Đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học tập theo hướng phát triển năng lực học sinh trong dạy học môn GDCD ở trường THPT hà văn mao

Hiệu quả của đổi mới phương thức kiểm tra, đánh giá kết quả học tập theo hướng phát triển năng lực của học sinh trong dạy học môn Giáo dục công dân ở trường Trung học phổ thông Hà Văn Ma

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THPT HÀ VĂN MAO _

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỔI MỚI KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HÀ VĂN MAO

Người thực hiện: Lê Quang Định Chức vụ: Giáo viên

SKKN thuộc môn: GD Công dân

THANH HOÁ, NĂM 2016

MỤC LỤC

A - MỞ ĐẦU……… 1

1.1- Lý do chọn đề tài……… 1

1.2- Mục đích nghiên cứu………. 2

1.3- Đối tượng nghiên cứu……… 2

1.4- Phương pháp nghiên cứu……… 2

B - NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM……… 3

2.1 Cơ sở lý luận về kiểm tra, đánh giá kết quả học tập theo hướng phát triển năng lực của học sinh trong dạy học môn Giáo dục công dân ở trường Trung học phổ thông………

`3 2.2 Thực trạng kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh trong dạy học môn Giáo dục công dân ở trường Trung học phổ thông Hà Văn Mao………

8 2.3 Giải pháp nâng cao hiệu quả kiểm tra, đánh giá kết quả học tập theo hướng phát triển năng lực của học sinh trong dạy học môn Giáo dục công dân ở trường Trung học phổ thông Hà Văn Mao………

11 2.4 Hiệu quả của đổi mới phương thức kiểm tra, đánh giá kết quả học tập theo hướng phát triển năng lực của học sinh trong dạy học môn Giáo dục công dân ở trường Trung học phổ thông Hà Văn Mao………

17 C - KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ……… 19

3.1- Kết luận……… 19

3.2- Kiến nghị……… 20

D - DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO……… 21

E - PHỤ LỤC………. 23

A - MỞ ĐẦU

1.1 - Lí do chọn đề tài

Đổi mới giáo dục nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển năng lực của ngườihọc, phải đổi mới một cách sâu sắc, đồng bộ, từ tất cả các khâu của quá trìnhgiáo dục Trong hệ thống các môn học, môn Giáo Dục Công dân (GDCD) giữvai trò trực tiếp trong việc giáo dục học sinh ý thức và hành vi người công dân,phát triển tâm lực và nhân cách con người Do đó quá trình dạy học, đánh giákết quả học tập của học sinh là khâu cơ bản, tác động trực tiếp đến thái độ cũngnhư phương pháp hoạt động của cả thầy và trò

Thời gian qua, Đảng, Nhà nước, Bộ Giáo dục - Đào tạo đã ban hành cácChỉ thị, Nghị quyết, Công văn về đổi mới giáo dục các cấp và đổi mới kiểm tra,đánh giá kết quả học tập của học sinh như: Công văn số 4718/BGD&ĐT Trunghọc ngày 11/8/2010 của Bộ giáo dục và đào tạo về Hướng dẫn thực hiện nhiệm

vụ Giáo dục trung học năm học 2010-2011; nhằm tiếp tục đổi mới công tác thi,kiểm tra đánh giá, thúc đẩy đổi mới phương pháp dạy học, thực hiện thống nhấttrong tất cả các trường Trung học Cơ sở, trường Trung học Phổ thông, các trungtâm Giáo dục Thường xuyên về quy trình và kĩ thuật biên soạn đề thi, đề kiểmtra kết quả học tập của học sinh theo ma trận đề; Thông tư 58/2011/Thông tư -

Bộ Giáo dục và Đào tạo ngày 12/12/2011 của Bộ trưởng Bộ giáo dục và đào tạo;Nghị quyết số 29/NQ-TU ngày 4/11/2013 Hội nghị Trung ương 8 khóa XI vềđổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo

Cùng với việc đẩy mạnh đổi nội dung, phương pháp dạy học, thì đổi mớiphương thức đánh giá kết quả học tập là một vấn đề đang đặt ra, thu hút sự quantâm nghiên cứu của các nhà giáo, nhà khoa học Những kết quả nghiên cứu liên

quan đến vấn đề này được thể hiện qua các công trình tiêu biểu như: Đánh giá

trong giáo dục của Trần Bá Hoành, Nhà xuất bản giáo dục, Hà Nội; “Vấn đề đặt câu hỏi của giáo viên đứng lớp - kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh” của Nguyễn Đình Chỉnh, Nhà xuất bản giáo dục Hà Nội Các công trình

này đã chỉ ra mục đích, yêu cầu của kiểm tra, đánh giá, cũng như những quanđiểm về đổi mới phương thức kiểm tra, đánh giá trong dạy học hiện nay

Đồng thời, Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đã chỉ đạo tổ chức hội thảo vềkiểm tra, đánh giá nhằm tìm ra những giải pháp giúp kiểm tra, đánh giá thựchiện đúng vai trò của mình trong quá trình dạy học Nhiều nhà khoa học giáodục đã có các bài viết tham gia hội thảo tiêu biểu như:

