệm:
Thời gian tiến hành dạy thực nghiệm vẫn tuân theo kế hoạch dạy học của nhà trường
và theo thời khóa biểu để đảm bảo tính khách quan Cụ thể:
Bảng 4: Thời gian thực nghiệm:
Thứ
ngày Môn/ lớp Tiết theo phân phối chương trình Tên bài dạy
GDCD lớp 10A5 26+ 27 Công Dân Với cộng đồngGDCD lớp 10A6 26+ 27 Công Dân Với cộng đồng
Bài kiểm ta trước tác động là bài thi học kì I môn GDCD do giáo viên trongnhóm ra đề thi
Bài kiểm tra sau tác động là bài kiểm tra sau khi học xong bài Công dân vớicộng đồng, do 2 giáo viên dạy lớp 10A5 và 10A6 tham gia thiết kế Bài kiểm tra sautác động gồm 2 phần trắc nghiệm khách quan và tự luận Phần trắc nghiệm khách quangồm có 5 câu hỏi dạng nhiều lựa chọn và câu hỏi điền đúng, sai Phần tự luận gồm có
3 câu hỏi có ở các mức độ nhận biết, thông hiểu, vận dụng thấp, vận dụng cao
* Tiến hành kiểm tra và chấm bài:
Sau khi dạy xong bài học trên, tôi tiến hành bài kiểm tra 1 tiết ( nội dung kiểmtra trình bày ở phần phụ lục) Sau đó 2 giáo viên tiến hành chấm bài theo đáp án đãđược xây dựng
Bảng 5: So sánh điểm trung bình bài kiểm tra sự tác động:
điểm TB nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng rất có ý nghĩa, tức là chênh lệch kết
quả ĐTB nhóm thực nghiệm cao hơn ĐTB nhóm đối chứng là không ngẫu nhiên mà
do kết quả của tác động
Trang 7Chênh lệch giá trị trung bình chuấn SMD = 2,63 Điều đó cho thấy mức độ ảnhhưởng của dạy học có sử dụng phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực cụ thể là kĩthuật khăn phủ bàn đến điểm TBC học tập của nhóm thực nghiệm là lớn.
Bên cạnh đó với nhóm thực nghiệm sau khi học xong nội dung bài học các em
đã tỏ thái độ yêu mến, quý trọng, cảm thấy không thể tách rời trường, lớp và cộngđồng nơi ở
Giả thuyết đề tài “ Sử dụng kĩ thuật khăn phủ bàn vào dạy bài Công dân vớicộng đồng – GDCD lớp 10 nhằm nâng cao kết quả học tập, tăng cường ý thức tráchnhiệm và rèn luyện kĩ năng hợp tác trong học sinh” đã được kiểm chứng
2 Kết quả nghiên cứu:
Kết quả của bài kiểm tra sau tác động của nhóm thực nghiệm là TBC= 8,86, kếtquả của bài kiểm tra tương ứng của nhóm đối chứng là 6,83 Độ chênh lệch điểm sốgiữa hai nhóm là 2,03 Điều đó cho thấy điểm TBC của hai lớp đối chứng và thựcnghiệm đã có sự khác biệt rõ rệt, lớp được tác động có điểm TBC cao hơn lớp đốichứng
Chênh lệch giá trị trung bình chuẩn của hai bài kiểm tra là SMD= 2,63 Điềunày có nghĩa mức độ ảnh hưởng của tác động là lớn
Kết quả này khẳng định sự chênh lệch ĐTB của hai nhóm không phải là dongẫu nhiên mà là do tác động
*Hạn chế: việc sử dụng kĩ thuật khăn phủ bàn vào dạy phần vai trò của cộng
đồng và trách nhiệm của công dân với cộng đồng môn GDCD- Lớp 10 ở THPT là mộtgiải pháp rất tốt nhưng để sử dụng có hiệu quả người giáo viên cần nắm vững yêu cầunội dung bài học, chuẩn kiến thức kĩ năng cũng như nắm vững được các phương pháp