TS Nguyễn Phú Tuấn - Viện chiến lược và Chương trình Giáo dục với

bài viết Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập theo hướng phát huy tính tích cực

của học sinh trung học phổ thông”, đã nhấn mạnh vai trò quan trọng của kiểm

tra, đánh giá, và đề ra một số giải pháp để kiểm tra đánh giá góp phần pháthuy tính tích cực, sáng tạo của học sinh

TS Nguyễn Thị Ngọc và Phan Hoàng Yến - Trung tâm Đánh giá Giáo

dục, với bài viết “Thử đề xuất cách thức đánh giá, kiểm tra giúp học sinh trung

học phổ thông chủ động trong học tập”, đã cho rằng tiêu chí kiểm tra, đánh giá

phải có tác dụng “phân loại trình độ học sinh một cách khách quan”, giúp ngườithầy “điều chỉnh lại kiến thức, phương pháp truyền đạt của chính mình”…

Ngoài ra, Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đã chỉ đạo biên soạn tài liệu bồidưỡng cho giáo viên dạy học môn GDCD các khối lớp 10, 11, 12 trong đó cóhướng dẫn những nội dung cơ bản nhất về đổi mới kiểm tra, đánh giá Trongphạm vi hẹp hơn, một số trường Trung học Phổ thông cũng đã tiến hànhnghiên cứu thực nghiệm đổi mới kiểm tra ở các trường cụ thể và báo cáo kếtquả tại các kỳ tập huấn, hội thảo do Sở Giáo dục và Đào tạo tổ chức

Trường Trung học Phổ thông Hà Văn Mao, dạy và học môn GDCD đã cónhững chuyển biến tích cực, song sự chuyển biến đó chưa đồng bộ ở các khâu.Trong đó, khâu kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh còn chậm đổimới hoặc đổi mới còn hình thức Cách đánh giá vẫn nặng về kiểm tra kiến thứcsách vở, chủ yếu là ở mức nhớ và tái hiện lại nội dung bài học; chu kỳ đánh giáchỉ chú trọng ở thi học kỳ, xét lên lớp Cách đánh giá này đã làm cho người họcrơi vào thế bị động, không phát huy được tính sáng tạo của học sinh trong họctập

Để góp phần vào quá trình đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học tậpnhằm phát triển năng lực của học sinh trong dạy học môn GDCD trường THPT

Hà Văn Mao, từ kinh nghiệm thực tiễn của bản thân, tác giả chọn vấn đề: “Đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học tập theo hướng phát triển năng lực học sinh trong dạy học môn GDCD ở trường Trung học Phổ thông Hà Văn Mao”

làm đề tài Sáng kiến kinh nghiệm của mình

1.2- Mục đích nghiên cứu

Sáng kiến đề xuất những giải pháp cơ bản nhằm đổi mới phương thứckiểm tra, đánh giá kết quả học tập theo hướng phát triển năng lực học sinh trongdạy học môn GDCD ở trường Trung học phổ thông Hà Văn Mao

1.3- Đối tượng nghiên cứu

Sáng kiến đề cập vấn đề kiểm tra, đánh giá kết quả của học sinh theohướng phát triển năng lực trong dạy học môn GDCD

1.4- Phương pháp nghiên cứu

+ Tác giả sử dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng vàduy vật lịch sử, các nguyên tắc cơ bản của lôgíc biện chứng

+ Quá trình nghiên cứu đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu phântích, tổng hợp, điều tra, khảo sát, tổng kết kinh nghiệm thực tiễn để tìm ra cácphương thức đánh giá phù hợp theo hướng phát triển năng lực học sinh

B - NÔI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

2.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CỦA HỌC SINH TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN Ở TRƯỜNG TRUNG

HỌC PHỔ THÔNG

2.1.1 Các khái niệm cơ bản

2.1.1.1 Khái niệm kiểm tra, đánh giá

- Theo Từ điển Tiếng Việt, kiểm tra được hiểu là: Xem xét tình hình thực

tế để đánh giá, nhận xét Như vậy, việc kiểm tra sẽ cung cấp những dữ kiện,những thông tin cần thiết làm cơ sở cho việc đánh giá học sinh Còn theo Trần

Bá Hoành “Kiểm tra là cung cấp những dữ kiện, những thông tin làm cơ sở choviệc đánh giá” [15, tr.339]

Như vậy, kiểm tra nghĩa là nhằm thu thập số liệu, chứng cứ, xem xét, soátxét lại công việc thực tế để đánh giá và nhận xét

- Theo Từ điển Tiếng Việt (1997), đánh giá được hiểu là: Nhận định giátrị, các kết quả kiểm tra thành tích học tập, rèn luyện của học sinh được thể hiệntrong việc đánh giá những thành tích học tập, rèn luyện đó Dựa vào sự phântích những thông tin thu được, đối chiếu với những mục tiêu, tiêu chuẩn đề ra,nhằm đề xuất những quyết định thích hợp để cải thiện thực trạng, điều chỉnhnâng cao chất lượng và hiệu qủa công việc

- Kiểm tra và đánh giá kết quả học tập của học sinh là hai khâu có quan hệmật thiết với nhau Kiểm tra nhằm cung cấp thông tin để đánh giá và đánh giáthông qua kết quả của kiểm tra Hai khâu đó hợp thành một quá trình thống nhất

là kiểm tra - đánh giá

- Mục đích của quá trình này: làm sáng tỏ mức độ đạt được và chưa đạtđược về mục tiêu dạy học, trình độ kiến thức, kỹ xảo, kỹ năng và thái độ của họcsinh, tìm ra những sai sót, lệch lạc trong nhận thức của học sinh, giúp các emđiều chỉnh hoạt động, giúp giáo viên có những thông tin ngược để kịp thời điềuchỉnh hoạt động dạy Tạo cơ sở cho những dự đoán phát triển trong tương lai;điều chỉnh mục tiêu, nội dung, phương pháp dạy học

2.1.1.2 Khái niệm kiểm tra, đánh giá theo hướng phát triển năng lực của học sinh

Là hoạt động kiểm tra, đánh giá kiến thức, kỹ năng và thái độ trong bốicảnh có ý nghĩa Tức là phải tạo cơ hội cho học sinh được giải quyết vấn đềtrong tình huống có tính thực tiễn Đánh giá kết quả học tập không lấy việc kiểmtra khả năng tái hiện kiến thức đã học làm trung tâm của việc đánh giá Đánh giákết quả học tập theo năng lực cần chú trọng khả năng vận dụng sáng tạo tri thứctrong những tình huống ứng dụng khác nhau

2.1.2 Mục đích, ý nghĩa của việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh theo hướng phát triển năng lực

2.1.2.1 Mục đích của việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập theo

hướng phát triển năng lực

Theo Trần Bá Hoành, việc đánh giá học sinh trong quá trình học tập nhằm

những mục đích như: “Làm sáng tỏ mức độ đạt được và chưa đạt được về các

mục tiêu dạy học, tình trạng kiến thức, kỹ năng, thái độ của học sinh đối với các yêu cầu của chương trình; phát hiện những nguyên nhân sai sót, giúp học sinh điều chỉnh hoạt động học Công khai hóa các nhận định về năng lực và kết quả học tập của mỗi học sinh và của tập thể lớp, tạo cơ hội cho học sinh phát triển

kỹ năng tự đánh giá, giúp học sinh nhận ra sự tiến bộ của mình, khuyến khích, động viên, thúc đẩy việc học tập Giúp cho giáo viên có cơ sở thực tế để nhận ra những điểm mạnh, điểm yếu của mình, tự điều chỉnh, hoàn thiện hoạt động dạy, phấn đấu không ngừng nâng cao chất lượng và hiệu quả dạy học” [15, tr.7]

Như vậy, đánh giá không chỉ đơn thuần là để biết kết quả của học sinh màqua đó còn giúp học sinh và giáo viên nhận định thực trạng và định hướng điềuchỉnh hoạt động dạy và học cho giai đoạn tiếp theo

Việc đánh giá học sinh có nhiều mục đích khác nhau, nhưng ở đây chúng

ta đề cập đến khía cạnh nâng cao chất lượng dạy học, phát huy tính tích cực,sáng tạo của học sinh

2.1.2.2 Ý nghĩa của việc đánh giá kết quả học tập theo hướng phát triển năng lực

- Đối với giáo viên:

Công tác đánh giá cung cấp cho giáo viên những thông tin “liên hệ ngược

ngoài” (từ người học đến người dạy thông qua kiểm tra đánh giá), từ đó giáo

viên có thể điều chỉnh hoạt động dạy của mình cho phù hợp Đánh giá kết quảhọc tập kết hợp với theo dõi thường xuyên giúp giáo viên nắm được năng lực vàtrình độ thực sự của học sinh cũng như thái độ của học sinh trong học tập, từ đó

có biện pháp thích hợp để giúp đỡ học sinh kém đồng thời bồi dưỡng học sinhgiỏi để nâng cao chất lượng học tập của lớp

- Đối với học sinh:

Việc kiểm tra, đánh giá thường xuyên, có hệ thống sẽ cung cấp kịp thờinhững thông tin “liên hệ ngược trong” (Học sinh tự đánh giá mình thông quakiểm tra, đánh giá) giúp người học tự điều chỉnh hoạt động học của mình

- Đối với cán bộ quản lý giáo dục:

Ngoài ý nghĩa đối với giáo viên và giáo viên, đánh giá còn có tác độngquan trọng đến cán bộ quản lý giáo dục, qua đó nó cung cấp cho cán bộ quản lýgiáo dục những thông tin cơ bản về việc dạy và học để có những chỉ đạo kịpthời, uốn nắn những lệch lạc, khuyến khích những sáng kiến để thực hiện tốtmục tiêu giáo dục

- Đối với cha mẹ học sinh và cộng đồng:

Cha mẹ thường xuyên nắm bắt được tình hình học tập, rèn luyện ở trường,lớp của con; trên cơ sở đó hỗ trợ con em phát huy các điểm tốt hoặc kịp thờingăn chặn, điều chỉnh, sửa chữa các điểm hạn chế.