và kĩ thuật dạy học tích cực, biết khai thác những hiểu biết thực tế của học sinh, biếtthiết kế bài học hợp lí đặc biệt là phải biết tổ chức các hoạt động linh hoạt, chủ động
và hợp lí Giáo viên phải có lòng nhiệt tình, yêu nghề để có sự chuẩn bị về phương tiệndạy học như giấy A0 hoặc giấy A3, A4 bút dạ, keo dán
PHẦN III: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ:
1 Kết luận: Việc sử dụng kĩ thuật khăn phủ bàn vào dạy bài Công Dân Với
Cộng Đồng – GDCD lớp 10 thay cho các phương pháp truyền thống ở trường THPTLưu Đình Chất đã nâng cao hiệu quả học tập, tăng cường ý thức trách nhiệm của các
em đối với cộng đồng và rèn luyện kĩ năng hợp tác trong học sinh
2 Kiến nghị:
* Đối với các cấp lãnh đạo: Cần quan tâm hơn nữa về cơ sở vật chất như trang
thiết bị dạy học, máy tính, máy chiếu, màn hình ti vi màn hình rộng có bộ kết nối,băng đĩa, loa, đài cho các nhà trường Mở các lớp bồi dưỡng về phương pháp, kĩ thuậtdạy học cho giáo viên, khuyến khích, động viên giáo viên áp dụng phương pháp, kĩthuật dạy học tích cực vào giảng dạy trong các nhà trường
* Đối với giáo viên: Không ngừng tự học, tự bồi dưỡng để nắm vững các
phương pháp, kĩ thuật dạy học; tích cực, chịu khó nghiên cứu, vận dụng các phươngpháp, kĩ thuật dạy học vào quá trình giảng dạy của mình
Với kết quả của đề tài này, tôi mong rằng các bạn đồng nghiệp quan tâm, chia
sẻ và đặc biệt là đối với giáo viên cấp THPT có thể tham khảo vào việc dạy mônGDCD để nâng cao kết quả học tập, tăng cường ý thức học tập và rèn luyện các kĩnăng sống cho học sinh
Trang 8+ Nờu được cỏc biểu hiện đặc trưng của nhõn nghĩa, hũa nhập, hợp tỏc.
+ Hiểu được trỏch nhiệm đạo đức của cụng dõn trong mối quan hệ với cộng đồng +Vận dụng được mối quan hệ giữa mỡnh với tập thể lớp,trường
2.Về kỹ năng:
+ Biết sống nhõn nghĩa, hũa nhập, hợp tỏc với mọi người xung quanh
+ Biết cỏch cư xử đỳng đắn với những người xung quanh
+ Biết được trỏch nhiệm của bản thõn với cộng đồng
3 Thỏi độ
+Yờu quý,gắn bú với bạn bố, với lớp, với trường, gia đỡnh ,quờ hương
II Tài liệu và ph ương tiện dạy học:
- SGK, SGV GDCD lớp 10
- Sỏch luyện tập và tự kiểm tra đỏnh giỏ theo chuẩn kiến thức kĩ năng
- Sỏch tỡnh huống GDCD 10
- Phiếu học tập, giấy khổ lớn A0, bỳt dạ, keo dỏn, băng dớnh
III Tiến trỡnh dạy học :
1 Kiểm tra bài cũ :
2 Bài mới :
Giới thiệu bài
Chắc hẳn trong số cỏc em ngồi đõy khụng ai cũn lạ lẫm với truyền thuyết”Lạc LongQuõn và Âu cơ” Truyền thuyết kể rằng Âu cơ đẻ ra bọc trăm trứng rồi nở ra một trămngười con, ,năm mươi người con theo mẹ nờn non Từ đú hỡnh thành nguồn gốc”Con Lạc ,chỏu rồng” và cộng đồng 54 dõn tộc anh em Vậy để hiểu rừ hơn về cộngđồng ,vỡ sao lại gọi là cộng đồng 54 dõn tộc anh em ,cụ và cỏc em đi vào tỡm hiểu bài13”Cụng dõn với cộng đồng”
Hoạt động của gv và hs
1 Cộng đồng và vai trũ của cộng đồng
đối với cuộc sống của con người.
Hoạt động 1: Tỡm hiểu khỏi niệm
sống Như vậy ,cộng đồng được hiểu theo
nghĩa thụng thường là sự kết hợp, cựng nhau
a Cộng đồng là gỡ?