Cộng đồng xã hội nhận thấy vai trò trách nhiệm của mình, từ đó tích cực

hỗ trợ tạo môi trường thuận lợi cho nhà trường, gia đình giúp đỡ các em học tập,rèn luyện

2.1.3 Tính tất yếu của việc đổi mới phương thức đánh giá kết quả học tập theo hướng phát triển năng lực của học sinh trong dạy học môn Giáo dục công dân

2.1.3.1 Các phương thức kiểm tra, đánh giá chủ yếu dùng trong dạy học môn Giáo dục công dân

- Theo Thông tư 58 của Bộ Giáo dục và Đào tạo ngày về Quy chế đánhgiá, xếp loại học sinh trung học cơ sở và học sinh trung học phổ thông thì có bahình thức kiểm ta là: kiểm tra miệng (kiểm tra bằng hỏi đáp), kiểm tra viết, kiểm

tra thực hành (Thông Tư 58 của Bộ Giáo dục và đào tạo…)

- Đối với môn GDCD ở trường THPT, thông thường sử dụng các kiểuđánh giá sau:

+ Đánh giá đầu vào:

Loại đánh giá này được tiến hành khi bắt đầu năm học (phân loại họcsinh) hoặc bắt đầu một đơn vị học tập (chương, bài, môn học) nhằm để kiểm trakiến thức, năng lực xuất phát của học sinh

+ Đánh giá định kỳ:

Đánh giá định kỳ được tiến hành nhằm theo dõi quá trình học tập và mức

độ tiếp thu kiến thức của học sinh qua những nội dung nhất định, cung cấpnhững thông tin ngược cần thiết để giáo viên và học sinh kịp thời điều chỉnhcách dạy và cách học Thực hiện kiểu đánh giá này bằng các bài kiểm tra 15phút hoặc 45 phút (1 tiết)

+ Đánh giá chẩn đoán:

Loại đánh giá này được tổ chức trong tiến trình dạy học với mục đíchchính là phát hiện những sai sót về kiến thức, kỹ năng của học sinh hoặc nhữngkhó khăn trong việc học mà học sinh gặp phải để có biện pháp khắc phục kịpthời, qua đó cũng tìm ra những mặt mạnh của học sinh Những bài hoặc câukiểm tra chẩn đoán này thường ngắn, gọn, yêu cầu rõ ràng và cụ thể, học sinhphải viết ra giấy Thời lượng cho mỗi bài kiểm tra để chẩn đoán thường từ mườiphút trở lại

+ Đánh giá tổng kết:

Đánh giá tổng kết được tiến hành khi kết thúc chương trình học tập nhằmxác định mức độ tiếp thu kiến thức của học sinh so với những mục tiêu học tậpcủa toàn bộ chương trình đã đề ra ban đầu Các bài thi học kỳ, thi tốt nghiệp lànhững ví dụ của loại đánh giá này

Những thay đổi căn bản cả về triết lý, quan điểm, phương pháp và các

hoạt động cụ thể theo xu hướng mới (Xem phụ lục 3, bảng 2.1)

Những thay đổi trong kiểm tra đánh giá phản ánh những quan điểm mới

về giáo dục, trong đó người học và quá trình học tập bao gồm cả hoạt động kiểmtra, đánh giá là trung tâm của toàn bộ các hoạt động giáo dục

2.1.3.2 Khung đánh giá kết quả học tập áp dụng đối với môn giáo dục công dân

- Đánh giá được chia thành nhiều loại hình khác nhau, có thể đánh giábằng quan sát, nhận xét các hoạt động học tập của học sinh hoặc có thể bằng cácbài kiểm tra, hiện nay điểm của các bài kiểm tra thường được xem là kết quảquyết định năng lực học tập của học sinh Khung của hình thức kiểm tra thôngqua đánh giá thường được xác định như sau:

+ Thang điểm kiểm tra: thang điểm 10

+ Đề kiểm tra: Khi soạn đề kiểm tra cần xác định được phạm vi kiến thứccần kiểm tra

+ Mục tiêu cần đạt của bài kiểm tra: trên cả ba mặt về kiến thức, về kỹnăng và về thái độ

+ Đáp án và biểu điểm đánh giá: Khi xây dựng đáp án và biểu điểm cho

đề kiểm tra, đánh giá cần chú ý có thể có nhiều phương án trả lời khác nhau chomột câu hỏi

- Phân tích kết quả: Việc phân tích kết quả kiểm tra, đánh giá nhằm pháthiện kịp thời những ưu điểm, nhược điểm trong quá trình nhận thức, kỹ năng,biểu hiện thái độ tình cảm của học sinh để kịp thời uốn nắn, điều chỉnh Trên cơ

sở phân tích kết quả, giáo viên cho điểm theo thang điểm đã quy định Ngoàiviệc cho điểm cần lưu ý: Nhận xét học sinh trên cả ba mục tiêu dạy học của môngiáo dục công dân đó là nhận thức, kỹ năng vận dụng lý thuyết, khả năng giảiquyết tình huống thực tế và ý thức thái độ trong học tập, rèn luyện của học sinh

2.1.4 Vai trò, ý nghĩa của việc đánh giá kết quả học tập đối với việc phát triển năng lực của học sinh trong dạy học môn Giáo dục công dân

2.1.4.1 Đánh giá kết quả học tập tác động đến tinh thần, thái độ học tập của học sinh

Để tạo được động lực học tập cho học sinh trách nhiệm là của giáo viên.Trong đánh giá phải đảm bảo nguyên tắc tính vừa sức và bám sát yêu cầu củachương trình Nếu đề kiểm tra quá dễ hoặc quá khó đối với học sinh đều khôngtạo được động lực học tập cho các em; đề quá dễ học sinh sẽ ỷ lại, chủ quankhông cố gắng phấn đấu nhưng đề quá khó thì tạo cho các em tâm lý chán nản,chính vì vậy đề kiểm tra phải đảm bảo tính vừa sức; tuy nhiên cũng phải đảmbảo tính phân loại học sinh, đó cũng là cách để tạo động lực phấn đấu cho họcsinh

Bên cạnh đó, việc đánh giá kết quả học tập chính xác, công bằng Vì khiđánh giá đúng thực chất khả năng của học sinh và tạo được công bằng trongđánh giá thì những học sinh nào được điểm cao trong các kỳ kiểm tra hoặc thi,

có thể được khuyến khích bằng cách cho điểm thưởng thì các em sẽ cố gắng ítnhất là để giữ vững thành tích mà mình đã đạt được; còn học sinh nào đạt kếtquả chưa cao thì sẽ cố gắng nhiều hơn để đạt được kết quả cao hơn Ngoài ra, để

tạo được tinh thần, thái độ tốt cho các em trong quá trình học tập môn giáo dụccông dân, thông qua kiểm tra, đánh giá giáo viên phải tỏ thái độ thiện chí và tếnhị, động viên những bước tiến bộ nhỏ, tin tưởng vào thành tích, cố gắng sắp tớicủa mỗi học sinh nhất là các em học sinh yếu, có như vậy mới tạo được tâm lýthoải mái, tạo được động lực để các em cố gắng

2.1.4.2 Đánh giá kết quả học tập tác động đến phương pháp học tập của học sinh

Qua tác động của phương pháp, hình thức kiểm tra, đánh giá mà học sinh

sẽ thay đổi phương pháp học tập của mình cho phù hợp Nếu đánh giá được giáoviên thực hiện trong suốt quá trình dạy học, đánh giá thường xuyên chứ khôngchỉ chú trọng vào các lần kiểm tra, thi và việc kiểm tra, đánh giá không chỉ đơnthuần là tái hiện lại kiến thức có sẵn trong sách giáo khoa một cách máy móc màđòi hỏi sự vận dụng sáng tạo bài học vào thực tiễn và đòi hỏi học sinh phải tưduy như vậy sẽ khuyến khích, giúp học sinh hình thành thói quen chủ độngtrong học tập, thể hiện suy nghĩ, sự sáng tạo của mình chứ không rập khuôn theokiến thức sách vở Đối với môn giáo dục công dân với tính thực tiễn và giáo dụccao; nếu làm được điều đó sẽ góp phần làm giảm áp lực trong thi cử, tạo độnglực cho phấn học sinh đấu trong suốt quá trình học tập, góp phần thực hiện thắnglợi các cuộc vận động mà Bộ giáo dục và đào tạo phát động

2.1.4.3 Đánh giá kết quả học tập tác động đến cách dạy của giáo viên

Việc đánh giá chú trọng đến cả quá trình học của học sinh, mục tiêu đánhgiá chú trọng cả về kiến thức, kỹ năng, thái độ đặc biệt là sự vận dụng kiến thức

đã học vào thực tiễn đời sống thì đòi hỏi giáo viên cũng phải thay đổi cách dạycủa mình, ngoài việc cung cấp những kiến thức có sẵn thì giáo viên phải mởrộng, liên hệ nhiều đến thực tiễn làm cho nội dung bài học thêm phong phú, sinhđộng với sự kết hợp nhiều phương pháp chứ không chỉ đơn thuần là thuyết trình

và đọc chép như trước đây qua đó sự tích cực, sáng tạo của học sinh cũng dầndần được phát huy

Đánh giá kết quả học tập có ý nghĩa rất quan trọng, nó không chỉ đơnthuần là nhận định thực trạng của học sinh, định hướng điều chỉnh hoạt động củahọc sinh mà qua đó còn cung cấp những thông tin cần thiết giúp người giáo viênnhận định thực trạng và định hướng điều chỉnh hoạt động dạy của mình