Trang 9+ Theo các em nếu hiểu theo nghĩa thông
thường thì lớp học của chúng ta có phải là
+ Các bạn trong lớp ta có nhiều điểm giống
nhau như: cùng độ tuổi ,cùng chung ngôn
ngữ và chữ viết ,cung theo đuổi mục đích là
học tập và tiêp thu kiến thức
+ Qua sự giảng giải những ví dụ vừa nêu
,cộng đồng được hiểu theo nghĩa chung nhất
là:
* GV
+Thực hiện chia lớp ra thành hai nhóm
+ Giao câu hỏi
+ Nhóm1: Theo các em mỗi người trong
cùng một thời điểm có thể là thành viên của
nhiều cộng đồng khác nhau hay không ?Cho
Vậy các em thấy được ngay bản thân mỗi
thành viên trong lớp đều thuộc về những
cộng đồng khác nhau Vậy câu hỏi đặt ra :Vì
sao chúng ta phải tham gia nhiều cộng đồng?
* Khái niệm về cộng đồng:
Cộng đồng là toàn thể những ngườicùng sống, có những điểm giống nhau,gắn bó thành một khối trong sinh hoạt
xã hội
+ Mỗi người có thể tham gia nhiềucộng đồng khác nhau
Ví dụ: Vừa là thành viên trong lớp vừa
là thàmh viên trong gia đình …
= Các cộng đồng đều giống nhau là cónhiều thành viên tham gia ,đều cónhững muạc đích chung
+ Dựa trên đặc điểm về nơi cư trúcộng đồng được thành nhiều loại khácnhau:
-Cộng đồng theo nơi cư trú như làngxã
-Cộng đồng theo nghề nghiệp như: lớphọc ,công ty ,xí nghiệp …
-Cộng đồng văn hoá như: cộng đồngngôn ngữ ,cộng đồng tôn giáo …
b Vai trò của cộng đồng đối với cuộcsống của con người
Trang 10Nó có vai trò như thế nào đối với cuộc sống
con người?Điều gì sẽ xảy ra nếu con người
xa lánh cộng đồng
* Tình huống :(9)
Sau khi biết K bị mắc bệnh HIV thì mọi
người trong gia đình và khu phố Ksinh sống
đều xa lánh K Đặc biệt những người trong
gia đình K liên tục tìm cách đuổi K ra khỏi
nhà vì sợ lây nhiễm và mất danh dự Trước
sự ghẻ lạnh của mọi người K đã tìm đến cái
chết
Câu hỏi :
Vậy theo các em ,thái độ của gia đình và
những người dân trong khu phố K đang sinh
sống là đúng hay sai ?Tại sao?
* GV:tổng kết
* GV: Đưa ra câu hỏi
Từ tình huống trên theo các em cộng đồng
có vai trò gì đối với đời sống con người ?
* HS: Trả lời
* GV: Tổng kết
* GV :Chuyển ý
Cộng đồng có vai trò quan trọng đối với
sự phát triển của mỗi cá nhân Vậy thì cá
nhân trong cộng đồng có trách nhiệm gì đối
với cộng đồng mình sinh sống hay không
Để cho tập thể lớp phát triển được thì mỗi
thành viên trong lớp phải thấy được trách
nhiệm của mình đối với công việc chung của
cả lớp ,phải tuân thủ theo mọi nội quy của
lớp ,trường Các thành viên phải hoà nhập
* Thái độ của những người thân tronggia đình K và những người dân trongkhu phố K đang sinh sống là khôngđúng Bởi ngay lúc này K cần sự chia
sẻ ,đùm bọc của người thân ,gia đình,bạn bè để Kcó thể tiếp tục sống Việcmọi người xa lánh k như vậy tách k rakhỏi cộng đồng làm cho k khôngmuốn sống và tìm đến cái chết
* Vai trò của cộng đồng đối với đờisống con người :
+ Con người tiếp nhận giáo dục quacộng đồng
+ Cộng đồng chăm lo cuộc sống cánhân Đảm bảo tạo ra các điều kiện đểphát triển toàn diện cá nhân
+ Cộng đồng giảiquyết mối quan hệgiữa lợi ích chung và lợi ích riêng + Cá nhân phát triển toàn diện trongcộng đồng và tạo ra sức mạnh chocộng đồng
2 Trách nhiệm của công dân đối vớicộng đồng
*Trách nhiệm của công dân đối vớicộng đồng
+ Nhân nghĩa+ Hoà nhập+ Hợp tác