Tóm lại: kiểm tra, đánh giá kết quả học tập tác động trực tiếp đến các chủthể tham gia vào quá trình dạy học bao gồm cả người dạy, người học và nhữngngười làm công tác quản lý giáo dục Đối với người dạy, rút ra được mặt tíchcực để tiếp tục phát huy và những gì chưa làm được cần được điều chỉnh Đốivới người học, thông qua quá trình đánh giá họ sẽ biết được mức độ về kiếnthức, kỹ năng của mình đạt được đến đâu, thể hiện bằng điểm số hoặc xếp loại.Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập cũng có vai trò cung cấp những thông tin cầnthiết cho những người quản lý giáo dục, giúp họ có được cơ sở để định hướng,chỉ đạo quá trình đổi mới dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh

2.2 THỰC TRẠNG KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC SINH TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HÀ VĂN MAO HUYỆN BÁ THƯỚC, TỈNH THANH HOÁ

2.2.1 Tình hình dạy và học môn Giáo dục công dân trường Trung học Phổ thông Hà Văn Mao huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hoá

2.2.1.1 Những thuận lợi cơ bản

Căn cứ vào đặc điểm riêng biệt của từng môn và tình hình cụ thể của từngtrường, đối tượng học sinh từng địa bàn mà việc áp dụng phương pháp, cáchthức đánh giá cũng khác nhau Theo quy định của Bộ giáo dục và đào tạo, tàiliệu Chuẩn kiến thức, kỹ năng là cơ sở quan trọng để thực hiện đổi mới phươngpháp dạy học và kiểm tra, đánh giá, Trên cơ sở chỉ đạo trực tiếp của Sở Giáodục và Đào tạo Thanh Hoá, trường Trung học Phổ thông Hà Văn Mao cũng đãthực hiện các phương pháp kiểm tra đánh giá và khung đánh giá theo quy định,phù hợp với đặc thù từng bộ môn

Trong những năm qua cùng với việc đổi mới chương trình, nội dung sáchgiáo khoa thì một yêu cầu bắt buộc đặt ra cho tất cả các giáo viên nói chung vàgiáo viên dạy học bộ môn GDCD nói riêng là phải đổi mới phương pháp dạyhọc và điều chỉnh nội dung theo hướng phát huy tính tích cực, sáng tạo của họcsinh; phải lấy người học làm trung tâm phù hợp với thực tế địa phương Trêntinh thần đó, qua khảo sát cho thấy giáo viên dạy học môn GDCD trong nhàtrường đã luôn ý thức cao trong việc không ngừng đổi mới phương pháp và kỹthuật dạy học nhằm mang lại hiệu quả cao, việc thực hiện các phương pháp mớinhư thảo luận nhóm, nêu vấn đề… vận dụng linh hoạt giữa các phương pháp dạyhọc mới với phương pháp dạy học truyền thống được giáo viên rất quan tâm;dần dần khắc phục tình trạng đọc - chép; quá trình dạy học đã từng bước cho các

em thấy được ý nghĩa, tầm quan trọng của môn học, qua đó giáo dục ý thức chocác em, khuyến khích các em vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn nhất làliên hệ những vấn đề gắn liền với cuộc sống hang ngày

Kết quả thể hiện ở chất lượng bộ môn ngày càng được nâng lên qua các

năm, theo khảo sát như sau: (Xem phụ lục 4, bảng 2.2)

Những thống kê trên cho thấy, tỷ lệ học sinh đạt từ trung bình trở lênngày càng được nâng cao, dần dần khắc phục tình trạng học sinh yếu, kém

Trên cơ sở đó Sở giáo dục và đào tạo Thanh Hoá cũng đã có những hướngdẫn, cùng với các buổi tập huấn cho giáo viên, đó là cơ sở quan trọng để thựchiện đồng bộ việc đổi mới phương pháp dạy học; đặc biệt là sự quan tâm chỉđạo, sâu sát của Ban giám hiệu trường để việc thực hiện đổi mới phương phápdạy học được áp dụng phù hợp với đặc điểm học sinh, tình hình địa phương

2.2.1.2 Những khó khăn chủ yếu

Bên cạnh những thuận lợi vừa nêu thì công tác dạy và học đối với mônGDCD cũng gặp không ít những khó khăn, trở ngại Từ trước đến nay tâm lýchung của các em học sinh và cả phụ huynh học sinh đều cho rằng đây là môn

học phụ vì nó ít tiết (chỉ có 1 tiết/tuần) và không nằm trong các môn thi tốtnghiệp, khối thi Đại học nào nên việc học tập đối với môn GDCD là mang tínhđối phó, chỉ cần đủ điểm đậu là được nhất là đối với học sinh khối 12; trang thiết

bị phục vụ quá trình dạy học bộ môn còn hạn chế chưa có sự quan tâm đầu tưcũng góp phần làm cho việc đổi mới phương pháp dạy của giáo viên ở cáctrường không được như ý muốn… Đó cũng chính là những nguyên nhân làmmất dần đi vai trò của môn học trong trường Phổ thông

2.2.2 Phương thức kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh trong dạy học môn Giáo dục công dân ở trường Trung học Phổ thông Hà Văn Mao, huyện Bá Thước hiện nay

2.2.2.1 Kiểm tra thường xuyên trong dạy học môn Giáo dục công dân trường Trung học Phổ thông Hà Văn Mao huyện Bá Thước

Hiện nay các giáo viên dạy học bộ môn GDCD ở trường THPT Hà VănMao vận dụng hình thức kiểm tra thường xuyên để kiểm tra bài cũ vào đầu mỗitiết học là chủ yếu, ngoài ra để đánh giá học sinh trong suốt quá trình dạy họcvới hình thức đa dạng, phong phú hơn giáo viên dạy bộ môn này đã áp dụngphương pháp: cho điểm cộng (+) hoặc điểm trừ (-) khi tham gia nhiệt tình, tíchcực trong tiết học để tìm hiểu kiến thức mới hoặc học sinh thông qua việc thựchiện tốt nhiệm vụ được phân công trong thảo luận nhóm, đóng tiểu phẩm

Trong phân phối chương trình, mỗi tuần có một tiết GDCD, vì vậy, đểđánh giá kết quả học sinh, cần tăng cường kiểm tra miệng và kiểm tra 15 phúthoặc chấm thực hành Câu hỏi kiểm tra cần rõ ràng, chủ yếu cho học sinh thểhiện sự rèn luyện bản thân Giáo viên nên chấm thực hành thường xuyên đểbuộc học sinh phải thường xuyên ghi chép và động viên sự tiến bộ của các em

2.2.2.2 Kiểm tra định kỳ trong dạy học môn Giáo dục công dân ở trường Trung học Phổ thông Hà Văn Mao

Kiểm tra định kỳ là các bài kiểm tra 1 tiết giữa học kỳ và bài kiểm tracuối học kỳ Hình thức tự luận cộng với trắc nghiệm khách quan

Kiểm tra 1 tiết vào giữa học kỳ: Bài kiểm tra tra này được thực hiện saukhi đã hoàn thành chương trình học nửa học kỳ tùy theo từng bộ môn, loại kiểmtra này được thực hiện nhằm kiểm tra việc nắm vững kiến thức, phát triển kỹnăng, thái độ trên một phạm vi kiến thức tương đối rộng, có ý nghĩa quan trọngtrong việc đánh giá kết quả học tập của học sinh

Thời điểm thực hiện bài kiểm tra này ở trường trung học phổ thông HàVăn Mao được tổ chức theo đúng kế hoạch phân phối chương trình đã đượcduyệt từ ban giám hiệu

Kiểm tra cuối học kỳ: Được thực hiện sau khi học sinh đã học xong mỗihọc kỳ, phạm vi đánh giá rộng hơn so với kiểm tra giữa học kỳ, cho đến thờiđiểm hiện nay, đây là bài kiểm tra rất quan trọng, có ý nghĩa quyết định trongviệc đánh giá chất lượng học tập bộ môn

Hiện nay nhà trường vẫn thực hiện đúng quy định là dàn trãi ở các nộidung học sinh đã được học trong học kỳ nhưng không phải bao gồm tất cả kiếnthức đã được học mà có thể giới hạn lại các bài hoặc xây dựng ngân hàng câu

hỏi nhưng bằng hình thức nào thì cũng đều căn cứ vào chuẩn kiến thức, kỹ năng

và thái độ đối với học sinh

2.2.3 Hạn chế trong kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh trong dạy học môn Giáo dục công dân ở trường Trung học Phổ thông Hà Văn Mao, huyện Bá Thước, Thanh Hoá

2.2.3.1 Một số hạn chế trong kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh trong dạy học môn Giáo dục công dân ở trường Trung học phổ thông Hà Văn Mao

Thực hiện công tác đánh giá ở trường THPT Hà Văn Mao cũng cònnhiều hạn chế , cụ thể như sau:

Giáo viên dạy học môn GDCD chưa thực sự quan tâm đầu tư cho việcthực hiện đổi mới công tác đánh giá, còn chậm trong việc thực hiện đổi mới cả

về nội dung lẫn hình thức, hình thức kiểm tra chủ yếu là những kiến thức trongsách giáo khoa; câu hỏi với yêu cần vận dụng thấp chứ chưa chú trọng các câuhỏi liên hệ thực tiễn để các em thể hiện thái độ của mình đối với các vấn đề xảy

ra xung quanh (vận dụng bậc cao)

Trong quá trình kiểm tra, giáo viên vẫn chưa thực sự chú ý đến việc cụ thểhóa các yêu cầu kiểm tra về kiến thức, kỹ năng và thái độ học sinh thông quacác câu hỏi trong các bài kiểm tra định kỳ; việc thực hiện các tiêu chí của kiểmtra, đánh giá còn hạn chế

Việc đánh giá thường xuyên đối với học sinh còn chưa thực sự được quantâm và công tác đánh giá chỉ mang tính một chiều do giáo viên thực hiện, quakhảo sát tại trường thì có 2/3 giáo viên khẳng định kết quả của các bài kiểm travẫn là yếu tố quyết định trong việc xác định năng lực học tập của học sinh vàtheo quy định chung thì đối với môn GDCD mỗi học kỳ có 4 cột điểm trong đóchỉ có một cột điểm là kiểm tra thường xuyên còn lại là kiểm tra định kỳ (thựchiện thông qua các bài kiểm tra) không kể đôi khi việc thực hiện cột kiểm tra đóđối với một số giáo viên chỉ là dùng để kiểm tra bài cũ, do vậy việc đánh giá chỉmới dừng lại ở định tính chứ chưa mang tính định lượng do vậy chưa phản ánhmột cách toàn diện, chính xác năng lực thực sự của học sinh

Giáo viên chưa quan tâm nhiều đến việc thông qua các bài kiểm tra để chỉ

ra những điểm mạnh và hạn chế của học sinh để các em khắc phục và giúp các

em khắc phục Do đó việc thực hiện cho lời phê đối với các bài kiểm tra của họcsinh là không có và việc trả bài, giải thích các đáp án đối với các bài kiểm tra đểthông qua đó nhận xét về khả năng của các em cũng chưa được thực hiện mộtcách tốt nhất

2.2.3.2 Nguyên nhân của những tồn tại

Đối với giáo viên: Công tác tập huấn chưa mang lại kết quả khả quang,giáo viên chưa nắm vững những nội dung cơ bản nhất là vị trí, vai trò của đánhgiá trong việc phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh; Một số giáo viêncòn ngại đổi mới cách thức đánh giá vì mất thời gian và phải đầu tư nhiềucông; nhà trường chưa thực sự đầu tư cho bộ môn cả về đổi mới phương phápdạy học và cả về đổi mới kiểm tra, đánh giá

Đối với học sinh các khối lớp nhất là khối lớp 12 vẫn cho rằng đây là mônhọc phụ nên không cần đầu tư nhiều chỉ cần đủ điểm để đậu là được,

Ở nhà trường hiện nay để đảm bảo cho chất lượng các kỳ thi tốt nghiệp vàchuẩn bị ôn thi đại học, đều tổ chức các lớp tăng tiết, phụ đạo và ôn thi đại học

do vậy việc đầu tư thời gian để học các môn khác trong đó có GDCD rất hạnchế…

Như vậy, vẫn còn nhiều hạn chế, bất cập, từ nội dung chương trình,phương pháp dạy học đến kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh như:chưa phát huy được tính tích cực, sáng tạo của người học Tình trạng này donhiều nguyên nhân khác nhau, từ nhận thức đến tổ chức hoạt động; từ phíangười dạy lẫn từ phía người học; từ phía nhà trường lẫn từ phía các cấp quản lýgiáo dục

Do vậy, cần đổi mới mạnh mẽ, tích cực hơn nữa phương thức kiểm trađánh giá kết quả học tập theo hướng phát triển năng lực của học sinh trong dạyhọc môn GDCD

2.3 GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CỦA HỌC SINH TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HÀ VĂN MAO

2.3.1 Xác định những yêu cầu và tiêu chí cụ thể trong đánh giá kết quả học tập theo hướng phát triển năng lực của học sinh trong dạy học môn Giáo dục công dân

Hiện nay, ở cấp trung học phổ thông thì điểm của các bài kiểm tra vẫn

là yếu tố quyết định năng lực của học sinh do vậy trong quá trình xây dựng đềkiểm tra cần đảm bảo yêu cầu về các cấp độ nhận thức mà học sinh cần đạtbao gồm: nhận biết, thông hiểu, vận dụng bậc thấp và vận dụng bậc cao Đểđảm bảo được các yêu cầu đó, giáo viên cần bám sát vào Chuẩn kiến thức và

kỹ năng; đối với môn GDCD ở Trung học phổ thông thì các yêu cầu đó được

cụ thể như sau:

Về kiến thức: Giúp học sinh có hiểu biết ban đầu về thế giới quan duy vật

và phương pháp luận biện chứng; biết được một số phạm trù cơ bản của đạo đứchọc; hiểu một số yêu cầu đạo đức đối với người công dân hiện nay; biết đượcmột số phạm trù và quy luật kinh tế cơ bản, vai trò quản lý kinh tế của Nhànước; biết được bản chất Nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa.Hiểu đường lối, quan điểm của Đảng; các chính sách quan trọng của Nhà nước

về xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn hiện nay; hiểu bản chất và vaitrò của pháp luật đối với sự phát triển của công dân, đất nước, nhân loại Hiểuquyền và nghĩa vụ công dân trong các lĩnh vực của đời sống xã hội; hiểu tráchnhiệm của công dân trong việc thực hiện đường lối, quan điểm của Đảng, phápluật, chính sách của Nhà nước; hiểu trách nhiệm đạo đức, trách nhiệm tham giakinh tế của công dân